੪ ੯

2)

ਸੰਪਾਦਕ

ਗਿ ਉਤ]

੮

( ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਬੁੱਤ ਪ੍ਰਸਤੀ (2 ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਰਮ () ਪੁਰਾਤਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜੋਤਸ਼ੀ (੭ ਚਿੰਤਾ ਤਾ ਕੀ ਕੀਜੀਏ ?

(2 ਅਕੁਪੰਚਰ ਕੁਝ ਨਵੇ" ਦਿਸਹੱਦੇ (2 ਦਾਜ ਪ੍ਥਾਂ

€> ਹੱਡ-ਬੀਤੀ ਜੱਗ ਬੀਤੀ

(2 ਸ਼ੰਕਾ ਨਵਿਰਤੀ

() ਕੇਸ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੇ ਹੋਰ

ਰੋਚਕ ਸਮੱਗਰੀ

੪ ੍‌ ਹਾ, " ਬਸ ਆ ਦੂ ੮. ੮

੨ ੮

ਊਂ

: ਬੁਲ਼ਵਿੰਦਰ ਬਰਨਾਲਾ ਖ਼ਾਰਜ਼-ਅਪਰੇਲ਼

7692.

ਵਿ ੯

ਕੀਮਤ “ # ਰੁਪਏ |

ਇਜਾਜ਼ਤ

ਨ8111115510।੧

ਮੈਂ ਹੈਮ ਰਾਜ ਸਟੈਨੋ, ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ “ਤਰਕਸ਼ੀਲ' ਸਟਾਲਿਨਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਪਿੰਡ ਤੇ ਡਾਕਖਾਨਾ ਡੋਡ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ) ਨੂੰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀ.ਡੀ.ਐੱਫ_ ਫਾਈਲਾਂ ਬਈ ਕੇ ਆਨ-ਲਾਈਨ ਪਾਉ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੇ ਔਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਪੀ.ਡੀ.ਐੱਫ. ਫਾਈਲਾਂ ਬਈਾ ਕੇ ਆਨ- ਲਾਈਨ ਪਾਉ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਸਾਇਟੀ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਨ।

| 1੧੬0੧ ੧੩] 5੯€।੧੦, ੦੪/11੬। ੩੧੧੦ 0015੬ ੦7 151੬੬|, 1੬੬0੧ ੬31੧੧ ।7੬।1੧੧1551੦।। ੧੦ 5੧੩॥॥॥੧੮ 51੧੬੧ (੪.ਨ.੦. 92੦3੦, 0215੯. 71੦੦੦ ੧੦ ੫016੩੦ ੦1111੧੬ ੩1 155੫੬5 ੦1 13151੬੬। ॥੧ ”2” ੮111੧3੯. 1105 9੬11551੦।1 15 ੦।॥% ੮। ੫0163੦॥੧੬ 155੫€5 ੦1੧੧੬ ॥੧ ?07 ੮1੧੩੯. 1੧੬ ੮੦0੧।੧੬੧ ੩੧੦ 311 ੦61੬। ।1੬੧੯5 ੮। 1%051੪੬5 ੦੦।੧੧੬।੧੧।੬੧੧੩੧੧5 ੧੪0੧ 1੨੧5੬੬| 5੦੦੬੧॥ ਨਘਮੁੰ੧੦ (੧੬੬9).

੨੧੧੫ ਦਸਤਖ਼ਤ - 9੦੧੦੬ ..-1017੧ .7122. ..... ਪਤਾ - &੦੦।੬55 : 151੬੬ 81੩੫੪੩।)

15੧੬੬ ੮੧੦੧6, 53੬1੦।੩ 80355 3/੧14#।,/-148101 (20036)

ਮਿਤੀ - 9੩੯੬: ਹਉ %-/2 -2.64%-

ਮੇਰੇ ਯਾਰ ! ਹੋਰ ਤੂੰ ਜੋ ਮਰਜੀ ਖਾਹ

ਪਰ ਸਹੁੰ ਨਾ ਖਾਇਆ ਕਰ !

ਸਹੁੰ ਆਪਣੇ ਰਿਜ਼ਕ, ਜਮੀਰ ਦੀ

ਸਹੁੰ ਸੰਤ, ਗੁਰੂ ਫਕੀਰ ਦੀ

ਸਹੁੰ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ, ਕੁੱਖ ਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਗੁਆਚ ਰਹੇ ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਭਰੌਸੈ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਤੇ ਤੇਰੋ ਚੋ' ਖੁਰ ਰਹੇ ਯਕੀਨ ਨੂੰ ਘੜੀ ਪਲ ਟਿਕਾਉਣ ਲਈ

ਸਹੰ ਨਾ ਖਾਇਆ ਕਰ !

ਸਹੁੰ !)

ਸਮਾਜੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ

11 ਜਿਰ ਚੜ੍ਹਕੇ ਕੂਕਿਆ

`__ ਐਲਾਨ=ਨਾਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਂ ਸਹੁੰ !

ਹੂੰ ਆਪਣੇ ਚੌ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ . ਸਵੌ-ਭਰਸੇ ਦਾ

ਇੱਕਬਾਲੀਆ ਬਿਆਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਸਹੁੰ !

ਬੀਤ ਗਏ ਮਹਾਂ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀਅ>

ਰ ਪਰਬਤ ਜੇਡ ਹੌੱਸਲਿਆਂ ਨਾਲ

`. ਮਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ

ਭੋਰਾ ਭੋਰਾ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਦਾ

ਰ੍ ਖੁਦਗਜਰ ਵਸੀਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ॥

- ਮਹੇ'ਦਰ

ਸਹੁੰ !

ਪੀਰਾਂ, ਫਕੀਰਾਂ ਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨ ਤੇ ਪਾਈਆਂ ਸਿਸਾਲੀ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਕਦਰ-ਘਟ'ਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਤਰ ਆਪਣੀਆਂ ਠੱਗੀਆਂ ਠੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿਤਰ ਨਾਂਅ ਹੋਠ ਢੱਕਿਆ ਨਾ ਕਰ ਆਪਣੇ ਝੂਠੇ ਵਕਾਰ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਸੱਚੀ ਗਵਾਹੀ ਪਵਾਇਆ ਨਾ ਕਰ । ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ

ਇਮਾਨ ਨਿਲਾਮ ਕਰਿਆ ਨਾ ਕਰ

ਨਾ ਕਿਤੇ ਰਗੜ ਮੱਥੇ ਰ੍

ਨਾ ਲਿਲ ਕੜੀਆਂ ਕੱਢਿਆ ਕਰ। ਕਿਸੇ ਜਮਾਂਦਰੂ ਪਾਪ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਹੀਣਤਾ ਨ'ਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਸੈਭਵਨਾ ਨੂੰ

`ਦਟਮ ਕਰਕੇ

ਤੈਨੂੰ ਖਾਲਸ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ

ਉਸ ਖਿਲਾਅ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ

ਐਵੇ” ਸੁਖਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾ ਚੁੱਕਿਆ ਕਰ ਕਰ ਮੇਹਨਤ ਤੇ ਰਹੁ ਸੱਚਾ

ਸਹੁੰ ਕਿਸੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਨਾ ਚੁੱਕਿਆ ਕਰ

ਰਚਨਾਵਾਂ ਭਤ] ਸਿਰਨਾਵਾਂ :' ' ਸਪਾਦਕ, ਤਰਕਮੀਲ

ਪਟ ਬਾਕਸ ਨੰਬਰ 22

ਬਣਨਾਲਾ -।4810॥

| ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ : | ਬਲਵਿੰਦਰ ਬਰਨਾ=੧ । ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ

:[ ਅਵਤਾਰ ਗੋ ਦਾਰ __ ਰਣਧੀਰ ਗੱਲਪੱਤੀ `ਰਾਖ਼ ਸਵਰਨ ਸਿਘ

__ਚੈਦਾ _ ਸਲਾਨਾ-- 25 ਰੁਪਏ

4] ਲਾਈਫ--250 ਰੁਪਏ “੧੩ 2. - ੮<=- ਹਾ ੨ ਅਮਰ ਕਰ

[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 0006 _ਅਵਤਾਰ ਗੱਦਾਰਾ ਨੇ ਜੁਗਤੀ-ਮੁਕੜੀ |

| ਮ੍ਰਿੈਗ ਧ੍ਰੈਸ ਬਠਿੰਡਾ ਤੇ” ਛੋਪਵਾਕੇ

| ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਵਾਸਤੇ [ਫੋਰ ਕੰ ਪੁਕਤ ਰਤ

ਵਿ

ਨ ।

_ ਖੰਝਣ ਨਹੀ” ਦਿੰਦੋ । ਹਰ ਇੱਕ ਆਵਦੀ ਆਵਦੀ ਬਗਲ)

(ਡੇ ਪਜਾਬੀ ਸੌੜੀ ਸਿਆਸਤ. ਦੋ ਚੁੱਲ੍ਹ ਉਪਰ ਉਬਲ ਰਹੇ ਫਿਰਕ ਦੇਗਚੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਝ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੇ" ਹੋਰ ਜੋਰ ਵੜਿਆ ਹੈ । ਬੇਗਨਾਹ ਲੌਕ ਨੂੰ ਬਾਲਣ ਵਾਂਗ ਝੇਕਿਆ ਜਾ ਰਿਰ: ਜਾਣ ਦਾ ਭਾਣਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਵੀ ਵਾਪਰ;ਸਕਦਾ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਵਿਚਰਣ ਲਈ! ਵੌਗਾਜ਼ਦੀ ਹੈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਰਕਿਆਂ ਜਾਤਾਂ, ਧਲਮਾਂ ਦੇ

0 "ਨੰ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਸਵਾਰਥਾਂ ਅਤ ਅਪਣ ਤਰੀ ਫੁਲਕੇ ਲਈ ਘਾਤ ਲਾਈ ਰੋਈ) ਹੈ । ਪ੍ਰਬੈਧਕੀ ਕੇਹਝ ਅਤੇ

ਤਸਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸਤਾਏ ਲੋਕਾ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਵੀ ਮੌਕਾ

ਹੈ । ਬਾਲਣ ਬਣ ਹੈ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਸ਼

ਸੋਜੀਵਨੀ ਬੂਟੀ ਲਈ ਫਿਰਦਾ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਸੁਖ ਸਦਾ

ਰੰ ਮਹ ਲਈ ਕੱਟਣ ਦਾ ਚਿੰਸਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ

ਹੈ।ਇਸ ਮੈੜਵ ਲਈ ਜਥੇਬੰਦਕ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤ” ਜੋਰਾਂ ਤੋਂ ਹੈ । ਨਵੇਂ ਨਵੇ ਲੇਖਕ ਕਵੀ, ਗਾਇਕ, _ਕਲਮਨਵੀਸ ਸੁਚੇਤ ਜਾ ਅਚੋਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਦ: ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ । ਮੁੱਜਲਿਅ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਾਂਹ ਖਿਚੂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਿਹੁ ਦੀ ਪੁਠ ਚੜ ਰਹੇ ਨ । ਸਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕਾ ਨੂੰ ਉਪਰੋਕਤ ਵੈਨਗੀਆਂ 'ਚ ਕੋਈ ਵੀ ਖੋਰ-ਖਵਾਹ

ਲੰਗ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਾਵਰੋਲਿਆਂ ਵਾਲ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ _

ਸਾਫ ਸੁਥਰੇ ਮਨਾਂ ਵਾਲੇਂ ਸਾਊ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ _ਤਿਣਕਿਅ# ਵਾਂਗ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀ" ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਵਾਵਰੋਲ੍ਹਾ ਏਕਤਾ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਵੱਖੀ ਵਿੱਚ'ਦੀ ਗੁਜਰਿਆ ਹੈ । ਪਹਿਲਾਂ ਤੋ ਹੀਦ ਮੰਘੋਟੂ ਮਹੋਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਹੋਰ ਜਾਹਿਰ ਘੋਲਿਆ ਹੈ । ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰਕ੍ਹ ਆਗੂਆ ਨੇ ਫਿਰਕ੍ ਪੈੱਤੜੇ

` ਤੋਂ ਕਮਾਣਾਂ ਹੋਰ ਕੱਸ ਲਈਆਂ ਹਨ । ਅਪਣੇ -9 ਪੇਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰਕਰੀਣ ਕਿਲੋ

ਬੇਦੀ ਦੀ ਲੌੜ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਸਬਧਿਤ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ

ਸੰਸੇ ਹੋਰ ਵਧੇ ਹਨ । ਸੋਜ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਨ ਦੇ ਹਕੀਭੀ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਪਿਛਰ ਧੱਕ ਦਿੱਤ

ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇਕੋ ਫਿਰਕੇ ਵਿੱਚ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਚੌਧਰ ਮਾਣ ਰਹੇ ਤਬਕੇ ਨੂੰ ਥੋੜਾਂ ਪਤੰਨੇ ਅਤੇ ਦਫਤਰਾਂ ਕਚਿਹੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਤਾਏ ਵੱਡ ਹਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲਵਕੜ) ਪਵਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਸਲੀ ਮੁੱਦੇ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਇਸ ਗਰਦੋ-ਗਬਾਰ ਦੇ ਪਿਛੋ ਲੁਕ ਗਏ ਹਠ।

ਇਹਨਾਂ ਵਾਵਰਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਡਾਈ ਖੇਹ ਜਦੋ" ਬੈਠਣ ਲਗਦੀ ਹੇ ਉਢੇ` ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਵਰੋਲ੍ਹਾ ਸਾਨੂੰ ਅਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਲਈ ਮੈਡਲ। ਰਿਹਾ ਹੁਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਸੀ“ ਨ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜੀ ਦੇ ਬੀਜੇ ਕੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਚੱਗ ਰਹੇ ਰ । ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਬੁਹਤਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਝੁਲੁ) ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਦਾਖਾਂ ਨਹੀ" ਪੈਣਗੀਆਂ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀ ਬੇਆਸ ਨਹੀ' ਹਾਂ ।

| ! ( ਰ੍ਹਾਂ। ੨,

। ਉਹ ਰ੍‌ " ਜੀ ਮੀ ।

( ]

ਵਿੱਚ ਪੈਰੋਕਾਰਾ ਲਈ _

ਬਾਕੀ ਸਫਾ 31 ਤੇ $

੧:

੨੩

੫. ਅੰ.

ਦੇ ਲਾਂ ਟੂ ਲੇ

ਤਾ

ਰੇ

4੮0੯9੨9੮ 9: 92੭੨੭ 9੭੭੮੭੯੭੯੭੮੭2੭%੭੭੭2੭2੭੭੭੭2੭੭ ੭2 0ਊ72772729੯72੭੭ $ _।/ਹਦੁਸਤਾਨ ਬੁੱਤ ਪ੍ਰਸਤੀ €ਊ -ਬਾਬਾ ਸਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਭਕਨਾ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਲੇਖ ਮੁਝਕ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਸਮੇ ਦੇ ਵਕਫੋ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਰ-ਆਰਥਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਾਣੇ ਬਾਣੇ “ਚ ਅੱਜ ਵੀ ਕੋਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫਰਕ ਨਹੀ” । ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਲਿਖਤ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਹੁਣ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ -ਅਦਾਰਾ 30 ੫ ੫” 6060607464% ੧੭ ੧“੫੭੫੧੧੧੦੧੫ 6੪੧੫੫ ੧“੫੧੭੫੭੧੪੫੪੧੪6੫੫% 0600

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਮੁਤਾਲਬਾ __ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਸਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਨਰਕਾਂ 1 ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹਿਦੂਸਤਾਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂ ਸਪਸ਼ਟ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ' ਡਰ ਕੇ ਅਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋ ਆਜ਼ਾਦ ਰੋਣ ਲਈ ਹੋ, ਨੁਜ਼ਤ ਆਉਣਗੇ । ਇੱਕ ਸਵਰਨ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਸ਼ੂਦਰ । ਸਵਰਨ ਕੋਈ ਜਦੇ-ਜਹਿਦ ਨ! ਕਰਨ । ਪਰ ਸਮੇ” ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੈਸ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸ਼ਾਮਡ ਹਨ । ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਦਾ

ਕੰਮ ਵਿਦਿਮਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੋ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਨ ਲੌਣਾ ਅਤੇ ਦੈਣਾ

4੮੯ 1:99₹92729:167:72929:97292929292929:929929292929₹72976 22 99੮੭੯੭੬

ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ 'ਵਿੱਚ ਼ੌਤਸ਼ੀ

--ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ £06੫੫੫%੫%੫੧੪੫੫%੫੫%੬ ਸੀ । ਸ਼੍ਰੀ ਨੀਲਕੰਠ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਇਸ ਸਲਾਹ ਤੇ ਵਿਅਗ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ “' ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦੱਸਣ ਲਈ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਵਾਸਤੇ ਗ੍ਰੀਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲੋ” ਜਾਸੂਸਾਂ ਪਾਸੋ" ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣੀ ਜਿਆਦਾ ਜਰੂਰ) ਹੈਦੀ ਹੈ” ਸਿ

ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੈਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਸਾਧਾਂ ਯਗੀਆਂ, ਪੁਜਾਰੀਆਂ, ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਕਿੰਤੂ ਰਹਿਤ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲੌਕ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਚਾਈ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀ” `ਜਾਣਦੇ ਸਨ । ਜਦ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪ੍ਰਚੀਨ ਸਮੋ” ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਲੌਕ ਇਹਨਾਂ ਪਾਖੌਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ । ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਦਾ

ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤਜ਼ੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਦੀ ਪੁਥਾ ਸਦਕਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜ ਜੋਤਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹਤਵਪੁਰਨ ਸ਼ਕਤੀ ਪਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਉਹ ਗ੍ਹਿਂ

ਤਬਦੀਨੀਆਂ ਆਉ'ਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀਹਵੀ” ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਮਾਗ

ਹੈ। ਭਾਵ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦਿਮਾਗ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਖਸ਼ੀਮਤ ਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਚ ਖੁੱਭਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਮਹਰੀਅਤ ਵੱਲ ਮਪੋਲ ਉਡਾਉ'ਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਤੋ ਸਾਵਧਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਬਹ ਨਾ ਨਰਕ ਕੰਡੀ ਵੀ ਸਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ । ਛੱਤਰੀ ਬਾਜੂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਵਧਣ ਲੱਗਾ । , ਰ੍ ਕਰਦੇ ਰਰੋ । ਮੱਧ ਕਾਲ ਅਤੇ ਉਸਤੋ ਪਹਿਛਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਜਾਂ ਰੁਕਵਾ ਸਕਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕਥਾ ਤਿਨਾਲ _` ਦਾ ਕੰਮ ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਦਰ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ ਦੀ ਮਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਹੈ ਕਿ ਜੋਕਰ ਉਰ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਬਹੁਤ (ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤ ਸਾ ਆਰਥਕ, ਸਮਾਜਿਨ, ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਜਾਦੀ ਦੇ ਇਿੱਛਕ “ਰੀ. “੫ਵਿਤਰ' ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਅਤੇ” ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਪਾਠਕ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਤਿਨਾਲੀ ਰਾਮ ਸੋਲਵੀ“ ਸਦੀ

ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਤੱ ਗਿਰੇ ਹਏ ਕੰਮ ਸਵਰਨ ₹ਤੀਆਂ ਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਬੁੱਤ-ਪ੍ਰਜਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪਸਤੀ_ਤੋ' ਬਚਣ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਅਸਲੀਅਤ ਬਿਆਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਚ ਹੋਏ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜੇ ਕਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ

ਲਾਭ ਨਈ ਲੰਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਲ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਵੌਸ਼ ਤ' ਸਾਰੇ ਉਕਤ ਕੌਮ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਾੜੋਹ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਬਦਰਗ ਆਪਣੇ ਐਸ਼ੋ ਇਸ਼ਰਤ ਲਈ ਉਡਾਣਾ ਹੈ ਇਸ ਤੋ ਇਹਨਾਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜੋਜ਼ੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜਿਆਂ, ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ, ਸਰਬ” -ਤਕਤੀਮਾਨ, ਸਰਬ ਕਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਵਾਮ ਦਾ ਰਖਿਅਕ ਤੇ ਨਿਹਕਲਕ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਣਾ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਹਰੇ ਚੁਕਮ ਪਾਲਣਾ ਪਰਜਾ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਜਿੰਨ੍ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੂਦਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਇਹ ਵਾੜਿਆ ਗਿਆਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਤਾਹੀ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਨਰਕ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਚ ਧੱਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏਗਾ ਵਿਥੋ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀ ਇਹਨਾਂ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿਤ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਸ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੂਦਰ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਤਬਕੇ ਨੂੰ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਬੁੱਤ ਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ

ਦੇ ਬੁੱਤ ਮੋਦਰਾਂ .

ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਫਸਕੇ ਅਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਖਨ ਨਾ ਕਰਨ । ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਹਾਲਤ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨੰਗ ਨਾਲ ਬਰਬਾਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ । ਜਿਹੜੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਨਮਤ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਰਸਾ ਕਰਨ ਲਫੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦ ਦਿਮਾਨਾਂ “ਚ ਹਰ ਹੀਲੇ ਨਾਲ ਭਰ ਰਹੀ ਹੈ । ਨੌਜਵਾਨ ਪੁਰਾਣੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਯਕਜਹਿਤੀ ਨਾਲ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਹੋ ਕੇ ਅਵਾਂਮ ਦੇ ਭਲੋ ਲਈ ਸੱਚੇ ਦਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤਾਂ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਕੌਮ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਏਗਾ । ਜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੁ: ਸਮਝਣਗੇ ਤੇ ਨਾਂ ਉਠਣਗੇ ਤਾਂ ਜਿਹੜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਖਸੀ- ਅਤ ਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਨਲ ਦਰਜਨਾਂ ਬੁੱਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣਗੇ । ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਪ੍ਰਸਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਮਖੌਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਸਭ ਬੁੱਤ ਅਪਣ) ਅਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਚੋਣਾ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੈਦਹਾਲੀ ਤੇ

ਬਦਹਾਲੀ ਦਾ ਕੋਈ ਫਿਕਰ ਨਹੀ" । ਨੰ ਜਵਾਨ ਤਬਕੇ ਨੰ ਇਸ ਤੇ ਖਬਰਦਾਰ ਰਹਿੰਦ ਹਏ , ਨਵੀ" ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੂਝ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਕੁਰਬਾਨ) ਲਈ ਮੇਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਤਰਨ” ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਇਹ ਗੈਦ ਧੋਤਾ ਜਾਂ ਸਕੇਗਾ ।

ਇਸ ਲੋਖ ਵਿਚ ਅਸੀ” ਸੈਸਕਿ੍‌ਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚੋ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ

ਬਾਰੇ ਉਸ ਸਮੇ” ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀਆਂ

ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸ਼ੀ ਨੀਲਕੌਠ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗੰਥ “ਕਾਲ ਵਿਡੌਬਨਾ' ਵਿਚ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਇਉ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ -ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਉਮਰ ਬਾਰੇ ਪੁਛਿਆਂ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋਤਸ਼ੀ ਹਮੋਸ਼ਾਂ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਲੰਮੀ ਆਯੂ ਜਿਉੱ'ਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਵਿਖਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਕਹਿਣਗੇ ਹੀ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਭਵਿਖਬਾਣੀ ਸੱਚੀ ਸਿੱਧ ਨਹੀ” ਹੁੰਦੀ (ਭਾਵ ਜੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਉਹ ਸ਼ੋਕਾਇਤ ਕਰ ਹੀ ਨਹੀ' ਸਕਦੇ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਹਕ ਤੋ” ਪ੍ਰਸੈਸਾ ਖੱਟਣ ਲਈ ਜੋਤਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੱਸ ਇਹੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੌੜ ਹੁੰਟੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਕਹੇ ਕਿ ਉਹ ਜਭਦੀ ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗ' ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿ ਉਹ

ਹੌਰ ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ।”

ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਜੋਤਸ਼ੀ ਰਾਜੇ ਲਾਹਕਾਂਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਕੋਮ ਕਰਨ

ਦਾਸ ਨ ਲਈ ਜੋਤਿਸ਼ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਲਾਹ ਦਿਦਾ

ਜਾਂਨਾਂ ਕਰ

ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਤ ਬੀਰਬਲ ਹੈ । ਤਿਨਾਲੀ ਰਾਮ ਸਬੇਧੀ ਇਸ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਇਕ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਸੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸਾਫ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਕਮਜੋਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਉਸ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਅਪਨੇ _ਜਸੂਸਾਂ ਰਾਹੀ“ ਕਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ ਜੋਤਸ਼ੀ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ । ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਕੇ ਮਨਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜੋਤਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਦਵੇਗਾ । ਜੋਤਲੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚਾਹੇ ਸਾਰੇ ਦੁਨਿ- ਆਵੀ ਸੋਕੇਤ ਸਫਲਤਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਨ ਪ੍ਰੇਤ ਸਿਤਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਹਨ ਜੋ ਹਾਰ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਸੋ ਹਮਲਾ ਨਹੀ” ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ । ਇਸ ਭਵਿੱਖਬਾਣ ਤੋ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਇਆ ੧ਉ' ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਕੀਮਾਂ ਹੋਰੀ ਧਰਾਈਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਆਖਿਰ ਉਸਨੇ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਲਈ ਤਿਨਾਲੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ । ਤਿਨਾਲੀ ਰਾਮ ਨੇ 5

ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਤੋ ਬਾਅਦ ਜੋਤਜ਼ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇਂ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਸਨੂੰ ਅਪਣੀਆਂ ਭਵਿੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪੁਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ । “ਹਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ" ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ । ਰ੍ ਤਿਨਾਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁਛਿਆ“ ਕੀ ਤੇਰੀਆ ਭਵਿੱਖ- | ਬਾਣੀਆਂ ਸਦਾ ਠੀਕ ਹੈਦੀਆਂ ਹਨ ?"

ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।”

“ਬਿਲਕੁਲ, ਇਹ ਸਦਾ ਠੀਕ ਹੁੰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿੰਨਾਂ ਸਮਾਂ

''ਚਲ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋ” ਜਿਉ ਦਾ ਰਹ'ਗਾ ?” ਜੋਤਸ਼ੀ ਮੁਸਕਰਾਇਆ। “ਇਹ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ । ਮੈ ਤੀਸ ਸਾਲ ਹੌਰ ਜੀਵਾਂਗਾ, ਮੋਰੀ ਮੌਤ 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ ।"

ਤਿਨਾਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਕ ਜਰਨੈਲ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੋਲ ਸਮਝਾਈ ਹੋਟ ਸੀ ਸੋ ਜੌਤਿਸ਼ੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਤੇ ਉਸਨੇ ਅਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਜੌਤਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਿਰ ਲਾਹਕੇ ਅੰਹ ਮਾਰਿਆ । ਰੁੜਦ ਜਾਂਦ ਸਿਰ ਨੇ ਰਾਜ਼ ਨੂ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਜ਼ਤਿਸ਼ੀ ਦ।ਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਬਿਲਕੁਲ ਫਜੂਲ ਸਨ ।

ਇਹ ਕਥਾ ਦਰਸ:ਉੱਦ ਹੈ ਕਿ ਚਾਹੇ ਰਾਜੋ ਜੌਤ- ਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਲਾਹ ਦੇਣ `ਲਟੀ ਬਕਾਇਦਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦ ਸਨ ਪਰ ਉਸ ਸਮੋ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਜ਼ਾਂਣਦੇ ਤਨ ਕਿ ਜੋਤਿਸ਼ ਅਸਲ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਫਜੂਲ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋ ।

ਵਿਸ਼ੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਜ ਸਮ” ਦਾ ਇੱਕ ਹੌਰ ਲੇਖਕ ਵੈੱਕਟਵਰਧਨ ਆਪਣ) ਪੁਸਤਕ 'ਵਿਸ਼ਵ ਗੁਣਦਰਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ -'ਚ਼ਾਹੇ ਚੰਗਾ ਵਾਪਰ ਚਾਹ ਮੋਵਾ, ਜਤਸ਼) ਹਮੋਸ਼ਾਂ ਇਹ ਧੋਖੋ ਭਟਆ ਦਾਅਵਾ ਕਰਗਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਉਹ ਜਨਮ ਕੁੱਡਭੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ. ਜੇ ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਸਿੱਧ

ਕ ਹੈ ਨਹ

॥01

ਰ ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਗਲਤ ਜਿੱਧ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲ ਬਾਰ੍ਹੇ ਕਹਗਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੁੰਡਲੀ ਬਨਵਾਉਣ ਵਾਲੋ ਵਲੋ" ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗਲਤ _ਦਿੱਤੀ ਗਈ ।' ਲੇਖਕ ਜ਼ੋਤਿਸ਼ ਬਾਰੇ ਅੱਗ ਹੌਰ ਨਿਚੋੜ ਕੱਢਕੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ= “ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਈ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਤੁਪਕਾ ਹੋਵੇ ।'

ਜਤਜ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੱਖਕ ਕਸ਼ਮ“ਦਰ ਆਪਣੀ ਪੁਸ਼ਤਕ 'ਕਲਾ ਵਿਲਾਸ' ਵਿੱਚ ਇਉ' ਮਖੰਲ

ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਵਜੋ'

ਉਡਾਉ'ਦਾ ਹੈ-- ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚਲੇ ਚੰਨ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਜੋਤਿਸ਼ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਐਨਾ ਰੁਝਿਆ ਟਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀ“ ਲਗਦਾ 'ਕ ਉਸਦੀ ਜ਼ਨਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹਰ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਅਵਾਰ” ਗਰਦੀ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।” ਸੋਮਦੇਵ ਭੱਟ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ 'ਕਥਾ ਸਰਿਤ ਸਾਗਰ' ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੋਤਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਬਿਲਕੂਲ ਸਿਰੇ ਦ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇੱਕ ਜੋਤਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੰਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਭਾਵ ਜਮਾਉਣ ਲਈ ਲਕਾਂ ਸਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਬੁੱਚੇ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਜੋਰ ਜੋਰ ਦੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ । ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਲੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਰੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਫਿਹਾ "ਕਿਉਕਿ ਮੈਨ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਯੋਗਤਾ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁ ਪਤਾ ਚੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਹਫਤੇ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਣਾ ਹੈ । ੩੧ ਹੀ ਚੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ" ਸੱਤ ਦਿਨ! ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣ) ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੌ ਰਹੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ । ਲੌਕ _ਉਸ਼ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ 'ਜਾਣਨ' ਦ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ । ਉਸਦੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹਰੀ ਰੋ ਗਈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੰਸੇ ਮਿਲਣ ਲੰਗ ` ਪਰ ਇਸ ਪੈਸੋ ਨ ਉਸਦਾ ਲਿਆਂਦਾ । (ਕਥ੍ਹਾ ਸਰਿਤ ਗਾਗਰ, ਸਫ਼ਾ 252-258) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸੋਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੌਕ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਾਖੰਡ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤ ਰਾਹੀ” ਸਨ। ਘਾਟ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਿਖਤ ਵਿਚਲੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੀਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਫ ਚੁੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫ੩ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਰਾਰ ਦੀ ਹੋਰ ਵਿਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਤੁੰ: ਜਾਣੂ ਹੋ ਸਕੇ ।

ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ

ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਲਿਖਤਾਂ

ਈ ਯੂਨ!ਵਰਜਿਟ) 981) ਦੀ ਧਜ

6006 1੩ 04100125 71 1੧08 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 'ਤ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ । ਤ਼

4

ਬੱਚਾ ਵਾਪਸ ਨਾ

6-:$ $ ੧੧੮੨੧ ਰੰ €)(੩ €)“੩ ੪)੩ ੬;੧2 ੬੧ (& ੪“੩ ੪ €;,ਡ ੪; <7੮-੭--੮-੭੮ ੮੭੯4੯-੭੬੭6੧ %0%੬੧੨੦

੪16੩ ੪੩ ੪੧੩ ੪੧੩ ੪੧੩ ੪0੩ ੪$

੬੬

ਅਤੇ ਭਰਮ € -ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤਰਕ

ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾੀਦਆਂ, ਕਈ ਬੋਨਾਮ ਦੂਤਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਿਹਾੜਿਅ ਤੇ ਆਉਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਚਿੱਠੀਆਂ, ਕਾਰਡਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸਟੈਟ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਖ ਵਿੱਚ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਦਸਤਕ ਦੇ ਮੁਖ ਸੈਪਾਦਕ ਦੀ ਇਹ ਖੁਬਸਰਤ ਟਿਖਤ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਬਾਇਸ ਹੋਵੇਗੀ-ਅਦਾਰ” ਨ

॥

ਹ686862367.; ਨਕਸਲੀ “੨੨ ੧" ੧” ੧" ੧ ਪੰ ਪੇ (੭੧੭ ੧੭੦” ੧੪੧(”੫” ੧%੧6੧੫੧੫੪੧ ੭ ੯੬੭ ੧੧੫੫ ੧“ ੧੧੪੫੦: ੧੪੧੫੪ ਦੇ

ਊ 'ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੀ ਦਿਵਾਲੀ' ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲੱਦਿਆ ਨਵਾਂ ਸਾਲ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਥੱਲੋਂ, ਅਸੀ” ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਓਿਸ਼ਤੇਂਦਾਨਾਂ/ਦੋਸਤਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਜਵੀਆਂ 'ਸ਼ੁਭ-ਕਾਮਨਾਵਾਂ' ਭੇਜਦੇ ਹਾਂ । ਇਹ ਇਕ ਚੌਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਹਾਨੇ ਅਸੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਸੱਝੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਇਕ ਦ੍ਜੇ ਲਈ 'ਭਲੇ ਦਿਨਾਂ' ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਪਰ, ਜਕਹ ਅਸ)” ਰੋਜ਼ ਮਰਰਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ, ਸਹੀ ਮਾਹਨਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਜ਼ਾਂ ਸਹਾਈ ਨਹੀ" ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਇਹ, ਇਕ _ਵਿਉ ਹਾਰਕ ਜਾਂ ਬਿਉਪਾਰਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਰਾਂਹ ਬਣਕੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਅਸ” ਸਾਰਾ ਸਾਲ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਾਰ ਨਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਿਰਫ “ਦੀਵਾਲ)' _'ਨਵੇ` ਸਾਲ' ਦੇ ਦਿਨਾਂ/ਮੌਕੇ ਤੋ ਵਧਾਈਆਂ“/ਸ਼ਭਕਾਮਨਾਵਾਂ' ਭੇਜਣ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲ ਦੇ ਕੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਦਣ ਦੀ ਖਸ਼ਫਹਿਮੀ ਪਾਲਦੇ ਹਾਂ । ਜਦ ਕਿ ਯਥਾਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹੋ “ਦੀਵਾਲੀ' ਤੋ 'ਨਵਾਂ ਸਾਲ” ਸਦੀਆਂ ਤੋ ਸਾਡੇ ਪੱਲੇ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਜਿੰਨੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਭਾਰੀਆਂ 'ਕਾਮਨਾਵਾਂ' ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਦਿਨੋ ਦਿਨ, ਉਨੀ" ਹੀ _ਦੱਛਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦਗੀ । ਭਾਵ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਚ ਸਰੀਕ ਹੋਇਆਂ ਤਾ ਕੁੱਝ ਸਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ, ਸ਼ੁੱਕੀਆਂ ਟਕਸਾਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਕੁਝ ਸੈਵਾਰਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਇਕ ਭਰਮ ਹੋ ਨਿਬੜਦੀਆਂ ਹਨ । ਅਸੀ” ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖੂਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਨ ਦੀ ਤਮੋਨਾ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੱਥ ਪੱਲਾ ਹਿਲਾਇਆ, ਬੜੇ ਹੀ ਰੰਗੀਠ ਸੁਪਨੇ ਸਾਜਣ ਦ ਆਦੀ ਜਿਹੇਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਜਿਹ ਭਰਮ/ਭਲੋਖੇ ਹੀ, ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ' ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਲਾਲਚ ਵਿਚ, ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ, ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਵਹਿਮਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਮੈਨੂੰ 'ਨਵੇਂ ਸਾਲ” ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਕਸ਼ ਗਗੀਟਿੰਗ ਕਾਰਡ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਪ੍ਰਮ ਮਿੱਤਰ ਵਲੋ” ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਬੇਨਾਮੀ ਪੱਤਰ, ਮੇਰੀ ਉਕਤ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਐਨ ਪੂਰਾ ਉਤਰਦਾ ਹੈ-ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਜੀ

“6੯੮ ੧੬੨ ਪਤਿਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੇ ਭਾਗਾਂ' ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਕਾਪੁ ਨਿਉਲੈ'ਡ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋ ਦੁਨੀਆ! ਚੱਠਰ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀ" ਭੇਜਿਆ । ਤੁਸੀ" ਇਸ ਪੱਤਰ ਦੋ 'ਿਲਣ ਤੋ ਚਾਰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਰ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਹਾਸਲ ਕਰੋਂਗੇ । ਬਾਸਰਤੇ ਕਿ ਤੁਸੀ" ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜੋ । ਇਹ ਮਖੌਲ ਨਹੀ” ਹੈ ।

“ ਵਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਪੀਆਂ ਭੇਜੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ

ਓ ਚੈਗੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ । ..ਇਜ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਸ ਨਾ ਰੱਖੋ ਇਹ 96 ਘੈਟਿਆਂ ਦੇ ਔਦਰ ਔਦਰ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਚਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਕ ੧2 ਅਫਸਰ ਨੂੰ 70,000 ਡਾਲਰ ਮਿਲੇ । ਜੋ ਏਲੀਅਟ ਨੂੰ 20000. ਡਾਲਰ ਮਿਲੇ ਪਰ ਕੜੀ/ਲੜੀ ਤੋੜਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖੰ ਬੈਠਾ । ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਿਲਪੀਨ ਦੇ ਉਨ ਵਲਚ ਦੀ ਪਤਨੀ ਇਸ ਪੱਤਰ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੋ 6 ਦਿਨ ਦੇ ਐਦਰ ਮਰ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਇਹ ਅੱਗੇ ਨਹੀ” ਤੌਰਿਆ/ਭੇਜਿਆ ਫਿਰ ਫੀ ਮਰਨ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋ” ਉਸਨੇ ਇਹ ਪੱਤਰ ਅੱਗੇ ਭੇਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ %ਫਰ 50 ਰਜਾਰ ਡਾਲਰ ਦੀ ਲਾਟਰੀ ਆ ਗਈ । “ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਜੀ ਇਸ ਦੀਆਂ 20 ਕਾਪਿਆਂ ਅੱਗੇ ਭੇਜੋ ਤੇ ਦੇਖੋ ਚਾਰ ਦਿਨ 'ਚ ਕੀ ਹੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਕੜੀ/ ਲੜੀ ਵੈਨਜੁਏਲਾ ਤੁੰ“ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਦੀ ਹੈ , ਤੇ ਸੋਲ ਐਨਥੋਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸ) (ਸਾਉਥ ਅਮਰੀਕ: ਦਾ ਮਿਸ਼ਨਰੀ) ਕਿਉਕਿ ਕਾਂਤ ਦਾ ਸੈਸਾਰ ਦ:

0੩ ੪$ ੪0 (੧੩ ੪8 6. 6 ੧7 0 6 €)੩ ੪੩ ੪: ਹੂ -੭੮੭੮੭੨੭੯੭੬੭੯੭੭੭੭੮੭੭੭੭% 9੯ 9੮ 0੯ ੭੧੮੦੬ ੨ ਸਭ - ਕਾਮਨਾਵਾਂ

ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਸੌ ਤੋਸੀ' ਲਾਜ਼ਮੀ 20 ਕਾਪੀਆਂ ਕੋਰਕੈ ਅਪਣੈ ਸਕੇ ਸਬੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜੋ । ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੈਰਾਨਕੁਨ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲਣਗੇ । ਇਹ ਸੇੱਚ ਹੈ, ਭਾਵੇ" ਕਿ ਸੀ” ਵਹਿਮੀ” ਨਹੀ“ ਹੋ ! ਇਹ ਨੋਟ ਕਰੇ : ਕੰਨਸੋਟਾਇਨ ਓਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕੜੀ 1953'ਚ ਮਿਲੀ ਉਸਨੇ ਅਪਣੇ ਸਕੱ- ਤਰ ਨੂੰ 20 ਕਾਪੀਆਂ ਕਰਕੇ ਮੱਗੇ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸਨੂੰ 3 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਲਾਟਰੀ ਆਈ ।

੪ ਮਮੀ ਇਹ ਸਭ ਮਿਥਿਹਾਸ ਤੇ ਅਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ । ਅਜੇ ਕਲ੍ਹ ਹੀ ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਵਾਰਾ ਕ੍ਰੱਤਿਆਂਹੂੰਤ ਹੀ ਫੈਲ- ਦੀਆਂ ਹਨ ।

_ ਤੇ ਨਾਲੋ ਦਰਵੇਸ਼ ਤਾਂ ਮੌਮੀ ਅਸੀ`ਆਂ ਜਿਹੜੇ ਇੰਨਾਂ ਭਾਰੀ ਬਸ਼ਤਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ 1 ਰਵਿੰਦਰ ਬੜੇ ਸਵੈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਿਹਾਂ ਸੀ।

<< ਇਨਾਂ ਜੂਆਬ ਸੁਣਕੇ ਮਾਂ ਦਾ ਰੱਥ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਰੋਟੀ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ ।

ਈਲਡ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਮਿਲਿਆਂ ਤੇ ਭਰੇਸਾ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ । ਉਹ ਨੰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮਰ ਗਿਆ । “ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਜੀ ਪੈਸਾ ਨਾ ਭਜੋ ! ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਜੀ ਇਸ ਨੂੰ ਅਣਗੋਲਿਆੰ ਨਾ ਕਰ'' । ਪਾਠਕ ਤੋਂ ਹਮਦਰਦ ਦੋਸਤ ! ਇਸ ਵਿਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀ” ਕਿ ਇਹ ਪੱਤਰ ਮੈਨੂੰ 2-1-92 ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ, ਮੈ” ਤੁਹਾਡੇ

ਦਿੰਦੇ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੋੜੇ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਦਰਸਰੇ ਦੇ ਘਰੁ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ । ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨੀਦ ਉੱਤ ਗਈ

ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਬੇ ਦਾ ਚੋਲਾ ਤਰਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ ਸੜਕ ਦੇ ਕੌਢੇ ਤੱ ਰੋੜੇ ਇੱਕਠੇ ਕਰਦਾ ਫੇਖ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰੰਟ ਕੁੱਟ ਨੀਲਾ ਕਰ ਸੁੱਟਿਆ । ਬਾਬਾ ਜੀ ਉਢਣ ਰੀ ਆਪਣੀ ਕਰਾਮਾਤ ਬੋਦ ਕਰਕੇ ਕਿਧਰੇ ਨਿਕਲੁ ਜਰ ਸਨ । ਫਿਰ ਪਿੰਡ 'ਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਰੋੜੇ ਨਹੀ“ ਵੱਜੇ ।

ਸਮ

“ਇੱਕ ਦਫਤਰ ਮੁਲਾਜਮ ਆਰਿਆ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਜ਼ੇਰ ਹਾਂ ਤੋ 'ਸੁੱਖ ਨਾਲ" ਕੋਈ 'ਅਣ ਸੁਖਾਂਵੀ” ਡੰ ਇਹ ਪੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਇਹ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਘਟਨਾ ਪੇਸ਼ ਨਹੀ” ਆਈ । ਸੋ ਇਨਸਾਨੀ ਜਿਦਗੀ ਦੀ 96 ਪੀਟੇ ਦੇ ਐਦਰ ਐਦਰ ਉਸ ਪਾਸੋ” ਅੱਗੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ __ ਬਿਹਤਰੀ ਅਤੇ ਭਰਪੁਰਤਾ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਭਰਮ ਭੁੱਲੇਖੇ ਤੇ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਨੌਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ । ਫਿਰ ਲੱਭ ਪੈਣ ਤੇ __ਵਹਿਆਂ ਤੋ” ਮੁਕਤੀ, ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ, ਮੁੱਖ ਸ਼ਰਤ ਬਣੀ ਉਸਨੇ 20 ਕਾਪੀਆਂ ਪੌਸ਼ਟ ਕੀਤੀਆਂ । ਕ੍ਰੱਝ ਦਿਨਾਂ “ਚ ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ੦ ਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ । ਡੋਲਨ ਫੇਅਰਚ”- 6 ੍ ੦੨੨ ੦ ਦਰਵੰਸ਼ 2 ਸਤੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ 'ਭੁੰਦੜ” ( “ “ ਮੰਮੀ ਭੁੱਖ ਬਹੁਤ ਲੱਗੀ ਐ... ਰਵਿੰਦਰ ਨੇ ਆਉਦਿਆਂ ੦ ਕਰ ਮਾਤ (6, ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਫੁਲਕਾ ਬਣਿਆ ਦੇਖਕੇ ਕਿਹਾ । --ਅਵਤਾਰ ਡੱਬ “ ਬੁੱਜ ਬੇਟੇ ਆ ਦੂਸਰਾ ਫੁਲਕਾ ਤੋਰੇ ਲਈ ਹੀ ਐ' ਉਸ ਪਿੰਡ 'ਚ ਸਨ੍ਹਾਟਾ ਸੀ। ਲੋਕੀ ਚਿਤਤ ਸਨ। ਤੱ ਦੁਸ਼ਰਾਂ ਫੁਲਕਾ ਤਵੇ ਤੋਂ ਪਾਉ'ਦਿਆ ਕਿਹਾ । ਹਨੇਰਾ ਪਸਰਦੇ ਹੀ ਘਰਾਂ “ਚ ਰੋੜੇ ਡਿੱਗਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ । “ ਤੇ ਆਹ ਪਹਿਲਾ ਫੁਲਕਾ ?“ਇਹ ਪੁੱਤ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਐ ! __ “ਇਹ ਸੇਧ ਨਾਲ ਆਉਦੇ ਆ ।' ਇਕ ਕੋਰਾ ਇਤਿ ਦਰਦ ਮਮ 3੪੪ (ਰਾਤ। ਕੋਕੀ£ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਕਾਲਾ ਜਾਦੂ ਕੀਤਾ ਹੋਣੈ" ਦੂਜਾ ਆਖਦਾ ਬਈ “ਆਰੀ ਅਪਣੀ ਗਲੀ ਦ ਉਨ ਤੋ (ਰਿ | ਇਹ ਕੌਈ 'ਬਾਹਰਲੀ ਚੀਜ਼' ਐ._ ਇਰਦਾ ਉਪਾਅ ਕਰੋ “,ਇਹੇ ਤਾਂ ਮੈਮੀ ਅਵਾਰਾ ਗੁੱਤੇ ਐ।.. ਰਵਿੰਦਰ ਛੂ ਵਖ ਇਹ ਉਦਾਂ ਨੀ" ਹਟਣੇ' ਕੋਈ ਜਿਆ ₹ ਕਨਿੰਢ। - ਸਤਾ ਰਹੀ ਸੀ । ਨ ਣਾ ਕਹਿੰਦਾ । ੪ ਨਹੀ” ਬੇਟੇ, ਜਦੋ” 'ਰੱਬ' ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ ਰ੍ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਘਰ 'ਚ ਰੋੜੇ ਵਜਦੇ ਉਹ ਘਰ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਤਾਂ ਹੱਥ ਨਹੀ”, ਇਸ ਪਿੰਡ ਚ ਆਏ ਨਵੇ' ਸੈਤ ਦੇ ਚਰਨੀ ਜਾ ਲਗਦਾ । ਜਿੰਨਾ ਲਈ ਰੋਟੀ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ ਦਿਓ ਅਤੇ ਸਾਂਡਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਕੌਈ ਗੱਫਾ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸੈਤ ਓਹੜ-ਪੋਹੜ ਕਰ ਆ

ਫ0.

(੫੦ 0 0 ੪ 00000) (੮੭੦੦੦ (੨੦੦ 9੧੫੧ ੧੫ ੪6੩੪੧ ੪੧

੮

੧੯੯ (6 4 ਪਿਛੇ ਜਿਹੇ?ਮੈਨੂੰ ਬੋਸਟਨ ਵਿਚ ਸੈਕੜੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਨੋਚਨਿਤਸਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਭਾਸ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਭਾਸ਼ਨ ਦਾ 'ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਨੋਚਕਿਤਸਕਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਨ ਤੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਤੋ" ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ;ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਵਕਤਾ ਸੀ.। ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਮੋਰੀ ਵਾਰੀ ਆਈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰੋਬਹੁਤ ਘਬਰਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਜਦ ਮੈ” ਸਟੇਜ ਤੇ ਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਧਕ ਧਕ ਕਰ ਉਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਮੂੰਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਕਿਉਕਿ ਮੇਰੇ ਭਾਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ।ਹੱਸਾ ਜਨਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਬੋਲਨ ਦੇ ਡਰ ਬਾਰੋ ਵੀ ਸੀ । ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਰੀ ਘਬਰਾਹਟ ਹੋਰ ਵੀ ਬੁਤੀ ਜਾਪ ਰਹੀ ਸੀ ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈ ਇਕ ਗੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਅਜੁਮਾਇਆ । ਮੈ” ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱ ਛਿਆ “ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕਿੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਨ ਦੇਣ ਸਮੇ ਘਬਰਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ' ਲਗਭਗ ਸਤ ਨੇ ਹੱਥ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਮੈ” ਕਿਹਾ 'ਮੈ“ ਵੀ ਇਸ ਵਕਤ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ' ਮੋਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋ ਸਰੋਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹਸੇ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰੀ ਘਬਰਾਹਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਮੈ” ਆਪਣਾ ਭਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਿਆ ।

ਅਸੀ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ! ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਪਾਉ”ਦੇ ਹਾਂ ਜਿਹੜੀ, ਸਾਨੂੰ ਬੋਜੈਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਸੀ' ਕਿਸੇ ਦਾਅਵਤ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਗਲ ਡਰ ਰਹੇ ਹੋਵੇ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚਂ ਕੋਈ ਮੂਰਖਤਾ ਭਰੀ ਗਲ ਨਾਂ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਦੌਰਾਨ ਤੁਸੀ” ਸ਼ਸ਼ੋਪੈਜ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਵੋ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਜਮਾਂਇਸ਼ ਦੀ ਘੜੀ_ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ

ਜਵਾਬ ਦੇ ਜਾਵੇ।

8

9੯5੭ 9੨9੧ ੭99੯7 ੭੯੧੯੭੨੭੭੯ 5੭੨੭੭੧੧੧੭2੭੧੦੭ ”

੧੫੫੪%੫੦੫੦੦੫੪੪੫੦੪੫੪੫੦੦੦੫੪੫੪੫੫੫%

ਜੰਤ ਤਾ ਕਾਂ ਕੀਜ਼ੀਏ

-ਡਾ : ਡੇਵਿਡ ਬਰਨਜ਼ -ਅਨੁ ਪ੍ਰਸੋਤਮ

ਸਾਡੇ ਵਿਚੋ ਕੁਝ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਇਨੀ ਤੀਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਨਕਾਰਾ ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । 1980 ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਨ ਅਨੁਸਾਰ 20 ਤੋ” 40 ਲੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਅਪਣੇ ਨਿਜੀ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਭੈਆਂ ਕਾਰਨ ਨਕਾਰਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਭਾਵੇ ਇਹ ਸਰਵੇਖਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੋ ਤੀਖਣ ਰੋਗਾਂ ਉਪਰ ਕੇ'ਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹਲਕੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਚਿੰਤਾ ਤਾਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ।

ਇਕ ਮਨੋਚਕਿਤਸਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸੈਕੜੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਮੈਨੰ

ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਅਪਣੇ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇ" ਹਾਲਤਾਂ ਕਿੰਨੀਆ ਵੀ ਤਨਾਅ ਪੂਰਨ ਕਿਉ` ਨਾਂ ਹੋਣ । ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਅਸਾਨ ਪਰਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਤਰਕੀਬਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ ।

1 ਬਣਾਉਣੀਪਣ ਤਿਆਗ ਦੋਵੇ :- ਜਦੋ” ਮੈ” ਅਤੇ ਮੇਰ) ਪਰਨੀ ਨੇ ਨਵੇ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਧੀ ਲੇ ਗਵਾਂਢ ਦੀ ਇਕ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਪਾ ਲਈ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਲਗੀ । ਇੱਕ ਰਾਤ ਮੈਂ” ਅਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਮਕਾਨ ਕੌਲ ਰਕ ਗਿਆ। ਮੋਰੇ ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਟੀ ਸ਼ਰਟ ਅਤੇ ਜੀਨ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ । ਮੇਰੀ ਧੀ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨ ਐਦਰ ਲੰਘ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ । ਉਸਨੇ ਇਕ ਪੁਰਾਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਦਾ ਜਿਬਾਂਸ ਪਹਿਨਿਆਂ ਹੋਇਆ ਸੀ : ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਲੈ ਗਈ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਲਾ ਦੇ ਨਮੁਨਿਆਂ ਅੜੇ ਤਲ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ।

ਇਹ ਕਿਸੇ

ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਉਲਝਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ । ਮੋਰੀ ਬੇਚੇਣੀ

$ $2(<

੮੧੭

ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸਨੇ ਪੁਛਿਆ _ ਕਿ _ਕੀ_ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਹੈ । ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇਰਾਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿ

ਅਪਣੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਲਵਾਂ ਪਰਤ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਮੈ“

ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਚਿਤਰ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਆਦੀ ਨਹ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਨੇ ਰਸਦੇ ਰੋਏ ਕਿਹਾ ਮੋ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ਕਿ ਮਨੌਚਕਿਤਸਕ ਕਲੇ ਵੀ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀ ਕਰਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਸ਼ਪਸ਼ਟਤਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਖਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਜੇਕਰ ਮੈ ਅਪਨੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕ੍ਰਦਾ ਤਾਂ ਤਨਾਅ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੀ_ਹੌਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੌਰਾ ਵਿਵਹਾਰ ਬਣਾਉਟੀ ਜਿਹਾ ਜਾਪਣਾ ਸੀ । ਬੋਕਟਨ ਵਾਲੇ ਭਾਸ਼ਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਥੋ ਵੀ ਸੌ' ਸਾਫ ਗੋਈ ਤੁ” ਕੌਮ ਲਿਆ । ਅਜਿਹੀ ਸਾਫ ਗੌਈ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਨਜਦੀਕ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਢੌਗ ਹੈ ।

2 ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਨਜਿਠੌ-ਮਨੋ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਾਈਕਲ ਮਾਹੋਨੀ ਅਤੇ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਕੋਚ ਮਾਰਸ਼ਲ ਐਵੇਨਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਉਲੰਪਿਕ ਟੀਮ ਦੇ ਅਜਮਾਇਸ਼ੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਉਪਰ ਪੌਣ ਵਾਲੋ ਚਿੰਨਾਂ

ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨਿਰੀਖਨ ਕੀਤਾ । ਤੁਹਾਡੇ ਖਿਆਲ ਮੁਤਾਬਕ

ਕਿਹੜੇ ਐਥਲੀਟ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਵਧੇਰੇ ਆਏ ਹੋਨਗ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਿੱਤ _ਗਏ ਜਾਂ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹਾਰੇ । ਅਸਲ ਵਿਚ ਖੌਜ਼ਕਾਰਾਂ ਨੌ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਗਰੂਪਾਂ ਉਪਰ _ਹੀ_ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਇਕੋ ਜਿਨਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ । ਜਿਤਣ _ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ _ਹਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲੋ ਫਰਕ ਕੇਵਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌ ਅਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਉਪਰ ਕਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ । ਘੱਟ ਸਫ- ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਐਦਰਲੇ ਡਰ ਉਪਰ ਕੇ'ਦਿ੍‌ਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੋੜੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਹੌਲਨਾਕ ਸ਼ਬਿਤੀ ਵਿਚ _ਪਹੁੰਚਾ ਲਿਆ । ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੌ ਅਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਅਖ” ਉਹਲ ਕਰ ਦਿੱਤ ਅਤੇ ਅਪਣਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਗਲ ਉਪਰ ਕ'ਦ ਜ਼ਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪਨੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਛੱਟੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵਡ ਲਿਆ ਜ਼ਿਵੇ' ਕਿ ਹੁਣ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਖਿਚਣਾ ਹੈ ।'' ਹੁਣ ਹੱਥ ਅਗੇ

ਵਲ ਫੈਲਾਉਣੇ ਹਨ ਹੁਣ ਡੋਡੇ ਨੂੰ ਪਕੜਨਾ ਹੈ' ਅ ਵਿ ਇਸ ਤਰਕੀਬ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਨਹਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਡਰ ਤੋ -ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆਂ । ਇਹ ਤਰਕੀਬ ਹਰ ਉਸ ਕੌਮ ਉਪਤ ਲਾਹ ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਤਜੀ' ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹਤ ਹੋ। ਪੈਠੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੌਲ ਭੇਜਮ' ਗਿਆ । ਉਸਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਕ) ਸਨ। ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਸਿਆ ਮੈ” ਇਤਨੀ ਭੋਭੀਤ ਹਾਂ ਕਿ ਅਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵਾਕ ਵੀ ਮੋਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਹੀ” ਪੈਦਾ । ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈ- ਫੋਲ ਰੌਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੋਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਪਰਚ ਛਡ ਹੀ ਦਵਾ ਰ ਚਿਤਾ ਸਾਡ ਅਦਰ ਭਰਮ ਪੋਦ ਕਰ ਦਿੰਟੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀ” ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਜ੍ਹਾਂ ਨਹੀ

ਰਿ ਰ ਕਰ ਪਾਵਾਂਗੇ । ਪਨੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਇਹੀ ਮ।

ਸਿਰਫ ਇਹ ਗਲ ਬਿਠਾਉਣ ਜਿ ਰਿ 2ਣੇ ਦੀ ਜਹੂਰਤ ਸ) ਕਿ ਦਬਾਅ ਦੇ <ਵ ।ਦਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਉਹ ਅਪਣਾ ਕੰਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰ ਸੋਕਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਫੌਮ ਮੀ ਵਗ ਲਭਣਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਇਮਤਿਹਾਨ ਘਟ ਡਰ'ਉਣਾ ਜਾਪੇ । ਪੈਨ) ਨੂੰ ਡਰ | ਕਿ ਉਸਦਾ ਦਿਮਾਗ ਇਤਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਪਰਸਨ ਪੱਤਰ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਵੀ ਨਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰੀ” ਆ ਸਕੇਗੀ । ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈ. ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਸਿ ਉਪਰ ਸਹਿਮਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂ ਇਕ ਇਕ ਕਥਦ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹੇਗੀ ਅਤੇ ਜਕਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਸਕਿਲ ਸਿ ਤਾਂ ਇਸਦ ਸ਼ਬਦ ਅੱਰਥ ਕਰਨ ਦ ਕੇਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗੀ । ਰ ਇਸੜੋ' ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਹੌਰ ਗਲ ਲਈ ਮਨਾਂ ਲਿਆਂ ਕਿ ਭਾਵੇ` ਉਹ ਕਿੰਨ) ਵ) ਘਬਰਾਹਟ ਵਿ ਿ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਯਾ) ਪੀਟੇ ਉਰ ਅਪਣੀ ਕਲਮ ਚਲਾਉਦੀ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ 1 ਰਿ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਵਿਚ ਸਮ: ਬਿਲਕੁਲ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀ” ਕਰੇਗੀ । ਉਸਨੇ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਨੂ ਲਿ ਲਹ ੨ ਅਰਥ ਪੂਰਨ ਗਲ ਸੂਝ ਹ ਨ ਡੀ ਕਰੋ । ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦਸਿਆਂ" ਕਿ “ਲਿਖਦੀ ਰਹੀ! ਭਾਵੇ' ਉਲ ਜਲੂਲ ਹੀ ਲਿਖੀ'। ਨ ਦੋ ਹਰਤੇ ਬਾਦ ਪੈਨ ਅਪਣਾ

ਨਤੀਜਾ ਦੱ ਆਈ । ਨਤੀਜਾ ਬਹੁਤ ਵਧਆ ਸੀ । ਆ

ਉਸਦਾ ਤਜਰਬਾ

10

ਦਰਸਾਉ”ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਬਰਾਹਟ ਦੋਰਾਨ ਹੋ'ਸਲਾ ਨਾ ਛੱਡਨਾ ਕਿਨ੍ਹਾ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਨ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ” ਕੌਈ ਰਿਪੋਟ ਲਿਖਣ) ਹੈ ਤਾਂ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾ ਵਾਕ ਜਰੂਰ ਲਿਖ ਦੇਵੋ. ਜੇ ਤੈਰਾਕੀ ਦ। ਦੋੜ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਹੱਥ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂ । ਬਸ ਜਦ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗੇਗਾ ਕਿ ਤਰਸੀ" ਅਪਣੇ ਐਦਾਜੇ ਨਾਲੋ' ਕਿਤੈ ਚੋਗਾ ਕੌਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ! ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵਲ ਪੁੱਛੋ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨਸੁਖਾ ਵੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਦਰਸਰਰਆਂ ਨਾਲ ਗਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੁਰ ਹੋਣ ਪੈਦਾ ਹੈ । ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਫਿਸੇ ਦਾਅਵਤ ਢੌਰਾਨ ਤਹਾਡਾ ਸਾਹਮਣਾ ਤ੍ਹਾਡੇ ਅਫਸਰ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਧਰੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੌ ਜਾਵੇ । ਅਜ਼ਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਗਲ ਹੀ ਨਾ ਅਹੂੜੇ । ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਤੋ ਬਚਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ_ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਗਲਬਾਤ ਦਾ ਕੇਦਰ ਬਣਾ ਲਵੋ“। ਉਸ ਤੋ ਉਸਦੇ ਬਾਰੋ ਹ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਸਵਾਲ ਪੁਛਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ ਲੌਕ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇਨਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦੇਵੋ । ਮਨੋਚਕਿਤਸਕ ਸਿਰਫ ਕਰਝ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਅਤੇ ਇਸ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਸਿਰ ਹਿਲਈ ਜ਼ਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਚੋਖੀ ਕਮਾਂਈ ਕਰ ਲੌਦੇ ਹਨ । ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦੇਵੇ :- ਲਗਭਗ ਹਰ ਵਿਅਕਤ) ਹੀ ਲੌਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕ੍ਰਝ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਗਿਆਂ ਘਬਰਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਭੁਵੇ` ਉਹ ਭਾਸ਼ਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਘਬਰਾਹਟ ਤੋ' ਬਢਣ ਦੀ ਜੁਗਤੀ ਸਿਰਫ

ਇਨੀ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰਹਾਡੇ ਤੰਤ੍ਰ ਤੁਹ'ਡਾਂ ਹੁਕਮ ਮੈਨਣ । ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਮੋਰੀ ਇੰਟਰਵਿਉ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੈ` ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ। ਮੋਰੀ ਇੱਕ ਮਰੀਜ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਜਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਵੇਖੁ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ ਕਿ ਮੈ ਕਿੰਨਾ ਆਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਭੱਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿਉ ਹੀ ਮੈ ਬਣਾਉਟੀ ਹਾਵ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਅਕੜਾ ਜਿਹਾ ਆ ਜ਼ਾਂਦਾ ਅਤੇ

ਮੇਰੀ ਸਭਾਵਿਕਤਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਜਿੰਨੀ ਜਿਆਦਾ

11

ਰੀਲੈਕਸ ਹੋਣ ਦੀ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਉਨਾਂ ਵਧੇਰੇ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। _ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਮੇਨੂੰ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਲਭ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮਨੋਚਕਿਤਸਕ ਦਰਮਿਆਨ ਇਹ ਬਹਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ । ਬਹਿਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਮੇਰੋ ਮਹਿਮਾਨ ਸਾਥੀ ਨੋ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਾਂ, ਖੋਜਕਾਰ ਨਹੀ“ । ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈ” ਤੇਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਨਿਮਨ ਤੇ ਦਿਲਕਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ _ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ । ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਅਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋਰ ਅਤੇ ਪਕਿਆਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ੍ ਦਾ ਇਰਾਂਦਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਚਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੇ ਐਦਰ ਇਕ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ । ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੋਰਾਨ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲੱਗੀ । ਸਰੱਤਿਆਂ ਵਲ" ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਾਫੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆਂ ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀ” ਮਿਲਿਆ ਸੀ । ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ੮੦510: 1॥੪€੩711:0 ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਢੋਗ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ, ਨਾਕਾਰਾੜਮਕ ਦੀ ਬਾਜਏ ਸਾਕਾਰਾਤਮਕ ਦਿ੍‌ਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ।- ਤੁਸੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਅਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਹੋਸਲਾਂ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਦ ਮੈ” ਅਪਣੀ ਘਬਰਾਹਟ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤ ਲਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਜਬੂਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯ'ਬ ਹੋ ਗਿਆ । ਦੂਸਰਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਣਾ ਕਰਨੀ ਛੱਡ ਦੇਵੋ ਕਿਸੇ ਦਸਰੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਨਾ ਉਤਰ ਸਕਣ ਦਾ ਡਰ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੜਿਦਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ । ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀ" ਮਹਿਸਸ ਕਰਦੇ ਹੋਵੇ ਕਿ ਦ੍ਰਸਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੋ ਵਧੇਰੇ ਆਤਮ ਵਿਸ- ਵਾਸੀ, ਵਧੇਰੇ ਕਾਮਯਾਬ ਵਧੇਰੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਦਰ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀ" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀ? ਕਰ ਸਕਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਗਲਤ ਹੈ । ਦਰਸਰਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਠੀਕ

ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਣ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ । 3

ਜਦ ਮੈ ਕਾਲਜ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਤਾਂ ਅਪਣੇ ਨਾਲ ਇਕ ਡਾਇਰੀ ਰਖਦਾ ਸੀ ਜੌ ਮੇਰੀਆਂ ਨਿਜੀ ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਦੁਖਦਾਈ ਯਾਦਾਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਜਦ ਮੈ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਇਕੱਲਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇਂ ਗੁਸ਼ੇ ਤੇ ਨਫਰਤ ਦੀਆਂ _ਇੰਤਹਾਈ ਨਿਜੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਵੀ । ਇਸਤੋ' ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਚੀਜਾਂ ਵੀ ਦਰਜ ਸਨ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਣਿਆ।

ਫਿਰ ਇਕ ਰਾਤ ਇਕ ਘਟਨਾ ਵ'ਪਰੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਸੀ । ਮੈ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੌਟ ਟੰਗਦੇ ਸਮੇ ਮੈ ਅਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਡਾਈਨਿੰਗ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕਲੌਕ ਰੂਮ ਵਿਚ ਭੁੱਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈ ਅਚਾਨਕ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਉਠਿਆ । ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਲਗ ਰਿਹਾਂ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਮੈਰੀ ਡਾਇਰੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਚਾਈ ਨਾ ਜ਼ਾਣ ਲਵੇ। ਮੈ ਵਾਪਸ ਦੌੜਿਆ ਅਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਡਾਇਰੀ ਗਾਇਬ ਸੀ ।

ਕਈ ਹਫਤੇ ਬੀਤ ਗਏ ।' ਮੈ ਅਪਣੀ ਡਾਇਰੀ

` ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ । ਆਖਰ ਦਿਕ ਦਿਨ ਮੈ“ ਉਸੇ ਜਗਾ ਅਪਣੀ ਜਾਕਟ ਟੰਗ ਰਿਹਾ ਸੀ

`ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ. ਭੂਰੇ ਜ਼ੌਗ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਡਾਇਰੀ ਦਿਖਾਈ

ਦਿਤੀ ! ਇਹ ਬਿਲਕੂਲ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਪਈ ਸੀ ਜਿਥੇ ਮੈ ਲ ਗਿਆ ਸੀ । ਮੈ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਇਸਦੇ

ੱਗ ਪਿਆ । ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲ] ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋ ਕਿਸੇ ਅਜਨਬੀ ਨੇ ਤੋ ਸਨ 'ਮੈ” ਤੁਹਾਂਡੀ ਡਾਇਰੀ ਪੜ੍ਹ

ਇਸਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਭੁ ਪੈਨੇ ਪਲਟਨ ਲੰ ਨਹੀ" ਆਈ ਸੀ।

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖ ਦਿ ਲਈ ਹੈ । ਰੱਬ ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਕਰੇ ਮੈ ਵੀ ਤੁਹਾਡ ਵ਼ਰਗਾਂ

` ਹੀ ਹਾਂ ।ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਇਨਾਂ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸੈ' ਡਾਇਰੀ ਨਹੀ”

ਲਿਖਦਾ । ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਲੌਕ ਵੀ ਹਨ। ਰਿ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤ੍ਰਹਾਡੀ ਸਥਿਤੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ।'

ਤੁਸੀ' ਭਾਵੇ” ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਵੇ, ਅਮੀਰ ਹਵੇ ਜਾਂ ਗਰੀਬ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਸਤ ਦਰਜੇ ਦੇ, ਸੁੰਦਰ

ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਲੌਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਸੰਦ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਰਾ ਨਹੀ' ਸਮਝ- ਨਗੇ। ਕੋਈ _ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ _ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ । ਪਰੌਤ੍ਹ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ" ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੋ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋ" ਕਿਤੇ 'ਵਧਰੇ ਲਕ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣਗੇ ।

੫

ਸ਼ਾਂਦੂ-ਟੂਣੇ ਲਈਂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪੱਟ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਕੱਫ ਲਿਆ / ਜ਼ਖਮਾ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਸਹਿੰਦੀ ਚਲ ਵਸੀ

ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ 31 ਜਨਵਰੀ - ਜਾਵਲਪਿਡ) ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਇਮਦਾਦੀ ਵਿਚ ਇਕ ਸ਼ੈਤਾਨ ਪਤੀ

ਨੂੰ ਪੀਰ ਸਾਈ" ਦੇ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਇਨਸਾਨੀ `

ਮਾਸ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਦਾ ਪੱਟ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਕੋ ਉਸ ਵਿਚੋ ਮਾਸ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਕੱਢ ਲਿਆ । ਵਧੇਰੇ ਖੂਨ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮ ਦਾ ਦਰਦ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਣ ਕਾਰਣ ਬਦਕਿਸਮਤ ਪਤਨੀ ਚਲ ਵਸੀ ਤਾਂ ਸ਼ੈਤਨ ਦਾਰੂਪ ਧਾਰੇ ਉਸ ਪਤੀ ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬੈਦੂਕ ਦਾ ਫਾਇਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਕਾਂ ਉਡਾਉੱਦੇ ਸਮੇ” ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਫਾਇਰ

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਚਲ ਵਸੀ। ਪਰ _

ਪੋਸਟ ਮਾਰਟਮ ਦੀ ਹਿਪੋਰਟ ਨੈ ਕਤਲ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੈਨ

ਦਿਤਾ । ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੁਲਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੇਸ ਦਰਜ

ਕਰ ਲਿਆ।-

ਦੂ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਤਲ ਦੇ ਇਸ ਮੁਭੱਦਮੇ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮੈਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਮੁਦਈ ਪੁੱਖ ਨੇ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੈ ਦੇ ਕਾਦਰੀ ਕਿਰਦਾਰ ਜਾਅਲੀ ਪੀਰ ਸਾਈ” ਦੀ ਗ੍੍‌ਿਫਤਾਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਹੀਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ੀਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ 3

ਦੀ

$6੫--੩

ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ :

ਦੇ

_ %੭੭੭੭੭੭੭੭%੭% 9੭੮੭੮੭੮੭੮੭੯੭੮੭੦੭੮੭੮੭੮੭੮੧੮੭੮੭੮੭੮੭੦੭੮੭੮੭੮੭੮੭੮੭੮੭੮੭੮੭੬

ਨ ੯੨੨੪ &/ ੨੨ $ _ਅਕਪੰਚਰ ਕ੍ਰਝ ਨਵੇ' ਦਿਸਹੱਦੇ €& ਇਹ ਲੇਖ ਚਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਬੋਪਤ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਵਿਧੀ ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ 'ਚ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ।--ਅਦਾਰਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ _ ਰੱ ਰ

>:(:੧“੫੪੫੪੧“੫“੫੭੫੭੧੧%੫੭੫੫੫੪੫ (੫2੫%%੫%੫੦%੫੫੫% ੧੪ ੧(੭ ੯੪ (੪ ੪ ਘੇੰ£

ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ

ਅਕ੍ਪੈਚਰ ਰਾਹੀ” ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਚਮੜੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਬਿੰਦੂਆਂ

ਤੇ ਸੂਈਆਂ ਚੁਭੋ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਆਖਰ ਚਮੜੀ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਭਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੱਡੀਆਂ ? “ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕਾਂ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਦਬਾਓ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੇ ਰਸਾਇਣਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਿਖਾਉ'ਦੀਆਂ ਹਨ ।'' ਪ੍ਰੋ ਜਾਰਲੀ ਬਾਂਕੇਵਸਕੀ ਡੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ।' ਕੰਨ, ਅੱਖਾਂ, ਚਮੜੀ, ਨੱਕ ਅਤੇ ਜੀਭ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਬੈਸਾਰ ਲਈ ਖਿੜਕੀਆਂ ਹਨ । ਬੰਦਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣਨਸ਼ਕਤੀ, ਨਿਗਾਹ, ਛੂਹ, ਸੁੰਘਣ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਰਾਂਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਹੱਡੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਸਰੀਰ ਐਔਦਰ ਲੂਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੋ ਸੈਬੈਧ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਵਖਰੀ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਤੌਤ੍ਰ ਪ੍ਰਬੋਧ ਚੇਤਨਤਾ ਤੋ` ਸੁਤੌਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੋਂ ਕਾਰਵਿਹਾਰ ਬਾਰ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਪਤ ਕਰ ਲੈਦੇ ਹਨ । ਅਸੀ” ਅਸਥੀ ਤੰਤ੍ਰਆਂ 'ਚ ਅਜੇਹੇ ਵਿਸ਼ਸ਼ ਖੇਤਰ ਲੱਭੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋਕਰ ਛੇੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਮਾਮਲੇ `ਚ ਸੁਆਸ= ਗਤੀ 'ਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਂ ਗਈ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪੱਠੇ ਸੁੰਗੜ ਗਏ । ਹੋਰ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵੀ ਹੋਏ ਜਿੰਨਾਂ ਤੋ" ਪਤਾ ਲਗਿਆ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਕੁਝ 'ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰਾਂ ਨੇ ਉਕਸਾਹਟਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਫਿਆ । ਸੈਖੋਪ ਵਿਚ ਅਸਥੀ ਤੋੜ (861੧੬ 0385065) ਚਮੜੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੈਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਨਿਕਲ ।" ਚਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ੩ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਸਮਝਦੇ ਸੀ ਉਸ ਨਾਲੋਂ' ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰੀਰ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਗ੍ਰੰਲਦਾਰ ਢਾਂਚਾ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਣ ਵੱਜੋਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪੰਪ ਸਮੋਝਿਆ ਜਾਂਢਾ ਸੀ । ਪਰ ਹੁਣ ਪੜਾ

-- ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੇਗੋਵਸਕੀ

ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਜ਼ਿਹੇ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਖੂਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਹੁਣ ਹੱਡੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੈਡਾਰ ਵੱਜੋ' ਕੌਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉ'ਦੀਆਂ ਹਨ । ਪਿੰਜਰ ਵੀ ਇਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਬੋਧ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਤੌਦਾਂ ਅਤੇ ਪਰਤੌ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਰੀਰ ਦੀ ਜੀਵਨਗਤੀ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਦੀਆਂ ਹਨ । ਮੈਨੂੰ ਐਕਸਰੇ ਦਿਖਾਉ'ਦਿਆਂ ਪ੍ਰੋ: ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੱਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, “ਇੱਥੇ ਤੁਸੀ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋ” ਪੀੜਤ

ਮਰੀਜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਈਆਂ ਦਾ ਜਿਗਰ

ਖਰਾਬ ਹੈ । ਕਈਆਂ ਦੀ ਪਾਚਣ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਰੋਗ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ `ਦਾ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੈਬੋਧ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀ' ਦਿੰਦਾ । ਕੀ ਤੁਸੀ" ਦੇਖਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸਿਹਤਮੈਦ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਰੀਜਾਂ ਦੇ ਐਕਸਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ । ਬੀਮਾਰੀ ਤੌਤ੍ੂਆਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਬਿਲਕ੍ਲ ਵਖਰੇ ਹੀ ਸੈਕੇਤ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਤੈਤ ਪ੍ਰਬੋਧ ਤਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ । ਹੱਡੀਆਂ ਜੇਕਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂ

ਨਹੀ" ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ 'ਮਹਿਸ਼ੂਸ' ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ' ਪੋ: ਬਾਂਕੋਵਜਕੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਿੰਜਰ

ਪੀਆ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੂਈਆਂ ਖੁਤੋ ਦਿਆਂ ਦੱਜਦੇ ਹਠ (ਅਸੀ? 056261161010515 ਅਤੇ ਜਨ 00015 ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ੧੧੪00੧੩- 450 ਦਾ ਵੀ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਪਿੰਜਰ ਕੇਡੇਰਨੇ ਵਾਂਗ ਸੂਈਆਂ

ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆਂ ਸੀ [ “ਪਰ ਮਨੂੰ

ਗਿ ਰੀ ਦਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੋ ਤੋ ਵੱਧ ਤਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ

ਨ “ਪ੍ਰੇਫੈਸਰ ਨੇ ਕਿਹਾ,

ਆਂ ਕਿ ਲਾਉਣੀਆਂ ਹਨ ੬ “ਆਮ ਅਸੂਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਜਾਂ ਵਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੂਈਆਂ ਲਾਓ,

'ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਿਰਿਆਸੀਲ ਬਿੰਦੂ ਨਹੀ" ਹੁੰਦੇ । ਇਹ ਸਾਰੀ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਸੂਈ ਚੋਭਾਂ ਨਾਲ ਤਿੱਖੀ ਜਲਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੋ ਭਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਤਤ੍ਰ-ਪੁਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਨਵਾਂ ਸੰਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਅਸਥੀ” ਤੌਤ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨਕ

_ ਲੂਣ ਐਲ ਤੌਤੂ ਪੁਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਚਾਲਕ ਵਜੋ” ਕੰਮ

ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸ਼ਰੀਰ ਹੌਲ ਹੌਲੀ ਰੋਗੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚੇ ਨਿਕਲ ਆਉਦਾ ਹੈ । ਦਮੋ ਦੇ ਦੌਰੇ ਸੂਈਆਂ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਤੁਰੇਤ ਹੀ ਟਿਕ ਗਏ । ॥ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਨਵੀ" ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਉਸ ਬੰਦੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆ ਵਾਲੇ ਫੱਟ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਰੁਣੇ ਹੁਣੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਸਿੱਖਣ ਲਗਿਆ

ਹੋਵ ਨਿਸ਼ਾਨ ਖਿੰਡੇ ਪੁੰਡੋ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਚਕਿਤਸਕਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਾਂ

ਨੇ ਉਲਾਂ, ਦਿਲਗੀਰੀ, ਰਕਤ ਪ੍ਰਵਾਹ 'ਚ ਗੜਬੜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਹੈ ।ਪੱਠਿਆਂ ਦੀ ਕਾਰਜ਼ ਕੁਸਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਰ ਦੌਰਾਨ ੩ਣਓ ਦੋ ਵਹਿਮ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ।”

“ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀ ਜ਼ ਣਦੇ ਹਵ ਕਿ ਵੁਢਾਪਾ ਕਿਵੇ£ ਰੌਕਿਆ ਜਾਵੇ । “ ਸੈ ਪੁਛਿਆਂ । '' ਅਖੀਰ ਜਿਉ” ਜਿਉ” ਬੈਦਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਕਮਜੋਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ' ਕੁਝ ਖਣਜ ਪਦਾਰਥ ਘੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸ਼ਾਇਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?

“ਹਾਂ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਭਵ ਹੈ । “ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ

ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਸਿਆਂ, ਪਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੀ । ਪਿੰਜਰ ਨੂੰ ਅਗਾਉ” '

ਹੀ ਸਮੇ" ਸਮੋ" ਸੂਈਆਂ ਜਾਂ £1੪੦0੦0੬5 ਦੀ ਵਰਤ” ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਕੇ ਬੁੱਢ ਹੋਣ ਤੋ' ਰੌਕਣਾ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ' -` ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਯੈਕੇਵਸਕੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ ਸੱਚ, ਕੀ

ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ? “ਹੁਣ ਤੱਕ, ਮੈਨੂੰ ਨਿਗ੍ਹਾ ਦੀ ਕਮਜੋਰੀ ਤੋ” ਬਿਨਾਂ

ਰ੍ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀ” ਵੀ

“ਇਹ ਬੀਮਾਰੀ ਨਹੀ” । ਪਰ ਤੁਸੀ" ਇਸ ਤੋ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਆਓਂ ਪਰਤਿਆਈਏ । ਚਿੰਤਾ ਨਾਂ ਕਚੌ

ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀ' ਹੋਵੇਗਾ । ਮੰ” ਤੁਹਾਡੇ ਮੌਰਾਂ

ਅਤੇ ਗਿੱਚੀ ਦੀ ਕੰਗਰੌੜ 'ਚ ਕਈ ਸੂਈਆਂ ਲਵਾਂਗਾ । ਅੱਖ

14

1

ਦੇ ਪਰਦੇ ਖਿਚਣ ਵਾਲੇ ਪੱਠਿਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚ 'ਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਫੋਕਸ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ।

ਫ਼ਿਰ ਡੀ ਮੈ! ਕੁਝ ਅਸੁਖਾਵੀਆਂ ਝਰਨਾਟਾ ਮਟਿਸੂਸ ਕੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਸਹਿਣਯੋਗ ਸਨ । ਸੂਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪੈਦੀ ਹਥੋੜੇ ਦੀ ਸੱਟ ਨਾਲ ਮੈ” ਕਾਫੀ ਬੇਅਰਾਮੀ ਮਟਿਸੂਸ ਕੀਤੀ । ਪਰੋਤ੍ਰ ਅੱਹ ਘੋਟ ਬਾਅਦ ਮੈ ਚਾਰਟ ਭੇ ਅੱਖਰ ਪੜ ਸਠਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਫਾਇਦਾ ਹੋਇਆ ਸ । ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਤਜਟਬੇ ਤੇ" ਪਟਿਲਾਂ ਮੈਥ' ਦੂਜੀ ਲਾਈਨ ਵੀ ਪੜ੍ਹੀ ਨਹੀ” ਸੀ ਜਾਂਦੀ, ਹੁਣ ਮੈ” ਤੀਜੀ ਲ'ਈਨ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਸੀ ।

ਹਸੇਪਤਾਲ ਤੋ ਨਿਕਲ ਕੇ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜੀ ਦੂਰ

`ਤੱਕ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਮੈ" ਅਚਾਨਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕੰਤਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸੱਜੀ

ਬਾਂਹ ਤੇ ਲੱਤ ਸੋ' ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖੱਬਾ ਹਿੱਸਾ ਨਿੱਘ ਵਿਚ ਨਹਾਤਾ ਪਿਆ ਸੀ । ਇਹ ਉਹੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸੂਈਆਂ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ । ਮੇਰੇ ਖੱਬ

`ਰੱਥ-ਪੈਰ ਵਿਚ ਹਲਕੇਪਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਸੀ । ਮੈ” ਪ੍ਰਫੇਸਰ

ਯਾਂਕੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ।

“ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀ, ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ । “ਇਹ ਪੱਠਿਆਂ ਵਿਦਲੇ ਤਣਾਓ ਦੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਚਿੰਨ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ।”

ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਹੈਗੇਨੀ ਹੋਈ ਰੇਲਵੇ ਸਟਮਨ ਤੇ ਮੈ ਦੇਖਿਆ ਕਿ _ਬਿਨ' ਕਿਸੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਗੱਡੀ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਸੀ । ਮੋਰੀ ਨਜਰ ਫੇਰ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ।

ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮ' ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੂੰ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ । ਇਹ ਆਮ ਥਾਂ ਨਹੀ" ਸੀ । ਉਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੋਗੀ ਸ਼ਰੀਰਕ ਕਸਰਤਾਂ ਰਾਹੀ” ਇਲਾਜ਼ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ । ਬਿਜਲੀ ਮਕੌਨਿਕ ਤੇ ਧ'ਤ ਦੇ ਕਾਮੇ ਅਤੇ ਅਸਲੁ ਵਿਚ ਉਹ

ਸਾਰੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਕੌਮ ਕਰਦਿਆਂ ਬਾਂਹ ਉਪਰ ਲੌਮਾ ਸਮਾਂ`

ਜ਼ੋਰ ਪੈੱਦਾਂ ਹੈ ਅਚਾਨਕ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਦਰਦ ਤੇ ਪੀੜਿਤ ਹੋ ਉਠਦੇ ਹਨ । ਹੁਣ ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਇਹ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਲੈਣਗੇ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਰੋਗਾਂ

ਦਾ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਹੋ ਸਕੇਗਾ । ੩

ਸੂਤਰਬੱਧ ਕਰ

|

ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਸਾੜੇ ਸਾਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਰਤਾਰੇ ਬਹੁੰਤ ਗੁੰਲਝਦਾਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚਤਾ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਝਣ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੌਣਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੌੜ ਪੈਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਅਸੀ” ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਨਜਰੀਏ ਤੋ“ ਦੇਖਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, ਅਸੀ" ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਿਲਦੇ ਅਤੇ ਇਕੋ ਕਿਸਮ`_ ਦੇ ਰਸਾਲੋ/ਕਿਤਾਬਾਂ/ਪੈ'ਫਲੰਟ ਵਗੈਰਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸੜ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਰ੍

ਉਪਰੋਕਤ ਘਾਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸਾਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੋਣਾਂ ਤੋ

“ਨਵਾਂ ਸਾਂਝਾ ਪਰਚਾ`

ਸਮਝਣ ਲਏ, ਇੱ4 ਤਮਾਹੀ”

£

“੮. ਵਿ ਇਸਦੇ ਇੱਕ ਐਕ ਵਿੱਚ ਇਕੋਂ ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਵਖੋ ਵੱਖ ਸਮਝਾਂ ਚੱਖਣ ਵਾਲੇ ਚਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਬੁਧੀ-

ਜੀਵੀਆਂ ਵਲੋ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਆਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ।

੬

ਪਹਿਲੇ ਐਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ -- ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ

ਅਗਲੇ ਐਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀ' ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ, ਇਲਾਕਈ ਲਹਿਰਾਂ ਬਨਾਮ ਤਾਕਤ ਦਾ ਵਿਕੇ"ਦਰੀ ਕਰਣ ਆਦਿ ਮਸਲੇ ਲਏ

ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ।

ਕੀਮਤ ਇਕ ਕਾਪੀ __ 8 ਰੁਪੈ ਸਲਾਨਾ ਚੈਦਾ __ 0 ਰੁਪੈ

ਮੇਗਵਾਉਣ ਦਾ ਪਤਾ :-- ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਪੋਸਟ ਬਾਕਸ ਨੰ; 34, ਕੋਟਕਪੂਰਾ-151204

ਵਹ ਨਾ ਰਲ 87792. 1 7 7 ਅਸ ੮ ਹਰ ਮਰ ਦਰਦ ਾਬਾਬਕਗਰਰਾਰ ਤਰ ੦ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਿਤ ਸੂਚਨਾ ੦ ਸਿ ? ਅਪ੍ਰੇਲ 1991 ਨੂੰ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾਈ ਪੱਧਰ ਦੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਮੇਜਰ ਸਿਘ ਭੁੱਲਰ ਵੱਲੋ 5100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਸੀ੍‌ ਭੁੱਲਰ ਨੇ ਇਹ ਰਕਮ ਨਕਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 12 ਫਰਵਰੀ 1992,

ਰਣਧੀਰ ਗਿੱਲਪੱਤੀ ਨੂੰ ਸੌੱਪ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ।

॥215

ਸੈਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈ'ਬਰ

15

ਤਬ ਵਿਕ ਨ ਨ ਅਰ ” _ ੩੫ ਵਡਾ!

0੨0 .,੧॥੫੦

ਸਾ ਸਿ ਰਾ

ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ “ਰੂਹ”

ਏਵਰਗਾ ਗਾ। ਦ1 'ਰੁਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁੱਗ “ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਟਾਹਰਾਂ

ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਅਕਸਰ ਹੀ

`_ ਅਜਿਹੇ ਪਰੋਗਰਾਮ, ਸੀਰੀਅਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ “ਚ

` ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ, ਔਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਤੇ ਗੈਰ - ਵਿਗਿਆਨਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ “ਚ ਜਦ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋ” ਸਬੰਧਤ ਟੀ. ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲ “ਹੋਣੀ-ਅਨਹਣੀ' ਵਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਸ਼ਨਲਿਸਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਲੋ” 'ਹੋਣੀ-ਅਨਹੋਣੀ' ਦੀਆਂ ਕਲਪਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨ ਤੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਔਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ 'ਚ ਗੜ੍ੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਪਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ “ਚ ਇਕ ਪਰੇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਆਯੋਜ਼ਨ ਕੀਤਾ. ਗਿਆ 1.

ਇਸ ਪਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਬੋਲਦਿਆਂ ਰਿ

ਲਿਸਟ ਐਸੋਸ)ਏਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਸੈਨਲ ਐਡਮਾਰਕੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਗੂ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਮੌਤਰੀ ਖੁਦ ਐਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਚੁੰਗਲ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ । ਇਸਦੀ ਇਕ

` -ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮਾਂ

ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਮੀ ਸਦਾਚਾਰੀ ਵਲੋ' ਇਕ ਹਵਨ ਕਰਨ ਸਮੇ” ਮਾਚਿਸ ਜਾਂ -ਲਾਈਟਰ ਤੋ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ 'ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਕਤੀ' ਨਾਲ 'ਘਿਉ” ਪਾਉ'ਦੇ ਵਕਤ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ 'ਰੂਹ' ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਸਦਾ

`ਇਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਕੈ'ਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਐਨ ਪੀ. ਕੇ. ਸਾਲਵੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸਵਾਮੀ ਸਦਾਚਾਰੀ

ਮੂਹਰੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਲੱਗਾ । ਇਸ ਚਲਾਕੀ ਦਾ ਭੇਤ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਐਡਮਾਰਕੂਰ ਵਲੋ” ਵੀ ਇਹ ਕਰਾਮਾਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅੱਗੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ । ਸ੍ਰੀ ਐਡਮਾਰਕੂ ਨੇ ਕਾਗਜ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਕ ਬਰਤਨ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ । ਫਿਰ ਇਸ ਉਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ “ਘਿਉ ਛਿੜਕਿਆ । ਕੁਝ ਸਮੇ ਵਿਚ ਹੀ ਬਰਤਨ ਵਿਚ

` ਅੱਗ ਲਟ-ਲਟ ਕਰਕੇ ਬਲ ਉਠੀ ਫਿਰ ਸ੍ਰੀ ਐਡਮਾਰਣੂ ਨੇ

ਇਕ ਸਾਫ ਕਾਗਜ਼ ਇਸ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਿਸ

ਉਪਰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ 'ਰੂਹ' ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ 16

੨

ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ_

ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ । ਸੰਦੇਸ਼ ਸੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਸਤੀਫਾ ਦਿਓ। __ ਭੱਤ ਕੀ ਸੀ ਰ੍ ਇਸ 'ਕਰਾਮਾਤ' ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਐਡਮਾਰਣੂ ਨੇ ਹੈਰਾਨ _ਹੋਏ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ

'' ਡਾਇਰੈਠਟਰ ਦੂਰ-

ਦੱਲਿਆ ਕਿ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮਾਤਰਾ ਪੌਟਾਸ਼ੀ-

ਅਮ ਪਰਮੈਂਗਨੇਟ (ਲਾਲ ਦਵਾਈ) ਦੀ ਪਾਈ ਸੀ ਅਤੇ

ਛਿੜਕਿਆ ਜ'ਣ ਵਾਲਾ “ਘਿਉ' ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗਲੈਸਰੀਨ _ ਸੀ । ਗਲੈਸਰੀਨ ਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਪਰਮੈੱਗਨੇਟ ਦੀ ਆਪਸੀ

ਕ੍ਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੋ ਕਾਗਜ਼ ਉਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਘੜ ਆਉਣ ਵਾਲੋਂ

_ ਅੱਖਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਿੰਬ੍ਹ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਿਖੇ

ਹੋਏ ਸਨ ਜੋ ਅੱਗ ਦਾ ਸੇਕ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਪੀਲੇ ਰੋਕੇ ਦਿਸਣ ਲਗ ਪਏ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ

` “ਰੂਹ ਦਾ ਸੈਦੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ `_ਅਨਸਾਰ ਦਿੱਤ ਜਾ

ਸਕਦਾ ਹੈ । -ਰਾਮ ਸਵਰਨ ਲੱਖੋਵਾਲ)

ਮ /ਰਸ਼ਤਾ % ਛੱਡ ਪਰ੍ਹ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ “ਚ ਕੀ ਪਿਐ ? ਹਾਂ ! ਉ ) ਨ ਅਗਰੁ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੰਨੇ” ਤਾਂ & ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦ: ਰੁੱਖ

ਨਨ ਗਾ ਜਨ ਤਦ 4੬20 ਹੀ

੮੨੩ ' ਵਰ ਲੱੜੀਏ % _ ਮੋਰਦੇ- -ਪੁਜਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ 33 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਕਲਾਤਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਵਾਲੀ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਟ ਲੜਕੀ ਲਈ

ਸ਼ਹਿਰੀ, ਅਗਾਂਹਵਧੂ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਜੀਵਨ

ਸਾਥੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਧਰਮ ਤੇ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦਾ ਕੋਈ ਬੰਧਨ ਨਹੀ" । ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਪਤਾ : ਭਾ: ਰਾਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ _ ਈ-60, ਪੰਜਾਬੀ ਵਗ ਕੋਂਪਸ ਪਟਿਆਲਾ।

..ਬਵ

ਡੇ

ਟੂ ਨੋ ਅੰ

1 ਦੂਤ

. ਕੀ ਦਿਲ ਤੇ, _ ਦਅ

ਲਤ

_ ੨ ੮

ਅੰ". <੫॥ਾੰ

ਡਾ

ਯੂ ਕੇ. “ਚ ਵੀ ਜਹਾਲਤ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਿਸਾਲ

ਮੌਲਵੀ ਨੇ ਭੂਤ ਕੱਢਦਿਆਂ ਲੜਕੀ ਦੀ ਜਾਨ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ

ਕਤਲ ਦੇ ਦੌਸ਼ “ਚ ਜਾਂਚ ਖੜਤਾਲ ਸ਼ੂਰੂ

ਲੰਡਨ-ਇਕ ਹੋਰ ਮੌਲਵੀ ਹਥੋਂ” ਇਕ (ਲਟ ਤਾਨੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲੀ ਹੈ । ਲੜਕੀ 99 ਸਾਲਾ ਕੌਸ਼ਰ ਬਸ਼ੀਰ ਸਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚੋਧਰੀ ਮੁਹੈਮਦ ਬਸ਼ੀਰ ਨੇ ਨੌਲਸਨ ਦੇ ਪੀਰ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਗਿਰਦ ਮੌਲਵੀ ਮੁਹਮਦ ਬਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਭੂਤ ਚੁੜੋਲਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਰਖਿਆ ਹੈ ।

ਮੌਲਵੀ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਬਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਜਿੰਨ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਮਾਰ ਮਾਰੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਤੰਗ ਨਹੀ” ਕਰਨਗੇ । ਮੋਝਵੀ ਨੇ ਸੈੱਟ ਥਾਮਸ ਸਟਰੀਟ ਨਾਰਥ ਵਿਚ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਲੜਕੀ ਕੌਸਰ ਬਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਰਸ਼ ਉਤੇ ਲਿਟਾ ਕੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਭੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਤਜਰਬਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ । ਸਿਵਏ_ ਮਿਰਚਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ

`ਨਹੀ” ਸੀ ਦਿੱਤ ਜਾਂਦਾ । ਨਾਲ ਹੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੁਟ

ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮਾਰ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀ” ਉਸ ਵਿਚ ਵੜੇ ਜਿੰਨ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ । ਲੜਕੀ ਇਸ ਮਾਰ ਕੁਟ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਈ । ਉਹ ਰੋਜ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰੋ ਕੁਰਲਾ ਕੇ ਵਸਤ! -ਪਾਉੱਦੀ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਜਿਨ ਭੂਤ ਨਹੀ ਹਨ ਪਰ ਪਿਓ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਟਾਲਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਮੌਲਵੀ ਨੂੰ ਆਪਨਾ ਅਮਲ ਜਾਰੀ ਰਖਣ ਲਈ _ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ । ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰੀ ਲੜਕੀ ਭੁੱਖੀ ਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਜਾਨ ਦੇ ਗਈ ।

ਪੁਲਸ ਨੇ ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਪੰਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁਛ ਗਿਛ ਤੌ ਬਾਅਦ ਰੌਜ ਮੈਕਲਡ ਸਟਰੀਟ ਨੈਲਸਨ ਦੇ 54 ਸਾਲਾ ਬਾਰੋਸ਼ ਮੋਲਵੀ ਮੁਹੈਮਦ _

` ਬੁਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦੇ ਦੌਸ਼ ਵਿਚ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ

ਇਕ ਹਫਤੇ ਦਾ ਰੀਮਾਂਡ ਲੈ ਲਿਆ । ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸਾਰੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਤੋਂ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਚਰਚਾ

ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ । ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਘਟਨਾ ਸਾਉਥਾਲ 1ਵਚ ਵਾਪਰੀ ਸੀ ਜਿਸ਼ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਖਰਾਬੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਪੀਰ ਲੰਮੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

22 ਸਾਲਾ ਕੌਸ਼ਰ ਬਸ਼ੀਰ ਲੜਕ) ਇਕ ਨੇਕਦਿਲ

ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ । ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਉਹ ਲੰਡਨ _ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਉਡਲਹੈਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ ਸੀ__

ਪਿਛਿਉ” ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਮੀਰਪੂਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ । 17 ਸਾਲ ਤੱਕ ਪੜਾਈ ਕਰਨ ਬਾਅਦ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀ” ਸੀ ਮਿਲ) ਤੋ ਪਿਓ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਲੜਕੀ ਵਿਚ ਜਿੰਨ ਭੂਤ ਆ ਗਏ ਹਨ । ਪਲਸ ਵਲ” ਡਫਤੀਸ਼ ਜਾਰੀ ਹੈ । ਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ -ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ

ਇਕ ਦਿਨ ਹਨੇਰੀ ਮੀਹ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਰਹੀ ਸੀ । ਇਕ ਇਸਾਈ ਪਾਦਰੀ ਗਿਰਜਾਘਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ । ਐਨੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਆਈ ਜੋ ਇਸਾਈ ਨਹੀ” ਸੀ । ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਪਾਦਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੋ ਕੇ ਕਿਹਾ” ਮੈ“ ਇਸਾਈ ਨਹੀ' ਹਾਂ । ਕੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਫੋ£ ਬਚਣ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ ?'

ਪਾਦਰੀ ਇਸਤਰੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ" ਨਹੀ“ ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'' ਰੋ ਰ੍

ਪਾਦਰੀ ਦੇ ਖ਼ੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਜਿਵੇ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਨਿਕਲੇ, ਅਚਾਨਕ ਭਿਆਨ4 ਗਰਜਣ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚੋ” -ਬਿਜਬੀ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ।

ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਦੌੜੇ ਆਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ ਪਰ ਪਾਦਰੀ ਕਦੋ” ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹ ਚੁਕਿਆ ਨ ।

੨੩੮ €> <੨2> €) > << €੦ <<੩> & <੮>- ੯੭ <ਰ੩੦੦ ੧੦> €) <੩> ੨੪ < € <੧੭ <੦> ਲੇ. ਕਲ &

_ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਕਾਰਕਨਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਹਿੱਤ _ ਸਾਰੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਅ।

ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਸਮੇ ਸਮੇ” ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਲਿਖਕੇ ਭੇਜਣ ।

% <੩> % <੧> <੮> ੯ <੩> ੯ <੦- 6 ਰ੍ (2... ਕੀ ਦਲ ਦਰ ਰਾ 17

ਦਾ ਅਗੇਠੀ ਨ

ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ /ਕੈਸ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ

੧.

ਅੰਨੀ ਰਈਅਤ ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣੀ ੍ `__ --ਜਸਬੀਰ ਜੱਸੀ

ਤੋਜ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਕੈੱ'ਟਰ ਦਰਸਰੀ ਸਾਈਡ ਤੋ ਆ ਰਹੀ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸ ਵਿਚ ਚੁਰਸਤੇ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਟਕਰਾਇਆ ਤੋਂ ਕੈਟਰ ਦੇ ਦੋ ਸਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕੁਲ ਅੱਠ ਬੰਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ । ਆਸ ਪਾਸ ਪੈ'ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੌਕਾਂ ਨੋ ਮਿਲ ਕੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ, ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਸਰੀਫ ਦੇ ਭੋਗ ਪਵਾਏ । ਭੇਗਾਂ ਤੈ ਇੱਕਠ ਸਮੇ” ਇਕ ਤੇਜ ਰਫਤਾਰ ਟਰੱਕ ਥੱਲੇ ਆਕੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਚਾਰੋ ਤਰਫ ਤੱ” ਆ ਰਹੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ੨। ਸਪੀਡ ਬਰੇਕਰ ਅਜੇ ਵੀ ਨਹੀ” ਹੈ ।

-ਗੁਰਮੋਲ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁਰਮੋਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਰਾਣ। ਕੌਲ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਜਾਂ ਉਸ ਕੱਲੋੱ ਆਉਣ ਨਹੀ” ਸੀ ਦਿੱਤਾ । ਆਖੋ ਮਾੜਾ ਹੁੰਦੈ । ਇਕ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਲਾਲਾ ਬਜਾਜੀ ਵਾਲਾ ਆ ਧਮਕਿਆ, ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਪੈਸੇ ਨਾ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਕੱਲ ਐਸ ਵੇਲ ਪੁਲਸ ਦੀਆਂ ਹਥਕੜੀਆਂ ਲਵਾਉਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰਹਿਓ ।' ਲਾਲੋ ਦੇ ਜਾਣ ਤੌ ਬਾਦ ਮਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੇਲ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਹੋਕੇ ਭੈਣ ਰਾਣੀ ਕੋਲੋ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਫੜ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਦਿਨ ਵੀ ਵੀਰਵਾਰ ਸੀ ।

4 ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਰਿ ! 6 ਜ਼ਫਾਬ ਵਿਹੁਟਾ ਸਵਾਲ 6 `_-=-ਦੇਵਿੰਦਰ ਬਰਗਾੜੀ

ਮੰਡਿਆਂ ਦ) ਢਾਣੀ “ਚ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਣਿਆਂ ਬੈਠਾ ਸੀ ਸਭ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਸੁਣ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਰਹੋ ਸਨ __ ਉਹ ਬੋਲਿਆ- 'ਮੁੰਡਿਓ | ਤੁਸੀ ਤਾਂ ਐਮੀ” ਮਾਰੀ ਜਾਨੋ ਓ ਗੱਲਾਂ, ਥੋਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ- ਧਰਤੀ ਤਾਂ ਬਲਦ ਦੇ ਜਿੰਗਾਂ ਤੋ ਖੜੀ ਐਂ । ' ਸਭ ਨੋ ਗਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੂੰਹ “ਚ ਉੱ'ਗਲਾੰ ਪਾੱ ਲਈਆਂ । ਇਕ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਚੇਤ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, 4 ਬਾਬ ਉਹ ਬਲਦ ਕਾਰਤੇ -“ ਗ਼੍ਲ ਫਿਚਾਂਲੋ ਹੀ ਰਿ ਗਈ, ਹਾ ਮੈ" ਆਉਨਾਂ ਹੁਣ ਨੂੰ ਤੁੱਸੀਂ/' ਕਹਿ ਬਜ਼ੂਰਗ ਟਿੱਭ ਗਿਆਂ ।

ਆ]

18

ਅੰਨੀ ਰਈਅਤ ----.-.

ਜਿੱਥੇ ਤਰਕਸੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀਆਂ ਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਵਕਾਰ ਵਧਿਆ ਹੈ ਉਥੇ ਸਾਡੇ ਕਝ ਸਮਰਥਕ ਅਜਿਹੇ ਕੌਮ ਵੀ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦੋਵੇ । ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਪਿੰਡ ਝੂੰਬੇ ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵੱਲੋ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀ ਇਕ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਸ ਮਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ _ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਬਣ ਗਿਆਂ ਸੀ । ਇਕ ਵਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਰੀ" ਟਿਊਬਵੈਲ ਲਈ ਬੋਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ।_ ਬੋਰ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਹੌਲੀ ਹੋਲੀ ਪਾਣ) ਦੀ ਤਹਿ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ । ਬਠਿੰਡਾ ਜਿਲੇ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ” ਹੈ । ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਤਾਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਧਰਤੀ ਹੋਠਲਾ ਪਾਣੀ ਜਿਹੇ ਜਿਹਾ ਹੈ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਨਿਕਲਣਾ ਹੈ । ਧਰਤੀ ਉਪਰ "ਖ੍ੁਆਮਾ ਪੀਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕੜਾਹੀ ਦਾ ੫ ਣੀ ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀ” ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ । ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕੜਾਈ _ਕਰਕੇ ਆਵਦਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਇਆ । ਦਰਸ਼ਨ ਜਿੰਘ ਨੇ ਉਸੇ ਹੀ ਸਮੇ' ਅੱਖ ਬਚਾਕੇ ਇੱਕ ਅੱਧੀਆ ਸ਼ਰਾਬ ਬੋਰ ਰਾਹੀ/ ''ਖੁਆਜਾਂ ਪੀਰ'' ਦੀ ਭੇਟ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ । ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲ ਆਇਆ । ਸਭ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਆਸੇ ਪਾ ਨਾਲੋ' ਚਗਾ ਸੀ । ਉਸਦਾ ਇਹ ਆਪਣਾ ਤਰਕ ਸੀ ਰੁਤੀਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀ” ਪੈ'ਦਾ ਬੇਸ਼ਕ ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਵੇ । “ਗੁਰਚਰਨ ਖੇਮੋਆਣਾ & <<੦" €9 <<> <੩> & <੬>> $ <ਿ੩= €$ <੭> & ੫੩> €) <੯੪> 6 <੨>- €) ੦੧੮ ੦ ੫ 6੭ <ਰਣਾ € ਸਾਡੀ ਵੀ ਸੂਣੁੰ / ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਗਾਇਕਾਂ ਨੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਖਿਲਾਫ ਲਿਖੇ ਗਏ ਗੀਤ ਭੇਜਣ ਤਾਂ ਜੋ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੋਧਤ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਕੈਸੇਟ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਮਨ _ਪਤੇ ਤੋਂ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ ।. ਰਿ

ਡਾ! ਰ/ਸੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ

ਈ-60, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਕੇਸ ਪਟਿਆਲਾ ।

॥

॥ 0? ਜੂਆ ੧6 ਅੱ4॥ ੫੧“ |. "੧ ੧੧ "0" ਨ ੧੫1 1111 441 “14 4044੬

ਪੰ

“88

=ਢੋ <>੬- ੯ ੭

/“ ਦਾਜ-ਇਕ ਲਾਹਨਤ ਕਿ ਵਰਦਾਨ ' ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇ“ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ_ਭੁਖਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਜ ਦੀ ``` ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਅਹਿਮ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ । ``` ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਨਿੱਤ ਦਿਨ ਨਵ ਵਿਆਹੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵਲੋ” ਘੱਟ ਢਾਜ ਲਿਆਉਣ ਜਾਂ ਨਾਂ ਲਿਆਉਣ ਕਰਕੇ ਸਾੜ-ਮਾਂਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਹੀ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਜਲਾਲਤ ਹੱਥੋ” ਤੇਗ ਆਕੇ ਸੜਨ ਮਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਕੁੜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿਚ ਸੰਗ ਪੋ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਮੈਦ ਸਲੂਕੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅੱਜ ਦੇ ਨਵਾ' ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਣ ਵਿਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦਾਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਹਿਮ ਜਰੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ _ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਦਾਜ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ ਇਕ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਂ ਹੋਕੇ ਇਕ ਲਾਹਨਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ।

ਦਾਜ ਕੀ ਹੈ ? ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋ" ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤ ਦਾਜ਼ ਕਿਹਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਾਮਾਨ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਕੁਝ ਵਸਤਾਂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਆਪਣੀ ਵਰਤੋ” ਅਤੇ ਲੋੜ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ

ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਾਜ ਦਾ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਜਿਥੋ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਅਪਣੇ ਸਮਾਜਕ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਉਚਾ ਵਿਖਾਉਣ ਅਤੇ ਧਨ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਵਿਖਾਵੇ ਦਾਂ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਦਾਜ ਨਾਂ ਦ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਵਿਤੋਂ-ਬਾਹਰੀ ਸਮੱਸਿਆ `` ਰੋ ਨਿਬੜਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਟਾਜ ਦਾ ਇਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਦਾਜ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤ ਬਣ'ਉੱ'ਦਾ `__ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੇ ਅਧਾਂਰਤ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ

ਹੈ। । ਰ੍ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਕਿਥ' ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ? ਔਰਤ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮਰਦ ਦੀ ਗੁਲਾਮ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਰਦ ਦੀ ਜ੍ਰੱਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

969:4:9:9:9:9:9:9:7292929299927:7299:9292੭2੭੭੨੭੮੭੮੭੨੭੯੭੭੭7੭2੭੨੭ ਰ੍ ੨ ਹੈ $ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਸਹ €

ਉਥੇ ਇਸ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ

- ਲੇਖਕ : ਨਛੱਤਰ ਸਿਘ ਸੈਧੁ ਚੱਠਾ, (ਕਪਰਥਲਾ)

%੧੪੪੦੫੫੦੫੫੦੪੦੦੧੨੦੦੦੨੫੦੨੦੦੦੦੪੦੪੦੪੦੦੦੨

ਇਹ ਨੀਵਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜਾ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਤੋ ਔਰਤ ਦੇ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਹਣੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਕਿਉਕਿ ਪੈਸਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਅਦਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜਾ ਉਸਦੀ ਜਾਇਦਾਦ #ਤੇ ਸਾਧਨ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਉਤੇ ਨਿਟਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਜਿੰਨੀ ਵਧੇਰੇ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਵਸੀਲੇ ਤਿਸ ਕਲ ਹਨ, ਉਨਾ ਵੱਡਾ ਉਸਦਾ ਸਮਾਜਕ ਦਰਜਾ ਹੈ । ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਐਦਰ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਾਲਕੀ ਮਰਦ ਕਲ ਹੈ । ਘਰ, ਬਾਰ, ਕੇਮ-ਕਾਜ ਸਭ ਮਰਦ ਦੇ ਨਾਂ ਤ ਹਾਂ ਚਲਦੇ ਹਨ । ਹੋਰਨਾਂ ਵਸਤਾਂ ਵਾਂਗ ਔਰਤ ਵੀ ਮਰਦ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਸੁਤਤਰ ਹੱਦ ਨਹੀ' ਹੈ । ਔਰਤ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪਛਾਣ ਮਰਦ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਧੀ ਹੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਦਾ ਇਹੀ ਨੀਵਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜਾ ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਿਥੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਘਰ ਬੱਝਦਾ ਦੀ ਕੁਲ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁਦ੍ਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰੋਂ ਭਾਰ ਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਤਰਾਂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵਲੋ ਲਾਹਿਆ ਭਾਰ ਮੁੰਡੇ ਚੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਇਵਜਾਨੇ ਵਜ਼' ਔਰਤ ਦਾ 'ਆਪਾ'ਨਾਕਾਫੀ ਸਮਝਦਿਆਂ ਦਾਂਜ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਦਾਜ ਔਰਤ ਦੇ ਨੀਵੇ” ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜ਼ੇ ਦੀ ਉਪਜ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੰ ਧਕਿਆਈ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। _ ਅਸੀ ਅਕਸਰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਐਦਰ ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ, ਪਸੈਦ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਬਣ ਸਕਣ ਡੇ ਸੁਤੇਤਰ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲੋ“ ਦੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮ'ਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਦਰਜਿਆਂ ਤੇ ਰਤਬਿ- ਨ ਵਿ ਵੱਧ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਰੀ ਕਾਰਨ ਕ ਵਿਆਹੁਤਾ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡੇ ਦਾ: ਪੱਜੀ ਕੌੜੀ ਸਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਸੀ (9 ਇ ਇੱ ਕਿਉਕਿ ਇਕ ਸੁਚੱਜੀ ਜੋੜੀ ਬਣ ਸ ਸਿ ਸਿ ਰ ਨ ਰਿ ਕਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲੋ ਵੱਧ ਰੁਤਬਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਨਦਾਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਜੇ ਜਿਹੇ ਜਿਹਾ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਦਰਜ਼ਾ ਤੂ ਰੁਤਬਾ

ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਦਰਜੇ ਅਤੇ ਰੁਤਬੇ

= ਰ ਜ ਅਤ ਰੂਤਬ ਵਾਲਾ ਪਰਿ ਰਤ < ਵਾ ੩

]19 ਰ ਅਗ ਰੋ

ਹੁ ₹ ਗੁਜਾਜਾਲਾਰਨਾ7”ਨ :”ਦਾ੧ [[ਤੂਰਲਾ ਰ੍ ਦਾਜ ਤੇ ਨ ਅਲ ਦਰ _ ਦ ਰ੍‌ । ਜਾ ਭਾ ਨਾਂ ਦਲ ਜਕਜਾਜਾ ਜਜਲਕਰਜਰਜਜ ੍‌ 1 ਹੈ ਹੋ / 14001 1] ਜੰ 400] ਰਿ, ਨ [ਬੀ ਰੱ |

੍ ਰ੍ ਸੀ ਆਨਾ

ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਕਦਰ ਘਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਚੇ ਨਾਲ ਪੁੱਗਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਆਪਣੇ

੪9

_ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਉਚਾ ਦਿਖਾਉਣ ਅਤੇ ਧਨ-ਦਲਤ ਦੇ ਵਿਖਾਵੇ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋ` ਵੱਧ ਦਾਜ਼ ਦੇਣਾ ਜਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੈਸਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਇਸ ਸਮਾਜ ਔਦਰ ਲਾਲਚੀ ਮੁੰਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋ" ਦਾਜ ਆਪਣੇ ਧਨ- ਦੌਲਤ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਸੂਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ।

ਸੋ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋ` ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਾਜ ਮਰਦ ਪਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਅਦਰ ਅਰਤ ਦੋ ਨੀਵੇਂ" ਸਮਾ- ਜਿਕ ਦਰਜੇ ਦੀ ਉਪਜ, ਉਸਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਅਧੀਨਗੀ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦਾ' ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਕੂੜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਕੇ ਮੁੰਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲ” ( ਮੈਗੀ ਜਾਂ ਅਣਮੋਗੀ ਵਸੂਲੀ ) ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ । ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਇਕ ਅਹਿਮ ਸਮੱਸਿਆ ਹੀ ਨਹੀ” ਸਗ” ਇਕ ਲਾਹਨਤ ਦਾ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਖਤ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ । ਪਰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਇਕ ਪੱਖ ਹੈ । ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਇਕ ਦੂਸਰਾ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜੈਮੀ ਇਕ ਕੁੜੀ ਆਪਣ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੋਂ ਉਨੀ ਹੀ ਹਿੱਸਦਾਰ ਹੈ ਜ੍ਰਿਨਾਂ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੌਦਾ ਹੋਇਆ ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਹਿਸ਼ੇਦਾਰ ਹੈ 1 ਭਾਵੇ” ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਵਸੂਲਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ_ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਜੋਕੇ ਮਰਦ-ਪਧਾਨ ਸਮ'ਜ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਗਲਤ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਇਕ ਕੂੜੀ ਲਈ ਇਹ ਹੱਕ ਵਸੂਲ ਭਰ ਸਕਣਾ 'ਮੁਸ਼ਕਲ ਹ) ਨਹੀ ਸਗੋ ਅਸੋਭਵ ਹੈ । ਸ ਜਨਾ ਚਿਰ ਪ੍ਰਚਲਤ _ਜਹਨੂ ਨਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸੈਸਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚਾ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀ” ਜਾਂਦਾ, ਉਨਾਂ ਚਿਰ ਤੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਜਾਇਦਾਦ `ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੀ ਰਹੇਗੀ । ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਉਸਦੇ ਘਰ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਚ ਬਣਦੇ ਹਿੱਸੋ ਦੀ ਔਸ਼ਕ ਪੂਰਤੀ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਦਾਜ

` ਨਹੀ” ਸਗੋ ਔਰਤ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਸੋ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ

` ਨਿਰਖ ਪਰਖ ਕੀਤਿਆਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਦਿਤੇ ਜਾਣ

ਵਾਲੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਸਪ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾਂ,

ਸਿਰਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਵੇਂ ਰੁਤਬੇ ਨਾਲ ਸਥੈਧ ਜੋੜਨ

ਝ ਗਾਮਜਾਨਾ ਨ੍ਤੂ ॥ ਅਗਨਿ 1 0 ਮੂ ੧ ੧

ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਜਿ ਅੰਜ਼ਕ ਪੁਰਤੀ ਡੱ ਵਾਂਿਆਂ _

ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਹੜੱਪ ਲੈਣ ਦੀ (੬੧੨ ਕਰਨਾ ਹੈ ।

ਅਸੀ ਅਕਸਰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਮ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ, ਖਾਸ ਕਰ ਨੂਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬੜੀ ਬੇਕਦਰੀ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੋ ਬੋਗਨੇ ਘਰ ਵਿਆਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਹਸ਼ਾਂ ਧਰੀਆਂ ਧਰਾ- ਈਆਂ ਰਹਿਦੀਆਂ ਹਨ । ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਆਹ

ਮੌਕੇ ਦਿੱਤਾ ਇਹੋ ਸਾਮਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਬਿਨਾਂ

ਕਿਸੇ ਰੋਕ ਟੋਕ ਦੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ ਵਰਤ ਸਕਦੀ- ਆੰ ਹਨ । ਭਾਵੇ" ਇਸ ਕੌਮ ਲਈ ਫੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਸੈਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਆਹ ਮੌਕੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਦਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਦਾਜ ਵਿਰਧੀ ਕਿਸ ਵੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਅਣਗੋਲਿਆਂ ਕਰਕੋ ਅਕਸਰ ਤੁੜੀਆਂ ਦਾਜ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਜਿਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ

ਤਰਾਂ ਜਿਨੀ ਦੇਰ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਰਿੱਸੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੁੜੀ ਦੀਆਂ ਜਰੂਰਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਹੀ” ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਹ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਖਤਮ ਕਰਨੀ ਅਸੇਭਵ ਹੈ ।

ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਚੱਸਿਆ। ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਾਜ ਰਹਿਤ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾਂ ਵੀ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋ“ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਉਤੇ ਮੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕੂੜੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਅਣ ਗੋਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਅਜਿਹੇ ਕਦਮ ਔਰਤ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਨੀਵੇ' ਸਮਾਜਕ ਦਰਜੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ

ਖੱਕਿਆਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਜਗੀਰੂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤ! ਦੀ_ [

ਪਿੱਠ ਥਾਪੜਣ ਦਾ ਹੀ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ।

ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਸੋਚ ਅਪਣਾਉ ਦਿਆਂ ਸਮੁਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੀ` ਇਸ ਨਤੀਜੋ ਤੇ ਤੋੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦਾਜ ਇਕ ਲਾਹਨਤ ਹੈ । ਪ੍ਰਚਲਤ ਜ਼ਗੀਰੂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਕੇ ਇਕ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਕਰਕੇ, ਕੂੜੀ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਬਰਾਬਰ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਾਮਨੀ ਭਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਲਾਹਨਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਕੁੜੀ ਦੇ

ਮੁੰਡਿਆਂ ਬਰਾਬਰ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਹੱਕ ਦੀ ਜ਼ਾਮਨੀ ਨਹੀ” ॥ ।

ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਨ੍ਹਾ ਚਿਰ ਕੁੜੀ 5 ਨੂ ਇਸ ਹ ਹੱਕ ਦੀ ਔਸ਼ਕ ਪੂਰਤੀ ਵਜੋ” ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲ, ਸਾਂਮਾਨ' ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦਿਤੇ ਸਾਮਾਨ ਉਤੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ

ਰ੍ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਯਕੀਨੀ, ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ

ਇਸ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵੀ ਕਾਫੀ ਜੱਦ ਤੱਕ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੂੜੀ ਦੇ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਰਹੇ ਤੋ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਮਰਜੀ_ਨਾਲ ਵਰਤੋ” ਕਰ ਸਕੇ ਪ੍ਰਚਲੂਤ ਜਗੀਰ੍ਹ 'ਕਦਰਾਂ-ਠੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਜਕ ਢਾਂਚੇ ਐਦਰ, ਕੁੜੀ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਬਰਾਬਰ ਜਾਇਦਾਦ ਦੋ ਹੱਕ ਦੀ ਜ਼ਾਮਨੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣ! ਔਰਤਾਂ ਦੋ ਹੱਕ ਨੂੰ ਹੜੱਪ ਲੈਣਾ ਹੋਵੇਗਾ । 4.,(4.0000.140011 , ਕੀ ਦਾਜ ਜਿਰਫ਼ ਲਾਹਣਤ ਨਾ ਚੋਂ ਕੇ ਹੈ ਵਰਦਾਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਅੱਜ ਭਾਵੇ" ਅਸੀ ਇੱਕ੍ਵੀੱ ਸਦੀ ਦੇ ਬੂਹੇ ਤੇ ਖੜੇ ਹਾਂ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਖ਼ਾਜ ਦੀਆਂ ਕੋਝੀਆਂ ਰਸਮਾਂ-: ਪ੍ਰਾਵਾਂ ਬੜੇ ਸੀਮਤ ਵਿਕਾਸ' ਦੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ' ਚੋ ਇੱਕ ਹੈ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਜੋ ਅਜੋਕੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋ” ਵੱਡਾ ਰੌੜਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। 'ਦਾਜ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਲੋਣਾ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀ"

ਸਗੋ ਇਹ ਤਾਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ' ਪ੍ਰਚਲਤ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਹੈ ਪਰ ਉਦੋ”

ਅਜੇ ਇਹਦਾ ਰੂਪ ਥੋੜਾ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਵੱਲ“ ਵਿਆਹ ਸਮੇੱ -ਧੀ ਨੂੰ

ਵਸਤਾੰ ਨੂੰ ਦਹੇਜ ` ਕ੍ਰਿਹਾ ਮੂੰਹ-ਮੋਗਵੇ” ਤੋਹਫੇ ਕਈ ਗ੍ਰੜੀਆਂ ਲਈ ਜਿੰਦਗੀ ਤੇ ਮੌੜ ਦਾ

ਸਵਾਲ ਬਣਕੇ ਰਹਿ ਜਾਦੇ ਹਨ| ਵਿਆਹ ਸਮੇ ਫ੍ਰੀ ਦੇ

`_ ਗੁਣਾਂ-ਅਵਗੁਣਾਂ ਨਾ ਹਮ (!, ਦਹੇਜ ' ਚੀ ਲਿਸਟ ਦਾ ਪੱਲੜਾ

ਵਧੇਰੇ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾਂ ਹੈ ।'ਹਰ ਰੌਜ਼ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ,

`ਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉ'ਦੀ ਹੈ', ` ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀ ਕੁਝ ਨਹੀ ਕਰ ਰਹੇ । ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ ਤੋ"

ਤਾਂ ਭਾਵੇ ਹਰ ਆਦਮੀ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਵਿਰਧ 'ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੂਦੀ ਹੈਕਿ ਸ਼ਰੇਆਮ ਦਾਜ, ਰਿ ਵਿਰੋਧ ਲੇ :" ;"% 10 ਲੀ ੧

& ੧

ਤੌਹਫੇ ਦੈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ` ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਕਲ ਇਹ ਰ੍

: ਕਰਨ ਵਾਲੋਂ ਲੌਕ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਦਾਜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭਾਵੇ" ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿਣ ਪਰ _ਲੌਣ ਸਮੇ" ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸਭ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਵਿਚਾਰ ਖੰਭ ਲਾਕੇ

ਉੱਡ ਜ਼ਾਂਦੇ ਹਨ । ੍

ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਤਾਂ ਇਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਦਾਜ ਪ੍ਥਾ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮੈ" ਇਸ ਠਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਅਜੇ ਅਜਿਹਾ ਸੈਵ ਹੈ । “ਦਹੇਜ ਲਫਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ “ਚੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਮਿਟਾ ਦੇਣ: ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀ”, ਪਰ ਹਾਂ ਇਹ ਜਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀ” ਇਸਦੇ ਅਰਥ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਈਏ । ਦਹੇਜ ਦੇਣ ਸਮੇ“ ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਏ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੇਣਾ ਹੈ ਉਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ, ਧੀ ,ਨੂੰ ਜੀ (ਦਿੱਤ ਜਾਏ ਉਸਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀ" । ਦਾਜ ਪ੍ਰ ਵਿ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਨਿੱਜੀ ਲੋੜਾਂ ਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਰਤ

ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਪਰਾਏ ਘਰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਆ

ਛੋਟੀ ਲੋੜ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ

ਨਹੀ” ਹੋ ਸਕੇਗਾ । ਇਸ ਲਈ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋ' ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਅਸੀ” ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੁਲ੍ਹ- ਦਿਲੀ ਵਰਤੀਏ_ਕਿ ਧੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪੱਕ ਕਰਨ ਤੱ” ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦਾ ਦਾ ਘਰ ਜਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਹਿੱਸਾ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਵਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀ” ਦਾਜ ਪ੍ਥਾ ਦਾਜ ਨਹੀ” ਸਗੋ ਔਰਤ ਦਾ ਜੱਦੀ ਹੱਕ ਕਹਿ ਸਕਾਂਗੇ । ਇਸ ਤੋ' ਬਿਨਾਂ ਕਈ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਨ ਨਾਲੋ” ਕਈ ਹੋਰ ਕਿੱਤੇ ਵੀ ਚੁਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਰਨਯੋਗ_ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਥੋੜ ਨਹੀ“। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਕੌਮ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਮੌਰਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋ” ਬਾਅਦ ਬਾਖੂਬੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

_ ਇਸ ਕੌਮ ਲਈ ਸਾਡੀ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ) ; ਚ" ਅੱਗੇ ਆਉਣਾ ਪਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਔਰਤ ਦੀ ਚਾਕ ਰਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਸਕੇ । 91 ੧

੧

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀ 7ਦਾਂਜ” ਲਫ਼ਜ਼ ਦੇ ਅਰੱਖੋ ਬੈਦਲ ਸਕਾਂਗੇ ਉਥੇ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ ਨਹੀ” ਤਾੰ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ - ਸਟੋਵ ਫਟਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਤੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮਸੂਮ ਜਾਨਾਂ ਇਸ ਪੁਬਾ ਦੇ

ਘਿਨਾਉਣੇ ਪੈਰਾਂ ਥੱਲੇ ਕੁਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ 1 -ਰਮਠਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਧਰਾਂਗਵਾਲਾ ਅਬੋਹਰ

€)

__ਅਜੀ' ਰੌਜ਼ਾਨਾਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਜਾਂ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਣ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਪੜਦੇ ਹਨ ਜ਼ਿਸ ਢਾ ਸਾਰਾ ਕਸ਼ੂਰ ਉਸਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਤੇ ਸੱਟ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਾਂਰਨ ਭਾਵੇ" ਕੌਈ ਵੀ ਹੋਏ ਮਸਲਣ ਲੜਕੀ ਲੜਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਤਕਰਾਰ, ਕੌਈ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ,ਦੜਕੀ ਦੀ ਜਿੱਦ ਨੂੰ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵੱਲ” ਨਾਂ ਨਿਭਾ ਸਕਣਾ ਵਗੈਰਾ ਵਗੇਰਾਂ । ਪਰ ਦੋਸ਼ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵੱਲਾੱ ਤੰਗ ਕਰੂੰ: ਦਾ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਦਾਜ ਦੀ ਮਗ ਹੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਸਰੀਫ ਇਨਸਾਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਪੀਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਪੁਲੀਸ ਅਤੇ ਵਕੀਲ _ਉਨਾੰ ਨੂੰ ਚੂੰਡ ਚੂੰਡ ਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੋਗੇ ਭਲੇ ਵਸਦੇ ਰਸਦੇ ਘਰ ਦਾ ਉਜਾੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

--ਪ੍ਰੋਰਿੰਦਰ ਸਿੰਗਲਾਂ , ਬਠਿੰਡਾ

_....-...ਜਿੱਟਾ ਇਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋ ਤੱਕ ਔਰਤ ਦਾਂ ਸੀ ਵਿੱਚੋ” ਹਿੱਸਾ (ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਾਪੇ ਘਰ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਦੀ) ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀ ਕਰਵਾ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਾਮਨੀ ਨਹੀ” ਹੋ ਜ਼ਾਂਦੀ । ਉਦੋ" ਤੱਕ ਦਰੇਜ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀ” ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਦਹੇਜ ਨੂੰ[ਮੁੰਡੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋ" ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੀਵਾਂਰ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਹਿਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਲੁੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਉਥੇ ਜਿਸ ਦਾ ਜਥੇਵੈਦਕ ਢਗ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦਹੇਜ ਜੌ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਨੂੰ ਔਸ ਇਸ਼ਰਤ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਔਰਤ ਦੀ ਗੈਰਬਰਾਬਰ ਤੋ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਪਾਂਤਰ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਲਾਹਣਤ ਹੈ । ਪਰ ਕਟੜਤਾ ਨਾਲ ਦਹੇਜ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਗੈਰ ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈ ।

==ਰਾਜਪਾਲ ਮੁਨਾਮ ੫੪ € ਅਉ 6 <> €, ਵਨ 6 ਨ ਲੇ ਕਲ ਚ ਅਸ ਚੇ, ਨ ਚ ਅਨ ਗੇ ਵਨ ਤੇ ਕਦ 22

&੪-<੪੪<-ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਂਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੰਹ ਇਹ ਸਭ ਲੈਣ ਤੌ“ ਇਨਕਾਰ ਦੇਣ ! ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਲੜਕੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਾਂ ਕਰਾਉਣ ਜਿਹੜਾ ਦਹੇਜ ਦਾ ਲਾਲਚੀ ਹੋਵੇ । ਲੜਕੇ ਵੱਲ" ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਹੇਜ ਨਹੀ ਲਵੇਗਾ । ਕਈ ਲੌਕ ਤਾਂ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸਰਾਂਪ' ਹੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇ ਹਨ । ਲੜਕੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇ ਸੋਗ ਪੁਗਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਸਮੇ ਵੀ ਵਿਤਕਰੇ ਚੋਂ ਹੀ ਗੁਜਰਨਾ ਪੰ`ਦਾ' ਹੈ । ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੜਕੀ ਹਣ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਰਵਾਂ- ਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲੜਕੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ 'ਚ ਸਾਂਝ ਕਰਨ ਦੇਣਾ, ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,

॥ ਰਾਜ਼ਸ ਕੁਮਾਰੀ, ਨੀਨਾ ਰਾਣੀ ਅੱਖੀਆਂ ਨੀ, ਇਹ ਰੋ ਰੋ ਨਾ ਥੱਕਆੰ ਰੋਣ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦੇ ਇਕ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਲਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਧ ਕਿਉ' ਹੈਝੂ ਵਹਾਉ- ਦੀਆਂ (ਰੋਂਦੀਆਂ) ਹਨ ? ਕੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾ ਜ਼ਿਆਦ' ਸੈਵੇਦਨਕ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸਰੀਰ-ਵਿਗਿ- ਆਨਕ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ । ਮਿਨੀਪੋਲਿਸ ਵਿਖੋ ਸਥਿਤ 'ਖੁਸ਼ਕ ਅੱਖ ਹੈਝ੍ਹ ਖੋਜ਼ ਕੇਦਰ' ਦੇ ਜੀਵ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਣ £10187 6111 ਨਾਮੀ ਹਾਰਮੋਨਜ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਕ ਅਜੇਹਾ ਹਾਰਮਨਜ਼ ਜੋ ਔਰਤ ਦੇ ਮਾਂ ਬਣਨ ਉਪਰੈਤ ਦੁੱਧ ਲਹਿਣ ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉ'ਦਾ ਹੈ । ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਹਾਰਮੋਨ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ 60% ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਪ੍ਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸੇ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋ" ਫੱਧ ਰੋਦੀਆਂ ਹਨ । ਜਨਣ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋ“ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਹਾਰਮੋਨ ਦੀ ਮਾਂਤਰਾ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਲਿੰਗ ਮੌਟੋ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕੋ ਜਿੰਨਾ ਰੱਦੇ ਹਨ ।

& <੭> €; “6 ੫੦ €; ਪਰਲ 6 ੫ €> ਵਦ” %: <੦> ੯੦ <੨੭- ੮ ਕ$> €; <ਰਰ> 6 ੫> €9 “ਓਨਾ

੮੨ 6੦ ਸੱਧ ੦ ਪਿਛਲੇ ਅਕ 'ਚ 'ਜਲ ਰਾਖ ਵਾਲੋ ਸਾਧ੍ਰ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਂਜ ਕ੍ਰਮਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ ।

ਹੀ

ਦੱ

੭

ਛੱ ₹<=" ੯<=

੮0੩ ੪0੩ ਰਿ ੪0੩ 2੪ ਵੀ ਛੈ,

॥ (੧ ਹਦ ਹੈ 1: 9:72929292%

€ ਹੱ ਹੀ ਤੀਆੰ--ਜ਼ੱਗ ਬੀਤੀਆਂ

ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਕੁਤਾਹੀ ਕਾਰਣ, ਬਾਲ ਮਨ

ਟੋਟਕੇ ਪ੍ਰਿ: ਤੇਜਾ-ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਵੈ ਜ਼ੀਵਨੀ ਆਰਸੀ ਚੇ' ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਜਨਮ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸਨ ਦ

ਕਰਦਿਆਂ, ਸੁਤੇਸਿਧ ਹੀ, ਅਣਜਾਣ ਮਾਪੇ-ਅਧਿਆਹਕ ਬੇੱਢਿ

ਹਨ। _ਅਦਾਰਾਂ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ੬ ੨੧੬੧ ੧/੭੮੬ (7੨੧ ੮! ੭ ੬ 696੦੪ ੮੧ €। (4 ੮ ("੧੭ ੮੧੭ ੮੭ ੮੭ ੧5੫“੫”੧ ੮੧ %੪੫% ਹੰ੪੫/

ਰਾਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਮੋਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਦੋ ਘਰ ਇਕਠੇ ਬਹਿਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮੂਧੇ ਘੜ ਉੱਤੇ ਤੋਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਚੋਖੀ ਰ'ਤ ਗਏਈ। ਤਕ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਗੁਣ ਗੁੰਣਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਵਿਆਹ ਨਵਾਂ ਨਵਾਂ ਕਰਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪ ਵਖਰੀ ਛੁੱਤ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਪਰਲ ਛੁੱਤ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਣ ਲਾ ਵਿੰਦੇ । ਇਕ ਦਿਨ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਰਤ ਜੁਝੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੇ ਦੜ ਝਣ'ਕੇ ਮੌਲਵੀ ਸਹਿਬ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾਂ ਚਾਹਿਆ । ਮੋਰ ਸਾਰੇ ਕਪੜ ਲਾਹ ਕੌ ਮੋਤੇ ਪਿਡੇ ਉਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਵਾਤਾ ਦੀਆਂ ਸੂਫਾਂ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਮਲ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕੇਜ ਖਿਲਾਰ ਕੇ ਲੱਕ ਨਾਲ ਘੁੰਗਰੂ ਬੈਨ ਦਿੱਤੇ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੂੰ ਜ਼ਿਨ ਬਣਾ ਕੇ ਮੋਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੌਠੇ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਮਲਕੜੇ ਹੀ ॥ਸਕ ਗਏ । ਮੈ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬੇ ਦੇ ਮੇਜ਼ੇ ਦੁਆਲੇ ਭੋਣ. ਲਗ ਪਿਆ । ਕੁਝ ਚਿਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੇੜੇ ਕਢਦਾ ਰਿਹਾ । ਜਦ ਮੌਲਵੀ ਹੁਰੀ” ਉਠ ਕੈ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਤਸਬੀ ਫੇਰਨ ਲਗ, ਚਾਲ ਵੀ ਤਿਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਲਾਹੌਲ ਵੱਲਾ ਕਰਤਾ

ਤਾਂ ਮੇਰੀ “ਲਾਹੌਲ ਵੱਲਾ ਕਰਤਾ ਇਲਾਂ ਬਿਲਾ' ਇਲਾ ਬਿਲਾ' ਦੀ ਮੁਹਾਰਨੀ ਰਟੀ ਜਾਣ, ਤੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਕੈਬਦਾ ਫਝ ਦੈਦ ਕਰੀਚਦਾ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਖਹਿਬੜਦਾ ਜਾਵਾਂ। ਉਧਰ ਡਰ ਮਾਰਿਆਂ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੈਤਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਧਰ ਮੈਰੇ ਪੈਰ ਵੀ _ਉਖੜ ਉਖੜ ਜਾਦੇ ਹਨ। ' ਮਲ ) ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਜਿਨ ਤੂਤ ਵੱ ਕਰਨੇ ਆਉਦੇ ਹਨ । ਮੈਤਰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਜਿਨ ਨੂੰ ਕੁੱਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰੀਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਤੜਫ ਤੜਫ਼ ਕੈ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲਈ ਤਰਲੇ ਕਰਦੇ ਹੈ । ਮੈ ਵੀ ਡਰ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ

ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਮੈ” ਵੀ ਢਲ ਕੇ ਹਵਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰੋ

੧; ੪0 ੦ ੪0੨ ੪0੦ ੪ਨ੩ ੪੨ ਵੈ 9: ਹੈ: 9: 9:929:7:79 (7੭੭੨੭੨੭੭ ੧੨ ੧੧ 9 ਗੀ % (੧96੩ ਪ

(੨.945.7(੯੬00੧੬8 ੮੨੬੭ ਕਲ ਸਿ 4. (441. - ਪਿ: ਤੇਜਾ ਸਿਘ ੧ ਉਪਰ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਉਕਰਾਈਆਂ ਦੇ ਦੋ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦ £ਨੁੱਖੀ ਕਾਰਜ ਆਂ ਦੇ ਫਹਿਣਸ਼ੀਲ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰਠਹੀਣਤਾ ਨਾ ਸਰਾਪ ਦਿੰਦੇ 00440 ਜੀ 36 ਸੱ ( ਪਤਾ,ਨਹੀ! ਜਿਸ ਕੁੱਜੇ ਰ ਦੇਣ ਜਾਂ ਅਪਣੇ ਮੰਜੋ ਦੇ ਪਾਵੇ ਨਾਲ ਹੀ_ ਬੈਠ ਛੱਡਣ । ਸੋ ਮੋ ਉਥੋ” ਭਜ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਪਉੜੀਆਂ ਤੋ ਲਹਿੰਦਾ, ਕੋਠੇ ਫੱਪਦ, ਗਲੀ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਮੋਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਪਿਛੇ ਪਿਛੇਂ ਸਨ । ਰ੍ ਮੈ ਢੱਲੋ ਦੀ ਢੱਕੀ ਤੋ ਲਹਿੰਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੁਹਾਂ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ ।_ ਮੈਨੂੰ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਜਿੰਨਾਂ ਝੂਤਾਂ ਦੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਸਿਵਿਆ ਤੋ ਡਰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਮੈ ਵੀ ਦਰਿਆ ਕੇਢੇ ਪੁੱਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਦੂ ਲੋਕ ਮੁਰਦੇ ਸਾੜਦੇ ਹਨ । ਇਦ ਰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੌਲਵੀ ਹੁਰੀ' ਪਿਛੇ ਪਰਤ ਗਏ ਤੇ ਮੈਂ” ਸੁਖ ਦ਼ ਸਾਹਲਿਆ। ਪਚਿਲਾਂ-ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੂਹਾਂ ਢੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਮੱਲ ਮੱਲ ਕੇ ਪਿੰਡੇ ਤੋ” ਸ਼ਾਹੀ ਲਾਹੀ । ਰਗੜ ਰਗੜ ਕੇ ਪਿੰਡਾ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਸ਼ਾਹੀ ਲਟਿਨ ਤੇ ਨਾ ਆਵੇ ਅਤ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਐਗ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਜੇ ਜਾਣੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤ” ਸ਼ਾਹੀ ਵੀ ਨਾ ਲਹੇ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਡਰ ਨਹੀ', ਪਰ ਮੂੰਹ ਅਤੇ _ਹੱਥਾਂ ਤੋ ਨਹੀ” ਜੋ ਇਉ” ਹੀ ਕਰਕੇ ਮੈ”

ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਢੀ । ਘਰ ਵਲ ਮੂੜ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕੌਧੋਂ -ਕੌਧੀ ਹੁੰਦਾ ਆਪਣੇ ਮੌਸਮੀ ਤਾਏ ਦੇ ਘਰ ਅਪੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਵਿੱਛੇ ਹੋਏ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿਚ ਵੜ ਗਿਆਂ ।

-ਦਜੇ ਦਿਨ ਮੋਲਵੀ `ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਮੁੰਹ ਉਤੇ ਅਨੋਖੀ ਚਮਕ ਸੀ । ਉਹ ਸੁਆਦ ਲਾਕੇ ਦਸ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿਵੇ” ਫਾੜੀ ਵਿਕ ਜਿਨ ਆਇਆ ਸੀ ਤੇ ਜਿਵੇ ਮੈਤਰ ਪੜਕੇ ਜ਼ਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਜੇ ਵਿੱਚ ਬੋਦ ਕੀਤਾ ਤਾਂ.ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੀ ਕ੍ਢੇ ਸਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਕਜੇ ਨੂੰ ਭੁਆਂਟਣੀਆਂ ਦੇਵੇ । ਖੰਡੇ : ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਇਆਂ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰਿਆਂ ਗੁਸਕਦੇ

ਿ ਸਨ। ਪਰ ਸੁੱਖਾ ਸੁਨਿਆਰਾ ਰਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ । ਉਹ

#”੧ $? ੯੪ 8 ਵੋ

੯ (੩੧੧ 2

੮੨ . ੯੬

_ਅਛੌਪਲੇ ਹੀ ਜਾ ਕੋ ਮੌਲਵੀ/ ਹੁਰਾਂ ਪਾਸ ਬਿਰਕ ਪਿਆ ਕਿ ਰ੍ ਨ ਕਈ ਨਹੀ/ ਸੀ । ਉਹ ਤਾਂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ` ਰੇ, ਪਰ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰ ਲਹੂ ਚੋਂਦਾ ਸੀ ।

ਇਕ ਵੇਰ ਮੈਨੂੰ ਸੁਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਜੰਦਰਾਂ ਦੇ ਆਟਾ

_ ਨਾਲ ਸੀ ਤਾਇਆ ਜੁਗਨਨਾਬ । ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਸਾਂ ਦੇ ਰੇਤੜ ਨੀ ' ਰਿੜ ਫਿੜ ਕੇ ਖੋਡਾਂ ਖੇਡਦਾ ਰਿਹਾ । ਮੋਰੀ ਪਿ੍‌ਹਾਉਣ ੧ ' ਵਿ ਵਾਟੀ ਨ ਵਜੇ ਜਾਰ ਦੇ ਅ!ਈ । ਅੱਠ ਰਾਤ, ਦੇ ਮਰਰ” _ ਸੋਰੀ 'ਬੋਰੀ_ਪੀਠੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈ” ਤੇ ਜਗਨਨਾਥ ਆਪੋ ` ਅਪਣੀ ਬੋਰੀ ਚੁਕ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਲ ਤੁਰੇ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸਿਵੇ 0 ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਥੇ ਅਰਬੀ ਪੜਾਉਣ ਵਾਲਾ 'ਚਂਦਰਭਾਨ ਰ੍ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਹੋਕੇ.ਅਰਬੀ ਪੜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ ਜਰੂਰ ਜਿੰਨ ਬਣਿਆ ਹੋਉ । ਸੋ ' `ਜੰਗਨਨਾਥ ਨੇ ਮਨੂੰ ਕਿਹਾ_ਬੱਜ਼ ਕੋ ਲੰਘੀ', 'ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਰ `` ਰੰਫਰਭਾਨ ਦੀ ਚਿਹਾਣੀ' ਆਉਣੀ ਉ ।" ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਉਸਦੀ ਰ _ਲਾਲ ਟਾਕੀ ਐ, ਜੋ. ਚਾਰ ਕਿੱਲੀਆਂ ਉਤੇ ਵਿਛੀ ਹੋਉ । [ ਅਸੀ” ਦੋ ਕ ਵਜੋ ਚਲੋ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਚੰਦਰਭਾਨ ਕੌਲ”

ਰਲ ਜਿਸ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। ਅਸੀਂ 96 _ਕਿੱਲੀਆਂ ਵਾਲੀ ਲਾਲ _ਟਾਕੀ ਵਲ ਨਾ ਜਾਈਏ, ਪਰ ਪੈਰ ਨੂੰ ਉਧਰ ਹੀ ਲੈ ਗਏ 1 ਹਨੋਰੋ ਵਿਚ _ਜਗਨ ਨਾਥ ਨੇ ਮਾਰ ਕੋ ਕਿਹਾ, “ ਆਹ.ਈ ਚੰਦਰ ਭਾਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ । ੯ ਫਹ ਸੁਣ ਕੋ ਮੌਰੇ ਸ਼ਿਰੋਂ'_ ਬੋਰੀ ਡਿੱਗ ਪੁਈ । ਪਰ ਜਗਨ ਨਾਥ ਤ੍ਰਹਿ ਕੇ ਭੱਜ ਜਿਆ ਅਤੇ ਵਗੌ ਤਗ ਪਿੰਡ ਜਾ ਅਪ

ਰਤ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹ” ਸੀ । ਸੌ ਮੈਂ ਕੌਲ ਦੇ ਖੂਹ ਡੇ ] ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡਰ ਤੋ" ਬਚਣ ਲਈ ਇਕ ਤਤ ਨੂੰ

_ਰੱਫਾ ਪਾਂ ਲਿਆ! । ਜਦ ਤੋੜੀ ਮੂੰਹ ਝਾਖਰਾ ਨ” ਹੋ ਗਿਆ, ਮਰੀ ਨਜ਼ਰ ਆਣ ਦੀ ਬੋਰ ਫੁਲ ਹੀ ਲੱਗੀ ਰਹ । ਜ਼ਦ

੧ _ ਛੋਰਿਆਂ।

9੧ ਸੰ

ਜਾ ਹੋ 0! ੧੪, ੪ ਇੰਜ

ਦਹ `ਡੁਲ ਧੈ'ਦਾ । ਅਤ ਉਸ ਕੋਲੇ" ਰਿ, ਨਾ ਹੀ

।. ਧੈ “ਦੜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਅ; ਸੀ । ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਚੁਪ ਤਾਂਹੋ `

4 ” - ਪਿਹਾਉਣ ਲਦੀ ਕਣਕ ਦੀ ਬੋਰੀ ਦੇ ਕੇ ਘੱਲਿਆ ਗਿਆ।

ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਧਨ ਸ਼ਰਤੀ ਰਾਹੀ” ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਐਧਵਿਸ਼ਵਾਸ਼

ਜ਼ੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਟਰਨਾ ਇਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਦਮ ਹੀ ਰੋ _ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀ” 'ਜੱਢੋ' ਤਰਕ .”: ॥. `ਚ ਕੇ ਲੰਘਣ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਸੌਂਦਦੇਂ ਗਏ । ਪਰ ਹੋਈ ਉਹੋ _ '- ; ਸੂਰਜ ਦੀ ਫੋਸ਼ਨ) ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਪੈਣ

ਚਾਹੰਦੇ ਸਾਕਿ ਚਾਰ ਰਖ

ਕਿਆ । ਮੈਂ ਬੋਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਵੇ' ਜਾਂਦਾ : ਉਥੇ ਬੋਰੀ _ ਮੇਰੇ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ ਹਨ । ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਦੇ ਬੀਮਾਰ ਰਹਿਣ ਕਾਰਣ

ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਂਭ

ਨਾਰ ਸਕੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਡੇ” ਬਾਅਦ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮੈ” ਆਪ ਕੀਤੀ ਮਾਂ ਵੀ ਅਹਰੈਗ'ਦੀ ਮਰੀਜ ਸੀ । ਮਾਂ ਝਾਪ ਦਾ

4 ਚਾਨਣਾ ਹੋਇਆਂ ਤਾਂ ਮੈ" ਤ੍ਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੌਲੀ ਰੋਲੀ ਬੋਰੀ __ ਇਲਾਜ ਮੋ ਬੜੀਆਂ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਝੱਲ ਕੋ ਕਰਵਾਇਆ ।

` ਫਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਰਾਰ ਜਾਂਦੇ ਪਾਸੀਂ ਚੁਕਵਾ ਕੇ ਘਰ

੍‌ ਵੇ 44 (ਕੇ

ਜੱਗ ਬੀਤੀਆਂ ਵੇ,

$ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਸੂਰਜ਼, €

- - ਗੁਰਾਂਦਿੰਤਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ੱਖਣਵਾਲ7 ਜਥੇਬੋਦਕ ਸਕੱਤਰ

ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ _.

_ ਮੈ

ਮੈਂ ਇਕਸਾਲ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪਰਚਾ “ਤਰਕਸ਼ੀਲ' ਪੜ੍ਹਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾ । ਮੈ ਅਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਅ? ਤੋ ਤਰਰਸ਼ੀਲ ਬਣਿਆ । ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਪੇਫਰੇ ਨੇ ਮੋਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ. ਹੀ ਲੈ ਆਂਦਾ । ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਰੰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਫਿਰਕਾਪ੍ਜਤੀ, ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਾਲ਼ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਹੂ ਲੂਹ'ਣ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ । ਲੌਕ ਮੱਟੀਆਂ, ਮਸਾਣੀਆਂ, ਮੈਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਦੀਆਂ .ਇੱਟਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨੱਕ ਰਗੜ ਰਹੋ ਹਨ । 'ਸਰਕਾਰ ਪਾੜੇ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਖ਼ੁਤਾਬਕ ਆਪਣੇ ਪਚਾਰ ਸਾਧਨ” ਰਾਹੀ-

ਵਲ ਧੱਕ ਰਹੀ_ ਹੈ ।` ਉਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੇ ਬੁਧੀਜੀਵੀ ਲੌਕ ਵਲ" ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੈਗ-

ਲਗੇਗੀ । ਸੱਚ ਹਰ ਵਸੇ ਨੂ ਨੰਗੇ ਮੂੰਹ ਦਿਸੇਗਾ | ਵਿਸ ਸੱਚ `

ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਮੈ" ਦੇਖੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੈ” ਤਰਕਸ਼ੀਲ ' ਬਣਿਆ । ੍

_ ਮੈਂ" ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਕਿਵੇ ਬੋਰ ? ਮੈਗਜੀਨ ਰੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਮੈੱ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਚਾਹੈਦਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮ ਬਾਪ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ ।

ਲਿਆਂ ਸੀ । ਇਸ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ` ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਪੂਰੀ %(

॥

448

ਇਨਾਂ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ 'ਨਜਿੱਠਦਿਆਂ ਹੀ, ਮੈਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ੭ ਰੀ ਜੌਤਸੀਆਂ, ਬਿ ਜੈਤਰ ਮੈਤਰ ਣਾ ਵਾਲਿ 10

ਮੰਟੀਆਂ, ਮਸਾਣੀਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਚੋਂ` ਲੰਘਣਾ

ਪਿਆ । ਮੈਰਾ ਬਾਪ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬੀਮਾਰ ਰਿਹਾ । ` ਮਾਂ ਜਿਥੇ. ਵ) ਸਾਧ ਸੈਤ ਤੱ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਜਾਂਦੀ, ਮੈ” ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ।

ਮੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁਛਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿ ਜੇ ਆਪਾਂ ਡਾਕਟਤ

ਕੋਲ ਗਏ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਹਸਪਤਾਲ “ਚ ਮਰੀਜ਼ ਦਾਖਲ ਕਰਨ.

ਨੂੰ. ਕਿਹ! ਤੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ 'ਭੁਰੌਸਾ ਦਿੱਤਾ । ਜੇ ਆਪਾਂ ਜੋਤੀ ਕੋਲ ਗਏ 1 ਤਾਂ ਉਸਨੇਂ ਛਨਿਚਰ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਾੜਸਤੀ ਦੱਸੀ ਸੀ। ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਪਾਅ ਵੀ ਕਰਾਇਆਂ । ਪਰ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਇਆ ।- ਜੇ ਜੈਤਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ 'ਕੌਲ ਗਏ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦੇ ਤਵੀਜ_ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਫਿਰ ਵੀਠੰਕ ਨਾ ਜੋ ਚੇਲੇ ਕੋਲ 9 ਕਿਲੋ -ਕਣਕ ਲੈਕੇ ਗਏ, ਤੇ ਲੱਜੀਆਂ` ਪਾਈਆਂ ਤਾਂ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਇਆ । "ਪਰ ਮਾਂ

ਹੋਇਆ । ਮੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲੌ -ਦੌ ਵਾਰ ਫਾਇਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਇਆ । ਵਰਜਦੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ'ਨਿੰਦਿਆਂ ਕਰਨ `ਤ ਰੋਕਦੀ। ਨਾਲ

ਹੀ ਆਖਦੀ ਇਉ ਕੰਰਿਆਂ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀ' ਹੁੰਦਾ । ਫੇਰ

ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੁਣ _ਸਿਆਣੈ ਕੋਲ ਘਰਦਾ 'ਉਪਾਂ ਕਰਕੇ ਵੇਖਾਂਗੇ | ਅਸੀ! ਘਰ ਬਦਲ ਕੇ ਬਾਹਰ ਬਣਾ ਲਿਆ । ਬਾਪ

ਗੁਜਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਮਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਵਹਿਮ ਕਾਇਮ ਸੀ । ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ 'ਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਖੋਡੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆਂ ਤਾਂ ਮੈ' ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕ੍ਰਝ ਵੀ

ਕਰਨ ਤੋ ਮੁਨਕਰ ਹੋ ਗਿਆ । ਮੋਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੋਕੇ ਬੇਲੀਆਂ

ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਕਿ ਪਿਉ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਕਸਰਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ “ਚ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੋਰਾ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀ” ਮੈਨਦਾ,

ਕਿਸੇ ਜਿਆਣੇ ਕੌਲ ਇਲਾਜ.ਨਹੀ' ਕਰਾਉ' ਦੀ੬ ਮਰ.

ਬੇਲੀ ਵੀ ਚੁਮਖਿਆਲ ਸਨ । ਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਲਈ

ਉਹ ਨਾਟਕ ਕਰਦੈ ਤੇ ਪੁੱਛਦੇ ਕਿ ਕਿਸ ਸਿਆਣੇ ਕੌਲ ਲੋਕੇ ਚਲੀਏ । ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ ਕਦੇ ਵਿਹਲ ਨਹੀ ਸੀ ਲਗਦੀ ।

ਮੈਰੇ ਢਸਤਾਂ ਤੇ ਮਸ਼ਕਰੀ ਕਰਨੀ ਤੋਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਦਾ

ਮਾਂ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਤੁਰਦੀ .ਫਿਰਦੀ ਜਿਉ'ਦੀ ਭੂਤ ਚਿੰਬੜਨ ' ਅਜੀ` ਸਾਰੀਆਂ ਭੂਤਾਂ ਦਾ

ਵਾਲੀ ਹੈ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਫਿਰ ਸੱਚੀ

ਸਾ" ਇਲਾਜ਼ ਇਕੱਠਾ ਹੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ ।' ਮਾਂ ਆਵਦੇ ਦਿਲ 'ਚ

_ ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸੂਫਨਾ ਲੈਣ ਲਗ ਜਾਂਟੀ । ਇਉ ਅਸੀ” ਼ਾਰੇ ਖੂਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈ ਅਤੇ ਮੋਰੇ ਬੋਲੀਆਂ ਨੇ ਮਾਂ. _ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾਰਾਜ ਨਹੀਂ" ਹੌਣ ਦਿੱਤਾ । ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਦੌਰਾ ਮਾਂ

< ਚੋਰ ਆਦਮੀ ਵਿਚ ਕਿਉ” ਬੋਲ ਪੈਦੀ ਹੈ । ਕ ਇਹੁ ਠੀਕ' ਰ

_ ਆਵਦੇ ਗਵਾਹ ਵਿਚ ਆਕੇ ਜੱਜ ਨੂੰ -ਕਤਲ `ਦੀ ਸੱਚੀ

:-'ਡੋੱ ਰਿ ਜੂ.

144. ਜਾਂ, 4 ਪੈਣ ਵੀ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਐਧਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾਂ_ ਦੇ ਬਝ ਹੈਠ ਪਿਸ ਰਿਹਾ' ਇਕ ਜੀਅ ਮੁਕ ਗਿਆ | ਮੈ' ਅਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਬਨਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਡੀ । ਉਹ ਅਕਸਰ ਪਛ ਦੀ ਕਿ ਹਾਦਸਾ ਰੋਣ ਬਾਅਦ ਮਰੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਰਹ ਤ

ਹੈ । ਮੈ ਉਸਨੂੰ ਜੁਆਬ ਦਿੰਦਾ, ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਰੇ ਆਦਮੀ ਦਾ ਰੂਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਕੇ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ 'ਫੋਰਨ ਹੀ ਘਰਦੇ ਮੈ'ਬਰਾਂ ਨੂੰ `ਹਾਦਸੇ ਬਾਰੇ ਤੇ ਥਾਂ ਬਾਰੇ €ਿੜਲਾਰ ਦਿੰਦੀ ਜਾਂ ਕਤਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕੇਤੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ

ਕਹਾਣੀ ਦਸ ਕੇਂ ਕਾਤਲ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦੁਆ ਢਿੰਦਾ । ਪਰ ਇਉ ਨਹੀ” । ਇਸ ਤੋ" ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਮਨਘੜਤ ਗੱਲਾਂ ਹਨ ਜਾਂ ਬੀਮਾਰ ਮਨਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ।” ਘਰ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਮੋਰੀ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸਾਠਣ ਦੇ ਅਗਹਵਧੂ ਰ ਸਾਥ ਦੇ ਅਸਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਦੇ ਥੱਚੇ ਵੀ ਤਰਕਹੀਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਗਾ

'ਸੰਗੀ ਮੀ

.--ਜਸਵੇਤ ਸਿੰਘ ਧੌਲਾ ਤੇ ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਖੋਖਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖੁਜ਼ੀ “ਚ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲਈ 100 ਰ੍: 'ਸਰਾਇਤਾ ਭੇਜੀ ਹੈ ।

-- ਵਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸਮਰਾ ਸਾਉਥਹਾਲ(ਇੰਗਲੈ“ ਡ) ਸਹਾਇਤਾ 933 100==433੩ ਰੁਪਏ

--ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮਹਿਰਾਜ ਨੇ ਕੇਸ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੇ 100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਭੇਜੀ ਹੈ ।

--ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਬੁਰਜ ਗਿੱਲ ਤੋ ਕੈਸ ` ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋ __ 50 ਰੁਪਏ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲਈ ਭੇਜੋ । _` ਰ ਅਦਾਰਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਧੈਨਵਾਦੀ ਹੈ

ਨਵੀਂ” ਸੂਬ ਪ੍ਰੀਗ਼ੀਡੀਅਮ

ਵੱਲੋਂ ਦਿ

_ ਪ੍ਰਧਾਨ - - ਗ੍ਰਚਤਨ ਖੇਮੇਅ'ਣਾ ੮ ` ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਨ”“ - ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਰਗਾੜੀ _ਜਨਰਲ ਸੋਕੱਤਰ _ - ਰਮੇਸ਼ ਤਰਕ, ਬੋਹਾ

ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ - ਸੁਖਦੇਵ ਧੂਰੀ

ਖਜ਼ਾਨਚੀ -- ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਦੇਸੀ

ਕਨਵੀਨਰ ਮੈਗਜੀਨ = ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜ ਰ੍ ਨੋਟ : ਸਾਰੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ/ਸਕੱਤਰ ਚੋਣ ਸਥੋਧ] [ ਵੇਰਵਾ ਸੇਪਾਦਕ ਨੂੰ ਤ੍ਰੈਤ ਭੇਜਣ। __ 14

99੯97

-ਯੋਗ ਦਿਮਾਗ ਨਹੀ” ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਦਾ!

` ਦਦ ਅਤੇ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਾਂਕ ਠੀਕ ਸੁਮੋਲ ਰ 1 ਹ, ਜਦ” ਕਿ ਹਰ ਜਾਨਵਣ

੮੭੮੭੮੭੮੭੮੭੮੭੨9੮੭੨੭੮੭੨੭੯੭੯੭ ੮੭੮9੯999੯9699੮07੭੯੭%੭7੬੭0੭੭

$ ਸ਼ੰਕਾ - ਨਵਿਰਤੀ .ਊ.

੭

੨੭%%%%%%% ੧੪੫੫੪੫੫੫੪%੪੫: 6੫

“`` ` ਸਾਂਇੰਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਨਸਲ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੀ ਇੱਥ ਰਹਿ ਸਕੀ _ਜੇਕਰ ਉਹ ਹਾਸਿਲ ਹਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਅਨਹਸਾਰ ਆਪਣਾ ਅਨਗੂਲਣ (ਢਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ) ਕਰ ਸਕੀ

ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲ ਦੀ ` ਬਨਸਪਤੀ ਤੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੋਂ ਤੋ ਆਪਣਾ ਗੁੰਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਪੋਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁੱਝ ਵਿਲੱਖਣ ਗੁਣ ਸਨ..ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਦੂਸਰੇ `_ਜਾਨਵਰਾਂ_ਤੌ' ਵਖਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਬਣਾਉ'ਦੇ ਸਨ । ਬੋਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਫੁਲਤ

ਹੌਣ ਲਈ ਸਭ ਤੱਜ਼ ਚੂਰੀ ਅਤੇ ਮੁਢਲੀ ਗੱਲ ਉ ਤਮ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ । ਆਵਾਜ਼ ਕਢਣ ਲਈ ਅੰਗ ਤਾਂ

ਬਹਤ- ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ,ਹਨ ਪਰੋਂਤ੍ਰ ਕਈ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਵਿਕੌਲਿੱਤਰੀਆੰਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਢਾਉਣ

ਤੋਦਾਂ (੪੦੦31 66195). ਫੋਫੜੇ, ਗਲ,. ਜੀਭ, ਤਾਲਏ,

ਨਾਲ ਅੱਖਰ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹ ਸਕਿਆ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵਿਰਵ ਹਨ ।

2

ਬਰੰਸਾਤ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਜਦ ਮੀਰ ਫ਼ਰਦਾ ਹੈਂ

ਤਾਂ ਪੀਤੇ ਰੰਗ ਦੇ ਡੱਡ੍ਹ ਕਿਥ` ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।

(6) _ਕੀ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋ” ਡਿਗਦੇ ਹਨ ॥ `,ਅ) ਕੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋ” ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ।

(ਏ) ਸਰਦੀ 'ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫਰ੍ਹਦ ਮੀ'ਹ ਦੌਰਾਨ ਡੰਡ ਕਿਉ" ਨਹੀ” ਨਿਕਲਦ । ਰ੍

(ਸ) _ਚੀਚ ਵਹੁਟੀਆਂ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ 'ਚੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਰ੍

ਵਿਸਦੀਆਂ ਹਨ । -ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਬਲਕਾਂ “ (“।(ਉਜਾਵ)

੨ "

. _ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਪੂੰਗ ਜਿਹੇ ਹਦ । ਉਹਨ'

ਦਿਮਾਗ ਹੀ ਆਵਾਜ਼

=-ਣਾ: ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਾ ਬਠਿੰਡ? . .

ਮੰ

2 ਜੇਕੰਰ ਮਨੁੱਖ ਬੋਲ ਸ਼ਕਦਾਂ ਹੈ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ, ਪੈਛ ਕਿਉ” ਨਹੀ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ?

--ਫਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮਾਨ. ]ਟਕਲਾਂ

ਡੱਡਹ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀ" ਡਿੱਗਦੇ । ਤੁਹਾਡੇ ਖੱਤ ਵਿਚਲੀ ਇਹ ਦਲੀਲ ਵੀ ਠੀਕ ਡੱਡੂ ਡਿਗਦੇ ਹੋੜ ਤਾਂ_ਕੋਠਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉਪਰ ਕਿਉ” ਨਹੀ” ਡਿੱਗਦੇ,_ ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ਦੇ -ਟੋਇਆਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਭਿਉ”

` ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਟਨ । ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਪਲ ਰਹੇ ਡੱੜ੍ਆਂ ਬਾਰੇ

ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀ” ਲਗਦਾ ਕਿਉ” ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਂਡਿਆਂ ਵਿਚੋ”

ਨਿਕਲਣ ਉਪਰੈਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਲਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਬਿਲੱਕਲ

ਕਈ ਵਾਰ ਮੱਛੀ ਰਣ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਉੱਝ.ਵੀ

ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਵਾਸ਼ੋਪਕਣਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੋ ` _ਇਹ ਵਾਸਪਕਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਡੱਡੂ ਵਰਗ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਜ਼ ਹਾਜ਼

ਵਾਂਗ ਚੱਕਣ ਤੇ ਉਡਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਨਹੀ ਹੁੰਦੇ । ਜ'ਨਵਰ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਇਕਸਾਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ । ਜਿਵੇ ਪੈਛੀ ਤੇ ਦੁੱਧ _ਦੇਣ ਵਾਲੋ _ਜਾਨਵਰ ਬਾਹਰਲਾ ਮੌਸਮ' ਭਾਵੇਂ ਸਰਦੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਰਮੀ । ਦੂਸਰੀ ਕਿਸਮ ਦੇ `ਜਾਨਵਰ/ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਘਟਦਾ ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਡੱਡ੍ਰ ਰ

_ਸੱਪ ਅਤੇ ਕਿਰੁਲੀਆਂ ਆਦਿ .ਆਉ'ਦੇ ਹਨ । ਸਰਦੀਆਂ ਰ੍

ਨ

ਇਹ ਲੁਕ ਕੇ ਕਢਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੁਰਨਾ ਫਿਰਨਾਂ

ਵੀ. ਪੱ ਹੁਦਾ ਹੈ। ਡੱਤੂ ਗਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲੂਕ ਕੇ ਸਰਦੀ 1

ਲਘਾਉ'ਦ ਹਨ । ਇਹ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਤਕ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਖਾਧੇ

ਪੀਤਿਆਂ 'ਲੌਘਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ, ਸਰਦੀ 'ਦੀ ਸੀ

ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀ" ਨਿਕਲਦੇ । ਇਰੋ ਗੱਲ ਚੀਚ ਵਹੁਟੀਆਂ ਉੱਪਰ ਲਾਗੂ ਹੂੰਦ

”੮ਡਾ] ਬਲ ਸਰ ਸੋਧੋ” `ਬਠਿੰਡਾਂ

੨

04

36.

“੫6੫੫0%੫੧੫੫੦੫੧

ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚੋਂ` .

ਦੇ ਪੂਛ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ

?-- (6) ਪਾਣੀ ਨਿਵਾਣਾਂ ਵਲ ਅਤੇ ਅੱਗ ਉਚਾਣਾਂ ਵਲ ਕਿਉ” ਵਧਦੀ ਹੈ ।

(ਅ) ਜਦੋਂ ਕੁੱਤੇ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਥੋੜੇ ਸਮੇ ਬਾਅਦ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |

(ਏ) ਲੋਕੀ' ਸਿਵਾ ਜਗਾ ਕੇ ਮੈਤਰ'ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੁਝ

ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ #ਕਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਵਾ. ਜਗਾਉਣਾ ਤਾਂ ਸੇਖਾ ਹੈ, ਬਝਾਉਂਣਾ ਔਖਾ ।

(ਸ) _ਬੋਦਾ ਮਰਨ ਤੱ ਬਾਅਦ, ਰਾਖ ਦਾ ਛਾਣਾ ਦੇ ਕੇ ਉਪਰ ਬੱਠਲ ਮ੍ਰਧਾ ਮਾਰ ਕੇ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸਵੇਰੇ ਬੱਠਲ ਚੁਕਣ ਤੇ ਰਾਖ਼ ਉਪਰ ਪੋੜ ਕਿਵੇ' ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.

ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ, ਭੀਖੀ

(੭

(ਓ) _ਠੌੌਸ, ਤਰਲ ਅਤੇ _ਗੈਂਸ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਇਹ

ਹੈ ਕਿ ਇੱਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲ੍ਹੇ ਕਣਾਂ 'ਚ ਕਰਮਵਾਰ ਬਚੁਤ ਉਆ ਘੱਟ ਅਤੇ ਨਾ ਮਾਤਰ ਖਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਤਰਲ

ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਾਤਰ -ਸ਼ਿੱਚ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਵਹਿ ਤੁਰਦਾ

3. ਸੁਰਤੀ ਅਪਣੀ ਗੁਰੂਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਣ, ਹਰ ਵਸਤ੍ਰ ਟੂ

ਆਪਣੇ ਵਲ ਖਿਚਦੀ ਹੈ । ਸੌ ਤਰਲ ਦਾ ਹਰ ਕਣ ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਹੋ ਸਕੇ ਧਰਤੀ ਵਲ ਜਾਵੇਗਾ ਬੁਸ਼ਰਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ

ਤਰ੍ਹਾਂ (ਭਾਂਡੇ ਆਦਿ ਨਾਲ) ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾਂਵੇ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਗਰਮ ਗੈਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੋ ਲਿਆਂ ਜਾਂ ਸਕਦਾ

ਹੈ। ਜਦ ਗੈਸ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹਲਕੀ ਹੋਣ ਕਾਰਣ

ਉੱਪਰ ਉਠਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਗ ਟੀ ਵਲ ਵਧਦੀ

ਹੈ।

ਅ) _ਹੌਰਨਾਂ ਅਨੈਕਾਂ ਵਹਿਮਾਂ ਬਾਂਗ ਇਹ ਇਕ_ ਵਹਿਮ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਹਿਮ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਕੌਮ ਕਰਦਾ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਉੱਝ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੈਮਣ ਅਤੇ ਮਰਨ ਨਾਲ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਭੱਕਣ ਅਤੇ ਰੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀ'-

(ਇ) ਸਿਵਾ ਜਗਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ

ਕੰਮ ਨਹੀ” ਕਰਦੀ । ਇਹ ਸਭ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤ' ਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ` ਕਈ ਸ਼ੈਤਾਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੈਦੇ ਭੋਲੇ ਭਾਲੀ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਕਿਉ”ਕਿ ਕੋਈ

ਫੀ ਆਦਮੀ ; ਲਕੜਾਂ_ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੌਡੀਅਮ ਦੀ ਡਲੀ ਰਖ ਕੇ,

ਉਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱ ਬੁਝਾਉਣ ਵੀ ਦ੍ਸਰੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਮ ਉਪਰਾਲੇ

੧

ਫੱਟੇ ਮਾਰ ਕੇ ਅੱਗ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ

<<

ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ । ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਵੇ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਤੇ` ਡਰਾਉਣੀ ਚੀਜ਼ ਧੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਆਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਠਹੀ' ਹੁਦਾ ॥

(ਸ) ਇਹ ਵਹਿਮ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਨੀ ਮਰਨ ਤੱ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰੀ ਜ੍੍ਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਵਾਗੌਣ ਤੇ ਪੁਨਰ ਮਰਨ ਦੇ ਤਰਕਹੀਣ ਸਿਧਾਂਤ ਕੌਮ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਵਹਿਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਰਨ- ਤੱ" ਵਿਕ ਦਮ ਕਿਸੇ ਜੂਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਜਿਸ ਜੂਠ 'ਚ ਮਨੁੱਖ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਜਾਂਤੀ ਦੀ ਪੈੜ ਬੇਂਠਲ ਹੇਠ ਰੱਖੇ ਰੇਤੇ ਤੋਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਠੁਕਤੇ ਬਾਰੇ ਕਿ ਅਗਲੀ ਜੂਨ ਨਹੀ” ਹੈ।

`` ਤੁਸੀ ਡਾ: ਕਾਵੂਰ ਦੀਆਂ ਸੈਬੋਧਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ.।

ਪਰ ਪੈੜ ਬਣ ਕਿਵੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ? ਇਹ ਸਿਰਫ

_ਕਿਸੇ ਠਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ ਲੁਕਵਾਂ ਕਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਖੁੰਦਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁੱਤੇ, ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਪੈੜ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ

ਅਗਲੇਰੇ ਫਿਕਰ ਚੋ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੈੜ ਬਨਾਏਗਾ । ਉੱਝ ਰਾਖ਼ੀ _

ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਹਿਮ ਭਰਮ ਦੀ ਠਵਿਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ੮੨) (੯)੧੧੧ ਛ ਬੱਚੇ ਦਾ ਮਾੰ ਨੂੰ ਸੁਆਲ ਸੁਭਾ ਸਵੇਰੇ ਉਨ੍ਕੇਂ , ਕੋਲ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟਿਕਾਵੇ" । ਰੋ ਤਿਆਰ ਸਕ੍ਲੇ ਜਾਵਾਂ, ਪੈਰ ਕਾਲਾ ਟਿੱਕਾ ਲਾਵੇ” | - ਹੋ ਜਾਵਾਂ ਜੇ ਬਿਮਾਰ, ਡੇਰੇ ਤੋ” ਪੁੱਛਾ ਲਿਆਵੇ” । ਸਾਡੇ ਮਾਸਟਰ ਜੀਨੇ ਕਹਿੰਦੇ, ਇਹ ਸਭ ਹੈ ਪਖੰਡ । ਫਿਰ ਮੋਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਉ" ਡਰਾਉੱ'ਦੀ ਤ੍ਰੰ। ਮੈ" ਪੜਾਂ ਸਕੂਲੇ ਸਾਇਸ,

ਮੈਨੂੰ ਵਹਿਮੀ ਕਿਉ” ਬਣਾਉਦੀ/ ਤੁ ਰਹ ਅੱਜ ਤੋ" ਮੇਰੀ ਤੋਬਾ, ਦੀ' ਤੂੰ।

(ਮਾ ਨਾ ਇਹ ਸਭ ਕਰਨਾ ਏ । __ ਰੱਖਣੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰ, _'ਤਰਕਸ਼ੀਲ' ਖ਼ੇ' ਬਣਨਾਏ । ਰ ਗਾ ਲਾਲ ਪੰਡੇਰ' 97

੧

ਨ

ਕੋਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ : ਾ। ੨ 22 - ਪੜੀ' ਤੇ ਭੜ ਸਾਡੇ ਸਾਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਪ੍ਵੇਸ਼ ਰੋਣ ਨਾਲ ਪਰਵਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ- ਧਾਰਮਕ

ਸਦਾਚਾਰਕ ਬੈਧੇਜ਼ ਨਹੀ ਰਿਹਾ । . ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ

- ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼

ਅਤੇ ਵਫਾਂਦਾਰੀ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀ'ਹੈ । ਮੌਕੇ ਮੋਲਾੰ ਅਤੇ

ਸਤਹੀ ਜਿਹੇ ਜ਼ਜਬਾਤ ਚੋ” ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਦੋਂ_ਬ੍ਰਣਦੇ ਵਿਗਸਦੇ ਹਨ 1 ਰਿ (

ਅਜੇਹਾ ਇਕੱਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ :ਨਿਘਾਂਰ_- ਵਾਲਾ ਕੇਜ਼ ਫਰੀਦਕੌਟ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ “ਚ ਵਾਪਰਿਆ। `

ਬਜ਼ੁਰਗਾ ਸੱਸ ਸਹੁਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ. ਦੀ _ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਠੂੰਹ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚੇ । ਘਰ ਦਾ_ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਤੋਰਨ ਲਈ ਦੋ ਟੈਕਸੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਰੇ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਉਸ

ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਾਸ ਕਿਰਾਏਂਦਾਰ ਬਣਕੇ ਆਏ । ਤਿੰਨ ਕੁ

` ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ _ਅੱਗ ਲੱਗਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ । ਪਹਿਲਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਪੱਲੀ ਸੜੀ ।. ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਛੱਤ ਤੇ ਪਈਆਂ ਪਾਥੀਆਂ ਧੁਖਦੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ । ਫਿਰ ਹੌਲ) ਹੌਲੀ ਇੱਟਾਂ ਰੌੜੋ ਵੱਜਣੇ

ਸ਼ੁਰੁ ਹੋ ਗਏ । ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੌਲ ਗਈ । ਕਿਸ' ਭੂਤ

ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਹੱਥ ਹੋਣ ਦਾ ਯਕੀਨ ਲੈਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੁਕਤਸਰ

ਇੱਕ ਸਾਧ ਕੌਲ ਗਏ । ਉਸ ਨੇ 200 ਰੁਪਿਆ ਡੁਕ ਲਿਆ। `

ਪਰ ਕੇਈ ਫਰੂਕ ਨਾ ਪਿਆ । ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਿਰਵਿਘਨ ਵਾਪਰ ਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ । ਇਸ ਤੋ“ ਬਾਅਦ ਫਰੀਦਕੌਟ ਦੀ ਮਾਤਾ ਤ ਜਗਰਾਤਾ ਕਰਵਾ ਲਿਆ 1 ਜਗਰਾਤੇ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਹੀ ਘਰ ਅੰਦਰ ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ.ਗਈ । ਰ੍ . ਸਾਧਾਂ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੇ ਓਹੜਪੌਹੜ ਤੋ? ਨਿਰਾਸ਼ ਰੋ ਕੈ, ਦੁਖੀ ਪਠ)ਵਾਰ ਨੇ, ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਇਟੀ ਬਾਰੇਂ ਇਕ ਅਖਬਾਰ “ਚ ਪੜਿਆ । ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਮੈਬਰਾਂ ਕੌਲ ਪਹੁੰਚ ਕ)ਤ । ( ਕੈਂਸ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸ਼ਨ ਬਰਗਾੜੀ, ਚੈਨਣ ਅਤੋ ਮੌਜ਼ਰ ਗੋ'ਦਾਰਾ ਤਿੰਨ ਜਣਿਆਂ ਦੀ ਟੀਮ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਘਰ ਪਹੁਚੀ । ` ਰਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਸੈ'ਥਰਾਂ ਤੌ“ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਜਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਵਭਾਵ ਨੀਝ ਲਾਕੇ ਨੌਟ

ਕੀਤੇ ਗਏ । ਰਾ

ਦਾ

ਪਰ ਦੇ ਤਿਨ ਕਮਰੇ ਸਨ । ਇਕ ਵਿੱਚ ਸੱਸ-ਸਹੇਰ। ਸੱਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ । ਬਾਹਰ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਕਮਰਾ ਟੈਕਸੀ ਡਰ।ਇਵਰ ਅਤੇ

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੌਲ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਸੀ । ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਧਣ ਤੋ“

ਬਾਅਦ, ਨੂੰਹ ਅਤੇ ਬੱਚੇ, ਸੱਸ ਸਹਰੇ ਕੋਲ ਪੈਣ ਲਗ ਪਏ । ਇਕ_ ਗੱਲ੍ਹ ਨੋਟ ਕੀਤੀ ਗਈ _ਕਿ ` ਫੈਕਸ) ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਘਰ [ਵਾਲੀ ਪਾਸ਼ੋ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹ ਅਕਸਰ ਅੱਗ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਕਰਕੇ _ ਸਾਰੀ ਗੱਝ ਸੱਚ ਸੱਜ ਢੱਸਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਉਰ ਛੇਤੀ ਹ ਮੈਨ ਗਈ ਅਤੇ ਆਵਦਾ ਰੋਣਾ ਰੋਇਆ । ਪਾਸ਼ੋ ਕਹਿੰਦੀ) ਹੈ, ਸੈ” ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰਾਂ । ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਉੱਥੇ

ਟੈਕਸੀ ਚਲਾਉ'ਦਾ ਸੀ । ਵਿਆਹ ਤੌ ਪਹਿਲਾਂ `ਜਢ“ ਮੈ”

ਇਸ ਦੇ ਸੈਪਰਕ 'ਚ ਆਈ । ਇਨੇ ਜਿੰਮੀਦਾਰਾਂ ਦਾ ਮਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਝੂਠ ਮਾਰਿਆ । ਮੈ" ਫੁਸਲਾ ਲਈ . ਘਰੋ ਬੇਵਾਹਰੇ ਹੋਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸਾਨੂੰ ਇਹਦੇ ਘਰਦਿਅ। ਨੇ ਵੀ ਨਹੀ" ਅਪਣਾਇਆ । ਇੱਥੇ ਆਕੇ ਪਤ ਲੱਗਿਆ ਇਹ ਝਿਉਰ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੈਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਮੇ: ਅਪਣਾ - ਮਨ ਸਮਝਾ ਲਿਆ । ਵਿਆਹ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਦ ਹੀ. ਇਸ

ਨੈ ਮੈਨੂੰ ਲਜ਼ਰਅਦਾਜ ਕਰਨ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ 1. ਜਿੱਥੇ ਵੀ'

ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਰਹੇ ਇਸ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਘਰ ਦੀ ਕਿ ਤ੍ਰੀਮਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾ ਲੰਣੇ : ਇਸ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿਣ ਬਾਅਦ ਦੌ

ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਚ ਇਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਰਾਨ _ਝ ਵਿ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧ ਜੁੜ ਗਏ । ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਿਅ/ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਛੱਡਕੇ, ਸਾਰੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਉਸ ਕੋਲ ਬਿਤਾਉਣ ਲੱਗਿਆ | ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਮੇਰਾਂ-ਕੋਈ ਨਹੀਂ" । ਮੈ ਕਿਸ ਕੌਲ ਆਪਦਾ ਦੱ੪ ਫੌਲਦੀ । ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਕੇ ਮੈਂ ਆਈ) ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਮੇਰ: ਨਾ ਬਣਿਆ... । ਮੈਂ ਫੇਰ ਖੂਦ ਭੂਤ ਬਣਨ ਚ" ਫੇਗ ਰਚਿਆ । ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ । ਰੋੜੇ ਮਾਰਨੇ ਰਿ ਮੋਰੀ ਚਾਲ ਸਭਲ ਹੋਂ ਗਈ । ਡਰਦਿਆਂ ਮਕਾਨ ਸੀ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੱਸ ਸਹੁਰੇ ਕੱਲ ਪੈਣ ਲਗ ਪਈ ਤੇ ਘਰ ਦੀ

ਨੂੰਹ

ਕੌਲ ਜਾਣੋ” ਹੱਟ ਗਿਆ _.. ।” ਰ੍

_ਟੀਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਾਇੜ ਸਮਝਿਆ । ਪਰ

ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੈ ਉਪਾਅ ਨਨੂੰ ਗਲਤ ਦੱਸਿਆ ਜਿਸ ਨਾਂਲ

ਸਾਰੇ ਪਰੀਵਾਰ ਅਤੇ 'ਰਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸਤ ਤਹ ਹੋਈ ਪਈ ਸੀ । ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅਜੇਹੀਆਂ ਘਟਨ।

“ਭਰੋਸਾ ਲਿਆ।_

ਵੱਲੋ 1੧00 ਪੋਸਟਰ ( ਪਾਖੰਡੀਆਂ

। ਵਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ

(.ਸਰਗਰਮੀਆਂ(:

ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲਾ

ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਪੇਵਾਲੀ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਚੈਲਿੰਜ ) ਇਲਾਕੋਂ ਦੇ ਪੈਦਰਾਂ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਵੈਡਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ?9 ਦਸੰ.

`91 ਨੰ ਰਪੇਂਵਾਲੀ ਵਿਖੈ ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸਭਿਆਚਾਰਕ

ਸਮਾਗਮ _ਕਰੰਵਾਇਆ, ਗਿਆ । ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਕੇਦਰ, ਚੰਡੀਗੜ ਵਲੋ ਟੋਅ। ਕੰਮੀਆਂ ਦਾ ਵਿਹੜਾ ਤੇ

ਮਨਸ਼ੀਖਾਂ ਨਾਟਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ । ਸਾਥੀ ਤੌਜਪਾਲ ਨੇ

ਜਾਦ ਦੇ ਟਿਕ ਦਿਖਾਕੇ ਜਾਣੂ ਸਬੈਧੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਕੇ ` ਦੂਰ: ਕੀਤੇ। ਇਸ _ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਜਿੰਦਰ ਭਦੌੜ ਨੋ ਸੁਸਾਇਟੀ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਡੇ ਭਰਮਾਂ ਮ[ਧਵਿਸ਼ਾਸਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਤਰਕਸ਼ਲ ਤੀ

ਦੇ ਸਾਚਿਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਗ

` ਲੱਗਣ ਕਸਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀਆਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ

ਇਲਾਜ ਲਈ ਤਰਕਸ਼ੀਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਪਰਕ ਕਰਨ ਦਾ ਸਦਾ ਢਿੱਤਾ । ਜਸਾਇਟੀ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ 9000 ਤੱ” ਵੱਧ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਬੜ੍ਹੇ ਠਰ੍ਹਮੇ ਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ

-ਨਾਲ ਮਾਣਿਆਂ । 0 ਸਿ

। --ਜਸਵਿਦਰ ਜੱਸੀ

ਸਕੱਤਰ ਇਕਾਈ ਰੂਪੋਵਾਲੀ

ਲੇ

ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੰਗਰੂਰ (ਰੀ

ਵੱਲੋਂ ਵਹਿਮ-ਭਰਮਾਂ ਤੋ ਮਾਨਸਿੰਕ ਰੋਗ, ਵਿਸ਼ੇ ਸਿ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸਦੀ (ਜਿ ਤਤ

ਜਿੰਘ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ, ਹਰਮੈਦਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਬਖ਼ਸੀਸ ਸਿੰਘ

ਤੇ ਅਜ਼ੀਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਿੰੀਪਲ ਨੇ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮੀਤ ਖਟੜਾ ਨੇ ਸਸਾਇਟੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ_ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਸਾ- ਇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਰੁੱਖਿਆ ਇਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਅਖੌਤੀ ਗੈਬੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੋਂ” ਨਹੀਂ

ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆਂ ।

ਬਲਵਿੰਦਰ ਬਰਨਾਲਾ ਤੇ ਡਾ: ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਧਡੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਜੋ" ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮ” ਤੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ । ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਲੇ ਸਾਧਾਂ, ਸੇਤਾਂ, ਅਖੌਤੀ ਬਾਬਿਆਂ ਤੇ ਹਥੋਲਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋ ਬਚਦੈ ਹੋਏ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੇਗ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ । -ਡਾ: ਅਮਰਜੀਤ _ਸਿੰਘ ਨੇ _ਹਿਸਟੀਰੀਆ ਰੌਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ । ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭੂਤ ਪ੍ਰੋਤ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਸਣ ਨੂੰ ਸੀਜੋਫਰੇਨੀਆ ਰੋਗ ਦਾ ਲੱਛਣ ਦੱਸਿਆ । ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੁਲਾਰੇ ਡਾ: ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਲਿੱਟ ਨੇ ਮਾਨ= ਸਿਕ ਰੌਗਾਂ 'ਚ ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਰੋਲ ਬਾਰੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਇਆ । ਜੱਸੀ ਪੋਧਨੀ_ ਨੇ ਜਾਦੂ ਦੇ ਟਿਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤਰਕ ਸੰਪਾਦਕ “ਦਸਤਕ” ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਲ ਕੀਤਾ । ਔਤ ਵਿੱਚ. ਭੁਪਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤਹਿਸੀਲ- ਦਾਰ ਲੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਕੌਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਖਰਦਿਆਂ 1000 ਰੁਪਏ ਗਰਾਂਟ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੋ ।_ ਰ੍ --ਡਾ: ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ !ਇਕਾਈ ਸੈਗਰੂਰ, ਰਾ ਹੱਕ % ਚੀਨੀਆਂ ਦੇ ਵਹਿਮ 3੬ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਉਮਰ ਭਰ ਕੁ ਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰਨ ਉਪਰੌਤ, ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਉਹੜਪੋਹੜ ਕਰ ਸੁਕਦਾ ਹੈ । ਦਿਕ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੜੇ ਨੇ ਸਿਰਫ 500 ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਤੀਵੀ" ਦੀ ਇਕ _ਲਾਸ਼ ਖਰੀਦ ਕੇ ਰੱਖਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜਿਉ'ਦੇ ਜੀਅ ਛੜੇ ਰਹਿਨ ਵਾਲੇ ਮਰਨ ਉਪਰੈਤ ਵਿਆਹ ਰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਰਸਮ ਮੁਤਾਬਕ ਤੋਂ ਖਰੀਦਦਾਰ ਛੜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੋਨਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਗੈਢ _ਚਿਤਗਵਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਸ਼ਾਦੀਆਂ 'ਚ ਮਰਨ ਤਕ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਬਾਅਦ ਨਾ ਨਿਖੜਨ ਦਾ ਮੂਕ ਬਚਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਰਸਮ ਪਿੱਛੇ ਛੜੇ ਤੋ ਬੇ ਔਲਾਦ ਮਰਨ- ਵਾਲਿਆਂ

_ਦੀ ਰੂਹ ਦੇ ਭਟਕਣ ਦਾਂ ਸੈਕਲਪ ਕੌਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਚੀਨ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰਾਂਤ 'ਚ ਇਕ ਨਵੇ ਵਹਿਮ ਦੇ ਪੈਦਾ ਰੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਹੈ । ਕਾਮਰੇਡ ਮਾਓ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਧੜਾ ਧੜ ਵਿਕਣ ਲਗੀਆਂ ਹਨ । ਲੋਕਾਂ ਦਾ (ਐਧ) ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੀ ਫੋਟੂ ਟੈਗਣ ਨਾਲ ਚੋਰ ਡਾਕ੍ਹ ਨਹੀ” ਆਉਂਦੇ । ਚ

28. | ਰ ਰ ਰ 89 ਰ੍ ੮

ਤਰਕ-ਦਰ੫ਣ ਰ

ਰ੍ ੍ ਡ; ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲ ਦੀ ਸੋਧ :-- ਮੈ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਜਨਵਰੀ-ਫਰਵਰੀ 93 ਦੇ ਆਪਣੇ _ ਕਾਲਮ _ਤਰੋਕ-ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੈਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਵਰਕਰ ਅਤ ਉਘੇ ਰੰਗ

ਕਰਮੀ ਇਕਬਾਲ ਗੱਜਣ ਵਲੋ“ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਫਿਲੂਮ ਦਾ' ਨਾਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਵਿਸਾਖੀ” ਲਿਖ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਇਕਬਾਲ `

ਗੱਜਣ ਦੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਾਂ 'ਪੱਗੜੀ ਸੋਭਾਲ ਜੱਟ!' ਹੈ । ਮੈਂ ਇਸ ਗਲਤੀ ਲਈ ਇਕਬਾਲ ਗੱਜਣ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ _ਡੋ“ ਮੁਆਫੀ ਲਈ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਇਕਬਾਲ __ਗੱਜਣ ਜੀ __ ਦੇ _ ਦੱਸਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਫਿਲਮ ਆਮ _ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ 'ਤ ਹੱਟ ਕੇ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ- ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਗਾਂਹ ਵਹ੍ਹ

ਅਨੁਸਾਰ - -

ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ `'। ਇਸ

ਦੌਰਾਨ ਇਕਬਾਲ ਗੱਜਣ ਨੇ ਇਕ` ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਤੈ ਫਿਲਮ 'ਜਦੋ“ ਪਿੰਡ _ਜਾਗਿਐ'' ਬਨਾਉਣ 'ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ-1 6(,4/

ਇੱਕ ਹੋਰ ਖੁਬਰ -=_ ਥਰਡ-ਆਈ ਪਰੌਡਕਸਨੇ _ਇੰਟਰ-

ਨੈਰਨਲ ਫਲੋ' ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੋਜਾਬ ਦੇ ਇੰਕ ਸਹਿਰਦ ਵਰਕਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਟੈਲੀ-ਫਿਲਮ

_ਉਹਲਾ' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਸ _ਫਿਲਮ

ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੈ" ਖੁਦ ਲਿਖੀ ਹੈ । ਅਤੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ । ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਗਿੱਲ ਜੀ । ਸ/ਡਾ ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀ, ਪਰ ਇਕ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਜਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀ” ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਹਿਮਾ-ਭਰਮਾਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਸਰ ਦਾ ਪਰਦਾ ਫਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈਏ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਮਨੋਂ ਗੁਰੰਝਲ ਨੂੰ ਸਪਜ਼ਟ ਕਰੇ । ਸਾਡੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਰ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਦੱਸੋਗਾ । ਪਰ _ਧੌਜਾਬੀ ਚਰਸ਼ਕ _ਖਾਸ _ਕਰਕੇ _ਤਰਕਸੀਲ਼ ` ਨਜਰੀਏ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀ ਕਜ਼ਮ ਸਾਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਲਈਂ _ਚੈਗੀ ਸੇਧ

ਜਾਰਹੇ ਹਾਂ।'

` ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਅਖਤਰ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਫੇਰ) ਦਾ ਟੇਵਾ:-ਜਿਹੜੀ

ਗੱਤ ਮੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੁਨਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਜੇ _ਬਣੀ_ਹੀ ਸੀ । ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜੋਸ਼ ਸੀ, ਅਸੀ' ਕਿਸੇ ਦੇ -ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ, ਜਾਦੂ ਟ੍ਰਿਕਾਂ, ਪੰਡਤਾਂ ਤੋ

ਦੇਵੇਗਾ । ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਾਲ ਅਸੀ ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ .

20 `

(ਤਬਿ

“(ਸੀ੨.

ਕਸਰਾਂ ਵਗੈਰਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੈਠਣਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸੀ । ਇੱਕ -ਦਿਨ ਮੈ” ਅਤੇਂ ਮੇਰਾਂ ਮਿੱਤੌਰ ਗੁਰਾਂਦਿੱਤਾ (ਸਪੁੱਤਰ ਲੇਟ ਕੀੜੇ 'ਥਾਂ ਸੰਕੀਨ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਘਰ ਬੈਠੈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ_ਗਰਮਾਂ ਗਰਮ ਗੌਲਾਂ ਕਰ ਰਹੈ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਅਖਤਰ (ਘਰ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਾਦੀ-ਪ੍ਰਮੱਖ ਗਾਇਕ) ਨੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗੇਂਲ'ਸੁਣਕੇ ਆਖਿਆ'ਕਿ ਜੇ ਪੁੱਤਰੀ ਜਾਂ ਪੈਡਤ ਝੂਠਾ ਹੈ -ਤਾਂ ਫੇਰੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਦੋਖੋ ਕੋਚ ਜਾਂ ਲਿਖੋ ਪ੍ਰਜਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇ ਬੁੱਝ-ਲੈਦਾ ਹੈ। ਮੈ” ਉਸ. ਨੂੰ ਕਾਗਜ, ਦੇ ਕੇ

ਅਖਿਆ” “ਜਾਹ ਆਹ ਲੈ ਕਾਗਜ, 'ਤੰ [ਸ਼ਨ ਲਿੱਖ ਲਿਆ, "

ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿਆਂਗਾ' । ਇਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮੋਰੇ ਦਿੱਤੋ `

ਕਾਗਜ ਨੂੰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਲਿਖਣ

ਚਲਿਆ |ਗਿਆ। ਵਾਪਸ ਆਕੇ ਜਿਵੇ ਮੈਂ ਦੱਜਿਆ ਸੀ, .

ਉਵ" ਤਹਿ ਮਾਰਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਕਾਗਜ ਉਸ ਨੇਂ ` ਮੋਤੀ “ਮੁੱਠੀ

ਵਿਚ ਦੇ ਇਿਤਾ । ਮੈ” ਕੁਝ ਦੌਰ ਕਾਗਜ ਮੁੱਠੀ ` ਵਿਚ ਲੌਕੋ `

_ਫੇਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਪੜਨ ਦਾ ਪਖੰਡ ਕੀਤਾ। ਫੇਰ ਤਹਿ.ਕੀਤਾ ਕਾਗਜ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿਦਿਆਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਾਰ ਇਸ ਕਾਗਜ ਨੂੰ ਹੁਣ ਖਿਨਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ -ਚੁਲੇ ਵਿਚ. ਸੁੱਟ ਆ । ਉਸਦੇ 'ਵਾਪਸੇ ਆਉ'ਦਿਆ_ਹੀ_ ਮੈ” ਇਲਹਾਮੀ

ਅਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ-ਬੱਚਾ ਤੇਰ: ਪਰਸਨ ਵਿਦਸ਼ ਜਾਣ ਨਲ -

ਸਬਧਿਤ ਸੀ । ਉਹ ਹੱਕਾ-ਬੁੱਕਾ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ- ਫਰ ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਜਾ ਪਰਸਨ ਪੁੱਛਆ ਕਿ, ਕੀ ਮੈ

ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਜਾਂ ਸਕਾਂਗ। ! ਮੈ ਕੁਝ ਸੋਚਕੇ ਜੁਆਬ `

` ਕਹਾ ਅਵਜ਼ ! ਇਸਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਮੇਨੂੰ ਕਏ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਦ' ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੈ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਜੁਆਬ ਦੇਈ ਗਿਆ। ਮੈ” ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਜੱ! ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਮਿਲੋ ਜਲੁ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਨ । ਕਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਗਮ ਸ਼ਕਕੀ' ਸਿ ਕਦੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਗੁ

ਕਿਸੇ ਚਲਾਕੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੌਰ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਇਸ ਘਟਨਾਂ

ਬਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦਿਲਸ਼ਾਂਦ ਅਖਡਰ_ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿਚ ਧਰੂ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ ਅਤੇ ਵਿਦੋਸ਼ ਵੀ ਜਾਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈ: ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਪਰਚੀ ਸਦਰ ਵੀ ਸਧਾਰਣ ਜਿਹਾ ਟ੍ਿਕ ਕਿਸੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪੰਡਤ ਉ ਦਾ ਅਤੇ ਇਛਾ ਜਾਣਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਚਿਲਜਾਂਦ ਅਖਭੈਰ ਨੰ ਮਰੀ. ਉਮਰੇ ਲਈ

ਉਸ ਪੰਡਤ ਦਾ ਮੁਰੀ ਬਰ ਦੇ ਬਣ ਜਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋ ਆਕੇ ਉਸ ਪੈਡਤ 0140

ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕਸਮਝ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਂਦਿੱਤੇ ਦੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਹਾਸੇ ਤੌ

ਦਾ ਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤੋਹਫਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਣਾਂ

ਓਤ

ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਡਾਕ

ਜਸਵੀਰ ਜੱਸੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, 'ਐਨੀ ਰਈਅਤ ਗਿਆਨ ਵਿਹੁਣੀ' ਸਧਾਰਣ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੈਦ ਹਨ । ਅਜੇਹੀਆਂ ਰਚਨਾਂਵਾਂ ਵੱਧ ਦਿਆ ਕਰੋ । ` --ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਉਕੇਰਲਾ ਜਨਵਰੀ-ਫਰਵਰੀ ਪੜ੍ਹਿਆ । ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜਖਮੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਿਲ ਟੁੰਬਵੀ” ਸੀ ।

[ -ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗੁੜੀ ਸੈਘਰ ਦਸੰਬਰ ਔਕ 'ਚ ਪ੍ਰਤਾਸ਼ਤ “ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਬਾਬਾ', ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭੂਤ' ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੰਕਾਂ ਚੋ ਔਧ-ਵਿਸਵਾਸ਼ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ।

-ਰਮਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ

“ਤਰਕ ਦਰਪਣ" ਕਾਲਮ ਨੇ ਪਰਚੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਏ ਹਨ । ਵਧਾਈ ਕਬੂਲ ਕਰਨੀ । ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਵੇ ਸਾਡੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕੁੱਖ ਪੂਰੀ ਕਰ- ਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਆਦਾ ਨਾ ਦਿਆ ਕਰੋ, ਕਿਉਕਿ ਇਨ੍ਹਾ ਲਈ ਹਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੋ ਅਤੇ ਅ੮ਬਾਰ ਹਨ । -ਐਮ੍ਰਿਤ, ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤਰਕਤੀਲ 'ਚ ਜਾਂਬੂਗਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਰਿੱਕਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦਿਆ ਕਰੋਂ । ਰਸਾਲਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਕਸ਼ ਬਣ ਜਾਏਗਾ । ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮਲੋ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਮਾਘੀ ਮੌਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਾਖੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤਲਵਡੀ ਵਿਖੋ ਵੀ ਪੋਸਟਰ ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਪਰਦਰਸ਼ਨ ਲਗਾਈ _ਜਾਵੇ 'ਹੱਡ-ਬੀਤੀਆਂ ਜੱਗ-ਬੀਤੀਆਂ” ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋ" ਵੱਧ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਚੋ ਵੀ ਲੌਕ ਔਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਤੋ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਸਕਣ । -ਨਰਿੰਦਰ ਰਸਵੇਤ, ਬੰਗੀ ਰੁਘੁ

ਨਰਿੰਦਰ ਜੀ, ਜਾਦੂ ਦੇ ਟਰਿਕਾਂ ਬਾਰੇ ਗਾਹੇਬਗਾਹੇ ਪਰਚੇ 'ਚ ਛਪਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਟਰਿਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੋਜ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਉਝ ਜਾਦੂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਲਾ ਅਤੇ ਹੱਥਫੇਰੀ ਦਾ ਕਮਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਤੋ” ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀ” । ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਸੈਭਵ ਨਹੀ'। ਔਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸਹਿਤ, ਇੰੜੀਅਨ ਰੈਸ਼ਨੇਲਿਸ਼ਟ ਐਸੋਸੀ-

॥।

ਏਸ਼ਨ 779,ਪੈਕੇਟ 5,ਮਯੂਰ ਵਿਹਾਰ । ਨਵੀ” ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਪੰਜਾਬ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਪੈਜਾਕੀ “ਚ ਹੀ ਛਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਾਰਜਖੇਤਰ ਗੈਰ ਪੰਜਾਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਵਧਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸੈਭਾਨਵਾਂ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਨਹੀ ।

€$ _ਟਾਇਟਲ ਹਰ ਵਾਰ ਬਦਲ-2 ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ

ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਕੁਝ ਸਥਾਈ _ ਪਰ ਰੋਚਕ ਕਾਲਮ ਜਰੂਰੀ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ! ਜਿਵੇ” ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, “ਵਧਦੇ ਕਦਮ' ਜਾਂ “ਨਵੇ ਰਾਹ' ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਨਵੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ, ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । “ਕੱਲ ਜੋ ਬੀਤ ਗਿਆ', ਜਾਂ 'ਝਦਲ ਰਹੇ ਲੋਕ', ਪੁਰਾਣੇ ਰੀਤੀ ਰਵਾਜਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ `ਭਰਨਾਂ _ਗੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਾਕਾਰੀ ਦੇਣਾ, ਜੋ ਅਸੀ" ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀ” ਤੋੜ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਕੋਸ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸੇਖੇਪ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ । -ਜਸ ਦੇਵਿਦਰ ਰੱਤੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ - ਸਫਾ 3 ਦਾ ਬਾਕੀ --

ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਨਜਰੀਆ ਸਾਡਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੇ । ਅਸੀ ਅਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿਆਸੀ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ _ਮੱਸਲਿਆਂ _ਦਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ

ਕਰਮਯੋਗੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਾਂਗੇ । ਆਓ ਦੇਖੀਏ :

% ਕੀ ਅਸੀ ਵੱਡੀ ਧਿਰ ਦੀ ਫਿਰਕੂ ਧੌਸ' ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਰੋਣ ਲੱ ਗਿਆਂ ਕਦੇ ਛੋਟੀ ਧਿਰ ਦੀ ਫਿਰਕਰ ਪੈਂਤੜੇ ਬਾਜੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀ' ਹੁੰਦੇ ਕੀ ਅਸੀ" ਅਜਿਹੇ ਮੱਸਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਿਨਾਂ ਉਲ੍ਹਾਰ ਹੋਇਆਂ ਜਮਹੂਰੀ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਪੈਂਤੜਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ?

ਕੀ ਅਸੀ” ਆਲੋਂ ਦੁਆਲੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਦੇ ਲੋਕਾਂ/ਵਿਅਕੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਦਿਨ ਅਜ਼ਾਈ ਨਹੀ“ ਜਾਣ ਦੇ ਰਹੇ ?

ਰ

<੬> 9 <੬॥> € <੨>= <2 02” % ੦੦੦ <% -<> <੦੭= €> <੬2> €) <੩੩= €> <੬%> <> ੫>> € <੧> % <%> €> <ਕ> % ੨੩੦ €8 <ਰ>> 0, ਪ੍ਰ ਰ੍ 7 €9 <੦੩> ੮) <੩੦- 69 <>> & ੯੦%> -<੧> =

| (1166168€06, 7985 ੧ਿ੬੧07।

__ ਮ੍ਰਾਨਜਤਸਸਸਮ

8/,੧14/[.0148107

ਪਾਠਕ ਵਿਚਾਰ ਮੰਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਨੌਤਿਕਤਾ

ਪਾਠਕ ਵਿਚਾਰ-ਮੈਚ ਦੀ ਚਲਦੀ ਲ> ਅਧੀਨ ਉਕਤ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਤਰਕਜ਼ੀਲ ਦੇ ਪਾਠਕ? ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ । ਭਿਤਟਾਚਾਰ ਇੱਕ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲ ਬਣਕੇ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ _ਦ9 ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਐਗ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ । ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਇਸਦੇ ਝੰਡਾ ਬਰਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋ ਸਾਫ਼ ਸਥਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਨਾ ਮੁੰਤਾਦ ਰੋਗ ਮਨੁੱਖੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚਲੀ ਰਵਾਨਗੀ ਨੂੰ ਚਟਮ

ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ, ਨਿੱਤੀ ਖੁੜੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਬਹਾਨਿਆਂ ਹੇਠ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਮ ਤੋੜ ਰਹੀ ਹੈ । ਕੀ ਇਹ ਵਥਾ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗੁਣ ਹੈ ? ਜਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਸਾਡੇ

ਸਮਾਜਿਕ=ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਬੈਧ ਵਿੱਚ ਹਨ ? ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਮੁੱਲ ਵਜੋ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ? ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭ੍ਤਟਾਚਾਰ ਰਹਿਤ ਭਾਈਚਾਰਾ ਉਸਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ? ਕੀ ਸਾਡੀ ਵਿਦਿਆ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਿੰਦਗੀ ਭਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਪੈਘੜੇ ਹਨ ? ਜ ਇਸ ਦੀ ਹੋਦ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੇਧੀ ਲਿਖਤਾਂ 10 ਅਖੇ

1092 ਤੱਕ ਸੈਪਾਦਕ ਪਾਸ ਪੁੱਜਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ । 1

--ਸੈਪਾਦਕ

"ਜਿ ।0/1£੧

16,

7051 30% ਭਿ£ 2%,

ਅ=੪੬੦== ੯