1

^

Zn.vu

«ULtWI4nuailisamcti?pnaiove/
m arterge mufculie neruia i cboicks ciraiuo

^ »'fa.<ri5rqireif^ciihgamctaioflanor6

Cwa B cmcdiarcmufcro neruo aur c/wcla.vn cu" cuitini
t>fti>o/o2j f a fitmala ppYo mfomoptumitatiB fcof o»
t>olo2'}iiaurrjio erit ahudq; n" mf?i8 fcCatio a mala prlb
wvY/rc^/jc^/muitarlmcd»iffmurdbMcruovdcbo;da
If a fca.C: a bVciro g^/5 .iiijt.fcoa f-.mijuimcrcr.rv.rpca
t)oIop.rn i uictune oce talct? no iuamt. vn bc fut fpco m

napructciucmn.^rti^frippiTiu^-rrasiriu^-ftupcfactiuue:
puiranu-^rfati^atiu^mo^dicariu-^fiuccozroriu^C-etDi
mcfm" cinbuo2 ahgeaut groITa ^xtofttaemcWifa uerua

autmurcuIuautcbojdJ.o.iucrura-rvricrciraiitiiporucj

P5aIiquaIu.Efccrrcdir,G:D:pp,T.U'^cifi/^uo2aliq.grof

ai6^gui9.aurgron-avcrorira9murcuUic.raiditc?uiau

rap^mirv^cIiIocoarcrocoaguftaf.CTfrlcTiriu^qfibdoz

aurvcrofirae.srcd,fitaofTaipro;t^pa-u.cuiarM^^^^^

^'rrcpafcitcrcaamurcuIiir.if.poririCitricafS

g>.IIafrnganfau_tfragiocbcaleStiipcfac^u4nim^

p cp ooIo2c facit fcfii rn i mcb:o obnidit.cui''-!— ' -

Io2ap2arcmifTugcuqda5rcmr

ni:b;orucnrmalapplo:autror(

JCap^tjrif,

Rare

Books

rrih t^ lpU9 rcrilnrad ipm opilat. ^^r^ kinS

frafit^ruiriaetisqjriratisipri^fpi ^aUAM R- PER*^'

fic.qrcu6pc.pifoolo2.11cuinaij ttbrAR^

ratiu^cqnajoolo2cnrputrariop»

Sitqn emfta main circuitu uicturi of

la arfcria9muItucoartat.vfi mccfi

ntaticucnratioi9ratirracia't.efat ,,^^ ttNIVERSITY

ftiaura9ratigata8:vtaca'tpuimia DUKE UiNi>

buo2 vd vcutorita8.vt.9,C2Do2d

rue mcb2a i drcuitu iiicturaru Icdit i

dcdo.CDiflfgucf ct 15 00I02 1 cvrao

riai:artcticu:7 oorralc.^tgutta c nc

q gutta u5 c ali6 qj ma i vaaiitatcs ii

matifmi cadce 'z suttati.Ci:afi cira<n

acfro9qocman^podasricaapcdc:fi

ca.q: i oib^ accit articur.Do2raIi0 a oo2f,

rc9Dcbi9oib^vuU3raciiitcaprmuocu,

fo2mali.€sotnadclar.'>iat.''tucn.cducurabo2ioiun

rfnr ;^?^ "» J^P'qr ilat.5 n ^ue oirero:qd ^ilbato pla
cu.t.'! c q, taroolo: 02 vasatiu^ai vagaf oc loco ad K

^ccrbuo2.b''I.Qd.9rubtiIib''autvcutomatS
eolo;ccant:mou;ua luauramoialia eSr/'^^^^
q^iioncmoucf^-Tmbupjcc^rofTovircdb ami^^^
C:p2uodorii9qhbuo2.taruisrcnrat-c'riS
b2oaruaDcb.raf1crioc^pbibcar.7DrrimjtfnoX
^^ruB. ^CraoIucrciSdoraucrcitmcSpoc^^^^^^^^^

C:anqnq5crainauri9cc?rcdiffic<;!rpru;„.7rS^^^
iTiaeflaticcaudc.CrDiaf\ofimoifMS^ku. ^^''^

mficatU9cft..p2obiStmSafl^^^^^^^

- -r* ~ W«"02.IL <auic.taqit frce.lbno f fufrmi.

tfl)ffi0vdptudc9:vn m^2d|<

no nalui-vt pg vd^cmctcfri^K

m mali ppfonc ocbilitatis ficn

pircato:.b'^i b^.aut gp vebm

b2U 1 DifToIuctcvn admcb2Uf

mala ppfo ficca criccando 7 jl

ratu:vn oaudcad iucturae mj

mida rc/3rat.ouc'faaca 1 .uufl

tr3tccraatruro:tcro2ti9mo

cibaIci/?uo:aIc.C:3tc IogU9 1

multa ioc.onta9:vtipfbftcrl.<

fo2ria creratia.i .0 ruffia q oiti

podagrif it.c:3tc vigilicmulti

irpor' Diff.alie Digouis autgan

jr^tepot^accti pcipuc viui fub

fpalr po(i cibu /10 Digc/hi.CTIti

cucibu vd abrqjcbogcuo-auf

cpe g podea ad .liaurae/luut.ra

ra rep/ctjo crapra.f-: cb2icta9.vci

dcrat^^rcipn" frcqncrar. rub.t£

irigrcdiunf pfucri coiru mfto cr t

i»---«rrunvrguildm''ur.i io fi

prim^-imaricaqucDuIcifl

wua por 019 pfucn flurue

nariu: vcrrie vom.r'': V2ic fi

catarricrouiciprucrifluci

l^.C^tcairatiocoIiccg

pli^norcapiir-r^adtrir

euouiepfuctcficri.vtaii

r^fctpurc^arircpcrcui

'^iectirra Dcp:crcruatio

icpipfamali&iafcipU

jeDcbiIitatcruiualc:a

[ouccofirmata7^p:.e

ruimiacaRtagrarcfa

ibcdopotccci.^tcDc

puc.paIiG:vrco2die:e

^rarii.inrrmalappli

''ccfbiiiditaQcxneaic

roIuc9:aHtfr.cji<»acc

-Jiuucturaemittantm

aido cfl ipa cfficice \t fo2r.tudoin

c.pali9.iii qb" vd m quo repcnunf

&eflHre ledctce qrc ilurgit vtrtiie U

cturae:^ adboccim^cauferedua

?ctaap:i;icipio£icncratiou.eiiimi

dagricue podasricu c^cnaat.cff ai

rur Serapio^epplctofcrmonein

ratg.Dc DoIo2ib^ mnctura5J.C:X

ctura^t er creatioc vd er accfiti nc t

crmalapprouecararautermftom

catioucea?t:aut^ptaDoIo:cro2tc

rcr.emultc.qucn DUi 1 cmaurcriut c

roeflmaiprarupcrfluc6rau<iHinea<
vd mirta vd vctofitae racta.i I5 al
gtilaritcr cari pofiit doIo2 inuaurci
plur.mufita flcgmatecU5coIera.Dc

9 /auailic.hi-ui/^^/» ^/^i%«>.«— *y- -,

Beesrittwuncrararwi

z6^

anmno.q:ifotEefaty«.mpl.ficat£gEc^o^«ft^^^^

n

C/l

Ut

o

M

OJ

co

o

o
o

B

rt-

rt-
H*
O

SJ
Oi

o

W

o
o

P3

>< 3

n>
w

p>

rt-

H*

> O

00 O
H' O

C
H"

> X > "0 crq

>-n 5 rt- C

n>
s p

»-h po 00 D-
• Q) fi)

X

o

1-1 H-

p

rt rt
l-J »0

•-h O ••

»0

CO ^

^ c
o w

rt O »0 > c
p C • tJ P

H' rt o n>
p »0 I— 3

(T) p h-. O fi)

a s c crq
p w H-
P

H-

D r'

O. H'
fD O"

X >-«

• H-

(T> W ^

^ O P W

rt- C p R H

O 3 1-' H- >

• Q. H' C ••

P JD W

00 3 C ^

4^ •• p CL 2

»-h D ft> >

i-n < CL jo
. 3 o <— I H
- O M

cu a> o

ft) M ••

fT>

►cj o
o
ft>

rt
H*
S2P rt M
• 3

H- a

3 C

a M

j:^ H- crq
M fD

O rt D
H- «+

fl>
3
H'
rt
C
C/> fD
- 3

3 *^

O. H*

3 3

O p

a-

c

p ^

D. rt

fD
CO X
O rt
3
n> o

3 co a CL

u u O fD fD td

H'^ C X

Oq 3 ?3 ^3 rt

3* W CL fi» O i-J

rt- >-i a n> p

H-
H»

Cfl

o
3
3
H'

cr

c

3 PPjrt

H»

3

cr •
c •
cn •

»-hcrQ fn . .

O 3* M H

X H- )- -

H« M C

• p

ft) fD

rt

CTQ fT> cn

O a rt

O • P

a H-

•O H-

fT) 3

3 cro

3 C
H' P

crq

00

H-
3

r"

fT>

c

H*

►o

. t-l

r" H'

03 C 3
fD cr5 p

' g-l

• 3

r+ •

2 H-

• JD O
C P

0 0*0

• I •

H*
O
O

co

C

cr

M
H«

crq

H'
O

I

>

9

3
rt>

P

M

B.

o

l^

00

o
o

- H'

fcl

"tf*

icfaVicttb^iinocoadc Tcaicie pursauo
dtatcsartcpodagrc^ppomonatavtpi^
ctttiliaartificwfuUonuviato:^^^^^^
,pIU9iiucturi3nnjltiplicanfbiDolo.^^
^S.nm fut maciie vacuc alge mcb: 6.pU9

nalccrfructibuoi

j^.irtgb^ifafQ^m

:Bribip:ccaucrcifc

w ifeb^ib^labo^iofw

S r^oanm^tninfup

g macfo:titudomc/

g aoicto;t.Xcmacft

ntrcgimcinfcrrw

jitaevnaru.

urarii. "^ica- vy*
itiicftDccaufieoolo

rturariKlhmaiu pg
rfuci''DiccTC.£tin&
'cftpfcruarcfeabhw
efubuarc.crabo/

ifutpatimariccrw
nrub:ica.aiUiQKi
lie.ificofirmanfvit

lomfra.
)bu0c6fiftitrc^mmi/

lincpcrfcrrcononna

am» .

cinoictafmvarictatc

ituduiie.^xbuinfmodt

lo-ccalidujinc.nattt

ncmf€tranfrcrrcftfu€ .

fuffumigii0»6neial9f %^'

onabilucTWcocui^co ^

itadfngidiipflmoccU

a^ciurct.ifimiUmooe

tDictiintajp:amcrcm

iocDolo:ibU0iunctura

idcorclcgcibi.£tcu5U^
lievtpanieopirusnon
tioCagcncralcsummu '^^ ^
naerpo^cinaetcapiinae: ^, f^o
n9quie.i:arncefaUtae:
itagncUnercapitaqdru/ ^
ceduntpcde^aiaUuyqVl^
'atfuunnnle.fedq:wn»^ -«^'
abftincrc.inDaturUcen -
Deuitetcopiaouo:u5fov ^i--
,tlacicafeu5;;qucDelay./l,
emcfevripolTint,C:-pi^
lansuiUaeipirccetnpar/
fluminepctrofovtipntm
TrucfDcuitcntbo^arioj- . ^
,mila:piraipoma:^cpu<,l •
infottmaturitatc.ab.e
'jVUa6reccte»'joiA>iiuviu««.. V"^jf <-fl-ruDtionie '^

»niitrtqutcuq5 T'™JA rSnSa.t q cokrJ Sf"'
,lM..q6...tcmsctac.<rwconc^ocu.^^^^^

r,nt,g:,a.c.u.-.ami;oo^^;S?;,ne.g;cinpuoeo^ -

CXJ

O
X

ro

t— •

o

O

o

^

K

w

C£>
CO

A P O L O G I A

LIBRI DE REDITIBVS

ECCLESIASTICIS,

A Martino ab Azpilcucta

Doi^, Nauarro,

S/fper c. vltimo x v i. ^. i.fermone frimum Hijfano compojtti, &

ab eodem poHea latinitate donati : aduerjii^ N,

in nonnuUU ei contradicentem.

Eodem Dodore Martino ab Azpilcueta authorc.

AD PIFM V. PONT. OPT, MAX,

Cui nunc acceflit ciufdem Apologiae
Propugnaculum.

L ZJ g T> ZJ "M lyS^^^J^}
Apud Gulielmum RouiIliiim,fub fcutd Vcneto.

C^f. D, L X X F,
Cum jrmlegiis & liceptU Suferimm,

G R E G O R ] V S PP. XIII.

L\ \!ik,fe.\?>.,. 1/ f<^ pilcueta Dc^.NauarroCathedra J>rim£fur:cHonis
facrorum Canomm inclit^ Vniuerfitatis Conymbri-
cen. iampridem rude donato in Ro. Cur.noi'tris,fa'
crdquenofrainforo conficnti^ Pccnitentiarid oh-
fefuiis nfdenti. Nuper afce.rec. Pio PP. F. pr^de-
ccffmftrOyemanaruntlitterxtefiorisfeqtientif.BilC'
Etofilto Martino ab Azplcuetaydecretorum do6foiiy?iui V.DilcBefliyfalU'
tem & ApeU.ben.&c.Dudum afce. rec.Paulo PP. Ill prjtdec.mfrOyemana-
runt litter^ tenoris fulf cjucntis. DileSfofiiio Mariino de Azpilrueta Decre-
torum Doflori , primartam cathedram luris Canonici in vniueftattfiud^
Conymhr.a6furegenti,Paul'U6 PP. III.DileHefiliftlutem & Apofi.hen.&c,
Cum(ficutnobis exponifctHi)vt aliis iuxta tradttum tibi a Deo talenttimy
prodiffepoffeSy nonnullas le^furas fitper voluminibus Decretiy & Decreta-
Itum y nonfme maximis Uhorihi^ & njigiliis , ad Uudem diuini ncminis,
cuiusope litterarix rei ,& Chrifhana Reip. confuluiffe & profecife credis,
fcrihendo compofiteris , & compiUuerisy eafque deproximo, tuispropriis ex-
tenfisy in lucem edere , & imprimifacere intendas. Pro parte tua nobisfuit
ImmiliterfupplicatHm , njttihi , quodle^ura huiufnodi abfijue tuo confcnfit
imprimi nonpofinty vttuarum "Jigilurum cffe£iuUteris , concedere debe-
nignitate K^ptficlica dignaremur. lios volentes tefi>ecia!is gratixfauore
profequiyhuiufinodi fifpplicationibus inclinatiytibi quod adfiptenniutn a die
quo tu U^ura^s pr.tdi6ias imprimifeceris , computandum , mtlltis aUtispcr
vmuafum crhem Chrislianum conHitutPts yklfura^ ipfts , fclearum ali-
quampartem imprimere aut imprimi facere yvelimpreffas infua domc aut
altbi hahere & tenere , nec iUas vendere ,fiu mutuo autex dono, vtlalias
donarepofity authoritMe ^KfpoHclica ,tenore prafiritium, dejpecialigratia
indulgemus. DiHri^ius inhibentesin virtutefncfa obedienttA:, &fub ex-
communicationis poena , eo ipfofifuerit contrafitlum incurrenda , omntbu4
&fingulis cuiufcunqueftattiSfgradus, ordtnis , & conditicnis exfientibus,

* 1

tJ* quduls etiam K^pofiolicd authoritate autfacultatefwgeMibuSjpervm
uerjumorbem conBitutls ytte U^uras huiufmodi velearum aliquam par
tem , ahfque tuo expreffo confenfu & licentia yfeptennio fradi^o duntaxat
durante, impimerefeu imfrimifacerey aut venderefeu donare frafumant,
'2{on ohftant, conUitutiomhui & ordinationibHS Apojiolicls, acquarumcun-
que frouinciarum ,&locorumftatutis & confuetudinibm etiam iuramento,
conjirmatione Afoflol. velquauis frmitate alia roboratisinecnonfriuilegiis,
indultis & litteris Apoftolicis quibufuis Prouindis ,& iilarum ferfonis ac
vniuerfitatibui & coUegiis , etiampernos,& Sedem <^poHolicamfub qui-
bufcunque tenorihus &formis , ac cum quihufiis cUifulis & decretis ,etiam
derogatoriarum derogatoriis , velalias quomodolihct conccfis , confjrmatis,
& etiam iteratis vicibus innouatis. ^thm omnibu^ , etiamfi de illis, eo-
rumque totis tenorihm yjpecialis , Jpecifca , exprcjfa , & indiuidua , ac de
verho adverbum , non autemper claufrl/ts generales idimportantes , men-
tiOyfcu quAuis alia exprefio habenda, autexquifitaforma ad hocferuanda
foret : huiufmodi, acfide verbo adverbum infererenturypr^fntibu^spro ex-
trefis, & de verbo adverbum infcrtis habentes, illis alias tnfuo roboreper-
manfuris , hacvice duntaxat yjpecialiter & exprejfe derogamm : caterijque
contrariis quibufcunque. Dat. Rom. apudSanii. Petr.fub annulo pifatoris.
Dievitj.Ian. C^. D. XLIII. Pont.noJiriK^nno IX. L. deTorres.
Et deinde

Cumficutnobis nuperexponifeciBi : tu, qui (ficut ajjeris) rogaris a mul-
tis , vtopera tua tamprius edita , quam nondum edita , quafuperiure Pon~
tificio y crfuperpertinentibus ad declarationem illm, habes compofita,typis
€xcudifaceres,idquefacere proponas (vita comite,& Deo iuuante)impenfit
tuis, & teprdfente, quo correSliera, au5iiora , & pientioraprodeant. T(obis
humiliterjitpplicarifecilii , vtinpramifiis opponuneprotiidere de benigni-
tatex^pofioUca dignaremur: lios te amplioris ^atia fauore,profequivo-
lentesy huiufmodifuppUcationibus inclinati, K^pofiolica authoritate tenorc
prafentium, decUramtds, intentionemnofiram ejp,vt di6ti PauU Pradecef
foris Uttera, qua de leEiuris loquuntur, habeant ctiam locum in aUis Com-
mentariis , Ubris & tra6tatibus , qua tu edidctisfuperhis quapertinent ad
prafati luris Pontificij decUrationem , non obfiantihm omnibus fupradi-
£iisy qua idem Paulmpradecejforin diUtsprainfertis Utteris voluitnon ob-
fiare, Dat. Kom. apudSanci. Petr.fubannulo pijcatoris die xviij. CMaij.
M.D. LX X I. Pontfic. voHri anno V I. P. Tarus. B. De Cafiro. Nos
eude MartinuJpeciaUbus fauoribtis & gratiis profequi volenteSyfiatuimus,
pradicioque LMartino concedimt/s MotufimiU, & ex certa nofirafcientia,
Utterasfoe. re.PauU III. & Pij V.pradaefforum nofircrum prainfertas^

locum

locum hahere y&feextendi in hlstjud de leBurls & alils loquuntur in

{jmbufcunque Commentariis & tra^atihus qud idem Martinus ediderit

fiper pr^dt^i iuris Pontificij declaratione dr interpretationey & prafertim

fuper Manvali CoNFESSARioRVM4^f^ prim lingua Hi-

Jpana, edito , nunc recognito, au6lo, Latinitateque donato , non ohsiantihus

omnihus,qu£pr£di^i prdedecejfores voluerunt non ohHare : prafentfque no-

Jlri Motmproprijfdamftgnaturamfufficerey & vhiquefdemfaccre in iu-

dicio & extra,regtda contraria non ohHan.volumt^s & mandamtis.Et inju-

perquia diffictle foret,pr£fentem noHrum Motum propritim adqu^cunque

loca deferriyi>olumu4j& ^poBolica authoritate decernimus ipfitts tranfum-

ptisyi'elexemplis,etiam in eifdem lihris J^ecturis yCommentariis , Manualiy

dr aliis cperihus huiufmodi imprefU ,plenam & eandem prorftis fidem

vhique in iudicio & extra adljtberiyqudiprafenti originali adhiberetttr.

Placec V.

Datum Romx , Apiid Sand. Petrum,
Non. Nouemb. Anno I.

l^

PRIViLEGIO DEL REY

CATHOLICO.

OR ciuantopor partedeuos cl Do^or Martin de Azpilcuctu, N.f=
«rfrro, Citthcdrattco lubiltdo^vos juejichu rcltcion,cjue uos U;-iadesji=
rloun Libro y'mituladoTx&0:.ido dcl.isRcntas Eccleliafticas,
lobi-c cl Capitulo final. x v i. quxft. i. d qud era muy utily
prouichofo : y ms fupplicaiies os dejfcmos liccntia y fycukid , para <jMe

lo pudicff-des mprimir y uendcr , mand,indo quc por el ticmpo que nuc::

jlumerced y uoluntad fucjfe , otra psrfona algwia no lo pudicffc mprimr mucnder , o coa

mo U nticslra merccd fujfc. Lo qud uiPuO por ios dd nuciiro Confcio, y como porfu manda*

do fe hizieron l^ ditgetuids jqueiiPragmatica por ncs r.ucumcnte jh-ba fo':>rc la \m=

prcj^iondeloi Libros,dijpone: fiicacordadoi^uedciiljnwsmandar dur cjh nuc{ir.i CeduU

€n la dicha razon^y nos tuuimos lo por hicn Y por la prcfente uos damos Ufei.tiayjn^ ultad,

para que por ticnpo dcfeys anvos prmerosfguientci , que corran y fc ciicnten dcs del dia

deUjecha d:jh nueHra CcduU cn adeUnte , uos o la perfona qu; uucRro podcr ouiere , pos.

duiilinpriMr yucnder el dicho Lihro, qucdefufojehaze mencion. Y mandmos quedu^

rantc cl dicho ticmpo , qualquicr Impreffor dcilos nucdros Ko'Ws y Semwrios que uos

quiep.crcdesyfennaUredcSylmpYma eldicho Libro:yqueotrapcrfonaalguna noU pueda

Imprimir niuender , fm uue{lra licentia.So penaqucct queloimprimicre 6 ucndiere^ aya

perdidoypicrdatodosy quclcfquiirLibros ymcidis quc del ouiereyln^primiere, o uen^

dcre:con que primiero quefeuenda cl dicho Lib- o Je ayais de traer y prcfer:tnr cnte los

dd nucBro Corfeio^iuntnmentecondOriginalque enelfc uioy queuarubncandoy jirm.u^

do al cabodcl dcVcdrodel MarmoinueB.ro Scriuano de camira,de los qucrefiden enel

meftro Corfcio:para quc fe ueafi U dichu Imprefion cjh conformc ci. Original : y fc os tuffe

el p^-ecioque po,' cadauolumm ouieredcs dc aucr. Ymandamosa hs del nuetb-o Confeio,

Vrefidcntcs y Oydorcs de loi nueslras Audiencidr. Aic^des, Alguaziks de la nucftra Cafay

Corte y ChanciUieriai : y a todos los Comgidorcs, P-^iiientes, Gouernadores^Akalies mi^

yorts y ordin^rios : y otros iMtl^ej y lujiicia^ quJes quicr de todas l^ Ciudadcs , ViUoi,

ylugc.YcsdelosnuejhosKe:}nos yScnnorios^ajV.a los quc agoru fon, comoalosque feran

deaqui a deUnte: Q_VE uosguardeny cum plancjlix nucjlra CcduUy mcricd.quc a^i

uos hazemos : y ccntrad tei.or yformu deUa uos no uayan ni paffen , mconficntjn yr ni

paffar : So pcna dcUnueRra merccd y de dicz. mill rnaraucdis para U nucjlre Camcra*

l:cchaendbofqucde ScgowrV, 4 X X 1 1 1. dUidd mcs de Septicikbrejde MiU y qui/nienK

tos y fifentA y feys annos.

Yo d Key.

Vcrmctndado de fu Magejiad.
fcdrc de Uqyo,

PRIVIL

R I V I L E G E D V

TR E S C HRE S T tE N KOY .

DEFRANCE.

H A R L E s par la grace dc Dieu , Roy dc
Frace,Au Preuoft de Paris, Bailly dc Rouen,
Scnerchauxde Lyon,Tholoze, Bourdcaux^
Poidou , ou leurs Lieutcnans , &: aucrcs nos
BaiUiz^Senefchaux, Preuofts, luges, ou leur^
Lieutenans , &c autres nos lufticiers &: offi-
cicrs quil appartiendra , Saluc Sc diledion.
Receueauonsrhumble Supplicacion anous
faitfte de la part de noftrc trefchcr &: trcfamc bon frcrc le Roy
Catholique dcsEfpaignes,cn faueurde noftrecher &:bon amy
le Dodeur Martin dc Azpilcueta Nauarro , Commr.ndeur dc
Tordre de Ronchefuaux : contenant que ledid Dodeur a faid
imprimer Sc medrc en lumiere vn Liure mtitulc Le U\Unualde
Confejforesy pemtent€s,^vn autre aufli intitule Traf^ado de aUbanza
y murmuration ,fibre elCafitulo, Inter verba. x i. cfuxjl. 1 1 1. &: vn au-
tre aufti intitule Tractado de las rentas Eccleftasricas , Jcbre el cap. Jinal.
XVI. qu£jl. I. en langtie CaHellana: ^ autres en langue Latine fur
le Decrct , &: quelques Commentaires Sobre el titulo de Refiriptis,
de ReHitutione Jpoliatorum, y de Pr^bendis.en las Decretales. Et doubre
que aucuns de nos fuiedz , ou de la nation Efpaignolle , vouliif-
fent faire IrnprimerlefdidsLiurcs ennoftre Royaume : &auiri
que lcs Imprimeurs d'iccluy noftrcdid Royaume , ou aucrcs,
voulliffent parmahgne &:mauuaife intention femcren fefdicts
CEuures quelque mauuaife &: reprouuce dodrine,s'il ne luy cftoic
par nous fur ce pourueu. N o v s a ces caufes inclinans,&: vou-
lans cn ceftendroidgratifier a Iarequefte,ainfi que didcft, a
nous faidc par ledid Docleur^auons inhibe &: defcndu, inhibons
& defendons par ces prefentes , atousLibraires &: Imprimcurs
dcnoftrcdidRoyaume,6^autres nos fubiedz, foitdela nation

de Franccou d^Efpaigne, refidens cn ceftiiy nodrc.Rovaiimc:
Que les deiTufdidz Liurcs cy defTus intitulez &: dcclairez, ils
n'ayent durant lctcmpsdcdix ansprochainement venans, en-
fuiuans,&:conrecutifzaImprimcr, nefaire Imprimcr, medre ne
expofcr en vcnte , fans le fccu,congc , &: confentement dudid
Docteur, furpeine dc confifcarion dcs Liurcsqui s'cn trouue-
ront imprimez,contre nofdidesprcfentes dcfenrcs,&: damcnde
arbitraire. Si vous mandons , commandons, &: exprelTcmcnt
enioignons, &:a vn chacundc vous, fi commealuy apparticn-
dra , que ccllcs nos prefentes inhibitions &: defcnfes vous faidcs
lire,pubHcr,&:enregifl:rer. En procedanta Tcncontrc destranf-
grcffeurs &: contrcuenans a icelles , fi aucuns s'en trouuent , par
les peincs y contcnucs, &: autrement, fclonrcxigcnce dcs cas.
Car teleftnoftreplaiiir. Nonobftantquclconqucs lettrcs,man-
demens , ou defcnfcs a cc contraircs. Et pource que dc ccs prc-
fentes lonpourra auoirafaire en pluficurs &: diuersHeux:Nous
voulons que au Vidimus dicclles, dcuement collationne,foy foic
adiouftce , comme au prefent Original. Donne a Saind Maur
dcs foftez le vingtfeptieme iour de luin , Tan de grace Mil cinq
cens foixante fix : & de noftre Regne , le iixieme.

Par le Roy , la Royne
fa mcre prcfente,

De L'aubcfpine.

PIENTISSIMO

T I £ ^ T I S S I M O

pio V. p6ntifici

O P T- M A X- D N- S-

MARTINVS AB A Z P I L C V E-

''' ta DocStor Nauarrus in ifta eius mira
pictate pcrfeuerentiam,

1 V M^ Beatipme Pater, ah
extremU Hijpaniarum fm^
bpu y nempe y Vlippone , ad
profeqHendam lUufirifimi ea-
rum T^rimatis (^rchiprAjulii
Toletani caufi defenjionem',
iujfu Regio fiifceptam JyiVrA
bem appulijfem y aufiis fui de-
dicare S. V, auendam meum de reditibm ecclefiafticis
libeUum : primitm cjuidem firrmne patrio f qt4o ^tilior
ejfet orbiy cui ficrihebatur)compofiitum, ipfiique Regiom- .
nium ficularium cJ^onarcharum catholicifiimo ^ po^.
tentifiimo dicatum. Deindefcumfui leHione plerifique
eruditis ^piis 'viris ,fi rem totius orhis Chriftiani clero
futilemforeperfiafiffetJlatinita:te donatum, H^n^quod
non agnoficerem authoris t^ o^erishufnilifatem^ "ohficuri^

tntem,^ indignitntem,^ SanBihzHs V.JiiUimitutem,
jhlendorem y fD gloriam : non tantum eam ^ qua iWmcin
terris Monarchia omneseam ajfequentes illuflrat ^Jed
etiam illam , qua eandem 'vicijim ifla V. ^eatitudtnis
noua "vita^nouimbres^ nouipma ^ admiranda.eiHS ad-
minirtratio, tam diu,(^ tot Atnttbns inaudita ^ defide-
ratn, hntcque noftofzculo turhulento adeo necejfaria^ or-
nant, Acfroinde non 'viderem longe humilit4S ^ infe-
riuseffe^ quam quodf/ipremo Reip. QhriFHanA Principi
dedicandum effet, Sedpartim^ quodmn ^idebatur alie-
num, ^Jt quodHiffano fcrriptumfermone , Hifj^anorum
Regi 3 eidemque reditihus ecclefiaRicis quam maxime
fecundum S, V, aff.uenti ^dicatumfuerat : latino dona--
tumftimmo latinorumRegiyeidemquefupremo omnium
ecclefiafticorum redituum adminifhratori , dicaretur.
T^artim, quodVrhem ingreffm ^deflderaham de exigua
fenu mea litteraria S. Veftrs nonnihil offerre ^^ non
erat id temporis aliud de ^tiorihm aliquot ^ qu^ oh ino-^
piamotijfuh lituris hahto , ah eis exertum^ ^ manu ex--
trema dolatum. Partim ^vero y quod non effem infcinSy
multa in eo contineri^ qu^ cum V. SanSlitatis ardentt ad
inueniendum in omnihtis njeritatem amore^^ emunBif-
fimo ad iudicandum de inuentis iudicio ^ (^ animo hene^
ficiarivimfflendorem Ecclefjtfua reftituendi cupientifi"
mo y conuenimt. 0>^Qeque duhitarem j, henefciariis qui
ea omnia accurate per^enderent ^ complacitura. Ltcet
enimperea ^i^ aliquottortmfk dilfonendide redttthtis
(iiis ohflruantur^ aperiunturtamen atia mutt^ dire^x id
^i 4.. facien

faciendi , mllihi mm late , nec in mntum eorumfaaorem
prohatA y ac explicata. Cum autem , Beatifime Tater,
pofiea quidam vir ,genere Mtteris , (^ munere clarni^
mihiaue iaminde a triginta annis ,i^ amplitis amicm
(cuiiis nomen ohferuanti& caufa taceo ) obtulerit eidem
SanStitnti V» aliumltbrum eodem titulo infi^itum cui
^oBores duoy excellente fane do^rina praditi , quiante
trigintu annos meiferuentipmi auditores ejfe cceperunt,
mult^fque annis pofleafuerunt ^ profua profunda erudi-
tione , ^ e^egia inmebeneuolentia generojaquegrati-
tudineterfm quam egoref^ondiffent ^nifi eos ipfe ah ea
re iuftis ex caufis reuocafjem : meque ipfrm multa qua
taceo , ab hoc aliquot diehus retraxerunty retraxijfentque
perpetuo ^nifl me in id compuliffent amor quarundam
'veritatum , quas farta^ teBas perfiare plurimum e Re-
publ.Chrift.eJJe arbitrorj^ ohligatio conjeruandd exiHi-
mationis ^ quam de aliquantulis donis apud me inproxi-
morum njtilitatem aDeo depofitis^nonnuUihabent^quam
ni hocfacerem , labefa£tatum iriiudicahant : ex quo no-
fhris ^qualibpts qualihm yfcriptis i^ refionfis decrefceret
authoritas, §luiZprofe£to res me mouit y 'vthanc jipolo-
giam y quizprafatum libellum defenderet ^fcriberem y ©
San£titati V, ^eluti quandam illipts appendicem^ confe-
crarem, Sperans certofore ^ *vt quA iUe ad obfcurandam
(^ impu^andam ^eritatem y non fme rei ecclefanicA
damnoffcripfityper occafonem, eam longefilendidioremy
(^ munitiorem reddant , iuxta iUud Innocentij * prdde-
cejjoris Beatitudinis Vefira San^tifimi, Veritasfpins

* c. Graue.
}jq.9.

**

excogituu yina^ rejplendet Quare humiUimm etiam

atque etiamfupplico eidem S, %JeJira ^^t quaa?iimije»

renitatCy acfrontis hilaritate illura fufcepit ^^fuaque bene-

diBione dignatmfuit ^ ead.em quoque hancfufcipere : ^

€0 amptiore henedtBtone frofequi ^ quo eafdem 'veritates

longe altitis fundatm y^ complures Atas fapientiA ca-

nonicA cognitioni apprime necejfarias continet ^non dedi-

gnetur. Chriftum autem ^R^demptorem nofrum Opt,

<i^ax.quam ohnixifime rogo^njt tefuuni ^nicum^

t^ Summum Vtcarium ^fcuio nojiro adeo

njtilem ^ necejfarium^quamdiutif

ftme feruet incdumemy

(^rnen.

.4 S*%'0^

•- #

Ad pium Ledtorcm.

A V S A S ob quas,Chriftia-
ne Jedor , hanc Apologiam
copofuGrim , exepiftolaeius
nuncupatoria facilecolhgas.
Caufa vero , ob quam in ea
componenda non feruaui or-
dinem , quo meum libellum
N. aduerfariusimpugnauir,eft,qu6d mea fenten-
tia 5 faluafanicre, ipfefine congrua methodo 6C
ordineillumimpugnauit. Ideoqueconfultius du-
xi,eius ferie omifla,fequi eam quam in libello meo
feruaui. Qupdtamen citrar^dium , 8£ magnam
confufionem ncqueo facerc , nifi vel fummatim
admoneam ea,qua2 in ipfo fcripferam. Quare^ita
illa repetam (admonendo omnia^^qux pia:fatus
N. opponit 5 S^qua^ipferefpondeo ) vt qui hanc
Apologiam habuerit , dilucide,8c fine vlla confu-
fione ibi diita , & hic addita intelligat , vna cum
omnibus , quns libellus aduerfarius ad vtriufquc
argumentum pertinentiacontinet. Quam breui-
terautem SCmodeftepoteroilli refpondebo , de-
fendendo mea vera , eiufque falfa confutando.;

Salua , qua in eum fum , femperquc curabo efle,
obferuantia &C pace , faluaque in primis Summi
Pontificis , ac deinde cuiufque alterius redius fen-
ticntis cenfura,in gloriam D. N. lefu Chrifti, cu-
iusde patrimonio infauorempauperum difputa-
mus,Optantes ei perplacere. Qui vtinam Giorio-
fiflima illa eius matre Virgine mediatrice , digne-
tur nos fua luce illuftrare: fimul omnibus annuere,
vteius gratiafemperei grati viuamus , SCmoria-
mur,eiufdcm gloria potituri asternum, Amen.

A nimia vero &C inutili allegatione tcxcuum,
gloffarum^didorumque authorum agglomeratio-
ne abftinebo. Tum, quia id remoratur 8c faftidit
ledorem, eruditioribufquenaufeamparit. Tum,
ne liber vltra modum Apologi^ excrefcat: &C dum
vrceus inftituitur, rotacurrente, amphora exear.
Tum , qubd lurifconfulti recentiores hocnominc
maleapuderuditiflimosgrauiffimofq-, viros, pras-
fertim Romanos,audimus. Tum, quod longe fa-
tius duco,femperque duxi,paucis, eifdemque fir-
mis illuftribus &C antiquis , remotis infirmis , vul-
garibus,8C obfcuris fundare aflerendajquam mul-
tis magnaex parteparumfirmis&lalicnis , velad
gloriam potius quam perfuafione conflacis. Tum,
quod olim dcdecori erat in confeflii Scnatuum
(quos GalliParlamenta vocant) tacito textu , fi
fuppeteret, citare gloflam^SC dodorem , tacita
glofla-, 8C recentiores ac obfcuriores^ dumfuppe-

terent

terent antiquiores &C illuftriores. Tum denique,

quod aliquando nocet allegare infirma , & obfcu-

ros auchores ad ccnfirmandum id , quod probaue-

ristextu exprefro^velcfficacuer indufto^aut ra-

tione iriefragabiUidum videripotesleftori, non

facisconfidereillis pra^mifsis: confidcranti, te ad

infirma confugere.Quamobrem enitar quoad eius

ficri potcrit ( praster morem eorum, qui numero

magis qu^m fententiarum pondcri deferunt) con-

firmare qujcdixero, textibus, glofsis, clafsicisSi

receptioribiis (quorum copia fere vbiqueefl, &C

authoritasilluftrior)authoribus , ad recentiorum

accumulationes, cum argumenta vtriufque par-

tis asque velquafi Vrgcntiavidebuntur,&C

alias cum res poftulauerit,dcbita cum

obferuantia recurrendorpr^-

fertim cumab eispri-

mum 8c fpeciatim

resipfarede

tangi-

tur.

Qy4 ^ 0 L O G 1 A
L I B R I D E R E D I T I B V S

BENEFICIORVM ECCLESI ATICO-

rumMartini ab Azpilcucta

dodloris Nauarri:

§luo docetur qmhus njfihuifmt impendendi^^ quilHS
perjbnts dandi i aut relinquendi jfuper

Cap. Qiiicquid. j(J. q.u

N primis moneo ^ me in prarfaco. iibro pro fundamento tra-
dlandorum,defumpfifIe verbaprincipij cap. vltimi K^.q.i.cum
tribus annotationibus eiadditis , ik tribus quajftionibus pro-
poiiti$,in hanc quasfequitur formam.

Verba cap.fin. i^.qu^fl. i.

Qupniam quicquid habent clcrici , pauperum eft , Sc
domusillorum omnibus debent eflc communesrfufce-
ptioni peregrinorum , & hofpitum inuigilare dcbent;
maximc curandum eft illis , vt dc decimis , & oblationi-
bus, coenobiis, & Xenodochiis, qualem voIucrint,& po~
tuerint, fuftentationem impendant.

S F M M A R I F M,

t^uthor huius cap.anfiierit Hieronymus, num.i.
BonA dertcorumy bonafintpauferum. num.t,
Ltberalitas Ch r i s x i a N A. erga pauperes^, maxima. totius mundi
nattonum.nHm.-^, ' .^fiinc -"/.'". .'^*''"'

Corona ckricorum & monachorum quidfgnifcat, num. 4 .

A.

APOLOGIA HBRI DE

R 1 M O annoto,qii6d licctprincipium huius capituIi,inquo(!
comminifcimurjGratianus tribuat Hieronymoad Damafum,iii
nulia tamen epiftolaru illius ad Damafum fcriptum inuenitur ,nec.
incaquam fcripritadNcpotianum,licccaiiquibusid vifum fuerit
eo, ( V c nobis videtur)qu6d pagina pcnultima haic dicar.Ecck fiam fraudare fa-
cnlcgium cft, acccpifle quod pauperibus erogandum lic , & cfurientibus pluri-
mis vel caucum eifc vcllc,vel cimidum,aut,quod apcrtiilimi fceleris eftjahquid
inde fnbcrahere,omnium pra-donum crudclitacem fupcrac.Sed illa & concenca
in hoc cap. non funt cadem. Ac bona ecclcfiallica cflc paupecum habec glolTa
Hieronymifupcr illudEfa.5. Rapina pauperum in domo veftra,Sccundum
Thom.i. fcc.q.iSc.art.y. arg.z. qui tamen non ponit ea verba , licct corum fen-
tentia inde colligatur. Idcm etiam Tho. in eod.art.arg.j. ait Bcacum Hicrony-
mumadDamafumPapam fic fcripfifTc. Clcricosillosconuenic ftipcndiiscc-
cleliifuftcntari ,quibusparcncum, &:propinqnorumbonanon fuffragantur:
qui aurcni bonis parencum Sc opibus propriis luftencari poftunc , ii quod pau-
pcrumeftarripiunt,facrilegium committunt.&incurrunt. Accameninnulla
cpiftoIarumHieronymiadDamafum,ca verbainucniuncur. Quamuis in'§.
fin.huius cap.& jn c.Clcricos, i.qu.i.inucniantur tributa Hieronymo a Gracia-
no. Innocencius eciam Papa r i r.decidic vn am quacftionem in cap.Cum apofto-
lica, dc his qux fiunc a prarlac.finc confenf.cap.aiens Kieronymum fcribcread
Damafum in ha?c verba, Si aliquando fuerunc a laicis male dctenta, quaj diuini
iuriscfle nofcuncur,&in vfus tranfierunt monachorum,epifcopo locipra:-
benceconfenfum,conftabuntcisperpctuafirmitatefubnix3. Quactamcnver-
ba innuUa epiftolarum Hieronymi adDamafum inucnies,Iicct ea pofuerit
Gracianusin d.cap. §.i. QjjareoportctdicereInnocentium,&Thoraamcum
aliamagna turbadodorum, auchoricaccGratiani, non vifo archetypo 8c ori-
ginalicpiftola,fuifrcquoadpra:didatria dudios: velcertcdecfte in epiftolis
Hieronymi,qua;nuncextant, aliquammaximiponderisepiftolam. Vtcumque
ramen rcs habeat , fatis cft nobis ad comminifcendum in hoc capiculum, quod
mulcis farculis iam inde'a Gratiano ab omnibus canonum pcritis fit pro auchcn
tico habitum,iuxca ea qua: fcripfit poft aUos Cardinal. Alexand.in rubr.5«: ut.r,
huius celcberrimi libri.

^ II. Annoto,hic probari, bona clericorum efle bona pauperum, concordat
idem Hicronymus fupra , relatus , & citatus a Thoma vbi fupra fupcr Efaiam
cap.3. & Auguftinus in cap. Quod autem.z^. qu.7. ibi. Non funt illa noftra , fcd
pauperum , quorum procurationem quodam raodo gerimus , & Ambrofius in
cap.Conucnior.ead.cauf.q.S.ibi. Quamquamomnia,quxin eafunc, finc pau-
perum. Idem Auguft.in cap.fin.ri.q.r.5c Clemcns ance cum lib.i.cap.c). Sc jp.de
conftic. apoft. Sc alia racionc dicuntur clericorum , & alia pauperum , &c alia
Dei & D. N. lefu Chrifti, vt dicetur infra cad. quift. Monic.z^.

III. Annoto,qu6d ad dcclarandum hoc capitulura cum notabili proximo,
&nonnuIla loca noftri Manualis confeflfariorum , & pcenitentium , 8c ad fa-

3 tisfaciendum multis aliis , extra concenta in illo quarfitis : In gloriam item mi-
fericordis, libcralicatifque Chriftians , omnes alias mundi nationes crga
diuinmTicuItum,& paupercsexcellentis;Simul & adaugendum amoremdi-

uinuim

REDITIBVS, QJ/j^ST. L

uinum, dcfideriumque cceleftium & acternorum, diminuendumque proprium,
terrcnorumqueatque trinfitoriorum in animis noftris , qui ad fignificandum
nos id procurare,coronas capitibus alij aliis maiores geftamus. c. Duo funt gc-
nera.ii.qu.i. & glo. folemn. clem.i. de vit. & honeft. clerico. verb.Tonfuram,
profundius quam vnquam tracftabimus hoc elogium clarifllmi fan(^iflimique
dodtoris Hieronymi per tresquxftionesrquas frequenter, tum incathedra,
uimextraillam ,in variisvariorum regnorum academiis,primum Tholofx,
& Cathurci in Galliis , Deinde Salmanticac , & Conymbricx in Hifpaniis , 8c
aliisetiam locis dccidimus quadraginta quinq-, annis , a quibus intcrpretati fu-
muscanones facrofancfta; ccclelias Romanar. Cuius cenfurz quicquid dicetur
fubiicimus, vt iam prius in epifliola ad ledorem fubmi/imus. Supplicates item,
vtibidem fatis fupplicauimus , gloriolifllmx Virgini matri, vt nobis impctret
luccm & gratiam a filio fuo theoanthropo D. N.Iefu Chrifto, rerumque eccle-
fiafticarum vero domino,qu6 intelligamus,& faciamus de iIIis,quod eius diui-
na, «Schumana voluntas requirit,& per fuam fandram ecclcflam ordinauit:
perque praErf atum Hieronymum dodorem fandifliraum , cui nos commendat-
raus,in noc capitulo fignificauir.

^F AS S T 1 O L

An mortaliter pcccent beneficiarij eccle-
fiaftici fuperflue aut profanc rcditus fuo-
rum bencficiorum impcndentes?

SJT AS S TI O IL

Annon tantum peccent, Sedetiam adrc-
ftituendum eos ftnt obligati?

SiVASSTIO IIL
Anpoffint dcillisteftari?

AP OLOGI A t IBRI DE
SVMUARIVM.
Verhurh , redim ,fmhendum cumfimpUci d. mm. i.

U Ecundo moneo , quod pnfatus N. tum tacite tum exprefsc
^' ( veluti prseludcns) multa, vt aliquibus videtur , tacuit, aut di-
xit,rhetorice,incautc,autfalsc,induabus primis fui libripar-
dbus-,antequam ad principalem di(putationem(quamintcr-
ciaparte aggreditur)peruenirct. Primo quidem,quatenus ta-
cite videtur impugnare ortographiam, qua vtor in titulo mei
Iibri,& per totum illum, fcribendo vcrbum, reditus, per hmplex d. Quoniam
ipfe in tirulo fui hbri, 3c per totum illum fcribit cum duplici. A quo abftinuilTe
confultius fuiflct. Tum , quia ipfemet fub finem.z. partis admonct orthogra-
phiam verbi,reditus,doceri ab AndreaTiraquel.in trad.de rctradl.confangui-
nitatis,an fit fcribendum duphci,an fimplici.d.ex Ouidio, & Martiali:& palam
eft, Tiraquellum in loco ab eo citato probare,fcribendum clTe cum fimphci.d,
Tum quia non deefl: cui dederit occafionem putandi, quod id fecerit, vt hbello
meo etiam in tituli orthographia contradiceret. Qua enim alia de caufa id fe-
cifTe, aiunt, nifi forte quod donec ad eum vfque locum calcographus pcrueni t-
fet,putauit illud a verbo , reddo, deriuari, ideoque fcribendum cfle per duplex.
dd. vt multi male fcribunt , & me fcribentem hmplici peius reprehenderunr.
Et cum poftea incidiflet in TiraqucIIum dbcehtem contrarium , maluit vt cal-
cographi perfeuerarent in errorc, quam fateri fe per ignorantiam, vel incogi-
tantiam erraflerprajmonito in rtiedio libri ledore, fe veram illius didtionis or-
thographiam nonignorare. Tum quiamaiusopercBpretium-feciflct,fladmo-
nuifletiedborem verbum, reditus, non a reddo , fed a redeo deriuari , ideoque
primam fyilabam breuiare, vtinilIoOuid.de Ponto, At reditusiamquifquc
fuos amat- &c. in illo eiufdcm libr.i.de arr. amandi, Turpe thori reditu cenfus
augerc paternos. Reditumque ideo dici a redeo , quod quotannis e fundo, vel
pr^Edio, ad eius domum redeat.
/ .... '. , i ( ' .

SVMMARIVM.

■ . ■' r.

f^ltermtiuamproferens , cuius altera pars ef vera , non eHcar^endus

mm.i. ::^ ,

Blogium verum quod prohatur alicuim diSfls , trihui foteji etiamfi non

concipiaturabeoeifdemv£rhis.num.z. •
Fide digni viri di^o credens,no}ifaccat. num. J. "

III. Moneo, qubd prsEfatusN.rhetoncS qifidem, fed hoti rede videtur me
pungerecircaprimam annotationem primi moniti,quatenusait, nullatcnus
efle credendum, Sandtum Thomam, & tantam aliorum dodtorum turbam au-
thorirate Gratiani dudos , credidifle praefatum capimlum vltimum. 16". qu. i.
contincre verba Hieronymi ad Damafum, fi res ita non habqret. Quod ait me

fign

I

R E D I T I B V S, Q_V JEST. I.

fignificare. Tum quia ego id non aflero fimpliciter/ed altcrnatiue, eos autho-
ritateGratianiarchetypo epiftolx Hieronymi ad Damafiimnon vifodudos
fuiiTejVel aliquam epiflolam non parui momenti Hicronymi ad Damafijm de-
fideran in libris epifiolarum Hieronymi quos nunc iiabemus. Quorum pofte-
riusipfi; quoque concedit. Et alternatiuam proferenti fijfficit,vr eius alrera
parsfitvera.c.In altematiuisdereg.iur.lib.6'.& l.Plerumque.ff.dc iur.dor.Tum
quia verifimilis eft etiam pars prior pr.Tfatx alternariuar. Quoniam frequen-
tifllimum eft Gratiano fan(5torum di6ta decerpenti,fcnfum eorum ootius quam
verba defumere. Frcquenter cnim vnum capitulum componit , ex multi^ locis
eiufdcm authoris additis,detra(5tis,vel mutatis aliquot vcrbis,vtetiam diximus
in c. Cum minifter.i^.qu.^.quod tribuitur Auguftino fuper exod. apud quem ta-
men neque fenfus cius inuenitur in eodem loco fcriptus , neque in diuerfis eif-
dem omninoverbis. Tumquia nequeThoma;,neque aliis dodoribus vitio
vertidcbet,adfcribere Hieronymo ahquod elogium in fe vcrum,quod per
eiusfcripta probatur,&:aranto authore,quantus efiGratianus, eitribuitur,
cum fine vllo mendacio pofllt appellari eius,faltera putatiue, eo quod iuflc pu-
tatur efie illius, & eius diftis confonans. Tum quia pafTim,fine vllo vitio mul-
ta elogia tribuimus Platoni , Ariftoteli , Innocentio & Azoni, &: aliis authori-
bus humanis, imo ik diuinis,etiam euangehftis, per alia verba, vel eadem, ali-
tcrconiun<fta,idemtamen fignificantia,vtpalamefl. Tumquia nonpeccar,
qui iufto viri fide digni tefiimonio,putat aliquid effc,vcl ahter fc habere,quam
fir, vel fe habeat ; iuxra glolT celcberrimam. 1. Titio fundus.ff. dc condit.&: de-
monftrat. &c ea quse fuper illacongerit Feli.in cap.Cum contingat, de refcripr.
inprincip.

SVM MA RIFM.

N. AnerhetoricdcaftamtheneuolentUmfdfxfuggerendo. num.i.
Confuetudo teliandiadlihitum de reditibHseccleJiafHcis,nullihieH,fal-
tem valida. num. 2.

1 1 1 1. Moneta,qubd prjefatus. N.rhetorice quidem , fed parum candide in
epiftola nuncupatoria, in qua fummam rci de qua agitur proponit , ilico Icdto-
ris animum fibi benignum, mihi vero auerfum reddit , nffirmando opinioncm
meam, quscommunisefl, quamquepIcriqueomnesprobanr,efrequidcm fa-
luberrimam,fedabomnivfu,&confuetudinefeiun(ftam,cuiuscontrarium nos
in pra:fato libeIIo.qua:fi.i.num.76'.& qu2EfI:.2.num.2^.& qu<Tft.3.nu.i4. monftra-
uimus j probando id quod etiam infra ead. quxft.monir.p. & qua-fl.^: monir.r.
probabimus efficaciter,nullam talemconfuetudinemefre , neque fi dfet , poffe
valcrc. Qnia quac talis foret , efTct contraria legi naturali, & diuina? , & confe-
qu^^nter inualida. cap.Mala,ca.Fruflra. 8. diftin.ca.fin.de confuer. rakm au-
tem confuctudinem cfTe contra legem naturalcm in didlo prarfato libello pro-
bauiiiTus , & in hoc poflea monflrabimusinfra eadem quxfl.monit. 21.& 55^.

APOLOGIA LIBRI DE
SVMMA RIVM.
K^uthor SAlmanticenfem cathedram canonum^rimarUm regehat, cutn

nondum.N. eos audire cApjfet.n. i.
Author ffitat nonfmjfe animum. N. minuendi nomen eius. num. i.
Laus in dehitumfnemyreUtafanlie cjudripoteft numero %.
Puteum c^uis iufCe aprit infuo,cum aliena iaitura mn intenta. num.^,

V. Moneo,quoc! non defunt qui furpicentur,eundcm. N.retlioricc quidcm
fed parum candide pcrfuiJibri editionem voluifle nomen luum, cum meiia-
<flura au2crc pugnando, & ripofTct vincendo me Romi, quac totius orbis
Chriftiani caput cft,fummo Chrifti vicario agonothcta-,me, inquam, nunc cir-
citcr o6J:cenarium, qui quando inSalmanticcnfi, cum primis omnium totius
Europa: acadcmiarum cathoiica,frequenti & cclcbri , primge fundionis cano-
numfacrorumcathcdram,competitoribnsmngnoccrtamine fupcratis, qujcfi-
tam,mapnacum lauderegcbam: nondumiplcpuer facrameorum & legum
facultatem difccre coepifTet ■, quique nunquam poftea gratia Deo , ftudia litte-
rarum remifi. Quod co argumento coniiciunt,qu6d nullam aliam vidcnt cai>-
fam cur fuum librum , eodem titulo quo mcus infcriptus erat , infcriptum , ei-
dt-mque,cui meusdedicatusfucrat,dcdicarir.Idquc ineademVrbc mepra;fen-
te quemiurepurabatcitoabfuturum,&ideome abfenteidpotuifte facere.His
tamcn ipfe parum alTentior. Tuni,qu6dlicetputcmfuamlaudem infinem ali--
ouem relatam voluifle per hoc augere,quod ei licuit,vt etiam cgo in commen-
tario de finibus humanorum aduum in.c.Cum minifter.a^.quxft.^.nuper poftea
quam ille fuum librum cdidit, compofui,late trado, licctforfitan per accidens,
&pcr quandam confequentiam id contingerct,quodnonattcnditur.I.Siquis
neccaufam cumlateibia Neotcricis citatis.flF.de reb.cred.NuIlatenus tamen
arbitrorideuminiadurammcinominisvoluiffe ,quodnon licuit arg.LFIu-
minum,§.fin.& I.ProcuIus.fF.dedamnoinfe6k. quatenus habent eum,qui pu-
teum in fuo fundo fodit, licet per confequentiam abfcindat venas, pcr quas in
puteumvicini aquaderiuabatur,qua:ob id fluercin illumdefinit, male qui-
dcm facercjfi malo animo,vt noceat vicino,foditjnontamenfi folo bono, vt
fibiprofit.

SVMMARIVM,

t^uthoritatem externis honu augeri. num.\.

K^uthori confultum,nenudus externis jcum ornato eifdem in arenam

defcendat:& quihtnfe ornarepjfet. num.%.
Bcnaexternavix eJfenoHra.num.^.
K^nthorem audiuittotum vnum annum camnesBmanuel AcoBa infi-

^is doStor , quem infgniter laudat aduerfarim , cum GjmnaHa mA-

gnofalario iui ciuileinterfretaretur. num.4.
\^uthorfroteHaturobferuaturumfefemfermerito aduerfarium. nu.%.

VI. Mo

REDITIBVS, (Xy AL ST, 1.

V I. MoneOjquodnondefunc jqmfufpicacifucrint eundemN. rcthoricc
quidem, fed parum amice ob prredidtam caufam de induftria, vc facilius rac
triumpharetjdefcendifreinarcnamomnibus fuis tituUs armatum, iicet etiam
fincillisfpe<3:atoribus efler noriflimusmic vero eifdemparumnotumferenu-
dum eis propofuifTe.Quoniam tam cxfacrishctcris,quam cthnicis probc no-
ilir,pUidmum ad perfiiadendum valerc nobiIitatcm,dignitatem, Sc opcs dicen-
tiSjiuxta illud Ecclefiaft. 13. Diues ioquucus efi:,& omnes tacuerunt : ik verbum
illiusvfqueadnubes perducent.Pauper Ioquucuscn:,&: dicunt,quiscfl:hic? dc(i
offendcrit,fubuertcnt illum. Quo itemtenditillud fatyrici. Plurimafunr , qux
nonaudenthominespertufadicerelcna. Quarcaiuntmc inconfultc adiurum,
6c cx loco iniquo rcpugnaturum , fime defcnfurus, ab illo Pauli cxemplo,
i.Corinth. cap. ir. mca cognomenta,gentis, &munerum,vt illc, non admo-
nuero; cum in tota Celtiberia , Cafl:eIIa, Sc Luflrania, palam fit ornari me poflc
ex illufl:rifllm2e Ronciuallis ordinismiHtia, qua: nunquam vlli de fanguinc
infedto prognato patuitrex primarix itcm fun(Slionis,quas rexi Salmanticar, Sc
Conymbric2E cathedrisrex comitatus etiam dignitatc, qui mihi ampliflimo cum
falario ad me vfque inaudito , iam pridem rude donato , feu iubilato contigit,
iuxtaRegiarMaieftatis priuilcgia. Nccnoncx vtriufque parcntis famdia pro-
gnata ex duobus palatiorum Ccltiberia: fiuc Nauarra; , qux folaricgavocanr,
videlicct Azpilcueta,& laurcguizar fiue Baztanrqux licet diuitiis parum fplcn-
dcant, longctamenanteCaroIum Magnumin Nauarrorum Rcgni exordio
infaItuPyrena:imontis,quapartc Vafcones Celtasdiuidita Ccltiberis eredta.
in hunc dicm, (gratix Deo ) nulla vlliusdamnata: fedx fanguine contaminata,
catholica pcrfeuerant.Quorum alterum alteri hocfolo nominc prarftat, quod
alterumeft: vnumexduodccim, quarpr^didlo Rcgno nafcenti rcgcndo tuere
dcftinata.Alij antcmdeipfius animicandorcaliud fenfcruntjquibusipfcluben-
tcr alTcntior. Tum quod licct me cognomentiscxtcrnis(qux ex philofophia
etiam ethnica ambodidicimus vix efle noftra) nudarit, mihiqucprxtulcric ali-
quos, qui me prxceptore, Iicetindigno,infuisfcriptis gloriantur , & in his
vnum, fcilicet Emanuelem Acofta virum planc dodlifljmum , qui mc totum an-
num trigcfimum nonum fupra millefimum quingcntefimum, poftca quam pri-
mus omnium Salmantic.T, centuriam paradoxorum iuris Carfarei dcfenderar,
Sc poftquam dodor ciufdcm iuris fuit efFc^Slus, cathedramque cum grandi fala-
rio obtinuitConymbricK audiuitj quotidic in circulis mecum perdodtc ac per-
placidcdifputando. Quamuis enim,inquam, racisme nudet externis, poftpo-
natque mcis difcipuhs: vcftit mctamen intcrnis longe profedto potioribus,
quammcanuditasmeretunobquodgratias plurimas ei ago, fcruaturus illam,
qua:antc triginta annos inter nos Salmanticarinitafuit, amicitiam:eumquc
pro eius cgregia pietate,& eruditione, pro clariflimo fui gencris cognomento, '
& muncrc,cui prxcft, debita reuerentia cxanimo vcnerabor: falua in omnibus
dodrinx vcricate,qua: inuidta fcmper,& vidrix perfeueret.Amcn.

SVMMARirM.

Prdcepta mnfojfeferum abco, quiconfiliamcntaUt^mnferuat^dm
di^fum, num,u

g A P OL OGI A LIBRI DE

lAgtmmentaUterf€ruAre,qutd? numx.

OhligAtus ad volendum fmre, tenetur facerefi poteft. num. 3 .

Conftlia feruarefecundum ^rdparationem animi, & feruare mentaliter

longe dijferunt. num.^.
Confilia^ro temfore tjuoadfii ohferuantiam ligant,pr£ceptafiunt.num.^. .
Confiliorum contraria volensfine contemptu eorumnonpeccat.num.6.

VII. Monco , quod prxfatus N.rangcns ea,qus dc pauperrate clericorum
voluntaria in annotat. 3. prxdidla infinuaui , parum caute aliqua fcripfit. Nam
I primo bis ait in prima parte cap.i.num.5. reneri omnes Chriftianos ad fcruanda
raentaliter I e s v C n r i s t i D. N. confilia , fcmel quidcm in principio , &
iteruminmedio,perillavcrba. Confiliis Chr isxi, adeofimtconnexapra:-
ccpta, vt feruari nullomodopoflint^nifimentaliterferucntur confilia. Quae
profcdto , conclufio , vt vcrba fonant , falfa cft. Tum , quia feruare mentaliter
lege,eft: vclle facere quod illa di(^at: ficut infringere lcgem mentaliter,eft nolle
facere id,quod illa didlat.argum.eorum quaj habentur in.c. Qui bona.17. q.i.de
propofito,& voto mentali: & quas tanguntur de fimonia mctali in c.fi.de fimon.
At nemo tenetur de lege comuni ad volendil id , quod Chrifti confilia c^fulunr.
5 Tum quia non tenetur quis plus ad volendum facere ahquid, quam ad faciendiii
ncc plus ad volendu viuere vitam caelibem^vel paupercm,vel ingrcdi rcligionc,
vel renunciarebonis temporalibus, & alia fimilia facere, quam ad faciendileaL
cumcxteriorisadlus bonitas ,vel malitiaexinieriori ei correfpondente pert-
deat:& bonitas , & malitia interioris ex obiedo, & proportione ipfius ad a(5lij..
argum.c.Dixi.& c.Magna,de psnit.diftind.i.& tradit Thom.i. fcc.q.20. artic.i.
& i.Nec prodeft illi,quod dicit Thomas ab eo citatus in. 2.{ec.quxft.i84.arr.3.&
4 q. i24.artic.i.a d.3. quia longe aliud eft teneri quem ad feruanda pra:fata confilia
fecundum prsparationcm animi,quod aiunt pra:fatus Thom.&: Auguftin.ab eo
citati:& aliud tcneri quem ad feruanda ea mentaliter^quod nunquam illidixc-
runt,& eft falfum.Seruare fiquidcmconfiliafecundumprxparationem animi,
eft^efTe paratum ad feruandum ea occurrcnte cafu,in quo neceftarium eft ad fa-
lutemanimae idfacere,vt etiam ipfe ait : quod fine vllo adu mentali volendi
continjj;it. Tumquiaeocafu nonfolum confiIia,fedetiam quodlibet aliudde
fe indi ferens , quod iufte fieri poJGTet , faciendum eft:ad quod tamen volendum
mentaIitcr,priusnemo tenetur.Seruareautemilla mentaliter,eft,vellcidquod
f ca confulunt , ad quod nemo tenctur, nifi pra:fata neceftitas acccdat. Tum quia
vclleconfilia feruarequando dencccilitate falutisanimaj,oportetea feruare;
eft,velle feruareiIla,quando,&protempore quo fiuntpraEcepta:&itanoneft
1 velle feruare mentaliter confiha , quatenus funt confilia , fed quatenusprarce-
pta.Tum quia nec S.Thom.quem ipfe citat in ^.fec.quxft.ii^.artic.i.ad.j. neque
vllus alius ait,peccare quem,non producendo mentaLeni voluntatem fubeundi
martyrij : nequcqui finecontcmptu producit voluntatemnon fubcundi illud
quatenus eft confilium. Abfit aurem, vt putet ledor,mea: intcntionis cITe, virum
egregia pietate infignem , vllius impietatis notare , cum ex eis,quac illam cpn-
dufionempraccedunt&: confeq^uuntur,apparek,eirm catholicum fejiCurii ha-

R E D I T I B V S, Q_V JEST. l. o

builTe.SoIum enim voJui admonere, nequis verbis illius concludonis conci-
piac, peccareChriftianos, qui mentaliter nolunt elTe religiofi , necrcnunciare
bonis , neque ire ad loca , in quibus pi j ab impiis ob pietatcm occiduntur. Imo
neque eos,qui fine confiliorum contemptu,volunt raentaliter contrarium eius,
quod confulunt: c<c nolunt efTe reIigion,nequc pauperes, neque ad fuum ftarum
decentemnecefTariaerogarepauperibus : nec alia fimilia fupererogationis bo-
na facere.

SVMMARIVM,

i^pHolos mn habuijfe dominium injpeciali, ejje contrarium extrauag,
Cum inter,incaute dixit aduerjariu4.num.i.

VIII. Monco , quod pra:fatus N. incauteait circa pr.xdidbam pauperta-
tem, in cod.c.ip.i. num.^.quoddicere-, Apoftolos non habuilTe dominium in
fpcciali,«^particulnri ,cftcontrariumextrauag. Cuminternonnullos, lo.xxij.
tit.de verb.fignif.Quiapcreamnondamnatur dicens,ApoftoIos non habuiiTe
dominium in particulari,feddiccns,qu6d Chriftus, & Apoftoli non habucrunt
donimium in particulari,ncque in communi. Quod non cftcontrarium, vt pa-
lam eft. N que aliquid amplius habet extrauag. Quia quorundam , eiufdem
lo.xxij.eod.tit.quar praEfatJC extrauag.verba repetit.

Sr M M A R IV M.

^foHoli fivouerunt omnia necejjaria ad perfe^umjtatum , vouerunt

& paupertatem.contra aduerfarium. num. i.
StatH6perfe6tionisduplexjalteradalios,alteradfeperficiendum.num.z.

I X. Moneo , prarfatum N. etiam parum caute dicere circa candem pau-
pertatem,qu6d pratfuppofico didto Thom.in i.fcc.q.S^.art.^.f.Qu^d Apoftoli
vouerunt omnia, qua? ad ftatum perfedionis pertinenr, non infcrtur, qu6d vo-
ueruntpaupertatem. TumquiaipfemetThom. ineadcm.i.fec.q.iS^S^.art.^. air,
Paupertatem effe neceflariam ad ftatum perfe(5tionis,& in ead. q.arr.6'. probat
nonfufficere illam,pcrquama(flurelinquuntur omniabona temporalia, fed
oporterevt voucatur,& cadatfub obligationem , nunquam illa fibiquxfttu-
rum.Si crgo Apoftoli vouerunt illa,quae pertinent ad ftacum perfedlionis,vc ip-
fe ait poft Tho. in.i.fec.q.S^.ar.^. neceftario fequitur eos vouifte paupertatem.
Necprodcft rcfpondere,qu6ddupIexeftftatus perfedbionis. Alter,eorum quo
perficiuntjin quofuntEpifcopi: alcer perficiendorum,inquofunt rcligiofi,vc
idemThom.decIaratpoftDionyfiumineadem.z.fec.q.iS^.art.^.Tumquiacum
primum deledlifuerunra Chrifto Apoftoh,& cumilli cceperunt eumfcqui,&
rehqueruntfua,non fueruntfadli epifcopi,nec prcnDyteri.Tum quia ftatus epi-
fcoporuranon requiritpaupertatem,nec bonorumtcmporalium renunciatio-

B

10 APOLOGIA LIBRI DE

ncm//t ipremet Tho.probat,in ead.i.fcc.q.iS^.art.^J.per textum.in aEpifcopus.
ii.q.i.v3c ita Tho.cum in d.art.4.q.84.dixit Aportolos vouilTe omnia , quaz perti-
nent ad fl;atumpcrfe<5tionis,intelhgedusefl:, dcvonsneceirariisadftatum per-
fe(Stionisperficiendorum,inquemtuncaflrumptii:"uerunt: &: ita confequenter,
quod paupertatemjContincntiam&robedientiamvoucrunt, qucsfunt tria nc-
celfaria ad perfedionis llatum , vt cfticaci ratione , & authoritate irrcfragabili
probatidcm Thom.in.d.q.i8(*.ar.6'.

SFMMARIFM.

Fotum fekmne paupenat/f tollit habilitatem qu^rendi dominiumnrum

temporaliumynon atttem adminiHrandi ea. mtm. i.
Religicfis habens benefciu?n€cclefiarticum tam late fotejl impendere de
fiilsredltihus quamf^ctdaris dcfuis. num.z.

X. Moneo,quod praefatus N. etiam circa eandem paupertatem male infcrt,
exeoquod Apofl;olisfucruntaliquadonata,&: ab €\.^ pauperibus vclahis piis
operibus erogata, non feciire iilos votumpaupertatis. Quiavotum quamhbec
follemne paupertat!s,licet tollat capacitatcm qusrendidominium tcporahum
fibi inparticuIari.c.Nondicatis.ii.q.i.c.Cum ad monaft:crium.de ftar.monach,
non tollit tamencapacitatemqu.xrcdi illudecclefia:vniuerfah,vel particulari,
cuiefl;pra:fe<5lus vel adftridus.c.Cumohmdepriuil.cumei annot.per Innoc.&
c.In prxfentia,deprobat.cumeiannot.per omnesrnecfacultatem adminiftradi
ea etiam per fe,de iufta ecclefi.T hccntia,quam per titulos beneficiarios prxftat,
vel hominis.f.fuperioris,qu£E etiam tacita hifficicvt ait Card. Alex.in.d.ca. Non
dicatis,i2. q.i. vt paflim Abbates, Priores, & ali) beneficiarij regulares admini-
ftrant, iuxta c. Monachi, de ftat.monach.& clem.i. de vit.&: honeft. cleric. vbi
fingulariterCard.cuinemoin hoccontradicit,ait:regularem clericum tam late
pofledifponeredefrudibusfuibeneficij regularis , quam clericus farcularis dc
rru(fiibus fuibeneficijfscularisjquodfinevlloproprietatis vitio facit.Imo,faI-
temanteconciliumnuperrimum Tridentinum, etiam monachus fimplex deli-
ccntia prarlati , poterat tenere ac gubernare tota vita fua bona omnia , qiix fe-
cum ad monafterium adduxit.c.Significante.qui cleri.vel vouen. &: paflira hociie
monachi etiamfimplices,& etiam cxtraclauftra d(.gentes tam contracStibus,
quamfuccciTionibiis-mulcorumbonorum,dominium luis quarrunt monafteriis,
mulraque de illis,vcl illorum frudlibus,iufta cum licentia Papa:,vcl prslatorum
fuorum , opcribus impenduntpiis,& in fuos honeftos vfus confumunt:nonob-
ftante folemni , quod emiferuntpaupertatisvoto. Et ita nullatenus infertur,
Apoftolos non vouiire paupertatem,exeo quod bona qusfierunt ecclcficc,6c ea
in pauperes & alia pia opera impenderunt.

SVMM

T REDITIBVS, QJT^ST. I. ii

SVMMAR IVM.

PAUpertatis a votOytiec ApoBoliper apocfolatum^nec monachtper epifcopa-

tum abjolmntar. num.i.
CHonachm faBus Epfcopus^non teUatur. num.i.
Votum caftitatis relaxaripcffe monacho , non autem votumpaufertatis.

numero ^.
Monachus incapax benefciorum temporalium^on autemJpirituaM.n. 4.

X I. Monco,qu6dpra:fatusN.faireaitin eod.c.i-num.e^.ApoftoIosetiamii

pauperratem vouiirent , cum adhuccflTentclircipuli, antcquamficrentmagirtri,

&epircopi,(imuIaceuareruntmagiftri,»S>:epircopi,fucruntabillovoto abfolu- ^

ti:quocl confequitur a voto paupcrratis hocJie illos monachos,qui liuncepifco-

pi,efrcabfolutos.Quxduoambofuntncganda,& perncgandp.. Primoquidem,

quod funt nouitatcs periculofr hoc fxculo , quo adeo laxanrtir religiones , & a

nulIocatholico,quemipfelegerim,affirmentur.Deindc, quod fatisrcprobatur

per illa verba Innoc.iij.in.c.Cum ad monaftcrium.^.fin.de ftacu raonachor.Ab-

dicatio proprietatis,&:cuftodiacaftiratis,adco cft annexareguIa:monachaIi,vc

contracam,nccfummusPontifex pofllrlicctiam indulgere.Tercio,qu6dTho.

cuiconcordnnt ali),qui ante&:pofi:illumfcripferunt,dctcrminatin.2.{ec.q.i8^.

ar.8. Monachum,per airumptioncmad epifcopatum,nonabfolui a tribusvotis

fubftantialibus fuar regula:,pra?fertim paupertatis,ac contmcntix.per.c.De mo-

nachis.KS^.q.i.&rcfpondct addidbum. ca.»8,q.i.quatcnus probat, monachuma

fua: rcgulariugopcrepifcopatumabfolui,noneflcinceIligedumdcobIigat:one

votorum fub/lantialium religionis,fed dc quibuldam aliis ftatui epifcopatus re-

pugnantibuSj&^c. Quarto,qu6daIioqui fequereturmonachum fa(5lumepifco-

pum, pofle reftaridcbonisquxfitispoftcpifcopatus cofequucionemtquodcft ^

contrapr?di(flumceIcbre.c.i.quodincipir,ftacutum.i8.q.i..5caliamultacapituIa

qua-ftionis feq. qua: habent, bona per monachos poft cpiicopatum qu.Tfita, dc-

bcrieccIefi.Tepifcopali,&nonciushxrcdibus,necmonafterio,vnde aflumpcus

fuic.V. qu6d nulla rarionc id fuaderi porcft,cum monachus, licec non fic capax

dominij bonorum rcmporaIium,cftcamen capaxadminiftracioniseorum: quae

eftracio,quaprideminrubricadcftacu monachorumin fcripcis affirmauimus,

poffequidem Papam aliquandoexiufta caufadifpcnfarecummonacho, lupcr

vococaftitacis,iuxcagIo(r&commu.in.d.c. Cumadmonafterium.§.fin.concra

Tho.z.fec.q.SS.arr.ii.&^cius fequaccs,nunquamaucem fuper voco paupcrcatis:

quianullapotcftadidiuftacaufa fuccurrere jcum omni nccefTitaci,cui potcft

prouideriperaliquorum bonorumdominij acquilItioncm,poflic prouideripcr

adminiftrationis eorum conceflioncm.

Nonobftat hisargumencum,quodpridem nos publice difputando in do-
<ftiflfimorum virorura theatro , his oppoiuiraus ; & manfit infolutum , nempe,
Quod abbates &c alij bencficiarij rcgulares habent dominium , & polTcflioncm
bcncficiorumfuorura, &:agere polTunt, vtquocidieagunt nomineproprio ad
vcndicandum fibij6c non Ecclefiapj doniinium coriuTi: & ad adipifccndum,reti-

B a '

II APOLOGIALIBRIDE

nendumvelrccuperandumeorum pofTeflionem •, in quorum litibus arque ha-
bent Iocum,tituli de c^iut^off.Sc propricr. & de rci vendicat. ac in litibus cleri-
corum faecularium fupcr bencficiis fa:cularibus:Imo fimplex monachus vel mo-
nacha potefl: agere nomine proprio,(S: fine licentia fui luperioris,fuper iure eli-
gcndi fibi competenti,& iure alimentorum,& mre manendi in tali vel tali mo-
nafterio,!! exinde iniufte eiiciatur.c. Cum dilc(5l:a.cum late ibi notatis, per Fcli.
col. 13. verf Monachus, dc refcript. Non inquam,hoc obftat: quoniam religiofi
per votum paupcrtatis rton renunciant bonis fpirituahbus, nec honoribus , qui
procisdebentur ,qualiafuntiuraprxdi6ta, fedtantum temporalibus, vtele-
ganter,de more^aicThom.in.i.fcc.q.iS^J.arcy.ad.^.vbi Caiet.afhrmat, per hoc
ponTemonachospctere gradum do6toratus , quiefthonor ob fpirituaha debi-
tusrquod prius affirmauit idem Thom.in opufculo.ip.contra impugnantes reli-
gioncm.c.i.col.j-

SrMMARIFM.

Domifjiis ftiarum vesiium an ejfet Tetrmpjl apoHolatumf non efl vana

(jtuBio contra aduerfarium. num.i.
CMonachm &feruu$ in hocpares.num.t.
FetmsferapHolatum nonfuitfolutu^ a fau^ertate.num.^.

XII. Moneo,qu6d prjefatus N. male arguit vanitatis in eodcm c. num.^.
Aluarum Pelagium dofbrina folida virum,in h a;c verba.Ex his vana mihi vide-
tur illa quseftio Pelagij, An veftes Petri, quibus indui eum Angelus iuflir, efTent
Petri,quo ad dominium vel vfum tantum?Primo quidem , quia nullus vnquam
dodorum arguit vanitatis,imo omnes laudauerunt glofT.finguIarem.c. Non di-
catis.ii.q.i.qu3erentem,an veftis qua fe quotidie veftit monachus,{it eiusj & de-
cidentem non efTe , imo neque pofTellionem eius habere , nec nomine fuo poflc
agere fuper illa,vel fuper alia re temporali, virtute vllius contraduf vel delidi.
Nec mirumquod eam laudarint,quia vera,& rara eftjsrobaturque per l.Id ve-
ftimentura.ff.depecul.quatenushabet, feruumnec efle Dominum veftimenti
quotidiani,nequeilludfuonominepo(Iidere. Quiaquiab alio poffidetur, nihil
pofli Jere poteft.l. Quod feruus.fF. de acquir. pofrefl'.& recepta eft tam in praxi,
quam in theoriafententia Innoc.in.c.Cum oIim.de priuileg.quod feruus,& mo-
nachus in hac rc cosequantur. Deinde,ideo malc arguit Pclagium vanitatis: quia
fundamenta quibus in id mouetur,vana funt. Altcrum fcilicet eft^quod apoltoli
non Youerunt paupertacem:quodideo vanumeft, quia contrarium efle verum
conftat,ex Auguft.y.lib.de ciuit. Dei.c.io.& ex aliis, qua: late citat Pelagius,lib.z.
dc planduEccIefi2B,cap.^^.col.7.Conftatitem ex eo ,quod idnecefTario confc-
quiturjprarfuppoflco quodipfemetN.praifupponitex Thomain.2. fec.q.SS.arr.
4.eos vouiireomnia ad ftatu pcrfcdionis percinccia , vtfupra efficaciter proba-
uimus:in qua rc certe ipfe cotufe &incoftanter diuagatur. Alteru aute.f.quod Pe
trus hcet vouifl^et paupertate cu folu eflfet difcipulus , fuit tame abfolutus ab illa,
fimul ac fuit fadus Epifcopus:quod fupia monftratum eft cfTc falfum, & pericu-

lofura

R E D I T I B V S, Q_y ^ S T. I. j^

lofum. Quare nonde vanitate auguendus Pelagius , fedde foliditate eruditio-
nis,ac veritate laudandus, quatenus grauiter , conftanter , &c dode id diffinit,
Petrum paupertatem vouiflc^ideoque non fuifle dominum fuarum veftiura,nec
poflidere quidcm illas nomine proprio^fed Ecclcfiaj,cuius caputvicarium erat, *
cum Angelus cum excitauit in carcere. Sicut vere dicimus S. D. N. Pium V.eius
fucceflbrem ( quae gloriaeiuseft:) non cfledominum vllorum bonorum cccle-
fiafticorum,nec fuarum veftiumquidcm,obftantc iam voto paupcrtatisfolem
ni,quod pridcm emifitrefle tamen fummum eorum omnium difpcnfatorem,<?^
prote<5torem.EquidemcoclufionemPcIagij prididlam , qux anrcafuit gloflx
pr^di^ac fingularis,&: omnium c6munis,non folum arbitror non elfe vana,fed
vcram,& valde vtilem. Vt agnofcamus omnes rcligionc approbatam profefll,
quod nullius rei temporalis,nec veftium quidem,quas vcftimus, domini fumus,
neq; eas nomine noftco poflidemusrquo cis eoru^i reditibus coformius noftris
regulis vtamur,& pauperibus aliifq; pietatis opcribus fufiusmanus extcdamus.

Domimum bonorum temprdiumy ejje neccffkrium frdatis ommhus yfaU

Jum.numA.
^uiafuffcit admimjlratio, mm.i.

Domimum immobilium rerum temporaliumEcck/id , penespriclatoseius
cjje,mllus catholicusyvfque ad aduerfarium dixit. mm.^.

XIII. Moneo,quodpra:fatusN.ineodecap.nu.i3. &:i4. falfe ait,circa ean- j
dem paupertatem,quod Epifcopis & aliis quibus eft cura gregis commifla , fic
neceflariumhabere bonorum temporalium dominiu. Quodprofedto falfum,
infoIens,&inauditum eft.Tum,qu6d prarlatis omnibushabentibuscollegiatas
ccclcfias rcgulares vel frculares,cft cura gregis commifla.c. Cum ab ecclcfiaru
prjElatis.c.QuantOjde officio ordin.quorum multi vidclicet rcgulares, nec ha-
bent,nec habere pofl^unt vllarum rerum temporahum dominium : qualcs funt
prxlati Dominicani, &Francifcani, ac alij aliorum ordinu regularm fupcrio-
res.c.NimiSjdc exceflib. prxIator.c.Exiit, dc verb. fignif.hb.<j . Clemcn t. Exiui,
cod.tit.Authcn.Ingrcfll.C.de facrof.ecclef.c.ln praefcntia^dc probat.Tura,quia
Epifcopi,&- parochi cx monachis aflumpti,nullarenus funt capaces rerum tem
poraliumdommii,fecundum omncs.&: probatur per.c.i.dcrcftam.& Authcnr.
Ingrefli.C.dc facrof.ccclef.Tum,quia fufficit epifcopis, & aliis pra:laris curam ^
gregum habcntibus, habere adminiftrationem rcrum ecclefia? libcram , licet
non habcant vllum carum,ncc aharum rerum dominium per fupra did:a,mo-
nito I X. Tum quod ncque dccurioncs,ncquc alij admimftratores ciuitatis ha-
bent dom-nium rerum eius,& tamen fufficicntct prouidtre poflijnt neceflita-
ti,& vtiIitaticiuitatis,pcriuftamiIIiusbonorum adminiftrationcm:ficut & tu-
tores,& curatorcs fufficicnter prouidcnt vtflitati& neceflitati pupillorum, &
niinorum,&corumbmiharium,eti :;m fi fint R-^gcsfin>. vUo dominio rerum
corum, vd Regni.c.Grandi, de fupplcn. ncglig. pralac. hb.^". & per tocum tic.

B 5

14 APOLOGIA LIBRI DE

de tutor.& curat. Sc de rebus eorum. C.& ff. Tum denique quod contra omnia
iura, tam Pontificia quam Carlarea videturconfundere dominium , cum pote-
ftate adminiftrandi, & neceilitatcm habendi dominii,cum neccffitate habendi
adminiftrationem : quod eft contra iura,qu2ip{emetalIcgat.f.c.Videntes.cap.
Pr3Ecipimus.c.Expedit.i2.q.i.& cap.Quifquis epifcopus.ii.q.i. Per quae, & alia
multa infra monito. X X II H. citanda, conftat folum Chriftum D. N. fuille,
&efleverumomniumbonorum temporaiiumeccleiiaftjcorum dominum:&
3 epifcopos folum habere difpenfationem,^ adminiftrationem eorum,non au-
tem dominium. Nec memini legere apud vllum dodtum , &c catholicum , prac-
terquamapud aduerfarium,pra?latos eftc dominos eorum , faltcm ftabiiium,
licet quo ad frucStus, qui ex cis percipiuntur, res controuertatur : & fint qui do-
minium earum pauperibus male tribuant:quos etiam ipfe eflicaciter confutar,
irrcfolute tamcn,&: per parum pertincntia,rem confundendo, 8c diiatando.

SVMMARIFM.

Francifcanos hahere dominium rerum temforalium donatarum , vt iUU
"jefcantur & induantur, dicere efi , qmddam infilens.nu. r.

SeruHs non efi dominui eorum, qu^ confnmity & veBit.nu.t.

Monachu4 &feruus in hoc aquantur, & vthic domino , ita ille qudzrit mC'
nafierio.nu.i.

1 X 1 1 II. Moneo , quod pra:fatiis N. male ait circa eandem materiam in d.
capituIo,& eifdem numeris, parrim expreflc,parcim confequenter,Religiofos
omnes etiam Francifcanos habere dominium panis, cum eum dentibus terunr,
cum a fidelibus eis traditur , & cum in menfa cis apponitur : vcftium item ad
vitam neceftariarum ,cum easdefcrunt. Q^xnon vidcnturdicenda, praefer-
timfere irridendo illos, qui contrarium aiunt , vt ipfe facit. Tum quia nulluni
cap.eft in Decreto , Decretalibus, Sexto , nec Clemcntinis , quod hoc prober,
nec fignificet : nec vlla glofla, nec vllus clafljcus docStor, qui hoc airerat:5c in-
folcntiae, quoad eiusfieripoteft ,cauendxfunt, iuxt.c. Cum confuetudinis,de
confuetud.vbi glof.dixit, non eflfe nouitatcs fine caufa inducendds.arg.l. In re-

i bus.ff.deconftit. princip. cuiloan. Andr. additillum Hipocrat. Aphorifmum,
Mutationes omnespericuIofa!.Tum,qu6dipfcmetfatetur,feruum non habere
dominium veftium quoridianarum , nec aliarumrerum quasVfu confumit, vt
neceflarium eft ei confiteri per d. i. Id vcftimcn rum.ff.de pccul. & 1. Quod fer-
uus.ff.dc acouir.poffefr.& certum cft,ncqueipfe finc religionum chriftianarum
(qu.ij apptobatajfunt) ruinancgarc potcft , paupertatem , quam Chriftuscon-
fulnit, Matchxiifj.&quam omncsapprobatarum religionum profefrorcs vo-
ucnr,effc tanramin fpeciaIi,quantaefKcruorum:imo maiorem, vthabetcon-
tcxtus cap.Exiir.§.Porro,& §. Ad ha?c,dc vcrb.fign.& quod quicquid acquirit &
habetrcligiofus, perinde acquirit fuo monafterio , vel ordini fuo , vel ccclefiar
cui prxcft,ac feruus domino fuc.per c.Cum olim.iSc notataibi pcr Inno.ab om-
nibusreceptum,depriuil.perc.i.i8.quxft.i.& totamquxft.i. Tuni, quodratio

diuei:

REDITIBVS, Q_V^ST. I. if

diuer(itatis,quamiprefigniticat elTe inter monacbum 5>: feruum , nuUum co-
loremhabet,cum ait,Idco ieruosnoneiredominosrcrum , quasconlumunt»
quiaillx poiTunt efle dominorum ruorum,& pro cis habere : religiofos tamen
nonhaberepr3eIatos,qui poHunteireplusdominiquamipii. Hxc enimratio
multafalfa, ik periculofaprxfupponit. Primum, fcruumcircpauperioremre-
ligiofoinfpcciali.Secundum,religiofumnonhabcrevlium cui acquirat. Ter-
tium,quod hxcconlcquirur, rcligiofum nuUi acquircre,cum fibi non acquirat:
necfecundumeum jfit alius,cui acquirar. Quartum,fal(um eire illud,quod om-
nes catholici dodlores docenr , nempe , quod quicquid acquirit monachus or-
dinisnon mendicantis , fuo acquirit monaftcrio. c. In pra;fcniia, cum ei anno-
tatis,de probat.& quod monachus in liocnon o-quiparatur kcuo:& alia muita,
qua; ifl:aconfequuntur,&:quxreIigionibusapprobatisincorr.modaIuru:,&:in-
iuria:quac brcuitatis gratialpedatunnon infcro, & cflrcaciter confutantur per
ea qux leguntur &notantur in c. 2. de tcflam. & in c.Cum olim,dc priuil. & in
c. Inpra:lentia,deprobar. (ScinAuthcn.Ingrcfli.C. Qclacrofandl.ecclcf.&in
c. Nondicatis. u. quxlt.i. sk in cap.i. 18. quarft. i. c. Quam lit <Sj c. Abbatcs cad,
cauf.q.2.<S<: nouiflime in d.c.Exiit. Vndc & Sotus,quem ipfe tantopcrc imitatur,
exerteaftirmatjFrancifcanos nonhaberedominium rerumquascomedunt, Sc
vefliunt,hb.4.de Iuft.& iur.quxft.i.art.i.fub linem, monflrans etudite ius 6w fa-
cultatem vtcndi longe generalius eire dominio.

SVM M A RIVM,

^xtrauagans Otm intcrnonmiUcs. incaute adhoc af^Ucaturab aduerfario,

num, I.
Iratres minores de chferuantiafoU, & Cappuccini hodietemporalium inca"

facesincommuni. nu.i.
Vfum drfacultatem wndt lege humana inumtam , aliudejfe a lege &fit-

cultate vtendilege naturali.nu.},

XV. Monco,quodprxfatusN.parum cauteinducit extrauag.Cumintcr i
nonnullos lo. XXII.de verb.Iignif.nd conlirmandaprxdida. Tum,quiailla
non damnat diccntem , Apoftolos nihil habuille pofl: Apoftolatum in fpeciali:
fed lolum dicentem,qu6d nec Chrifl:us,ncc Apoltoli habucruntaliquidinfpc-
ciali,neque in communi. Qux longillimc diffcrunt , cum fcmper licuerir reli-
giolis ordinum non mendicantium habere bona in communi , & non in fpe-
ciali. Imo hodie pofl; concihum Trid.felT.i^.cap.^. de reg.omncs religicli ctiam
ordinum mendicantium,cxceptis Francilc<mis, qui vulgo Capiiccini,«?<: de ob- ^
feruantia vocantur^poflTunt habere etiam immobiham communi, non tamen
infpecialijVtin cap.i.&i.eiufdemtit.cauetur. Et, vtillaextrauagans proipfo
faceretjoportcbat, vtdamnaretetiamdicentem,qu6d nihil habueruntpro-
priuminc6muni,vtcuiuis eruditopalamefl. Tum,quiaprxfata extrauag.non
damnatdicenie,qu6dChrifl:us,(Sc Apoftolinon habucriitaliquid quoaddomi-
nium,vcl vfumtru<^u,prout ha:c a iurc humano accipiuntur :fed diccntem quod

nuUa

i(? APOLOGIA LIBRI DE

nullatenus habuerint, extendendo verbum, habere, etiam quo ad fimplex fa-
£t\im naturale,iux.l.ftipuIatio ifta haberCjIicere.^.H.TC quoq-,.fF. de verb.oblig.
ibi , Habere dupliciter dicitur, 8cc. quorum altero modo feruus dicitur habere
peculium , veftimenta & alia , qua? manibus tenet. Et religiofi etiam Francif-
cani etiam fingulatim dicutur habere brcuiaria,veftes, libros, & id genus alia.
Imo Sc epiftolas, & alias res alienas cuftodiendas,vidcndas,veI aho exportan-
das:inuentasitem,&habentcsaHascum voIuntatedomini,autfineilIa,abfque
vllodominio,vfufru6tu,veliurevtendihumanaIege inueto,fedper folamde-
tentionem naturalem, quam aliqui afininam folent appellarc, iuxta verum in-

3 tellcdum c. Exiit.§. Porro,de verb.fign.Iibr.6'.&: Clement. Exiui.§.Cupientes,
eod.tit.& d.l.Stipulatio.§. Hxc quoque.ad quem rcducenda eft cxtrauag. Quia
quorumdam,Io. X X 1 1. vt late demonftrat Aluarus Pelagius libr.z.de plandlu
Ecclcf. cap. 58. cuieomagiscredcndumcft, quod aurhorieiuslo. XXII. f.iit
charior , 5«: maioris habitus, mcliufque nouit intentionem eius , quam teftatur
fuifTe pra"di6lam, & eam effc vlcbuilfe, efticacifllme probat:fubdcs tamcn fuam.
fententiam debita? cenfuro: , ficut 6c ego meam fubmitto eidcm.

SFOH C^i A RI rOlf,

Ridiculum ejfe dicere , C^€cmcfmm non ejfe dominum eorum, qu^e edit &
veBit, male ait aduerjariffs. nu.i,

1 XVI. Moneo , quod praefatus N. non re^e ibidem fignificat efte ridtcu-
lum dicere, quod panis , quem monachus dentibus terit , non eft eius , Sc quod
non habet in eo dominium : cum oporteat eum confiteri , panem quem denti-
bus terit feruus , non efle illius : nec hordeum , quod mandit equus , efle equi.
Omitto hic aha qu2dam,qu*E non fatis dolata tradit,confundendo vfum & ius
vtendi iurc humano induda , cum vfu & facultate ac iure iufte vtendi naturali:
que longe diftant j cum palam fit pofle qucm iufte vti re ahena,6c iufte eam con
fumere de voluntate domini, fine dominio & pofleflHone, vfufrudtu 8c vfu iurc
humano inuentis : ficut in ftatu inn ocentiac , fi diu ille duraflet , yCi fuiftent ho-
min^s iufte iufbtia naturah, fine huiufmodi iuribus iure humano inuentis. cap
Quo iure.S.dift.c.Ius naturaJe.i.dift.l.i.§.Ius naturale.fF.de iuft.& iur. Quje foli-^
diftime fundat prxfatus Aluarus Pelagius,vbi fupra lib.z.cap.^^.^f). & 60..

SVCMlMARIVM,

Religiofo ah aliquo fojfe auftrri violenterfanes ei donatos ,finonfuntfuiy

maleinfertur ab aduerfario.num.\,
Bona, qu£ nulliHsfunt,foJfe occufari a quibufuis , de quibus inteUtgendum

ef. Hum.u

XVII. Moneo , quod praefatus N. in eod.cap.r.partis i.num.ii. etiam circa
candem paupertatem,male infertjpofTe quem violentcr aufcrre a religiofo pa-

neSj

REDITIBVS, QjyJEST. I. fj

ncs,quos in elccmofynam a fidclibus datos portatad monartierium , fi dicamus
eum non elTe dominum illorum , ncc in eis habere vfumfrudum, neque vfum:
ca rationc motus,qu6d ea,qua; in nuilius bonis funt, occupantis fiunt.§.Singu-
lorum. Inft.de rerum diuif.& I.^.fF.de acquir.rerum dominio. Qua: illatio maia
efl:,& ratio inepta.Nam datur inftantia in feruo,qui nibil prediiaorum iurium,
nec etiam poficnHonem habet in rebus domini fui,quas detinct.I.Quod feruus.
ft.de acquir.poiTcfr.I. Id veftimencum. ff. de pecuIio.I.i.§. Si quis ver. Quod fer-
uus. ff. de vi 8c vi armat. Qui tamcn aufcrrct eas ab co violcnter , eo quod nec
dominium, neque vfumfrudum ,nequevfum, neque pofTefTioncm in eisha-
beat vllam, male faceret, vt in d.vcrf Quod fcruus,probatur. Datur etiam in-
ftantia in depoficario , qui nullii tale ius habct in rc npud cum depofita j tamen
qui ab eo inuitocam auferret, malefacerctd.l.r.§. Qu^d autcm. Etfi replice-
tur , fcruum nomine domini poflidere , & etiara depofitarium nomine depo-
nentis : rcfpondcri potefl,cdam religiofum nomine fui monaflcrij,veI ordinis
pofTidcrCjpcr c.Cum oIim,& dida Innoc.per omnes ibi rccepta de priuil. Et Ci
triphcctur,Verumefrcpra:fatumdidumfaItcminrcligiofoFrancilcano,Cap-
puccinojvel de obferuantia, cuius ordo, & monaftci ium funt incapaciabono-
rum etiam in communi,per c.j.dc regular.concili j Tridcnt.rcfpondcbitur,cum
pofTidcre illam nomine S.Sedis Apoftol.cui huiufmodi religiofi acquirunr,
iuxta decrct.Exiir, de vcib.fignif.Iib.^r.^.Porro. Vcl C\ tcncamus illam dccreta-
lem fublatam cffe quo ad hoc pcr cxtrauag. Quia quorundam,Ioan. X X 1 1. de
verb.fignif.rcfpondebitur, quod fccundum iliam extrauag.ordo S. Francifci &c
monafferia cius fuerunt capacia bonorum in communi , ficut per concil. Tri-
denc. fadti funt capaces omnes ordincs,quamIibet mendicantcs,exccptis Fran-
cifcanis prxdidis, per prxfacum cap.^.de regular. Ac fi quis vrgeac,ordinem &
monaflcriapra:facorum Francifcanorum nunc non cfTecapacia: & ica nunc
falccm quo adprardidosFrancifcanos diccndum •, cfTe vcrum id quodipfeait,
nempeilla, quasdantur eis in eleemofynam, nonfieri eorumquibusdantur,
quia neque ordinis, ncquc monafteri j fui nomine illorum dommium, vcl pof-
fcflionemhaberepofTunt.Ei quific vrfcrit, refpondcbitur, quod illxres obla-
ta;,& donatx in eleemofynam pr.Tdi<Stib tratribus , fiunt Sand:x Sed. Apofl. dc
easeius nomme pofTident, vel tenent:tenendo determinacionem prxfaci c.
Exiit, dc verb.fignifi. §. Porro.Iib. 6. cffe refufcitatam per pr.xfacum concilium
Trid.Ec fi ceneamus concrarium.dicemus cencri eas,& poffideri ab eis nomine
Dei & D. N. Icfu Chrifti , cui dominiura illarum rerum per eos fpecialiter lar-
girionefideliumqucricur^ficut&omniumaliorumbonorumccclefiafticorura.
lcaque,Iicet dcficiant alij , quibus quxrantur, non tamen dccfi Deus, cui qux-
runtur,& cuius funt bona, qux ob cius amorcm, ad cultus fui, fuorumque pau-
perum fuflentationem donantur a fidclibus , vt infra monito X X 1 1 1 1. latius
dicctur.Quod vero inepta fit racio eius, qua in id dicendum mouecur,videhcer,
polfc violcncer aufcrri a monachis, vel fracribus panes,& alia eis in elecmofy-
nam daca,fi non effenr eorum domini,parct:quia racio eius efl hxc quod, Qux
nulliushominisfuntjoccupancis fiLinc.§.SinguIorum,dc rcrum diuif .& I.^.fi^^.de
acqui.rer.dom.cuius inepcicudo ex eo apparec,qubd bona nullius duplicia funt.
ALicra, qux nullius hominis puri, nec hominum, neque Dci pcr difpofitionem

C

iS APOLOGIA LIBRI DE

humanam funt:qualis eft; aer^folis fplendor,mare kpillique in Uttore maris ia-
ucnti, dc quibus intelliguntur iura prxcitata. Altera funt bona nullius, qua: ii-
C€X nullius hominis puri nequc hominum funt , funt tamen Dci fpeciali homi-
nis cenfura,fiue difpofitionc qua:fita : de quibus intelliguntur §.Sacra: & §.Re-
ligiofum , Inflit. de rerum diuifion.vt colligitur ex glo. recepta per omncs in d.
^nngulorum verb.NuIlius, & ind.l.;.tf.deacquir.rer.dominio (upereod.verb.
& italicet panes quos religiofus Francifcanus in elcemofynam acceptos ad mo
nafterium portat,in nullius hominis puri bonis Iint.non tamen fiunt occupan-
tis, ik ab eo violentcr aufcrentis:quia funt hominum in commu]ii,tencndo pe-
ncs ipfos Francifcinos elTe dominium in communi , vcl pcncs S. Sedem Apoft.
iuxta pra:didum §. Porro.vel pcnes Deum,cenfura vel difpofitione hominis ei
applicata.

S V M M A R I V M.

'DominiumuYum Ecclef,£ ^enes quemfitconfuje tYActAtum hic, &infilen'
teralibi. num.i.

XVIII. Monco,qu6d prarfatusN. in eadem prima partc cap.i.nu.if.nimis
confufe traifiat, penes quem fit dominium rerura ecclefia: ftabiliimi. Tuni,quia
refutatis afiorum opinionibus , non exprimit fuam ibi , ncque in cap. i. part.4.
quo remittit,vtindexeius libri in verb. Dominium, indicat. Nam ibi non tra-
dlat de dominio bonorum ecclefiae ftabiUum,fcd de reditibus eorum : nifi velit
infinuare id, quod infra in fin. cap.4. huuis partis expredlt, nempe , Proprieta-
tembonorum ecclefia: efieeiufdem conditionis , cuius funt reditus&rrudlus
ipforiun:quodnotorie falfumefl:, vt palam colligitur ex c. Sine exceptione
ii.q.i.&: c.NuIIi.de reb.ecclef.non ahenan. 6c ahis multis iuribus , qu<e ipfemet
citat,m c.i.huius parris. Pcr illa cnim prohibetur alienatio bonorum ecclefiar,
fineiuftacaufa, & folemnitate:curatamen alienatio frud:uum,& rcdituum co-
rum paflim fiat,& fieri poflit abfque illis c. Veflra, de Iocat.& c. Qua:relam,ne
pra;lat.vic.fuas. Neque memini legere vllum catholicum do6lorera,qui hoc di-
xerit ante ipfum : qu in & expreife Dominicus Sotus,quem tantoperc ipfe imi-
tatur,Ionge aliud ancrit in hb.io.q.4. att.j.coLz. in 2. & ^.conclul.dc iufl:.& iur.
Verum tamen ell,qu6d in ^.parte, cap.^p.aperrius euomuit fuara fupcr hoc opi-
nionem infolentem, &:pofi:concihumTriden.periculofain, vtefficaciterpro-
babitur mframonito XX III L

SVMMARIVM.
Opiniomm "jmetAteconfHnditveritatem dij^titandam aduerfarit^.nu.i.

X*I X. Moneo , pra:termifl[is omnibus,qux tribus aliis capitulis prima: par-
tis rradtat : quia omnia videntur argumcnto hbri cxtraria; &c videri poflunt ad
oftcntandum ingenium, &c anteadtaqu^penesrediu habcbatrccondita,fcri-
bi : prajmoneo inquam,qu6d nimiumfit moracus io. fui libri parte fecunda,nar-
rando per tota odto capitula vigintifex opiniones,fuper noftris tribusquajftio-

nibus

R E D I T I B V S, CLV JEST. L i^

nibus fupra pofitis. Tum, quod excepris tribus , aut zd fummum quatuor , reli-
qu2e non rant opiniones feparats , fed conclu(iones,appendices , & corollaria
iliarum in conn-ouerriam fpccialioribus rationibus vocata. Tum,quia tot opi-
nionumpropofiao retrahitledtorem abintendendoanimoinhuius reiverita-
tcm , & mtcndentcm valde confundit ; quod alienum ab eo qui vult cam rctfie
docere oportet elTw.arg.c. Oportet.8.q.i.& c. Sit redor.43.dift.

SV M M A RI V M.

S^rommjfecles tres, & rerumfacrarum quatuor.nu.i,

S.Thomas fapentia.&fanciitAtis felagus,dux cum frmis authoris.nu.t.

Bonorum ecclefiaHicorum , qu^damfrmcipaUter.deputata miniHris , qu^-

damaltispis. nu.7,.
BonaecclefafHcaiterum du^licis generis. nu.^.

X X. Monco , quod tres funt fpccies facrorum fcilicet pcrfonac facrx, loca
facra,&: res facr2e:&: quatuor fpecies rerum facrarum. Prima,Sacramcntorum. ^
Sccunda,vaforum ca continentium.Tcrtia,ornamcntoru miniftrorum. Quar-
ta bonorum ad prxdida fuften tanda dcputatorum , fecundum Tho.z. fcc.q.957.
art.5. Addo etiam, quod in prarfato Hbtllo rcfponfurus ad priraa de tribus qus-
ftionibus,fupra monito primo nu^.propofitis,pr?mifi ex cod.Thoma Aquina- :
te,fapientia£ fanditari^que pcIago,noftrocum primis duce, atque patrono,
QuodUb.<5'.art.i2.5(: i.fec.q.iS^.art.^.bona ccclcfiaftica qui lunt prsfati quar-
tar fpecici facrorum eftcdup]icisgcncris. Quxdamprincipalitcrapplicataec-
clefi.Tminiftris,&minusprmcipalitcrpaupcribus,operibufqucpiis:AIteraap-
plicata principahter ccclefiis, paupcribus , aliifue opcribus piis , & fecundario
miniftris, qualiafuntbonahofpitalium, &:fabricarum ecclefiarum jde quibus
Clcmcn.Quiacontin2it.§.Vtautcm,dcrclig.domib.innouato mconcihoTri-
dcnt.fcft^.y. cap.if).&: fefi^.z^.c. 8.de reformat. modo in titulos bencficiariosnon
conferantur.Nam cum in eosconfcruntur fiunt primi generis arg.glof .rccept.T,
Clemen. Perlitteras,deprarb.verb..Piouideri.Quibusaddidimus,qu6dhorum
omniumbonorum,quxomniafuntfacra, quartxfpecieirerumfacrarumjVt
trad.ipfemetTho.iri d.q.pf^.art.j. duo funt genera;, vt infrain monito X X. di-
cemus. Primi gcncrisfuntimmobiha, &:mobiliaquxfitabeneficiis,& hofpi-
tahbus, & aliis pjis locis , antequam bcneficiariis, & miniftris confcrantur : de
quibus totu-s tiuilus de reb.ecclef non alien. & u.q.i.&: l.Lex qua: tutores. C.de
adminift.tutor.Sccundi generis funt reditus illorum annuij de quibus c. Vcftra,
de locat.d: c.z.Ne prxlati vicesfuas.

SV tMCM A KIV M.

Ckrici tria genera honorum hahent,fcllicet, Patrimomalia,ecclefaBiCii , &

quafi^atrimonialia.num. r.
^mtum ea, differofjt.mt^u

10 APOLOGIA LIBRI DE

I XXI. Moneo,etiamnosinloco proximecicato praemifi{re,quod derici
farcularcs beneficiarij tria ecncrabonoru pofTunt habere, puta, patrimonialia,
quailpatrimoniaIia,&eccIciiaftica.Patrimonialiarunt,quxperrucce(lionem,
aut per fuam induftria & alias artes, aut per donationes,& vltimas voluntates,
&c alios contracfbus, eo modo quo laici fibi quarrunt, iuxta c. Epifcopus.iz.q.i.c.
CumdileduSjdeiurepatronat.c.Manifefta.&c.Sintmanifeft^.iz.q.i.Aliaquaii
patrimonialia , quae diffiniri poilunt , effe bona quariita ratione clcricalis ordi-
nis vcl officij , alia ratione , quam iuris fpiritualis percipiendi redicus ecclefia-
fticos, quatcnus funt ccclcfiaftici, qualia funt ca, qua: clerici lucrifaciunt facri-
ficando, & agcndo capcllanos, vicarios temporarios, prxdicatorcs , confel&-
rios,aut alios fpiriruales adtus exercendo:de quibus Innoc.&: Hoft Jn d.c.Quia
nos.& Panor.in c.Cum in ofticiis, de teftam. & vtcrque Card. in fumma.ii.q.y.
&Pcrufin rubr.dc tcftam.col.30. Aliafuntccclcliaftica, qusdiffiniripoirunt,
eftc bona dcputata ad fuftcntanda facra,ex mcncc Thom.in z.fcc.q.^^^.art.^.vbi
ait, omnia illa cftc, vt prxdidtum cft , facra quartx fpcciei rcrum lacrarum : &c
funt duplicis gcneris. Altera funt ftabilia,fcu immobilia •, & mobilia-, qux non

^ func annui rcditus, fcd bona, vndc illi redcunt. Alcera funt ipfi redicus corum,
quibus fit illa fuftentatio-,inter qux magna diiferentia eft, vc dicemus infra mo-
nitoXXIIIL&fequcn.

SVMMA RIVM,

BondfAtrimomalia dericomm ^quelibera ejje illisAcfuA Uicls^m.i,
Bona qudtfitA ecclefits , anteqmm conferantur beneficiArils , nonfunt eor»m

dijpofitionifitbiefia. nu. t .
Et idem de bonis princi^alius adfnfientAndafia, quam minifirls defutAtis,

nifi,&c.nu.t.
Bona quafifatrimonialiAAnnumerandAfotinsfAtrimoniAlibHsquam ec*

clefiAHicis.nu,],
Etiam quafita^era^us ecclefiaHicos, adquos beneficiAobligant. nu.y

XXII. Moneo,mcibidem etiam prxmififle quod inter omnes,nemine di-
I fcrepantc , conucnit , non eirc quxftioni noftrx locum , in rcditibusbonorum
patrimonialium clericorum fxcularium beneficiariorum , eo quod certum cfl:,
eos pofle difponere de ilhs, perinde ac laici de fuis.c. Epifcopi.ii.q.i.& c. Quia
nos,dc teftam.c. Fixum.u.q.^. Inter omnes etiam conuenit , quxftioni prxfatx
non cflc locum, in bonis ccclefiafticis primi gencris, fcilicct flabilibus, feu im-
mobiIibus,&: mobilibus, qux non funt rcdicus, fed qux inuenimus quxfita , 8c
^ applicata noftris bencficiis , quando ca nobis conferuntur. Quoniam palam
eft nos pcccarc mortalitcr, obligarique ad reftituendum, fi ea fine caufa,& fo-
lemnitate debita alienauerimus.c. Sine exccptione i2.q.2.& per totam quxft.&
pertotum titulumdereb. ccclef non alicn. Inter omnes etiam conuenit , non
efTe cis locum in rcditibus bonorum deputatorum principaiius in hofpitalia,
& alia opera pia. dida Clcmen. Quia contingit, de relig. domib. renouata

per

R E D I T I B V S, Q_V i£ S T. I. u

perconcil.Triclent.vbi rupra,ni{lperfl:atutafundationis,aut eredbioniseorum^
aut iuftam conruetudinem dcberent in titulos beneficiarios conferri. Quod di-
cimuspropter prxfatam gloff. Clem. Per litteras, de prxb. in verb. prouideri:
quatenus inrmuat,hofpitale,quod in titulum beneficialem confertur,c(Te bene-
ncium ecclefian:icum:5: confequenter cum cui conferrur anre omnia eflTe de il-
lius bonisalcndum,iuxtatexr.hng.ca.Dehis,deeccIcf.xdific. Quoniam palam
cft, peccare eum qui de huiufmodi reditibus dcfiinatis principaJius ad fuftccan-
dum pauperes,vel ad alia opcra pia,quam minift:ros,cum non dantur in titulum
bencficialcm notabilcm quantitatem in vfus fiue bonos,fiue malos,alios ab his,
inquosdcputatafucrunt,impcndit: obligatumquecfTciuxta fcntentiam om-
nium dodorumad reftituendumper d.Clcm. Quiacontingit. §. Vtaurem,de
relig.domib.& manifellius in concil.Tridcnr.fciirif.c.S.dc reformat.&: facit I.r.
& I. Legatam.ff.de adminift.rer.adciuit.pcrtin.Dubium autemcfi:,an fitlocus in
bonis quafi patrimonialibus , quae fupra diffiniuimus : quia Innoc. in d. c. Quia
nos,dc ten:am.& in c.Quoniam,nepra:lati vic.fuas.ea exxquatreditibuseccle-
fiafticis,qui redeunt ex bonis beneficiorum.Nobis tamen iuftius videtur xquare ^
illa bonis patrimonialibus.Tum,quia hxc eft frequentior fententia,quam tenet
Cyn.in Auth.Licentiam.C.dc epilcop.& cleric. & Panor. in c.Cum eires,nu.2(j.
& inc.Cumin officiis,dctcfl:am.qucm fequiturvterqueCard.in fumma.ii.q.^.
& Perufin rub.de tcftam.col.5i.& CorneusconfiI.88.2.voI. Tum,quiaiIIaqux-
runtur cis vt merces quxdam,& compenfatio laborum, & corum qux pcr alios
adus,quos pofi!cnt facerc tcmpore,quo illos ecclefiafticos faciunt,fibi acquire-
re pofluntivt ait Innoc.in d.c.Qnoniam,ne prxl.vic.fuas.& ita conferuntur fine
onere vllo expreflo aut tacito diftribuendi fuperflua pauperibus-,quod onus bo-
na ecclcfiaflicahabent,vtinfra XX VI L monitodicetur.Quodetiamproce-
dit in iIlis,qu.T quxruntur per eos adhisjad quos cos fua beneficia cbligantjqua-
le eft iIlud,quod curio , feu curatus adminiftrando facramenra fuis parochianis
lucrifacit : quale item idqaod quxrit bencficiariuscuiufpiamloci,exeoquod
aliquis reliquit certi vel incertinumeri miffas bencficiario illiusloci; qualcs
funt,quasHifpanivocanttrentenarios,quamuisciusperfonamminime noiret;
Jicet Archiepifcopus Panormitanusconrrafenferit in.c.Cumin officiis.num.S.
de teftam.& licet id exprefTc prcbarint Card. S. Sixti,& Card. Alcxand.in fum-
ma.i2.q.^.fednon iufte.Tum,quiadiffinirio bonorum quafi patrimonialium fu-
pra pofita,xque conuenit eis ac aliis quxfitis per a(5tus,ad quos fua beneficia vel
oflScia non obliganr eos.Tum,quia non lucrifaciunt eos de bonis fuorum bcne-
ficiorum,quibus ineftonus fupradi(flum dandi ca,qux fuperfunt paupcribusjde
quo m dido monit. XXVII. latc dicctur.Eius dcniqueconditionis,eadcm vcl
maior.ratione erit omne id , quod bcneficiarij fuo labore perfonaliquc opera,
etiam fpiritualibus impenfis,vel corum intuitu lucranturexaliis quamdefuo-
rum bencficiorum bonis,vr affirmauit Barbar.in.q.^.primx parr.de prxft. Card.
coI.penuIt.earatione,qu6did mftipcndium labonscorum darur. C^HA^imen
ratio parum firma eft, eo quod etiam omnes alij reditus ob eam caufam eis tri-
buuntur. Bcncficium enim datur proptcr officiuni.c.fin.de rcfcrip.Iib.(5'.& rcdi-
tus eius funt ftipendium , iuxta glofT. I.Stipcndia. C. dc exec.rci iud.& tcx. in c.
Si ofl5cia.y5?.dift.& c.Quidproderic.^^i.cift. Ratio vcraiirma cft, quia id tribui-

^, APOLOGIA LIBRI DE

tur eis fine onere vllo exprcfTojaut tacito dandi fupcrflua pauperibus : quod ta-
men habent omnia beneficiorum bona , vt in d. Iibello probatum fuit , ead. q.
num.i7.&: leq. ^ probabitur infra monito XXVIII. Efl: igitur huic quaeftioni
locnsinreditibus,& frudibus bonorum, & iurium principaliter ad bcneficia-
riorum ruftentationem,& rainus principalirer ad pauperum,& piorum opcrum
{ubuentionem deputatorum, nondum quzefltis tempore , quo iliis beneficia
conferuntur.

SV M M A R IV M.

CardinaUttn efi benefidum ecdefiaUimm.mm.i,

Pavam eft heneficium ecclefiaHicnm. num.\.

Bona ex-penftomhi^s qu^fitajan cenfiantur patrimonialiavcl ecclefiafH-

ca. num. z.
Bona qudfita expenfionihns temporarils , qu£ infuhfidium imfenfirum

danturCardinalihns a Papa cenfenturpatrimonialia. num.i.
Bona,vtccnfeanturecclcfiafHca,nonfuffcitvt dentur ecclefiiaHicU ah ec-

clefiAHicis yde hsnis eccUfiaUicis.num.T,.
Bedim tituli Cardinalatmfunthona ecclefialHca.num.^.
Bona quafitaratione aciuum ecclefialHcornm etiam de reditihuiecclepa-

fiicis alia ratione quam iuris perpetui pcrcipiendi reditm ecclefiafHcos,

non cenfentur hona ccclefiafHca.num.%,

XXIII. Moneo,exdidlisinmonitoproximo infcrrifolutionem quajflio-
- nis mihipropofltaeaquodam magni nominis,pietatis&;cruditionisIlIuftrifl.
Cardinali,multis nominibus mihi maximefufpiciendo,vidcIicet,An quajfita ex
ftipendiisqusedantura S. SitdiQ Apoftolicaaliquot Cardinahbus in fubfidiura
expenfarum,qubfedecentiusfufterjtent ,fintcenfendabona patrimonialia Xi-
bera , an eccleilaftica , oneride quo in monito XXVII. loquemur , fubie(5ta.
Adccnfenduraenim quod funtcccIefiaftica,facitprimo, quodeatribuuntur a
rerfonaccclefiaftica,fciIicet,Papa, &de reditibus bonorum eccleliafticorum
ipfius Papatus,& perfonis ecclefiafticis,videlicet Cardinalibus. Secundo, quod
' Cardinaiatuseftbeneficium ecclefiafticumrquia conuenit ci rota diflinitio bc-
neficijecclefiaftici,quamnosexqiufitedeclarauimus in rub.de pra:b.&fumma-
tim repetemus infra monico feq.& efficacitcr probarur per c. i. de cler.nonre-
fiden.quatenus haber,Cardinalem quendam priuatum fuifle a Synodo fuo titu-
lo Cardinalatus,eo qubd non refidebati& gIofl'.ibi,& clarius Pan.fub fin.aiunr,
priuationemillam nonfuifleab officio,fed adignitate &bencficio. Quod ip-
itjmfentit idemPan.in.ca.BoniE,primo depoft.prxI.&inca.Ecckfia veftra,de
eleft.dum poft Hoft. & alios rradat, An Cardinalatus , & epifcopatus fint be-
neficia impatibilia,&an cadant fub c.De multa,de prajb. & exprefle determi-
nautmodcrni intrad.dcbenefic.parj.q.i.Sicut&Papatusdicitur bcneficium

per

R £ D 1 T I B V S, Q_y i^ S T. I. 25

pertext.ring.inc.i.cle maled.Etcum prard. ftipcndiadcnturrationeCardinahi-
tuum,videntur cfTe reditusbencficiorum. Adhxc, quod quarhta ex pcnflonibns
quarde more fupcrbencficiisecclefiaflicis Papa conftituit, cenfcnturcccldi i-
ftica,vt inframonit. LXXX. trademus.Sedveriusvidctur contrarium , fcili-
cct,ea eiTecenfendapatrimoniaiia,vclqujifi,&confequcnter ab onere pnTdi-
&o libcra.Tum,quiaomniaquifi patrimonialia funt huiufmodi , vcin monito
proximo didum cft,& pra-fata quajfita per prrfara CardinaUum ftij)cndia lunt
quafi patrjmonialia^qnippe quibus conucnit diliinitio bonorum quafi patrimo-
nialium in raonito proximo pofica:quia (unt bona qusiiti rationc aduum per-
tinentiumadperfonas ecclefiafl:icas,ca rationc,qua ecclcfi.iftica; funt, &:non
ratione iuris percipicdi rcditus bonorum ecclcfiafticorura, Tura,quia nil obflac
primum argumentum in oppofitum fadfcum, fcilicct, quod rribuuntur a pcrfona
ccclefiallica perfonis cccIcfiaJlicis,& de bonis ecclcfi.ifticisrquia id non lufficit,
vtaliqua bonadicantur ecclefianica.Namctiam mcrccdcs (Sjfalaria^quardan-
cur abecclefiis, 6: abccclefiafticis perfonis,fyndicis, procuratoribus, famulis
eaii!m,cIcriciseisinfcruicntibus,cancoribus,archite<5lis,latomis, pi<ftoribus, (5«:
aliisidgcnusoperariis ecclcfiailicis,tribuuntur a perfoniscccIcfiafticiSj&pcr-
fonis ecclcfia{licis,&: dc bonis ecclefia{licis;&: tamcn non funt bona ccclcfiifti-
ca.Tiim,quianihilobfl:atetiamfecundum, fcilicct,qu6d Cardinalatus cfl: be-
ncficium:quia prxdidl:aftipcndia,qua:fubfidiaimpcurum vulgo dicuntur,non
debcnturrarionerituIiCardinalatus,&eoquod Cardijialatus fic bcnehcium,
quia non cuilibet Cardinali dantur,fed folum illi3,quibu» Papi vulr conferrc: »?>:
idco licet rcditus,qui Cardinali dcbcntur rationc tituli fui,dicantur bona ccclc-
fiaHica,faIaria tamcn & fubfidia impcnfarum,qux aliquajido Cardinalibus tri-
buunturalia rationequamfui tituIi,nonfuntbeneficiaeccIefiaftica.Tum, quia
nilobftat etiam,qu6dtribuunturrationea6fcuumccclcfiafticorum, &:ccclcfia-
fticis perfonispropriorum:quia nechoc fufficir, vt dicantur bonaccclefiaftica.
Nam etiamca^ua.'danturclericis rationcprccum,&: oran'onum,rationccon-
cionum,confcflionum,adminiftrationis facramentorum,&: aliorum huiufmodi
a<Sfcuum,tribuuntur rationc adfcuum ccclciiafticorum, qurEtamen fcc.indumrc-
ccptam lententiam,non dicufitur bonaccclcli iftica,qu>E funt resfacrar, faltem
quart^cfpecieijVt in monit.prreced.didum eftjhoc cft,res dcputatre ad fuftetan-
dumminiftroscccicfiiE &pauperes,qu2efunt primigeneris quartje fpccieire-
rum facrarum,<?<: reditus earum,qua: funt fccundi gcneris quarrxfpeciei earun-
dcm.Ad hoc enim,vt aHqua bonadicantur ccclcfiafiuca, Sc facra oncri prarfato
fubic(Sta,oportetqu6d finc deputata ad fuftentandum racra,velrcdituseorum,
qua rationcfuntredituseorum:&:nonfufficit qu6d percipiantiu: ali.i ratione
puta,eleemofynx,vel falarij,velftipcndij iufti,vcl remunerationis,veIaIiahu-
iufmodi, qua: non fic ius fpiritualcillos percipiendi pcrpetuu, in fe foli ccclcfia-
fticar perfonx confcribiIe,vr ex duobus monitis fupra proximis colligirnr,qualc
non funt ftipendia prxfata,nec aliar penfiones,qux dantur laicis,vel clcricis ra-
tione ahquorum obfcquiorum prxflutorum , vcl prxftandorum. Tum deniquc
.qu6d ftipendium , feu fubfidium impenfarum, quod Papa tribuit ajicui epifco-
po, quemaliqu6 iegat:, noncftannumerandum bonis ecclcfiafticis,fiucfacris
quarta: fpeciei,fupra monit.proximodiffinitis.

14- APOLOGIA LIBRI DE

S V M M A R 1 r M.

Bonotum eccleJiaBicorum verum Dommum ejfe ChrlHum Beum irrejra-

gabiliter tenendum.num.\.
Oftnio communis , inqunm confenfus omnium catholicorum concurrit,

fericulcf in materiafdeiy&mcrumrelinqmturnum.t.
^uthoritas fummorum Pontifcum neceffario obferuanda.num. ?.
Bona omniafacrafuntVei , & omnia ficrorum fuBentationi detutats

funtfacra,& qui eafuratur^aut rapitfacrilegus.num.^.
Bona cur,& cfuofcnfr dicunturnullim,cumfnt Dei.num.^.
Papa non eji verus rerum eccJcfjd Bominm , & confequenter nec alius

prielatu6:& ratio quare aliquando eas alienant.nu.6. & nu.io.
ProcuratorCafirisbona eim non alienat.nifi &c.num.i.
BonaecclefaHicafuntDei,quoadverumdomimum, ecclefa &prdlatO'

rumyquo ad adminiBrationem,pauperum & piorumjquoadfuHtn-

tationem.num.%.& ir.
Bona omnia ecclefafacrajicet confecrata henediBione aliis facratiora^ &

quofenfu altquanonfint in hominum commertio. num.<).
Beneficiarios non effe vfuarios , necvfufru6iuarios yfedmaim facultati

quamiiliy&minore quam hi. num.ii.
Bona donataDeoferi eiusiurenaturali , perinde ac alterius donata il-

li. numero 13.
Bona ecclefiaUica eJfeDei, & nonvlliu4 hominis Concilio Tridentina

diffnitum.num.i^.

XXIII I. MoneOjquodprxfatusN. nonfolum nimis confufe tradlat in
primafui libri parte,c.i.num.i^. penesqucmfit dominiumrcrum ecclefiaftica-
rum,vt diximus fupra monito X V I II. Sedetiam noueacfalfeaffirmat in 4.
par.cap.fi^.quod non folum rcdituum bonorum ecclefiafticorum, fed eorundem
etiam ftabilium fiue immobilium , verum dominium eftpenes beneficiarios.

j Qnx falfa & infolens conclnfio efl::quia imo eft folius D ei & D. N. lefu Chri-
fti.Quodirrefragabiliter eiretenendum probo.Primo,quod communis opinio
id habetr&nemo catholicorum,quos egolegerjm, vfquc ad prarfatum N. aftir-
mauit, dominiumfaltem ftabilium fiueimmobilium, & mobilium ecclefiaevfi-
bus deputatorum eftepenes beneficiarios &ab opinionecommuni, in quam

^ prxfertim omnium do<5borum catholicorum confenfus concurrir,non eft rece-
dcndum.c. De quibus.io.dift.& dodtrina folcmnis lo.And. in.c.i.de confti.Imo
in materia morum & fidei, qualis eft ifta,non poteft id fine periculo fieri , iuxta
text.Irrefragabiles,in.c.EccIefiafticarum,&c,Inhis.ii.dift. quodmultis& yali-

5 dis rationibus confirmat Alfonf.Caftrenfis in lib.i.cap.^. contra omncs hxrefes.
Secundo,qu6d fummiPontifices,quorum authoritaseft irrefiragabilis,c.fi Ro-
manorum.i$>.di(n;.c. Hxc eft fides.z^.qj.afterunt, ilUcfte patrimonium Chrifti,

in.c»

R E D I T I B V S, QV JEST. I. i^

in.c.Cum feamdum,de praeb. & in c. Cum exeo,de elcd.lib.6'. elfequc pecunia*
Chriftic.i.ii.n.i.Tc-rrio^quodomniaCicrafuntroliusDei.I.Interftipulanrem.^.
Sacra,deverb.obIig.§.Nul!ius,& ^.Sacrar.Inftitur.dererumdiuifione.Atomnia "*
bonaeccleiiafticafuntfacra quartxfpecieifacrorum, fecundum Thomamre-
ceptum in i.fec.q.f^^.art.^.quoderiamfatetur ipfemetN. inquarta partefui li-
bri ca.^.coI.penul.& probatureffic.icirer,eo qu6d,qui eafuratur,aut rapit,dici-
turfacrilegns.c.Prxdia.&c.Qui abfl:uIcrit&c.NuIIi.i2.q.2. Probaturitem, eo
quodratiocurbonafacra dicunturefrcnullius,eft-,quiafoliusDeifunt.d.§.Nul- '?
Iius,lnftitur.dc rer.diuif.Non quidem ita nullius,vt occupantis fiant. iuxta I.3. in
princip.ff.de acquir.rcrumdomin.fcdira.vtnulliushominis puri,vcl hominum
linr,fed Dei tantum,&- D.N. Icfu Chrin:i,non quidcm eo folo nominc,quo om-
nia funt cius-,iuxtaiIIud,Domini eft rerraA plenitudo cius.Pfal.25.«5c c. Quo iu-
re.S.dift.fed etiam co quod nemo alius efb Dominus eorum, & fpeciali hominis
vclhominumccnfura,fiuedifpofitione,funteidicata,donata,veIaIiasquxfita,
vt glofl-r receptar dixerunt in d.§. Nullius, & in d.1,3. Quarto, quod ratio quare
nulIiprxIati^etiamPapajpofruntfine caufaiuftaftabiliaaIicnare,efl:-,quiafoIus <
Chriftus,^: nemo a!ius,eft verus Dominus eorum.Ec nemmi fada efl a Chriflo
facultas alitcr alienadi ea^iuxta c. Nulli,de reb.ecclef.non alicn. &: c.Non liceac
Papa:.ii.q.i.Quinro,qu6d ratio,propter quam cum iufla caufa id facere pofTunt
per eadcm iura^cfl^quia funt procuratorcs , & adminiflratores conftituti ab eo
ad adminiflrandum ea,fccundum mcntcm,&:intentionemeius,immediate,vel
mcdiate. Immediatc quidcm , vt Papa , & ecclefia vniucrfalis : mcdiate , vc ahj
prilati^&beneficiari) minifterio Papac, vcl ecclcfia: vniuerfa:, confliruti imme-
diatc,velmcdiate; quiacaufaiufla interuenicnte,yidcturipfc Dominuslefus
confentire,&' resagi iuxtamenrcm eiufdem.Sicut &procuratorCxfaris, fine
ipflus confenfu,&' menre.res eius alienare non poten:,& cum eo poteft.l.i. fF.de
offic.procur.C.Tfar.& l.Idem IuIianus.§.Conf]:at,ff.de Icg.i.&: cum iufla caufa id
faciendi contingit,videtur Caefar id vellc,per eafdem 11. Sexto,qu6d id conclu-
dit dcclaratio vcra illius di<5bi Caietani i.fcc.q.^j.art.S.videlicet. Idem effe dice-
rCjbona ccclcfiaftica cffe Dci,Chrifti vel ecclefiar:dcclarandumenim efb,verum
efre,quoadadminiftrationcm,non autemquoad dominium. Nnm verumdo- ^
minium corum , efl apud folumChriftum, fiueDeum,non autcm apud alios
prxlatos&'bencficiarios,etiamPapam,vtipfemetC.iiet.ibidem afHrmat, &
paulopoftdiccrur. Apud Papam vcro, &Ecclcfiamvniucrfalem, vniuerfalc
minifteriiim,&vniucrfalis adminiftrandipotefbascis immediatea Dco data:
quc-c miniflerio Papi,vel ecclefia: vniuerfaHs diftribuitur aliis pr.Tlatis,& eccle-
fiisparticularibus, inftitucndoperfcjVcl pcralios variaiurapercipiendi illos,
aut illosredirus ecclefiafticos , illorum autillorum locorum , dioec.^fum , paro-
chiarum & pracdiorum,&c.& conferendo illa canonice: quar iura,canones vo-
cant bcncficia ecclcfiaftica , fiucfacerdotia. Quod nos in rub. de pr.-cb.exadbius
quam ahj fcripfimus difliniendo poft Cald.in c.Poftulaftijdc refcrip.& Anchar.
in c.r.dc rcg.!ur.lib.d^.& alios ibi citatos,Bcncficium ecclefiafticum cffc ius fpiri-
tuale confcquenterpcrcipiendi aliquos reditus ecclefiatticos,conferibile tan-
tum a perf ma ecclefiifHca perfona: ecclefiaflicaei', perperuum in fc , faltem quo
ad accipientcm. pcr canones,dodlrinas, &iuraibiiatc citaca. Septimo , quod

D

i.6 APOLOGIA LIBRI DE

rion obftat prardidis argumcntum N.fcilicetjQiiod bona ecclefiafticajquar non.

funtconlecrata{pccialibcncdid:ione,runtinhominumcommertio:quia vendi

&: cmi poirunt prarfato c.Sinc cxcepticne.& pra-f.c. Nulli. licet alia quxrpcciali

benedidione conrccranruriVcIutifacravafa,racrxvc(lcs fintextra prifatum

commertium,iuxtare^uIam,SemelDcodicatum,dercg.iur.Iib.(S'. & l.Intcrfti-

pulantcm.§.Sc-icram.ff*de vcrb.obIig.Non,inquam,hoc ob{lar.Tum,qnia omnia

^ bona ccclcliaftica funt facra,vt prxdidum eft,faltcm quartx fpecici facrorum,

etiamipfomct N. contitente, licetnonxqualitcr facra: qjii.i non omnia func

confccrata benedi6lionefpcciaIi,de qujbus agit titul.de confec.ccclef. vel al-

iar.& c.EccleriiSjCum mulcis aliis,de confcc.diA.i. Tum, quia non folum v\ ho-

minum commertio,vt alia profann, fed ita vt folum ex caufa iufta , & cum fo-

lcmnitate intcriicnientc,<?c non alias,debennt in commcrtium vcnire, per prx-

fataiura,ficut & bona Ca:faris,quxcxtracommertiumdicuntur.l. Idcmlulia-

nus.§.Conilat.ff.deIcgar.r.poiruntcommutaridc illiusconfenfu, vtibidcm,&

in I. i.ti.de offic.proc.Cxfar.djcitunita & bona Chrifti ,facra quartx fpeciei fa-

crorum,cxtracommertiumquidcmfuntfimpliciter,fcdita, quoddeipliuscon-

fenfucommutaripo{runt:quiconfcnfusintcrucnirecreditur,coipfo,qu6dadeft

caufa iufta id facicdi.arg.c. Aurum habet ecciefia.c.Gloria epifcopi. 12. q.i. Tum,

quia eius argumentum folum probat,qu6d confecrata per aliquam bencdidijo-

ncm,funtfacratiora,&fpccialiorirationeDei,quamaliafacra,nonconfccrata

peraIiquambenedi(5tionem; fed non probat,qu6d hxcnon fintfacra, ncque

quodnonfunteius fpeciali ratione. Quia exeo qu6daliquid fitfacratius,vel

fpcciahus,feu magis Ipccialiter alicuius,non confequitur,qu6d aliud,quod non

eft tam fpeciahter eius & tam facrum, non fit facrum,ncque fpccialiter eiuf-

dem:quiadaturfacrato facratius,ficutbonomeIius.I.vbiautcmnon apparec. ff.

de verb.oblig. & patet in Rege, qui aliqua habet bona,qux funt ipfius , quo ad

dire<Stum& vtilcdominiumj&alia, quxfunteius,quoad dirc(flum dominium

tantum.HxccnimfpeciaIiterpertinentadeum,licet illa pcrrineant fpecialius.

arg.c.r.de feud.c.Cxterum,de Iudic.& omnium,qux in lib. fcudorum lcguntur,

& notantu r.O<Slauo,qu6d neque ipfe Papa eft vcrus Dominus bonorum eccle-

{o fiaftfcorum , per text.in hoc optimum in.ca. Non liceat Papx.i2.q.2.vbi de hoc

lacrus fcribimus.Per quod ibi fentit idem Archid.communiter receptus,& Pan.

in.d.c.Conftitutus.Immo& Turrecrem.in.c.Videntes.ii.q.i. &Caiec. in z. fcc,

prxfaca q.45.arc.8.& mehus q.ioo.art.T.ad.7. Inferens ex hoc vnam graucmcon-

ciufionem,qux apudeumvideripoteft,quodipfum aitaduerfarius part.i.cap.L

num.i2.cum aIiismuItis,quosrefert,&:fcquitur Dec.in.d.c.Conftitutus.&: in.c.

Epifcopus, deprxb. Si crgo Papa non cftDominus, a fortiori nullusaliusa

II Chrifto erit.ergo folus ipfe Chriftus eft Dominiis verus eorum.Nono,qu6dip-

fiftima huius rei veritas cft illa,qux colJigitur ex didis Innoc.frequentius rece-

pti inc.Cum fuper,decauf.poftl{r&: proprict.&cfficaciterprobatur perPan.

relatisaiiisopinionibusin ca.Cum e(res,dc teftam.num.25j. & ahislociscitatis

per Deciumind.c.Conftitutus,derefcripr.num.^. Ex quibus omnibus colligi-

cur , inquam, ipfiflima veritas ,videlicet,qu6d iura qux habcnt, iiia cITe Chrifti

vel Deijintelligendafunt quo adverum & pcrfedum dominium: & illa, qua:

infinuantc/Te ecclefix,prxiatorum, autbencficiariorumiinteiligenda funtquo

ad

KEDITIBVS, Qj; .€ S T. I. 27

ad gubcrnatloncm , vel adminiflrationcm illorum. Et ea, aiia.'hab?ntina c/Tc
paupcrum,ecclcfiarum , veloperum pioriimjintclligcnda lunr quo ad corum
luftentationemritaquod verus,& perfecflusDominuseft lefusChriflus.Guber-
natoresautem inflarprocuratorumj&tutorumcumfacultatcfc deitlis alcndi
bcneficiavij. Pauperes vero cccIcfia:&opcrapia,creditoresquidam quorum
fufbentationi eorum rcdirus dedu(flis oneribus debentur. Dccimo, quod vera &
rccepraeftilla fcntcntia, quashabet, aliquordoftores male vocarebencficia- ^^
rio"; vfuariosrmale item alios vocareeofdc-m vfufrii6tuarios, vc tanj^it gloir.
fingul.vbi latc Panor.i?*: Andr.SicuI.in c.fin. de pr-cul.clcric. co quod maior cft
cis facultas, quam vfuariis:quoniamipfi pofTiintin fuos,(3(: aliospiosvfus de
omnibus rcditibusbencficiorum difponcrc-,cnm tamen vfuarii,qui cx rc,in qiia
vfumhabcnt, nihil caperepolTunt, pra:terquam infolum vfumquotidianum.
Inflitut.dc vfu&habit.in princip.&rminor quam vfufru(ftuariis:quia illipof-
funtdonare, 5.:relinquercin vira&inmortclicitefuosfruiflus, quibufcunquc
volucrint.lnflitur.dc vfufrud.in princip.&' mclius.inflitut. dc vfu, & habit.§.r.
/Inc vllopaupertatisautpietatisintuitu,obfolamamicitiam,cognationem,auc
ribcralitatcm,bcneficiarij vero minime. Quodpalamdcclaratpofl alioscon-
cil.Trident.fcir. i^.cap.i.dc rcformat. inhxc verba. Omnino vcro«is(rciIiccc
epifcopis)inrerd!cirur,nccxreditibuscccIcfixconfanguincos familiarcfuefuos
augcre ftudcant.-cum 8c Apoflolorumcanoncsprohibeant, nercseccIefiafliL-
cas,qui Dei funt,confanguincis donentj fcd fi pauperes fint,his vt pauperibus
diflribuant:&"pauIo infcrius. Qua*vcrodc epifcopisd!(ftafunt,eadcmnon fo-
lumin quibufcunqucbeneficia ccclcfiaflica,tamfa;cularia, quamregulariaob-
tinentibusprogradus fui condicioneobferuari,fedctiam ad S. Rom.ecclefix
Cardin. pertinercdccernit. Vndecimo,irrefragabiliterprobatur ,carationc,
qu6ddonata&rcli<5laIegirimeab eorumdominis,fiunteorum, quibus dantur
aut rclinquuntur.I.Tradirionibus.C.de pac5b.§.Per traditioncm.Inftit. dc rer.di-
uif. Atbonaomnia ecclcfi.iftica funtlegitime abhis, quorum crant, donata,
obIata,veI relidla Deo vcl Chriflo,vel eius intuitu & nomine,cccIcfIis,vcI mt-
niflriseiustanquameiusvicariis,procuratoribus, vcl difpenfatoribus, mcdiatis
vcl immcdiatis,quod idcm cft,arg.I.fi procurator.ff.de acquir. rcr. domin. ergo
fadta funt eius. Imo cum priuilegio, per quodantc qua:fitam pofrcfTionem,
ctiamquoaddominium,quiruntur.I.fin.C.defacrofan6t.ccclc(.Ergofuntcius,
& quidcm iurediuino, &narurali, prajfuppofitorerumdominioiuregentium
introdn<5to.c.Ius gentium.r.diftinft.Duodecimo tandcm, quod cxprefTe conci-
lium Trident. inlocopraecitatoperilla verbaproximerelata,(Q^ae funtDci) ij^^
diffinit, omnesecclefiarrcsefre Dci: &:iraiam non vidcturlicereconrrarium
tenere,ncquc opinari. arg. ca. Maiores. 24. q.i. ik ira opinio communis videtur
efTciamfadtadc fide nece{rariocredenda:&confequenter non debuitincaute
N.contra determinationem ccclefiae adco claram, affirmarc; vcrum dominium
illorumefrccIcricorum.Quod,vtprxdixi,ncmo catholicorum,quemlcgerim,
vfqueadeum tuit aufus affirmare,etiam ante prajfatum concilium , faltcm quo
ad dominium rcrum flabilium, feu immobilium ; ncque mobilium vfibus eccle-
•fiac,a beneficiariorum vfibus feiundiis dcputatoruni.

D i

z8 APOLOGIA LIBRl DE

SVMMAKIVM.

Sacrarum rerum qitatuorJpecUs,& qu£: &qu4rUjpccieiduogencra,&

alid aliifficratiores.num.i.
BonU fecundi gerterls quart^ j^ecies vtendi facultas , liherior facultate

vtendi bonis ftrimi generisyfed nonadeo , 'vtfacultas vtendi [atrimO'

nialihm.num.t.

XXV. Monco,qu6dlicetdominiumvcrum & abfolutum omnium bono«
rum ccclcfiafticorum licpcncs Dcum,& D.N.IcfumCliriftum,vtin monito
proximo probatumcft,&ideo omniaillafintfacraj&omnis irrcuercntia,qua:
fitpcr violacioncm corum (\i facrilegium,vt difSnit Thom.in.i.fcc.q.5)5).art.i.&
efficacitcrprobaturperca.Prxdia. ca. Qjjiabftulcrit, & aliacicata mmonico
prxccd.num.^.AIia tamcn aliis funt facratioxa,vt idcra Thom. probat ibi art.5.
diccns,qu6dinter rcsfacraslummum locumobtincntipfafacraraenta, quibus
homo fandificatutiquorum praccipuum efl Euchariflig lacraractura,quod con-
tinct ipfum Chriftum:&: ideo facrilcgium,quod contra hoc facramcntum com-
mittitur,graui(rimum cft interomnia. Pofl facramcnta vcro,fccundumlocum
tcncnt vafaconfccrataadcorum fufccptionem,&ipfx imagincs facra:,&:rcli-
quiaefandiorum,inquibusquodammodoperfon2elan6fcorum honorantur, &
dchonorantur : deinde qux pertinent ad ornamenta ecclcfiar , & miniftrorum:
dcindc caquarfuntdeputataad fullentationem miniftrorum, flue fint mobilia
fiueimmobilia. Quicunque autem contra quodcunquc pracdidorum peccat,
crimen facrilcgij incurrit hjcc ille. Ex quibus verbis colligitur efTe quatuor
fpccics rerum ecclcfiaflicaium & facrarum.Prima,facrametorura. Secunda,va-
forumad fufceptionemeorumconfecratorum, & reliquiarum,&c. Tcrtia,or-
namenrorum ecclefi*E,&: miniflrorum. Quarta,bonorum ad fuftentanda prjc-
di(fla deputatorum:cui addimus primo,qu6diicutrcs primjefpccieifuntmagix
facrar,quam res facrse fecundar fpecieii & res facrx fccundac fpeciei magis quam
terti2i& res tcrtiar magis quam quarta::ita facultas a Dco miniflris eius fadta ad
vtcndum rebus facris prims {^zoi^v , flridior eft facultate vtendi rebus fecuda^:
& facultasvtendirebusfecundajfpeciei,ftri6tiorfacultate vtendirebus tcrtia?:
&facultasvtendi rebustertiaE,ftridiorfacuItate vtcndircbusquarrx. Secudo,
quod rcs quartae fpeciei,fcilicet,dcputata: ad fuftcntandum omnia facra,funt,vc
fupra didtura cfl,monit. XXII. duplicis generis \ Alterius enim generis funt
flabiha fcu immobilia, de quorumnumerofuntetiam iurapercipiendi annuos
rcditus,Clem.Exiui.§.Ciimque annui reditus,de verb.iigni. & aliapretiofamo-
biIia.Altcrius autem funt fru6i:us,fcu rcditus eorum, qui ex illis redcunt annua-
tim:& qu6d qucmadmodumilla,qux funt primigcnerisfunt facratiora, quara
qua:funtfecundi-,itafacultasconceframiniflris,aChrifl:o veroomnium lacro-
rumdomino, vtendieis,ftrid:ioreft,quamfacultas concefla abcodem vtendi
bonis fecundi gencris. Qu6 fit,vt bona primigeneris non pofllnt alienari fine
gcandi caufa,& foleranitate.c.Sine exccptione,cum multis aliis,ii.qua;ft.i.& c.

Nulli,

\

REDITIBVS, QyjESr. I. i^

NuUijde reb.ccclef.non alien.Bona autem fecundi generis, fic.c. Veftra, de lo-
cat.&c.Quoniam,neprajlativic.fuas. Tertio, quod iicetfacultas vtendi bonis
fecundi gencris, fciljcet, reditibus fa<^a fit bcneficiadis liberior, quim facultas *
vtendibonisprimigeneris:non tamen efladeoliberalicutilla,quamhabenc
vtendi bonis patrimonialibus , vel quafi patrimonialibus : quoniam harc adeo
hberaefl:eis,ac laicis , vtcndifuisreditibuslaicis.arg.c. Fixum.u.q.^.&c.Qui-
cumqiie,dcteftam.<5cideoTionpofluntcisvti,niriadte,5cfuos,«Sc paupercslu-
ftcntandos, vt infra,monito XXVI I.probabitur.

SrMMARIVM.

BoHA henefciarij pr^mfirtui , deuoluta wjitccefforem , anjtntprimlgenerif,
4nfecundiyquartixjpeci€i.nu.i. ■•

XXVI. Moneo,qu6dgrandiseftqu.Tftio, anreditus, dcquibusbcneficia-
rius, nequc in vita, nequc in morte quicquam difpofuit, debeant collocarifub i
primo gencre bonorum deputatorum ad fuftentandum facra , an fub fecundo j
efto,qu6diurcperueniant ad fucceflbrem. Qua: quiftio ideo cftmagnimo-
mcnti,qu6d fl collocari debcant fub primo gencre,fucccflbr non poteft ea fuis
vfibus impcnderc , plufquam alia immobilia fui beneficij. Si autem collocen-
tur fub gencrc fecundo , poterit cis vti ad fe , fuos , «Sc paupcrcs fuftcntandos,
pcrindc ac rediribus fuo temporc ex bonis primi gcncrisad eum pertincnti-
Dus. .Huiusqiuxftionisrcfolutioneminfcremuscommentario c.Non liceat Pa-
pa:. i2.q.2. c]i'6 cti am remittemus aliquot alias, qua: ficut harc pertincnt ad fpo-
liaclcricorumrdcquibus, quianonpotcraminhac apologia proreimagni-
tudme , ne nimium excrefceret , fcribere , commentarium illum feparatim
corapono,

SVMMARIVM,

Bena ecclefiaBicafuhie^a ejje oneri, & modo, vtfu^erfuapu operihm ero-

gentur.nu.i.
Chriliiani ecc/efa primitiu^ fKtia bonorum dabant ^pojlolis adfujlen-

tandos egenos. nu.i,
Clericorum bona ejfepauferum, vt intelligendum.nu.^.
VicariumfoteJlAtefibi tradita vtidebere, iuxta mentem tradentu.nu.^.
ChriJ^um non effe minus liberaUm nunc, quando efi ditifimus , quam cum

effetfauferrimus.nu.^.
Bona nonejfedata ecclefiaHicls,vtfrimogeniA diuitibui in6tituAntur,nec vt

cognati augeantur.nu.6 .
Onus,& modum inducunt diSiiones vt,<LAd, ob, Pro, In,7ie, &c.qH4 ad?

duntur dtJ}ofttionibus,quibus bona datafunt ecclefm,nu.j.

^ APOL OGI A L IBRI DE

1 XXVII. MoneOjdixiflTcmein prarfatolibclio^q.i.nu.iy. pr.-cditftabona
ccclefiaftica, quarfunt facra quartsfpccieircrufacrarum, vt duobus proximis
monitis di6fcum eft/uper quibus fundata funt faccrdotia, (eu bcncficia,qu.T ha-
bemus, efle fubicdta ei modo & oneri expreiro, aut tacito, vt ea , qua: minirtris
cius fuftentatis honefte fuperfuerint,infumantur in paupcres,& aha opera pia,
cuius contrarium affirmat pr.rfatus N. fcd male. Primo quidem , propter illas
deccm & fex rationes ibi politas,quarum potiores ncruos fummatim infra tan
gemus. Secundo,qu6d ipfemer N. Cihi conrrarius id fatis faretur in c.i.parr.i.in
h.TC verba. Bonorum igitur ccclehafHcorum natura,ab initio nafcentis ecclefiae
ab Apoftolis conftituta , Sc pcr manus ad pofteros tranfmiira , duphcem vfum
profpicere vidctMr,diuini fc'licet cultus exhibitionc, 3c pauperum vicftum fidc-
lium. Et Gregor. allcgarus ibidem oer ipfummct (ic air, in c. Qiiia tua fratcrni-
tas.ii.q.i.Orane quod fupercft ncccflitaribus,in caulis piis,ac rcligiofis, erogan
dum cft , Domino magiftro diccnre , Omnc quod fupercft date eiecmofynam:
quibusfubdirN.hoEcverba-, Illudcernflimumeft, illaqucencceiririanonfunt,
IicermaximeadornatumdininicuIrus&:ck-gantiampcrtineanr,ncccfliratibus
- ^ paupcrum debere cedcre, vt beatus Ambrof. probat , in canone , Aurum habet
cccIefia,i2.q.2.&diuusHier.inc.Gloriacpifcopi ead.cauf.<5(rq.Hxcilic.Tcrrio,
quod licet ille negaftet , & nemo contradicerer,probaretur tamen irrefragabi-
lirer pcr Adfcorum cap.z.fub finem &c c.<^.Sc 6. Ex quibus palam coll igitur , illos
fidelesprimosvendidiftefuabona, ^dediftc Apoftolistanquam Chrifti vica-
riis,& eius rcm agenribus,pretia illoru, vt alerentur ex eis fideles egeni. Et cer-
tum eft , eorum iucceftcires cum eodem modo Sc onere retinuifte prardia , qux
poftea feruarunt inuendita,vt fiituris neceftitatibus prouiderent. Id quod clare
teftatur Melchiades Papa in c.Futuram.i2.q.i.&" clarius Vrbanus in c.Videntcs,
ead.cauf&q.AntequosidefermedixitCIemensin locisinfracitandis. Quar-
5 to, probatur per c. Res ecclefije.ii.qu.i. quod fic haber. Rcs ecclefix non quafi
propriar, fed vt communes Domino obiatar, cum timore non in alios , quam in
pr.Tfatos vfus, fcilicet , pios funt fideliter difpenfandae , & in c.Epifcopus, ead.
cauf.&q.ibi,Epifcopus,fi contentus his,fcilicct, vi<flu 3c vcftitu minimefuerit;
conuertat aufc res ecclefia: in (uos domefticos vfus, &c. fynodo prouinci.T poe-
nasperfoluat, &c.Praecipimus,cad.cauf. & q.ibi, indigentibus omniadifpen;-
fentur,& in hoc praedicSto cap.fin.Kj.q.i.dicitur^quodjQ^icquid habent clerici,
paupcrum eft,hoc eft^quicquid cierici haben t, quatenus kmt cierici, hoc eft,dc
reditibus ecclefiaj,dedu(5tis neccflfariis, paupcrum eft,id cft, dandum eft paupc-
j ibus,& piis operibus diuinum cultum 6c paupertatem relpicientibus, & Augu.
in c.Quod autem.i^.q.y.debonisccclefiafticis, ait.Non funtnoftra,fcd paupe-
riim,quorum procurarionem gerimus.Et Ambrofius in c.Conucnior, ead.cauf,
q.S.ibi.Omnia mea funr paupcrum,cui confonat c.pcnul. 6c c.fin.u.q.i. & alia,
qua: adhocpropofitumin pra:fatoIibcllocitauimus.Quinto,qu6dmc.Reuer-
^ ^imini.i^.q.i.Hieronymusait,Deum in pauperibus, fi non accipiantclccmoly-
nas,defrandari-,eo quod decimar,(3c primitix,funt Dei polTeftiones. Et in c.De-
cimar,ead.cauf.& q.decimac dicuntur ab Auguft.efFe tributa egentiu animarum-,
& quod eas dare nolcns tot animas videtur Otcidere,quot mortui fuerunt ege-
ftatCjtfteqi illasrcm aDeo paupenbjas delegatam. Sexto, quod bona pracdi(5la

funr

REDITIBVS, CiyJESr. 1. 51

fuht bona Chrifti , quo ad verum & perfc(5lum dominium \ pr^Iati vero eriara
Papa,& ecclefiaetiam vniucrfalis, quidam ceconomi, difpenfatorcs, & procu-
ratorcs cius,vt in mon. XX II II. cfficaciter & l.-ite probatum & declaracum
cft:. At conftat iure diuino, & humano, vicarium procuratorem & difpcnlato-
rcm,dcbcrc vti poteftateiibi tradita, fecundum inrcntionem domini principa-
lis ilhm ei tradcntis.l.r.tf.de offic.procur.C^far.c.fi.de prxb.iuxta illud PauJi.r.
adCorinth.4.Sicnosexiftimethomo,tanquammJniftros,acdifpenfatoresmi-
nifteriorum Dci:& illud. Hic iam quxritur inter difpcnfatores , vt fidclis quis
inueniatur : Sc iuxta illud ciufdcm.z.ad Cor.io. Potcftatem dedit nobis Dcus in
acdificationcm , non autcm in dcftrudioncm : &c iuxta illud. c. Supcr litteris,de
refcrip. Quxratiomouctdelcganrem,dcbcr&moueredclcgarum.Atconftit
(confitcntcetiam ipfomct.N. Sc D.Soto,cuinidtur,inlib.io.q.4.artic.4.deIuft.
Sc iure ) intcntioncm & voluntatcm Chrifti , fuiftc , ac cfte , vtde bonis fuis fu-
perflua dcntur pauperibus , vcl aliis piis opc nbus. Crcdcndum cnim cft , vt in f
pr.xfato libcllo diximus,cum vcllc, vt tanta vcl maior hbcralitas cxerccaturde
oonis, qux data funt ei,pofteaquam viuit immortahs,quam de his,quaj data fuc
runt ei,dum cftet mortalis.Nam qui cum egcrct,non capiebat mortalia,qui rc-
gna daturus crat coelcftia : vt habet hymnus Epiphaniar , non cupiet poftquam
habcr, & dedit tanta carleftja. argumento a maiori.c. Cum in cund:is, de ciedJr.
Authcn.MtiltomagiSjC.dcfacrolandV.ecclcf.CumcrgotuncvoiuiiretjVtquod
fibifupcrcrat,fcfuifquc miniftrisfuftctaris,darcturpaupcribus,cretlendumeft
nonc quoque vellc, vt qucd fupercft fuis miniftris honefte fuftcntaiis , tribua-
tur eifdcm:quandoquidcm non eft illi vlla rc opus, Sc cx prarteritis pnefumun-
tur furui-a.c. Ex ftudiis. &c c.fin. dc prarfump. Ergo cx eius intentione illum mo-
dum, & onus habcnt illa bona bcncficiariorum. Scptimo , quod qui non funt
vcrifimilia, non funt aflerenda. c. Q^ia non eft verifimile, de pra:fump.l. Non ^
cft verifimilc.ff.quod met.cnuf Atnon eftvcrifimiIc,illos antiquosfidcles,tam
religiofos,tam humdes,modeftos,& icpcrantes,quf fua bona ob amorem Dei^
&animarumfuarumfalutemdederuntccclefiis,camcnteilladcdiflc,vtclerici
fumptuofccomedamus,&bib3mus,colcdogulam,qu.:^millioderunr,nequcvc
nos,& noftras domos, familias, parieces, ledicas, mulas, fplendide vcftiamus,
honorcm humanumadoratcs,cumambitione&iupetbia,quasilliprohumili-
rate,& modeftia contcmpfcrunt.Ncq^uc etia,vt grandia prnnogenia,fiue maio-
ratus inftituamus,vt cognatos noftros magnificemus-,cum illi noluiflent illa do
nare fuis,vt Dco donarent. Neq-, vt thefaurizcraus in terris id, quod imitantes-
cos,thefaurizarc dcbcmus in ca:lis:fed vt ecdcCiq miniftri primu-,deindcpaupe-
res alan tur. 0<3:auo, q? beatus Clemcs, Papa fimul & martyr difcipulufq; beati
Petriinhb.i.c.i5).deconftit.apoft.ait,Decimas,&primitias,adhocfuifledatas
ecclefi?,in h^c vcrba.Homo Dci.f Epifcopus,qu?,ex dccimis,&primitiis fccun
dum mandatu Dci datur,rcde difpenfct orphanis,viduis,afflidis,& peregrinis
egcntibus,vtquihabetDcumharumreruratione rcpofccntem:& Paulo poft.
Omnibusegecibus,cu iuftitiatribuentcs,ipfiq-,his vtctes,fcd non abutentes;co-
medentcs dc his,fed no foli voraccs,cgcnifq-, impertietes. Et in li.S.c.jc^.per harc
verba:Etiapr^cipiodecima5offciri,advi(5tureliquorucIcricoru,viroinu,acvi
duaru,& his, qui fun? paupertate opprcfll. Et li.i.c.jp.pcr h^c vcrba.Dabis epi-

fcopo

31 APOLOGIALIBRIDE

fcopo iufta tua :te enim dare oportet , illum vero diftribuere tanquam occono-
mum,& difpenfatorem reru ecclcfiafticarumrquod clarius teftimonium?Nono
quod fextafynodus relata in c.ApoftoIica.ii.q.i.dehis ipfis reditibus agens,dc-
cernit, eos efte ad vtilitatcm miniftrorum , 6c ob cfcam pauperum, 8c peregri-
norum fuftentationem.& SymmachusPapa in c.Indigna:, ead.cauf. & q.male-
dicitcum,quibonah2cmaleimpendlt,coquodfubftantiampauperumcontra
fas difpergit.&concil.Antioch.in c.Epifcopus.ii.q.i.cIare haber,qu6d quamuis
cpifcopus de fui patrimoni j rcdiribus, ad libitum difponcre poflit , non tamen
deecclcfiafticis.-quin &concil.Trid.in feiTi^.cap.i.de reformat.confirmansid,
quod antea dixit Bernardus , late relatus a Dyonifio Carthufiano in lib.contra
pluraIitatembencficiorum,art.8.intcrdixitepifcopis,&aIiisbeneficiatiisetiam
fi Cardinalesfint,nefuoscognatos, aurfamiiiares de rcditibusccclcllaraugeat.
Quod vtiqucnon fccifret^finonintcIIcxifTct cftc illamdifferentiaminterre-
dicus patrimoniaIes,& laicos cx vna parte,& ccclcfiafticos ex altcra. Quod his
ineft onus prxfarum vr impendatur in honcftam miiii ftrorum, & paupcnim,ac
j aliorum opcrum piorum fuftcntationem, & confcqucntcr, vt diftcibuantur fu-
perflua pauperibus , vel aliis piis opcribus. Dccimo, quod datum vel reli£tum
alicui vt aliquid dct alteri,dicitur donarum,vcI rcli6lum fub modorco quod dla
coniundtio , vt faltem cum adiicitur drfpofitioni requirenti aliquid poftea ex-
pIendum,modum importat iuxta.l.i C.de his,quae fub condir.& I.i. & j.de do-
nat. qu2 fub modo , & glof c. Verum , de condit. appofir. & Bart.reccptus in K
Quibus dicbus.§.Tcrmilius.fF.de condit. & dcmonft. diccns idcm de illo, quod
datur fub iIiaconiun<Stione,ne,pro,vt non,vclfub prspo(iDione,ad,& in,quo-
ties adiiciuntur alicui rci poftca explicad.Trvt videre efl apud eum, a nu.^.vlque
ad io.per.l. Si tibi, & l.i.ff.de Ieg.3. & 1. Libcrras.§.r.fF. de manumifr.tcftam.& 1.
Cum pater.§.Titio, de leg.i. & prazdidto §. Termilius, & l.ante penul.de leg.i.
& l.Si quis pro redemptione.C.de donat.& l.folemus,& I. fin.de opcr.nou.nun
ciat.quae dax poftremaeagunt de di6tionc,in,quod ipfum eft dc di6tione,ob,C. .
de cond.ob cauf.per totum.At bona Ecclefix donata funt,aut rclida D. N. lefu
ChriftOjVel Ecclefiis,vel pcrfonis ecclcfiafticis,raquam procuratoribus,& eius
negotia gerentibus. Quod idem eft , vt reditus eorum pra:beantur vfibus prac-
fatis,vcl in eos, vel ad eos,vcI pro eis,vel ne,pro vt non dentur aliis.Nam lexta
fynodus in c. Apoftolica.ii.q.i.dc his reditibus agens, decernit, cos efTe ad vti-
litatem miniftrorum,& ob efcam pauperum,& pcrcgrinorum fuftentarionem.
Pondera praspofiriones^ad, & ob,quarimportant mcdum, & onus, vt pra^dixi-
mus, & in c. Peruenir.i^.qu.7. Vetatur cpifcopis darc confanguineis , & ira ne
dent confanguineis,quod importatmodum. Sicut, vt,non, vt proxime di(5luin
cft. Quin & concilium Tridenr. in feflione z^.cap.i. dc reform. inrerdixit epif-
copis,& aliis,etiam fi Cardinalesfint, nefuoscognatos autfamiliares de redi-
tibus eccLefias augcanr. Pondcraverbum,ne, quod inducitmodum & onus,&
in c.In facris.KJ.q.i.fic habetur,in facris canonibus pra?fixii eft,vc dccima?,iuxta
difpofitionemepifcopidiftr)buantur.Ponderaverbum,vr.Piisautcmoperibus
cfTediftribuendas habetur inc.Dccimas,cad.cauf. & quajfiibijOmnc quod fu-
percft in caufis piis ac religiofis erogandum eft;vbi etiam pondera prajpofirio-
Bem in j& in c.In canonibus, ead.cauf.& qua:ftJiabetur,Epifcopuin pofitum ad

per

REDITIBVS, QJTjEST, I. ^^

perfevel alium difpcnfandum mifericordiam pauperibusrvbi ponderaver-
bum,ad;quod,vt didum eft,inducit modiim & verba principij.c.Dccimas,ead.
caul.&qu^ft. funr ha-c. Dccimas, quasin vfum pietatis conceflas eflTc canonica
authoritas demonflrar , & v rba medi j , hacc alia. Has vero decimas fub manu
Chrifti fore cenfemus,vt ille,qnica:teris pr^eft^omnibusiufte diftribuatrin qui-
bus pondera illa verba,in, &", vr, qtis modum important, vt prsdixiraus. Cum

crgoh2edi6liones,ad,m,ob,ne,pro,vr,non,modum&onusimportent,faltem
cura futurae rei explicandx adhibcntur : cumque bona clericorum fint eius , ad
in,vcl ob vfum pietatis & paupc u, vel pro ilIodata,veI vt eis, & non ahis ero-
gentur,manetprobatum, ecclcfls bona pridido modo,& oneri fubiec^a efle.

SVM M A RI VM,
Pauperum a^^ellatione, in hacmaUriay omniafta contineri.nu.\,

XXVIII. Moneo,dixiflc me in praefato Iibello,nu.io.per pauperes in hoc '
propoflto dc dado fuperflua redituum cccleflac paupcribus, non folum intclliffi
pcrfonasinopes/cdetiameccIcfias,& monafteriatam fa:cularia,quam rcgula-
ria,&alia omnialoca & operapia. Quod etiam prarfatus N.fatctur, &coIIigi-
tur cx Tho.i.fec.qu.i8^.art.7.in corpore, quapft. & ad fecundum , & Quodlib.^T.
art.u. & probatur in c. De reditibus, & c.Quatuor.u.q.i.Ex quibus colligitur,
quod eaquaf fupcifunt,non dcbentur folis paupcribus, cum etiam fabricis,or-

namentis,&idgcnusahisdiuinocultuicongruentibus,fintimpertienda.Quod
etiam redle determinat Adrian. in 4. de reftit.q.u.col.7.

SV MMA RIVM,

Pia operay qud radicitm dejinitay& exemfls ittuftrata.nu.\.

Pia qu^dam infe coram Deo , quA coram iudicefint^rofana, & econtrario,

mm.u
Pietatis virtutu opera,non dicipia inpropofito.num.$^

XXIX. MoneOjdixifle me in loco fupra,monit.proximo citato,neminem i
rcperiifle,quiradicitusdiflinierit,quacfintoperapiajtametfiperpIurimosfue-
rit tadum , vt colligi poteft ex Ludo. Romano , in Auth. fimilitcr.C.ad I.Falci-
diam , & aliis multis. Vcrum confideratis omnibus , breuiter dcfiniri poflenr,
cffe illa,quae fiunt principalitcr ob cultum diuinum, vcl mifericordiam, imme-
diatc vel mediate : quia pictas in hoc propofito, non fignificat virtutem illam,
quapatriam,parentcs, & cognatos,coIimus. De qua per Thomam z. fec.q.ior.
fcd iHam,quar religio dicitur,qua fciIicet,Deu colimus; vt accipit Auguft.lib.ia
de CiuiLDei cap.4. & c.i.ii.q.i.c. Legi.z^.q. 8. & c. Quxlibet.ii. qu.2. Quibus
duobus poflremis modis accipitur in noftro propofito, in quo de pietatis ope-
ribus agimus. Per illud autem verbum,cultum diutnum,in definitionepofitum,
intclligo non folum illum , quem exhibemus Deo per virtutem religionis, feo

E

54 APOLOGIA LIBRI DE

latricE , fed ctiam cum , quem exhibcm us pcr trcs virtutes theologicas , fidcm,
fpem,«Si: charitatem, quibus colitur Deus, licet aiiter, quam pcr latriam,aut rc-
hgionem,virtutum moraUum primam, iuxta Tho.i.fec.q.Sr.art.^.Quare opera
pietatis dicuntur omnia, quaz propter cultum Dci potidimum, & prmcipalitcr
aguntur,vccapcllanix,bcncficia,mifrc,&aliaofficir.diuina,(S(:omne,quodad
ea principalitcr pertiner.Talia etiam (unc feptem opcra mifericordia: fpiritua-
lia,qu2: continentur in illo veriiculo; Confule, caftiga, dimitte, folare,fer,ora:
intelIigendo,pcr confule,ctiam doce,vt in Manuali confcHariorum^cap.i^.di-
ximusiquiaha-cfuntoperavirtutis mifcricordia:,quaopitulamuregenisrerum
fpiritualium. Talialuntquoqucfeptcm opcra mifericordix corporalia,qua:
concincntur in illo verfu •, Vifito,poto,cibo,rcdimo,rego,colligo,condo : quos
duos verfus, vbi fupra dcclarauimus. Necnon id omnc, quod principaliter ad
ea dirigicur : quia funt opcra eiufdc virtutis mifcricordix,qua opitulamur cge-
nis rcrum tcmporalium , quxomnia , licct appcllentur etiam opera charitatis,
iuxia c.Intcropcracharitatis, defponfal.propriustamcndicuntur operamife-
ricordix,& pietatis:quoniam a virtute mifcricordixnafcuntur,tanqudm ama-
rrc:acharicatevcro,tanquamab auia,ficut ibidcmdeclarauimus poflThom.i,
fec.qu.31. arr.i. Talia funt etiam academix inflitutx ad docendum ignorantes,
prxiertim theologiam, 8c canones, ftipendia pulpitorum, atquc fermonum ad
docendum,&confulendum:quandoquidemlunroperamJfericordixfpiritua-
lia,vel adcapertinenria. Taliaetiamfunthofpitalia,confraternicacesconfti-
tucx ad hofpitandum, veftiendum, Sc curandum egenos , ad reficicndas domus
inopumexuflas, & adcapciuos redimendos:funccnim operamifericordix. Ex
quaradicali diffinitione fumi potefl: ratio illius glof. celcbris, !. fi quis Titio.fF.
de Icg.i. quacenus afleric, qubd legacum illud, quod legatur ad animx falutem,
eft pium. Ratio enim cfl': quia eft opus mifericordix , eo quod fit ad opitulan-
dum animx cgenti,vel qux pucacur egere. Ex eadem quoque radice fumitur ra-
tio cius,quod Baldus in Margarita,verb.Tefl:ator,ait de rclmquen te pro anima
fua, & de rclinquente filio fpurio pauperi. Hinc etiam defumitur ratio, cur le-
gatum alimcntorumfa£tumdiuiti,inrbro exteriorinon iudicaturpium,etiam
fi legans dicat aperte , fe illud amore Dci, fiuc pro anima fua faccrc,iuxra glolTI
receptam inl.Illud.C.de facrof.eccleCRacio enim eft:,quia in eo foro prxfumi-
tur pocius legacum ob amiciciam,cognationem,vcl Iiberalitatcm,quara ob mi-
fericordiam : licet vere ob cam legetur. Econtrario vero iudicabiturpium id
legatum quod legatur pauperi, 8c fi non exprimatur , quod ob mifericordiam.
Ex quo infertur nonnunquam ea, qux apud Dcum funt opera pietatis,apud iu-
dices iudicantur profana:&cconuerfo,quod efl: profanum in eius diuinx maie-
flatis confpcdlu , pium inter gentes cxillimatur : cui confcquens eft-, beneficia-
rium , vel quemlibec alium obligacum ad impcndendum aliqua inopcrapia,
debere impendere in opera, qux vere funr pia coram Deo , & hominibus : quo
vtriquc foro facisfaciac,vel faltcm coram Deo : vc in foro confciencix fic cucus.
Nequcarbicreturfefatisfaccre,eoqu6dimpendatinea,qux hominibus , qui
facifcdecipipoflunt, appareanttalia. Exeadem quoquerefolutioneinfertur,
nonefieopcrapia quoad hoc propofitumilla, quxfiuncfolum inhonorcm,
gratiara,& amorem parcntum , & cognatorum-, u non fiant ob mifcncordiam

ratione

R E D I T I B V S, Q_V JEST. I. 3^

rationc egeftatis : quia licet fint opcra illius virtutis , pietatis , qua parcntcs Sc
iun(5fcos fanguine coIimus,vt probat l.Si quisaliberis.fF.flcIiber. agnorcibi;
Cum hxc res cx a?quicnte , charitatcque fanguinis &c. adiundo §. Item refcri- ^
ptum jibiexofKcio pictatis,& traditThom.recep.i.fec.q.ioi.art.r.nontamcn
funtoperapictacis quxdiciturreligto,quaDeumcolimus,nequcillius,quaedi-.
citur mifericordia,qua egenis opitulamur.

SVMMARIVM.

Benejiciariui fotefl fe homfte alere de rediuhmfui heneficij , etiamf /jaheaP

tatrimoniunt^ fruandoilludy & eitis reditm qwhus volnerit. nu.\.
Bencficiarim potffiadeo lihere dijponere de his quA reliquat, ex hls qu£ de^

center impendere foteJi,ac de j>atrimonialihus.m.%.
ChriBi menti conformitis , reliquare aliqtia ex his qua decenter infumi fof

funt in aliqua opera virtutttm, quam infumere omnia in voluptatem

etiam honejlam. nu. ?.
Jmpenfi minorft in viCtu, cum reliquu ceduntimfendentiy &c.nu.^,
K^hshnentia continentia nutrix.nu.%.
Monachus , cum certum quid im^endendum defgnatur,fotefl largiri elee-

mofynam de reliquatis.nu.6.

XXX. MoneOjdixifTe mc in praefato IibeIlo,q.T.nu.9. quod fcre omnesfe- '
qunntor Innoc.in c. Indccorum, de artat. & qualit. dicentem , quod prius fenlit
glof.c.Ref.ii.q.i.^^ pulchre refoluitCard.confil.iio.quatcnus ait, poirebenc-
ficiarium iufle impendereredirus fuibeneficij in fuos , fuorumque necclTarios
vfus:& in remunerationem de fc benemeritorum,& in pauperum alimoniam:
intclligendo tamen pauperes,non folum eos,fed etiam alia opcra pi.T,vc in mo-
nito XXVIII. diximus intelligcnda. Omnes etiam fere fcquuntur illud,quod
idcm Innoc.ait in c.Epifcopus, de prsb.fcilicet, quod bcneficiarius, etiam fi di-
ues fic , & habcat ex parrimonio vcl aliundc , quo fe dccenter fuftentet : poteft
tamen licitc fi vult fuftentarc fc, de fuibeneficij reditibus , & feruare patrimo-
niumcumeiusfrudiibus,quibus volct,cognatisveIextrancis.Qnodmagnifico,
& multum amplio in fauorem bencficiariorum in didla q. i. nu.y*). & amphaui
antcam ManualijCap.iy.nu.uy.extendcndoilludad ea, quarbeneficiariuspar- i
cius viucndo , & fraudando genium fuum feruat , & reliquat ex illa parte rcdi-
ruum fui beneficii,quamdccenterpottft impcndcrefuxperfona:vflbus, aiens,
pofTc iUosramliberc difponcrc de ilIis,acdcreIiquisfuisbonis profanis pa-
trimonidibus , pcr conrra6lus , vel vltimas voluntates quoefitis : qus amplia-
tioproculdubio defcndendacft. Primoquidem,quia communis opinio non
cft defercnda abfque textu , vel i flficaci ratione id f uadente. capitulo finali , vi-
gefima diftin<51:ionc,& loanncs Andrcas in ca.i.de conft. receptus ab omnibus.
Secudo,quia quacfita per induftria bencficiarij,funt ci patrimonialia,vt in prae-
fato lib.q.i. nu.7.& fupra mon.X X I.& X X I I.probauimus.& ilkjqu^ per par-

E i

5<j APOLOGIA LIBRI DE

fimoniamreliquantur,per quandainduJdriam quxruntur. Terrio,quia per hoc
non prziudicatur vliis paupcribus, vel aliis operrbus piis,fed folum genio, fiuc
ventri , & fenfualitati bencficiarij , quam cxpedit mortificare , iuxta illud i. ad
Goloir.^. Mortificatc mcmbra veftra , qux funt fupcr terram : & illud.i.Petri.j.
5 Mortihcatos quidem carne,viaificatos autem fpirira.Quarto,qu6d longe con-
formiuscftintentioni Chrifl:i,abfl:incriac,fobrietatis, & modcftiz amantiflimi,
honcfte ahquareUquare, qua:in voluptatcmetiam honcftam infumi pofTunt
in aha opera bona, puta, charitatis,.beneficientiar, vel aliarum virtutum , licet
non fint mifericordix, quam fuo gcnio etiam honcfte profundcre.argum.illius
Hieronymiinc.Vtinam femper ieiunarepofTcmus.y^S^.dift. & c.Epifcopus. &c.
Parfimoniam.4i.dift.Quinto,per ea,quibus in prarfato Iibcl.q.i.nu.8i.probaui-
mus , id multum conucnirc ad fcruandam caftitatcm , & modeftiam , qu2 func

4 virtutes clcricis maxime nccclTariarjiuxta totam.4i.dift.Sexto,qu6d fere omncs
minus cdunt,potant,vcftiunt,&: minorcm familiam aIunt,quandofciunt,qu6d
ea qui omittunt irap>endere in illis,feruare pofiunt in eIeemofynas,& alia vir-
tutum opera,quam cum cognofcunt, qu6d non plus reliquum fibi facient,fi fe
abftinuerint, quamfifefaturauerint.; Etconftatadcaftitatempromouendam,
abftinentiam cum fobrictate multumconducere , iuxta illud Hymni horar pri-
mar,Carnis tcrat fuperbiam,potuscibiqueparcitas:& illud Anaftafij,Abftinen
tia contincntizE nutrix eft:citatum a glof.CIem. Ne in agro, de ftar. Monach. in
princip. & quod modeftiaj, pompseque mundana: contemptum ,iiiultum iuuat

5 parcusindumcntorDm & famulorum vfus. Septimo , quod pafEm cernuntur,
quifatisfaturi &induti dicunt-,Comedamus etiam hoc,& bibamusillud:& hoc
aliud induamus , quando quidem neque plus , neque minus foluturi fumus. Ec
multi viatores,qui obferuarent ieiunia diebus ab Ecclefia pr^ceptis,ea non ob-
feruant in magnis Galliarum & Italiae diuerforiis , quonia tantum oportct eos
foluere inc(rnatos,quam coenatos ; quin & multi religiofi funt, qui minus car-
nis, & fruduumcomedercnt,&minus vinibiberent,paucioribulque indumen
tis,& calciamentis vtercntur, & indumeta, & calciamenta magis obferuarent,
fi propter id, paulo plus iUis elargiretur , ad hbros emendos , & ad confangui-
neos pauperes eleemofynafubleuandos , & ahasxcculas, quaceos confolaren-
tur,quam fcientes,qu6d non plus fibi accipiet,quam expendent. 06bauo,qu6d
aliquando rcfpondimus j Monachum vel fratrem, quem conuentus mittit lon-
gius,aut ad diutuma negotia, quantitate certa pro quotidiana impcnfa afligna
ta, eo pa(5to,qu6d neque plus ea,neque minus dabitur, fiue multum fiue parum
expcndat, pofte de eo, quod ei fupererit, parcius viuendo, eleemofynam elar-
giri:quia tacitc vidctur ei fadta in id facultas per prxdi(3:a,& proxime dicenda,
licetipfefitfimplexmonachus , qui eamabfq-, aliafacultateracerenonpoteft.
iuxta glof.c. Non dicatis.iz. qu^ft.i. & glof.CIement.i. de vit. & honeft. cleric,
verb.Conuertendum. Poftremo, quodcommuni omnium fenfui videtur qua-
drare, qu6d ea^qu^dantur alicui adeius vi(3:um,in dubio ita ei dari, vt hberam
facultarcm habeat difponendi de ilUs , fine alterius prasiudicio , licet id faciat
cumfoIiusfujEvoIuptatis diminutione. Concludit tandeni hoc firmiter extra-
uagans a S. D. N. Pio V. editaanno if<>7. 5. Kalen. Septembr. quatenus de-
clarauit nonefle annumerandafpoliis S. S. Apoftolica: referuatis , ea quajfu-i

perfunt

REDITIBVS, Cty^ST. I. 37

perfunt morientibus clericis beneficiariis,vel penfionariis non habentibus be- 7
neficia, vel penfiones excedentes valorem 50. ducatorumaur.de cam.fecund.
communem arftim.cuius ratio firmaeft,hinchaunenda,quod quilibetclericus,
quamlibetfimplcx,impendit,3ut certe impendere poteft honcfte in fui fuften-
tationem pracratum reditum 30. ducatorom: & ita ca qux reliquat ex illis, cen-
fentur eis patrimoniaha,vcl quafi patrimonialia.Ex quo collige obiter, orrmes
clcricosnon habentesbeneficia,vel penfiones valoris raaioriSjquam^o.duca-
torum,nullatenus a teilando,vel pro libito difponcndo^prohiberi.

SVMMARIVM.

lUUones N. eneruesjitnt contra communem de reliquatis tx hisj qux hone-
fle imfendifojfmt.num.i.

XXXI. Monco,qu6d pra:fatus N. ampliationem noftram in proximo
monito firmiter probaram,pertinaciter negat,non folum contra me,fed etiam ^
contra Sorum inlib.io.q.4.art.5.deiuft.&iur.& Reuerendiflimum Epifcopum
Didacum a Couarrubias in c.Cum in officiis,num.i.de teftam.quos nos omnes
adidcitat:& contra aIios,quos in prxfato libelIo,q.r.num.^f).citauimus,videli-
cct,Io.Maiorcm in 4.dift.i4.q.i7.&: Adrianum in eod.4.q.i2.&: quodlib.tj.art.i.
quibusfatisconfonatTho.in 2.fcc.q.i8^.art.7.quatenus ait, Epifcopum difpo-
nerepofledc reditibus fumptui fuo decenti deputatis , perinde ac de reliquis
patnmonialibus: cuius fentcntia, vt paulo poft differemus, non debet intelligi
de parte fibi perdiuifionem aftignatajfed deilla, quxad fuos honeftos fum-
ptus eft necefiaria^cuius N. rationum nerui,enerues, verbifque proflui funtfex.
Primus,qu6d Pan.id fentitinc.Cumefles.num. z7.de teftam. Secundus, quod
non debet efle mehoris conditionis iniquus , fordidus & auarus , quam .xquus,
liberalis,& fplendidus: & qu6d iniquus,auarus,&mifer cft, qui parce viuendo
reliquatjfencceflariis defraudando. Tertius,qu6d qui id facit,peccatmortaIi-
ter , fraudando fe , & fuos pro fua dignitate debitis alimentis. Quartus , quem
pofteaiterum incogitanterrepetit , quod fecundum opinionem Archidiaconi,
clericus eft folum vfuarius, &qu6d vfuarius folum porcft habere idquodipfc
vtitur,reliquo manente Domino.Quintus,qu6d qui clericus hoc allegaret,tur-
pitudinemfuamdetegeret,nepe fe mifere,auare, & fordideidferuaffe. Sextu^,
qu6d is cui ex eleemofynis acceptis fupereft,id debet in eleemofynam dare^ vt
perCard.Turrecremataminc.Habebat.ii.q.i.&inc.Infinguhs.S^j.diftin.H.TC
autem,quibus nouus hic author nititur,nullatenus obftant. Non primum; quia
efto,Panormitanus ind.ca.Cumeflcs.num.27.de tcftam. id fentiar, vtipfeait;
non tamen ex profeflb , fed veluti per tranfitum facit, & '\6. quod nos dicimus,
tenent ex profeflb omnes fupra eod. monito citati. Adaliaomniaeius argu-
mentarefpondeo,qu6dillapr.Tfupponuntduo', quorumvtrumqueeft falfum,
&contra receptas fententias. Alterum , qu6d omnisbeneficiarius,qui parce
viuendo,fuumgeniumfraudat, peccar, &eftmifer,&auarus. Alterum,qu6d
nullus qui auare aliquid acquirit,poteft plus de illo difponere , quam qui hone-
ftenoluiriIIudqu.Trere.Quorumpriuseflcfalfuminmon. XXXII. proxime
fequenti monftrabitur.Alterum vero,in monito fubfequenti.

E 5

jg APOLOGIALIBRIDE

SVMMARIVM.

JBenefciarlushomfnereliquans aliqtta ,dehis quadecenterimpenderep'

teflynon feccat^imo tneretur. num.i.
Decentia ftatta non eft poflta inpun^o indtuiflbiU,fed hahet latitudinem,

alia maiorem,alia minor em. num. t.
fim V. Pontifex CMax. Jan^ifimum yrartfimum ,& admirahile farfl-

monidymodeHi£flmplicis,& religiofe menfd,liberaUtatifqueinpauferes

exemflum.num. 5.
tJMala fuapte natura nuRofnehonofunt hona.num.^.
JBonum,quodDbfnem bonum efltale,non eflfuapte natura malum.nu.^.

• XXXII. MoncOjfalfum cfTcjVt in mon. praccedenti dixi, id quod ait prac-
fatus N. part.},c.^.vidclicet,omnes qui parce viuendofuumque genium frau-
clando,reliquant aliqua exhis,quae dcceter expcnderepofTuntjpcccare. Primo
quidem , quia iicet illi, qui fraudant ob auaritiam , vel ob alium malum finera,
peccentrquia cuius finis malus eft,ipfum quoque malum eft.c.Cum miniHcr.i}.
q.c.cum multis, qua! in commentario eius adieci,nuperhicRomae compolito.
Illi itcm qui per indecentiam fcandalizando ahos id faciunt , contra ca. Nihil
cum fcandalojde prxfcript.Hcct,inquam,pra:fati pra,'fato modo fraudando ge-
' nium peccent, non tamen peccant:imo egregie benc mercntur, qui id hciunt
principahter ob abftinentiam,fobrietatem,humihfatem,modeftiam,vel alium
bonum finem,intracancelIosdecentia:,neminemper indecentia ofFendentes;
i licet minus principaliter intendant etiam aliqua reliquare,& reliquent.Quod
fieri poteft,& quotidie multi fandiores faciunrrquoniam, fecundum omnes,&
ctiam ipfummet nouum authorem,decentia ftatus non eft pofica in pundlo in-
diuilibihjfedhabetlatitudinem maiorcm, velminoicm, iuxta ftatusmagnitu-
dinenijvel paruitate.Frequenter enim contingit,vtqui decenter fe alic,odin-
gentisiiuxta ftridius extremumfuae decentiaj,pofTitinfe alendodecenter im-
pendere mille, iuxta extremum latius fua; decentia? : 6<c ita cofequenter finc vlla
indccentia peccato, & auaritia, pofretisquotannisreliquareducenta. Deinde
idemmoftraturexemploampliftimo iuxtaacfandiflimo& rari(Ilmo,S. D.N,
^ Pi j Papa: V. qui decentet quidem 8c honefte pro fumma , qua gerit dignitate,
pofretmenfacfuaEquotidianaeimpendere plurimaituminferculis,vinis, ^ bel-
lariis,tum in cantoribus,quibus animum grauiftimis negociis opprell-im refo-
cillaret,in aularis , & tapetibus , auro, argento, 8c ferico intextis, pro feftoruni
varietatc variatis , quibus coenaculumornaret. PofTet &patribus purporatis,
Regum legatis,& aliisconuiuia eademque prodignitate lauta,&fplendida
honcftefacere:quactamcn minimcfacit.Imomaximo Chriftianoru omnium
exemplo,adeo fimplici menfa vtitur,vt nullus,vel rarus fit in cius curia medio-
cri bencficio ecclefiaftico au6tus,qui tam fimplici vtatur. Oculatus enim teftis,
vtquifrequentcr data opera ob hoc, eius beatitudinicoenanti (non enim folet
prandere)afbti , afTero vidifte me iilum non folum dicbus profeftis , fed etiam

maxime

K E D 1 T I B V S, Qjy JE ST. I. 59

maxime feftis , imo & die ipfo S. Antonij abbatis, qui eiusnacalis , fimul 5«:
confccrationis^fiue coronationisanniuerfariusefl:, duobus tantum ouis in far-
taginefrixis,& aliquotoffis nefcio quo herbarumiurc, intralancem madidis,
& vnico potu vini aqua temperati,vix fex vnciarum,hauft:u contcntum coena-
tumfuifrc.Cumanteca^namReuerendiiTioio eius Architrichnofchalcomaxi-
mo Francifco a Reynofo Reynoforum genere Iliuftr. prognato, ironice prar-
dixiiTcmrVenio vifurusquamopiparam&' fybaricicam cocnam, maximus Ar-
chitriclinus , maximo omnium tctius orbis Principi hero fuo parauit , hoc dic
qumataliSj&confccrationis eiuscftanniuerfarius. Quam,& aliaseiuscQrnas
nemononlaudat,nemo non miratur,&:iurcquidcm:quialicctfint fimplicifli-
m.T,&:nulIadapum,beIIariorum,caIicum,paraficorum,diuitumauIa:orum pen-
denciumvarietateornarcui (plendent tamcncompofico eiusin cocnaculum c
cella exitu,& modeftamanuum lotione,bcncdi(ilione deuota, filentio graui,&:
perperuo,Ic(fbionefacrafan<fbcprolata, omnium minirirorum incomparabili
modcftin,cercmoniarum tantx menla; debitarum adamuflim obfcruancia,gra-
tiarumque a<5lione religiofillima, & cx cocnaculo in ccllam receptu compofi-
tiflimo. Nequc vnquam,donec eum ita ccEnante vidi,facis inccUexi ilIud,quod
concihum Carthagincnlc rclatum inc.pcn.^i.diftin.renouatuma Tridentino
fefr.z^.c.r.de reform.fignihcatjnempe,dignitatisepifcopalis audoritacem, non
tantum quarri opipara fybaritic.ique menfa, quancum virx ac fidci mcritis.
Tertio,qu6d non tollct vimhuiusargumenri,quircfpo;ideric,pra:fatiiS.D. N.
omnino quidem laud.indum,<8.: fupcr aftrafercndum^eo quod gcniumfuumfic
fraudat.-quianonfraudatob auariciam,dequohaudatore agicN.fcd vtea,qua:
reliqunueric, in pia operadiftribuat: quodadco quidemfatcoreflcverum, vc
eiuscubiculi prarfciStus maximusidemqucRcuer. Alexand.aCafal, pcruetere,
ac perilluftri Cafalium familia,codcm ipio dic,poftccEnam,cerciorem me fe-
ccrit.quodquiaprimodiefui Pontilicatusannoanniucrfarioinc6uiuio,quod
patribus omnibus purpuratis exhibuic,impendiciioo.fcuta:anno infcqucci,in
quo idcm non icerauic,totidcm iuflit diftribui pauperibus:quin & alio anno du-
plicata impertiuit. Non tollit, inquam, vim prxfati argmnenti, qui Cic refpon-
derit.Tum,quiacaquacfuaptcnatura func maIa,nuIIolincbonofiunt bona.c. 4
Non cflputanda.i.q.i.c.Denique.i^.q.^.quod lace probamus md.commento.c.
Cumminiflier.ij.q.^.num. EcconfcqLicnternoncfldefe,nequc fuapce natura
mala illa genij fraudatio, fi hoc bono fine fic bona , & pcr confequens eadem
rationc fictbona,fi obvirrucemabflinenciaj,fobriecacis, velobalium bonum,
& aptura fincm fiac:& pcr confequurioncm cciam ll fiac adhoc,vc aliqua opcra
charicatis, beneficicntiaf,Iiberalitatis, &aliarum virtutum exercear,etiam fi
non fint elecmofynje, neque adus vit cucis mifericordi.x: Sc confcquenter, fal-
fum efl: omnes bcneficiarios fraudantesgcnium parcc viuendo, pcccare. Imo
indubiratum efl:, bencmcreriplurimos,qui principaliter ob abflinentiam, fo-
brietatem,fludiofitatcm,beneficentiam,vcl alia virtucum opcra, & fecundario
vtaliquareliquenr, parce viuunt, & fuum gcnium fraudant minus,quam lufte
pofTuntjimpendentes dc his,quaj dccencer fecundum decentia: fua:laxius ex-
tremum,potcrantimpendefc.

40 APOLOGIA LIBRI DE

SVMMARirM.

i^um qustrenti frequentef Iketyquednon licetnolentijtctfuarere.nu.r,
^uaritia, qud non efijpeciali vtrtuti iuIHtia contrariajtu acquifitionem

imfedit,nec adreHitutionem ohlij^at.num.t.
Intelleift*s illitis dicti ,fiultu6 non dehet ejfc melioris conditionls , quam fa-

fiens.num.},

XXXI I L Moneo,falfum itcra efle vt fupra monito XX X L dixi,id quod
1 prxfatus N.m eod.Ioco,vidclicet par. 5.c.^.pra»fupponit,arguendo contra prx-
fatam ampliationem pofitam fupra monito XX X. in fauorera beneficiorum,
fcilicer,Ncmini, qui aliquidauare quirit, licereplus difponeredc illo,quam
illi , qui honefte vulc illud quarrcrc. Tum , quia qui ob auaritiam mercaturam
exercet,&per eam quaeritaliqua,(ine alccrius vlla iniuria^c iniuftiria fitvc-
rus Dominus eorum,& poteft: de illis rebus pcrinde ac de aliis fuis fandie quaj-
fitis difponere. Sicut&qui in loco facrocontrahendo aliquaqu2Eric, peccat
Guidem-,poteft caraen deillisperindedifponere,acfic5crahendo in loco pro-
rano id fecilTet.iuxta glofT.flngul.communiter receptam, in ca. Decct.§. fin. de
1 immun.ecclef.lib.<>. Tum,quia fola illa auaritia, quaj eft concraria virtuti iufti-
tia: fpeciaIi,non aucera alia, qux folura iuftitiae virtuti generali liberalirati, vel
aliis virtutibus opponitur , irapedire potcft difponendi facultatcra inducendo
reftitutioniSjfiue refarciendcC iniuriae obligationem, vt fentitTho. receptus. 2.
fcc.q.iiS.art.i. & 2. Quare qui beneficiarius , etiara fi per auariciarafraudando
genium fine alicuius iniuria, & iniuftiria, quarret aliquid dc fuis patrimoniali-
DuSjVel beneficij reditibus,poflet de illo difponere,perinde ac de illo,quod per
auaritiamcontrahendo,& peccando alias iufte qua:ret: cum tamen ille, qui ta-
lia noIuitquaerere,neque quajfiuit,nc quid inhoneftum faceret, nonpoltetdi-"
fponere de illo,quod non quxfiuit,fed potuit vt alij quarrere.Tum,quia nii iu-
uat aduerfariumillal.fi a patre.§.Prajdo.fF.depetit.haEredit.quamfatisincaute
ad hoccitar.-cui etiam confonat c.i.dc poftu!.prael.& cEum qui,de prxb.lib.^,
5 quatenus probat , quod non dcbet efle melioris condicionis ftultus quam fa-
piens,nequemalus,&inobedicns.quiailludinteIligitur,cum vterqueideravei
fimilefacitjquodincafupropofitononcontingit. Ineo enim agiraus deduo^
bus , quorum aitcr quaerit licetauare-, aiter autem non quaerit, ncque auare nc-
guc iionefte.

SrMMARIVM,

Pauferditatus iuBe eUemofynU libere eifa6iU/Ktn tenetur ad eleemffinam

legeiuHitia,magis quam alius diues.num.i.
Bleemof/na vtflurimum liheritts datur,quam reditus henefcpj.numx,
Lege naturali adpa^a & onera tenemur.num.i .

XX X 1 1 1 1. Moneo , quod praefatus N. arguendo contra noftram praefa-
1 tam ampiiationem,in monito XXX. pofitam, inaniter aut faife ait in d, c^.

par.3.

R E D I T I B V S, Q_V JEST. I. 41

par.j. paupercm reneri ad elargiedam eleemofynam de fuperfluo, pcr elcemo-
fy nam quaelico. Inane quicicm, /1 intelligir, quod tenetur vc aiij «iiuitcs, quia de
illonemo dubitatifaireveroflmtcIIigit,quodtcneturpIurquamilli.Tum,quia
nulla ratio, neq-, vlla lex ad id eum obligat:& fine lege vel efficaci rationcnon
eft inducendaoblig.uio.c. C6ruluifti.2.q.^.&c.i.detranslat.praeIat.Tum,qu6d
libere fine onere vllo vt plurimum donatur^eleemofyna pauperibus,vt in pn-
fato libello.q.2. nu.iS. diximus. Vnde pauper impendcns voluptuofe, vel male
qi»^fitaperelcemorynam,non teneturrcftituere^vt Adrian.aitin4.de rcft.q. 12. 2
col.^^". Tum, quod hac ratione,in d.nu.zS. diximus, aliud cfTe dicendum de redi-
tibusqujclitis per paupcrcm via eIecmofyna?,& aliud de reditibus bonoru cccle
Cix beneficiorum : quoniamclcemofyna fine vllo datur onerc-, bona vero prap-
didta cum onere tacito, vcl expreffodandi fuperflua pauperibus,vt probatu eft
fupra,monito X X V II. & ita tcnctur ad illud lege iuftitia: naturali,nulla con-
fuctudine deIebili,qUvT iubct pa6la fcruari.c.i.de padis, & I.i.fF.eod.etiam taci-
ta.I. Labeo.fF.eod. quarq^ iubct implcri onus iniuncfhim cmolumento ab eo, qui 5
rccepit illud.l.fccundum naturamjf.de reg.iur. Clcm.i. dc cenf^b. vnde habent
origincm.I,i.& i.C.dc donat. qui fub modo. & l.i, C.de his, qua: fub condit. &
dcmonflrat. & C.de condit. inferr.

SVMMARIVM.
Benejicimm etUm fecundum K^rchtd.flufquam 'vfuArm eji , & minus
quam vfujru^uariu^.nu. i.

XXXV. Moneo,qu6d prsfatus N.etiam arguendo contra pra:faram am-
pliationem, in d.c.^.j.par. malefignificat Archidiaconumdixiffe, beneficiarios
cfTc rantum vfuarios , tum quia id ibi nullibi dixit : tum quia , vt alia omittam,
Aluarus Pclagius, acerrimus eius in hoc defenfor, in prxfato hb. deplan dt. ec-
cler.i.par.cap.iS.fequutus eum, aitid, quod diximus fupramonito XX I II T.
Vfuarium in re in qua vfum habet , nil aliud habcre quam vfum quotidianum.
Inft. de vfu Sc habit. in princip. adco quidem , vt ius quod habct, neque locare
alij,ncc vcndcre,neque gratis concedere potefl, vt ipfe textus ibi habet. At fe-
cundumopinioncm Archidiaconi,beneficiariushabctiusadminiflrandibona
omniabeneficij,Iocandietiam& vendendi reditus,fcqueexillisalendi,&:re-
liqua diftribuendi paupenbus , quos elegerit ; vt fupra late did:um eft monito
XXX.&ficutnonfuntvfuarijtantum,itanonfuntetiamvfufiudluarij,faItcm
libcre & plcne : quia vt in d. lib.q.i. nu.70. diximus, vfufrudluarius donare po-
tcft,&reIinquereinvita,&inmorte licite fuos frudus cuicunque voluerir.
Infl:.devfufru<5I:.inprincip,& melius.lnft.de vfu&habit.^.i.fme vllopauper- *
tatis,autpietatisintuiru,obfolamamicitiam,cognationcm,autliberalitatem.
Bcncficiarius vero,minime : (juod fatis clare probatpofl alios concil. Tridenr.
feff.i^.cap.i.de reformar..

SVMMJRIVM.

Vfuftuetus caufalis quid?& quad is nuUatenm ^ertinere fcteft ad beffeji'
cium^n honis henefcij.nu.\,

F

41 APOLOGIA LIBRI DE

X X X V I. Moneo,qu6d ficut pr.Tfams N.malc fignificauit in praifato ca.^'
3.parr, Archidiaconum tenui{Ic,bencficiarium cfTc tantum vfuarium, vt in pro-
ximo monito didlum cft : ita pcius dixit in 4. part. cap. ^. quod bcneficiarius eft
I vfufru(5tuariuscaufalis.Quoniamillcdiciturvfufrud:uariuscaufalis,quihabet
ius vtendi & frucndi aliqua re vnitum cum eius proprictate , eo quia eft domi-
nus eius.iuxtr mcntcm Bart.& aliorum in I.Qui vfumfructum.ff.dc verb.oblig.
quam breuiter laf ibicol.y.dcclarat.Atbeneficiarius,quiimuis habcrct ius vten-
di Sz frucndi rcbus,&: bonis fui beneficij, non tam.en Id haberet eo quod firdo-
minus corum , vt efficaciter , & latc probatum eft monito X X I II L demon-
ftrando periculofum efre,aflirmarc poft concil. Trid.id quod ipfe contra com-
munem,imo & omnium catholicorum fcntcntiam, noue fomniauit,in d.cap.y.
vidclicct, Verum dominium bonorum ecclcfia: eflTc pcncs bcncficiarios.

SVMMJRIVM.
BonActiam immohilUcom^arata^er benefidarium exreditihus henefc^,

nonfiuntiffo iure ecclefu,niji nomine ipfas quarantur.nu.i.
Intellc6lusiurium, quihus figmfcatur , comparata ex reditihus ecclefuferi

ipfiureeius.nu.z.

XXXVII. M oneo,qu6d pra::fatus N.in ^.par.cap.i.prolixc multa extraria

mifcendo, rigidiorcmque fe beneficiariis , quam communis, & nos fumus, ex-

I hibcndo, concluditj omnia , qu2 bcneficiarij quarrunt de reditibus fuorum bc-

neficiorum, quxri ccclcfiis eorum •, & ita qusri , vt ipfo iure dominium eorum

tranfcat in illasiimmo & pofTcflio, adco quidem, vt comperat ecclcfiis non fo-

lum* hypothcca, fed etiam Saluianum interdidlum:quia conclufio primo ex

diamctro cfl contraria alteri eius conclufioni , qua affirmat, bcneficiarios , ita

dominos cfTe fuorum ecclefiarticorum redituum , ad difpenfandum eos pro li-'

bito , ac funt laici fuorum faecularium. Et ne dicas id dici ab eo arguendo con-

trafuam conclufioncm, confidcra, quodid profcquitur per i^.fohai &: tandem

multis extrariis immixtis , sffirmat id quod notamus , excepto illo dc Saluiano

interdidlo, quod in medio rcliquir. Deindc, quod ncque Archidiaconus,neque

vllus alius,qui illum fequitur,etiam fi I5gc flridius,quam N.Ioquatur, vnquam

dixit,qu6d veflcs, libri, phialar, fciphi lances, coclearia argentea,&aha fupcl-

Iedilia,&: mobiIia,qua: beneficiarij cmunt in vfum fuarum perfonarum,vcI ad

donandum quibus oportet, in iuflam remuncrationem obfcquiorum, aut mu-

ncrum ab aliis acceptorum , aut conucrtendum ca in opcra pia , fiant iure ipfo

ccclefiarum eorum,ita quod non pofliint ea vendere,aut commutare plufquam

alia cccicfiarum fuarum vtenfilia, in vfus proprios earundcm comparata : imo

nequc domus,ncque vine^,prata, area^, vel alia immobilia, qu£ cmunt ad tra-

dendum, & poftea in dotem, vcl donationcm prcptcr nuptias , aliquibus pau-

peribus cognatis , vel aliis , aut capcllie alicui in dotem , vcl ahis piis operibus

fiant eccleiiarum •, ita vt fine caufa , & folemnitate ab cis auelli ncqueant •, ob-

flantec. Sinecxceptionc.u.q.z.(Scc.NuIIi,dc reb.ecclef.non aIien.Tertio,qu6d

bencficiarius,Iicct non fit tam liber oninium redituum ccclcfiaflicoriun domi-

nus.

R E D I T I B V S, Qjy .€ST. I. 43

nus,ac l.iicus fuonim-jcA camen dominnsaftridus,veladminirirator eorum, ad

fe honcfte alendum ex eis,& diftribuendum rcliqua pauperibus,quos ipCc ad id

elegerir; pr.TfentibuSjVcl abfenribuSjprxfentis temporis,vel futuri.Et ita ea fo-

lum,qua: ipfc emit pro ecclefia fua, feu eius nomine, ipfoiure fiunt eiusirrcuo-

cabiliter,iuxra 1. ii.C.de facrof. ccclef.non autem alia, qux emit ad vfum fuum,

vel alia opera pia,in qu.Tiiiftepoteft ipfcillaimpcndere. Itaquodeademom-

nino,&: tata facui tas fit bc ncficiario in rebus cmptis ex bcncficij reditibus,qux

& quanta in iufifmct rcditibus:6<:confcqucnter ica,& non plus,neq; minus po-

teft difponerc de quarluis cxcis,ac dc ipfifmerrnificum illaemir, vcl quxritcc-

clefi.T nominc,ac e.i mcnre vt ilico fiant ipfius bcncficij, vclecclefia;,iuxta prx-

fatam.i.fin. C.de Sacrof.ecclef. qua: non extenditur ad ea qux beneficiarius fibi

emit:quianontranfit perillam cmptionem ipfoiurein bencficiariumdomi-

nium rei cmptxnomine ipfius virtute folius contra(fl:us f.idi in vfam perfonac

{ua:,velin fines prarfatos.Oportet enim interucnirc traditionc,per quam tran-

fcatin eum illius dominium , vel poteftasdifponendi deillaetiamad pia, ficut

potcratdifponcrede reditibus,cxquibusiamcmit,iuxta.l.Traditionibus.C.Qe

y>SLCt.Sc §.Pcr traditionem.Inftit.de rerum diuif. vt ragitur in fine huius moniti.

Quarto, quod non obftanr illa multa, qux ipfe pro fc adducit , puta.c. Placuit.

ii.q.j.&rcap.Sacerdos.&rc.Presbyrer.tS^rc.Quicunquc.iz.q.^.iJ^^c.i.&c.Inqui-

rendum.Si" c.fin.dc pccul.cleric. qua: verbofius ipfe ad littcram recitando ci tat,

nominaconciliotumquibustribuuntur,nominando. Perqua:v:deturprobari,

quod nullus bencfici.Trius dcbct emcre a^ros aliquos, vcl nr^edia fibi, dc rediti-

busfuibeneficij:neaucnomenfuymininftrumctisemprionuminfcribcre:fcd

debct cmerc fux ccclcfix,&: nomcn eius in inftrumento poncrc.Ad quT orania

refpondeo:primum,miran mc qucmodo N. qui verba illorum adco ponderat»

aufit dicere,bcncficiarios afCc adco libcros dominos redituum fuorum eccleCi:!-

fticorum,aclaicosfuorumfxcularium. Deinde, quodfcnfuscorum. naturalis„ ^

& gcrmanus cft-, quod bcneficiarij non dcbct emcrede reditibus ccclefix, quos

iphnonpofi^untconucrrcrcinvfusfuos, aliquidfibi ,fcd tantumipfi ecclcCix,

ncquedcrcdiribus, qucsin fuos vfuscouertercpoftunt, dcbentquxrercfibica

animo,vti!IudfiatfuumaddoradnmilIud,cuivolueritprolibiro,fcdl>ejiead

cifcAum vtendi eo ad fuftentationcm fuam, & fuorum, 6c paupcrum, aut alio-

rumpiorum, prxfcntium , vel ablcntium, praefentis temporis, vcl futuri. Cau-

tum tamen & pium eflxt, vt inftrumentum emptionis rei immobilis fierct

nomineeccIefia-,fiiIlud vult ftatim ei applicarc,velexprimcrc gcncralitcr,

vel fpecialiter finem illum pium in qucmemit,&:vult applicatumiri;fita-

menfimplicitcr & abfolutc fibi nominc fuo emat, fiet fuum per tradicionem

cumillo onerecrogandi fuperfluapaupcribus,cum quo rcditusillicx quibus

cmit , pertincnt ad ipfum : qux eft quotidiana , <!<cpia refolutio fundata in illa

rcgula, qu.Tchabet: fubrogatumfaperenaturam eiuscui fubrogatur. I. fi cum.

§. Qui iniuriarum.fF.Si quis caution.& cap. Ecclcfia , vt ht. pendcn. cum aliis,

gux probant frcquentcr rcm fuccedcre loco prctij. Addo tandem texrus irrc-

fragabiles , in exrrauag. lulij III. Datum Romx anno i^^p.rclataad literam

a nobis in Comment.cap. Non licear.ii.quxftio.2. & in exrrauag. Pauli 1 1 1 1.

cdita anno lyj^j.relatajvbi fupra. dc in alia Pij 1 1 II. cdita anno 1^0. rclataibi-

F z

44 APOLOGIA LlBRl DE

dcm : Perquasprzfatifummi Pontificcs clare dcclarant , omniamobilia, im-
mobilia , & fe mouentia quaefita abencficiariis de ueditibus fuorum beneficio-
rum, dici Sc cflc fpolia ecclefiafticorum debita Paps, & non aliis. At conftat,
quod fi empta a bencficiariis, fuo nominc & fibi, fierent ecclcfiarum ipfo iure,
pcr l.fi.C.dc Sacrof. ecclef. perinde ac empta nominc ccclcfiarum , non cenfe-
renturfpolia,quarmortuobeneficiario debcrentur Papa:, velalijhabentiius
fpoliorum plufquam alia ccclefiis incorporata. Pcr ea,quar in diffinitione fpo-
liorum dicimus in d.c. Non liceat. Nec obftat , quod fupra monito X X 1 1 H.
dicflumcftiOmniumbonorum ecclefiafticorum dominium eftc penesChri-
ftum, &c adminiftrationem eorum vniuerfalem pencs Papam , 8c particularcm
maioris partis eorum pencs alios : Sc quod rcditusecclefiafticifuntbona eccle-
fiaftica j & confcquentcr ipforum & bonorum emptorum ex eis dominium eft
pcnesChriftum:& fola adminiftratio pcncs miniftros cius & ecclefias ipfo-
rum. Non inquam id obftat : quia vt in raonito XXV. nu.i. didum fait , duo
funt genera bonorum ecclefiafticorum quarta: fpeciei. Altcra funt bona incor-
porata ccclcfiis : altcra rcditus eorum , & bencficiari j maiorcm poteftatem ha-
bcnt in his , quam in illis. Et licet ipfo iure irrcuocabilitcr , quocratur Chrifto,
& cius ecclcfiis ipfius nomine dominium, & adminiftratio cmptorum nominc
ipfius : emptorum vero nomine bencficiariorum , dominium & adminiftratio
non quxritur ctiam reuocabiliter ante traditionem nec Chrifto , nec ccclefiis,
ncc beneficiariis.

Sr CM C\i A RIVM.

Benefciarius vane/uel^rofine henefcij reditm imfendes,feccat mortaliter,

num.\.
Et ajferere contrarium, ejialiquihu^ quadamharejis.nu.^»
Opimo communis tenenda,niji,&c.nu.i.
Petrus Sotusmagnum Dominicani ordinls ornamentum.nu j.
Cardinalis lUuJirif. Vermienfts, etidantepurpuram nomine Hoftusjtoti orhi

claripmus, Petrum Sotumfelicifime contra Srentium defendit,nu.\.
Frater CMichael Medina laudatus. nu.$.
NouitateSiprdfertim relaxantes mor^s, 'vitandd.nu.^.
Opinio 2{jtpud omnesfere €atholicos male audit,nu.^.
PapaJiicetnuUi legi humdn^z quo ad*vim coa^fiuamjuhiiciatur, tamen non

permittitfihi ifum opinionis isljiu.^,
K^liena qudrens,fua perdit, vt totum quiqu£rittotufn.nu.6,
Materiajttperhiendi, amhiendt,&c. toIienda,nu.y ,
Didacus a Leyuaftue Couarruuias laudatus, nu.S.
JSona Ecclefaliica ejfe vere ChriHi, & exmete eiusfuhie^a oneri trihuendi

fitperfluapauperihus. num.^.
Dominicus Sotuspaiinodiam tacite canere videtur.nu. i o .

Ecclefa

R E D I T I B V S, Q_y JEST, I. ^

Ecde/taBid , etiam epifiopf , menfafimflici , & apparatupAupere vtantur.

numero ii.
Benefciaritu , qui tribuit reditm diuiti , quifihi henefcium procurauit,

mortaliterpeccat.num.ii.
Traditiones C/fpoHolic£perinde ac diuin^ feruand/z. num.i^.
Bona ecclefasHca ejfe Dei,effi dandapauperihm., & non diuitibtn, ideoque

non ejfe aque libcra atque laica,concilium Trident.defnit.nHm. 1 4.
Bonorum ecclefaflicorum impenfavana, & profana non ideo mala , quia

prohihitafedprohihita,quia mala.num. 14.

XXXVIII. Monco , quod in prarfato libello noftro ad prxdidam qu.r-
ftionem primam affirmatiuc rcfpondemuSjidquodcommunisopinio fequnta
mentcmlnnoc.in c.Indccorum,dc xtar.^Scquaiit. affirmat, fciIicct,non folum
venialitcr, fedctiam mortaliter pcccarebcncficiarium, qui vane vclprofane
bcneficij fuireditusimpcndit. Circaquamconclufionemadeopr-Tfatus N. &
egofumuscontrari), quodille ait-, bencficiarium adeoefl[e Dominum fui be-
neficijredituum,acaliorum fui patrimonijjpcrinde quoquepofTe illosimpen-'
derc in quofcumque volet vfus,ac alios fui patrimonij reditus: ncque plus pec-
carcin illis profane,vancueimpcndcndis,quaminiftis:nequcpIusquam laici
in impendcndis fuis frcularibus reditibus.Ego vero fequutus communem opi-
riioncm,quampra: ca:teris alTerit Archidiaconus in c.Statutum.^.AfTcnrorem.
coI.penuIt.de relcrip.Iib.6'.& in principio 44. difl:in.& in c. Si epifcopus.ri. q.r.
contra aiojld adeo elTe falfum,&: contrarium cathoIica:(qux facrofanda Ro-
mana efl;)ccclcfia: canonibus,qu6d nullatenus efTet fcribendum, neque audien-
dum.Primo quidem, quod a communi fenfu non eft recedendum fine lege, vel
efficaci ratione,per c.fin.io.difl:.& dodrinam Io.And.receptam in c.r.de c5ftir.
pra!fertim,quando eft adeo vt h^rc rccepta;&- adeo debili ratione fiindata con-
trariaacinfoIens,vtnuIIusantiquorumCanoniftarum,etiamipfoN. cofiten-
tc,id audire voluerit.lmo prarfatus Archidiaconus in §. Afteftbrem^cfte harreti-
cumin iure dixerif:cuiusdi6lum,licct N.dicatin^.part.fuilib.cap.t.nu.rf.non
clfe intelligendum de vera hajrefi-,ait tamen intelligendum cfiTe de dido adeo a
communi{enfu&:mentecanonuraaIieno,vtnemo nifi qui ab eifdem canoni-
bus aperte diflcntire velit , cam fequi poflet: qua: funt vcrba eius. Alius tamen
longe vtroque iIIorum,&-mcinfacrisIitteris cruditior,&grande ordinisDo-
minicani ornamentum-,qui obinfigncm pietatem,fuita(acrisconfeflionibus
catholicifllmi ImperatorisCaroIi V.fatisfenfiireviderialicui potcft,eam efle
vere ha:rcticam,in Iib.de Inftitut.facerdot.i. part.de vit.facerd.le6t. 3. tit.de bo-
nis ecclefiafticis, in hic grauiflima verba. Primo omnium conftar ,'ex decurfu
totiusccclefi? ab Apoftolis,& ipfo iurediuinojbonaomniumecclciiarum,cum
Chriftifint,mcritoctiampauperumefle:ncquevlIa ratione, autpoteftate hu-
mana fieri poffe, vt licite in alios vfus,quara cccIefiafticos,& pauperum expen-
dipoflint. &pauIopoft. Et contrarium credimus eflecrrorem grauiflimum,
faltemcontrabonosmores, & iuftitiamj &quidnietiamcontra fcrir>cur:\m^

F 5 '

4<? APOLOGIA LIBRI DE

lixc iJlc: cuius di(fia/eo maiore funt apud omnes pios, & crudicos authorirate,
quo in^gniorcm ob pietatem , prudcntiam Sc eruditionem , in fuum confcflTa-
riumfibi prcTfatusImperacordelcgit, & adbellum in Lucheranos&: rcbcllcs
Gcrmanix fufcipiendum , & adminiftrandum con/lantiorem horcarorcm&
confulcorem habMJtj&quo ipfius fcriptacontrainfclicem Brencium fciicius
djgnacusfuicd(rfenderclllun:r.& Reuerend.idcmquepienti/Timus&erudiciffi-
mus Cardinalis Vermienfis,qui fub nominc,Hoiius, cciam ance purpuram coci
orbiChriftianoeraccIariflimus. Noncft aucemis PecrusSocus,idemqui Do-
minicus Socus fupra cicacus,vir eiufdem ordinis erudiciflimus quidem,&: pijfTi-
muSjfcd aliquonomine illo infcrior, qui longcpoftnos Salamancicxcache-
dram & drcftoracum obcinuir,^*^cuiusmuIcasopiniones,quasconcrareccpca$
tentauit, habicaqueqiis dcbcbdturcircucrcntia,non finecomplurium eciam
ordinis fui &fchol3evirorumdo6ti{]imorum confenfu, in variis noflris opu-
fculis refellimus.Quarum vna crt: ha?c,vt patct in q.i.& 2.pr.Tfati noftri hbelli,
cuius apologiam ccximijs,& an cea in Manuali cap.z^.num.iKS". & fequcn. Vna,
inquam,earumquamN. dcfenderenicicun&magis quam ille exeric,&ampli-
ficac,rancomeafencenciamaiorebenehciariornm animarumdamno, & deco-
riscIericalisdecrimenco-,quancomagis fulcicillos impios, quincdccimaccleri-
cisfoluerencur, earationemultisperfuaferuntjquodilliciscanquam fuipacri-
monij redicibus vcerencur.Reuerendusicem admodumfraccr MichaclMcdina,
m?.gnum cocius perqueiHuflirisFrancifcanorum ordinis ornamencum,Iib.7.de
red:a in Deum fide, omnium ordinis fui virorum (in quibus profedlo complu-
res funt doct:ifTimi,iuxta ac pientiflimi^mentem complcxus, prxdidlam nouam
opinionem appcllauitfacrilegamj&rrale^n, quxeuangelicum opitulandipau-
peribus miniflerium excluditjqux adulatoriis,& vaniffimis quorundam fophi-
ftarum nugis, in fcholas irrumpcns , protruderc cospit ab eis illam fand:orum
Authorum fententiam ^BonaclcricorumeiTe bonapauperum:qua fadumefl:,
vtecclcfiae actoti Cleromagni thefauri inuiderentnr, ^cvtin cledlioneepi-
fcoporum nongregt,fedepifcopisprouidcarur,mulciquc Principcs harrecici

^ bonaecclefiafticavioIenterinuafcrint.hxciIIiusfencencia.Secundo,confirmo
idem,co quod nouicates vitandx funt,quaparte vitari pofTunr.i.In rebns.ff. de
Iegib.& c.Cum confjetudinis,de ccnfuecud.cum ei annocat.& a communi non
efl rccedcndum,nifi vrgenteadidccxtu,aut rationc,c.Dequibus.2o.difl:in. & 1.
penuk. C.defidci commifT. &: in dubio, fecuriora & tutiora funt fcqucnda.c.
Ad audientiam,dehomicid.c.Si quis autem,de panit.dilf.y. &c non cfl prxflan-
damaceriaIaxandismoribus,in quod hoc fxcuium adeocfl propcnfum.ca.Ex
parccjdc confuetud.l. Conuenire, ff. de padbis docal. & in dubio, pro religfonc
iudicandum efl.I.Sunt perfonx,de rehg.& fumpc.funer. At noflra fencentia efl
vetuflior, imo &c omnium fere anciquorum , & communis eciam reccnciorum,
ipromecN.facenceincap.i.fecundarparcisnum.i.EftitemanimabusIongefalu-
brioripfomct teftc,in epiftoianuncupatoria,&fccurior vc palam cft, & mori-
bus reformandis longe apcior,vc ex concil.Triden.c.i.de reformac.fefliy.colli-
.gicur,& pietati ac religioni fauorabihor.-quippe qux caufam Chrifti,& paupc-
rum defendit.Ergo pocius ampledienda eft, quam opinio eiusnouapaucorum,
parum tuta,&raale fidacarinis,parmnreligiofa,& multum laxa, & quae pluri-

mum

REDITIBVS, QJTiEST. I. 47

mumbeneficiariorumentesacccleftibiisinterrenadcmitrit. Tertio,quoihxc
nouitasoinnibusferme eccIefiarChriftianscanonibus, vt pofteamoftrabitur,
obuiaf,&: adeoquidcm,qu6dnullusantiquuscanonifl:arum,vtdidum cft,eam
tenuerit. Eadcm nouitasadeoacomunitotius populi Chriftiani fenfu abhor-
rctjVt rari fmt ex his, qui cx animo funt Chriftiani, Sc facras facrorumquc do-
6borum fcripturas lcgcr.unt,qui non rur^re feranraudirciquod tam Iibcrc pof-
funt Primates,Archiepifcopi,Epifcopi, &:a]ijquiqucbeneficiarijdc omnibus
fuisreditibuseccIefiafticisinprofanosvfusdifponerc,acRcgcs,Rcguli,Duces,
Marchioncs,Comitcs&:alijlaici,dcfuis fxcularihusrcum palamdt, ncccciam
Papam, licct nulli humana: legi faltem quo ad vim coadbiuam , fubiiciacur. ca.
Propofuit,dcconce(lion.pra!ben. idfibipcrmictcrc: nequevllius P.ip.T tcfl.i-
mentum^faltcm ad prcfnna,in hunc diem ab aliquo ciusluccclTore admiffum.
Quarto,qu6dfugicnda funtilla,quibusquisdum. quperit aliena,perdic fus.c.i. <j
fub fin.ij.q.i.iuxta illud.Qui totum vult,totum perdit. At h^c nouitas cfficic cle-
ricum valde odiofumrquin ^z adeocoramouet aliquosReges,Rc-gMlos,.S>:ii'ios
laicos,qui dccimas & primirias foluunt,quique vcl quorum pr^ceirores, vrbcs,
oppida,montcs,valles,terriroria,iurifdi(n:iones,& alia prxdia plurima^ecclcfi^
donarunt, vt eius miniftri primujdeinde pauperes fuftct.irentur; adeo, inquam,
ha:c nouitashorumaliquosccmmouetjVt fintquos poenitcreincipiit, ea iili
donafire,&: vcllc fipolTonc earcuocarc. QuodvtmuIcisinlocistctatumeft,ita
in pluribus tctatum iri,timeri poflit, fi hac opinione inHatus clerus fupcrbierir,
S>c quxrens aUena , fuapcrdcndi periculo expofuerit.Quinto,Qu6d h.TC cadem
nouitas, cfi: occafio prarfentiffima clero thefaurizandi , pauperes defpiciendi, 7
cognaros ditandi,nimium cupicndi,fuperbiendi,ambiendi, pcr fas 3c ncfas fa-
ccrdotia quarrendi,imo & laxuriandi apparatu faltem & veftitu,& vtinam noa
vencrc,acluxu:&: deniqucauertcndimentes a cceleflibus defideriis, in qua: vt
Deus casconucrtat,nunquani non rogat & flagitat Ecclefia vniuerfa: quas oc-
cafiones fugicndas efle latis probantprincipiumc.4i.diftin.& c.Cum iam du-
dum,deprarb.&principiumextrauag. Execrabilis.Io. XXII. & prxfatum c.:.
de reformat.conciI.Tridcnt.feflr.2f.Sexto, qu6dlicctvtcumqucaudiripofl^it,&:
colorem habcat opinio Cardinalis ZabarcIIs in clem.Grati2e,de rcfcripr.n.12.
& in clem.Ouia contingit,de religiof.domib.nu.io.& in c.fin.dc pecuho cleric.
vidchcet , Btneficiarios reditus ecclcfiafticos fuos profane impendentes , non ^
tcneriquidcmadreftitutionem^fcdmortaliterpcccare, vteam nouifllme au-
diuit D. Didacus a Leyua fiue Couarruuias,meus olim difcipulus diledbifllmus,
mcique velutifiliusquidamdiligentiflnmus, nuncautemcruditifl[imusdo6ior,
&fcriptorcelebcrrimus,idcmqucpatcr valdcIIluftriSj&EpifcopusSegobiefis
in c.Cii in officiis,de teftam.qui tamen pro fua,qua: maxima eft modeftia,dedit
ad rae madata,quibusmecettiorc fecir,mea,qua:adeoc6muniseft fententia,fe
operc fcruaturu:&: apud cLi,qui fatis Dominii timet,fentctiam,qua ipfe fcripfir,
fatis accederc ad no(l:ram,cum timor peccati mortalis magis debeat hominem
deterrere a peccato,quam onus reftitutionis.Harc, inqua, opinio licet vt cuquc
audiripofl[ic,&coIoremhabeat,&eam,vtinIibeIloquemdcfendo.q.z.num.i.
afl!cro,nifi adeo cofcientia reclamaflet,tenuiirem, At hxc alia noua, qua: habct
bencficiariumnihilopluspeccareimpcndencioreditus ccclcfiafticos vane vcl

4« APOLOGIA LIBRIDE

profjnc , quam redftus fui patrimonij : quocfque redirusRcgum , Reguforum,
Ducum,Marchionum, Comitum,&r aliorum laicorum profani ex vna parte, 5c
reditus ecclcfiaftici Papae, Patriarcharum, Primatum , Archipr.tfulum , Prifu-
lum, & aliorum beneficiariorumexaItera,fint inhocpares, nihilque reditus
ecclcfiaftici differant inhoc a reditibus profanis patrimonialibus, tanquam
omninolibera fit illorum,achorumdifpefatio,grauiflimus"profe(5lo error eft,
quo ad mores & iuftitiam,& quo ad dodlrinam hsrefis,vel proximus ei,vt gra-
uiflime cenfuit prxfatusPetrus Sorusinloco prxcitato , &anteillum Archi-
diaconus communiter receptus in prxfato c.Statum.^.AfreiTorem.col.penul.de
refcript.lib.6'.& indigniflimum, quod fan<5tiflimo ilh & canonum eccleflae ob-
feruantiflimoThomaj Aquinatitribuatur ,»S(:plane contrarium concilio Tri-
dentino, in cap.i. de reformar. fefT i^. cuius hac de re fragmentum inferuimus,
monit. XXI III. Septimo,qu6domniapra:didabonaccck'fiaftica,funt bona
Chriftiquoad verumdominium : quod per duodecim fundamenta irrefr aga-
biliter probauimus in pra?fato monir. X X III I. non folum ea generali ratio-
ne,qua omnia funt cius.Pfal.i5.&: c. Quo iurc.S.difl:. fcd etiam fpcciali cenfura,
& difpofitione homiius,qua omnia facra & donata ei,funr cius,ita vt dicantur
nulIius,fciIicet,hominis vel hominum.§.Nullius. Infl-. dc rerum diuiii.vt ibi late
probatur &c declaratur. At con ftat per allegata fupra monir. X X V 1 1. pcr trc-
ctecimfundamenta, quod voIunraseiufdemChrifti D. N. dcclarata^&pra:ce-
pta per ipfummetfaltem fadis, &per Apofl:oIos&ecclefiam,eius traditio-
nibus,.&canonibuseft, vtomnia illa impendantur in honeftam fuftcnratio-
nemcccIefiaj,miniftrorum,& piorum openim. Ergoea, quaefuperfunt mini-
ftrisdeccnter fuftcntatis, debent diftribui piis operibus , Sc pcr confcquens
peccatum eft contra facere. Odauo,qu6d vt proxime didtum eft,&: perfexde-
cim rationes ncruofas probauimus in pra^fato noftro hbello, q.i.nu.i7.&" ^'^^'
fequentibus,per quarum aliquas,& alias idem irrefragabihtcr probauim»s fu-
pramonir. XXVII. qu6dpraEfatabonaeccIefiaftica,ramcx voluntate& in-"
rcntione fidehum,qui ea Chrifto dedcrunt, & dant j quam ex ipfiufmct Chrifti
dcclarara , & prjecepta pcr ipfumraet verbis & fadis , &c pcr Apoftolos & ec-
clefiam eius rradirionibus & canonibus,habent modum , & onus exprefle aut
tacite iniun(5tum, vt ea, quae miniftris eiushonefl^ fuftcntatis, fuperfuerint , in
paupcres,& aUa opera pia infumantur. At qui modum & onus iniundum rei Ci-
bitraditx abalio,nonimpIct,facitcontraIegemiuftitia:commutatiuaenaEura-
lcm,qu2Biubetpadaferuari.I. i. ft.de pa<a.etiamaMonarchis.ca.i.deprobar.
quarque iuber implcri onusiniunikum rci ab eo , qui cam recipit.l. Sccundum
naturam.ff.de regaur.& ca.Qui fentit onus,eod. tir.lib. 6. vnde habuerunc ori-
ginem tituli de condir.cauf.dar.& condir. & demonftrat.in if. & tituli dc codit.
ob cauf.&dehis quaefubcondit.&dedonat.quxfub mod.inCod.&pcrcon-
fequens,peccatmortahter,quiafacit iniuftitiam , qua: eft peccatum morrale,
iuxta Thom.receptum.in i.fec.quajft.^p.arr.^.Ergo beneficiarius, cui tradita &
commcndata funt bona Chrifti cum prxfato modo & oncrc iniundto , peccat
morraliter non adimpledo illud.Nono,qu6d nullo Chrifti pr£Ecepto,veI excm-
pIo,nequevlIa Apoftolorum , neque cccIefia:traditione, neque vllalegePon-
tificia, vei Cxfarea, vei ciuiii iuifura eif, vr bona laica in folos miniftrorum &

alios.

R E D I T I B V S, Q_V ^ S T. I. 45?

«lios vfus pios impendanturrneque prohibicum,ne profanis vfibus, alioqui ho-
neftiSjdiftribuantur. Atexemplo Chrifli, tradicionc Apo(l:oIorum,&canoni-
busEcclcfia', non folumvnovel alteroloco, redfexcentisexplicitevel impli-
citeiubcturilludj&hocprohibeturi vtvidcre eftin c. Pra^cipmius. c.penui-
timo & fina!i,duodecima, quxftione prima.c.Reucrtimini.5<: c. Quicquid Sc c.
Dccimss.i^^.qu.Tfl.i.cap. Quodautcm.25.q.7.c.Conuenior,ead.cauf.&qu.8.<Sf
alios quos fupra monito X X 1 1 1 1, citauimus. Ergo perperam , & parum pie
adxqunn tur in hoc ccclcfiafticorum bonoru, & iaicorum reditus, 8c peius dici-
tur,nihilopluspcccari,irarcdcndoreditusccclcfiafticosviibusprofanis,quam
reditus laicos. Dccimo , quod etiam ipfe Dommicus Sotus , cuius auchoritate ^^
nitens N.fuamopinioncmdcfcndereaudef,in Iib.io.de iuft.& iur.q.^.art.j.col.
fin.fic ait.Tcmporc iIIo,dc quo loquitur Augufiinus in c. Decima?.i(j.q.i.videli-
cct,qu6d incommuniviucbatur;paupercs tamlaici quam clcriciexdecimis
alebantur.Et ita oportct cum confiteri, vt ait Clcmcns fupra relatuSjdatas fuif-
fe ad fuftcntationcm , non folum minillrorum, fcd etiam pauperum-, imo & in
art.feq.4.coI.i.forfanconfcicntia,qua:di(5t:auit ei,feparummifericorditerin
art.pr.TCcdcntiicquutum,adadusdixit: Antiquamecclefia:pulchritudincm,in
fubfidio pauperum cluxflTcjquam Apoftoli diaconorum mmifterio impenfe vi-
duarum,orphanorum,ipdigcntJumque curam gercbant. Imo paulo poftfiabdit
epifcopos non dcbcrc habcrc alios filios quam paupcrcs j non debcre item in-
ftitucrcmaioratus,nequcc6fanguineisaIiterprouidcre,quampauperibus-,ne-
quc locuplctarcillosjfedtantum vtabfqueneccflitatevitam ducanc. Etpaulo
pcfl: col.fin .ait, quod cpifcopi non debcnt clTe remiiliores in erogadis eleemo-
fynisquam fi Icge iiifticiarcenercncurid faccre;quinimofubdic,confcirarioseis
deberein vica,&in mortelargifiimas eiecmofynas,easfacere negligentibus
propcenitcntiaimponerc,c6quepropemodumrcsrecidere,acfiIegeiufl:itia:
adrefi:itutioncmtcncrcntur.Imo&addit,qu6dbeneficiarius,quivtfuumno-
menpcrpctuocclcbrct mardificiis etiampiisampliandis&perornandisinfu-
mit ca , quibus prxfcntibus paupenbus fuccurri pofl^et , ne fame perircnt , non
foIumremvanam,fcdcciampcrniciofam,&Chriftoingraciflimaagere. Qu.-e
dicfla, quid ahud quam palinodiam quandam tacitam eorum , quarart.^.prarce-
denti dixer.ir,continent ? & fignificant contrariam conclufioni eius, & pr.xfati
N.vidclicct,longeflridiorempotcfl:atemhaberebeneficiariosinredituseccIe
fiafl:icos,quam in patrimonialcs, & quam laicos in iaicos:& grauius pcccarc in
eis vane , vci profane impendcndis , quam in laicis : quac noflra conclufio eft.
Vndecimo,quod vhra harc omnia,eflScaciter vrgcr, q u6d facri canoncs nc^anc
facultatemtcftandibencficiariisdereditibusfuorumbeneficiorij.c.i.c. Adhxc.
cap.ReIatum,detefl:am.c.Epifcopi.iz.q.i.c.Fixum,cad.cauf.q.^.adeoquidem,
qu6d neq-, fummus Pontifex teftatur de reditibus fui Pontificatus, vt pofl: alios
trad.Pcruf in rubr.dc tcftam.col.^^. Qux facultas non pofirct negari iilis,fi fuo- •
rum rcdituum ccclcfiafticorum tam domini efiTent, quam funt profanorum.
Duodccimo, quodfolum fuJfEcitadhancopinionem reuincendam,ell::qu6d
concilium Carthaginenfcrciacum in c. Epifcopus.41. dift. & rcnouacum nuper "
in Tridcncino fciT.i^.c.i. de reformac.habet : Epifcopum haberc dcbcre paupe-
j:emfupcllcd:ilem,mcnfamque acvidlum fimpliccm. Et beatus Hieronyra.

G

p APOLOGIA LIBRI DE

44.<lift.in princip.air, pofTe quidem clericum viucre de altario , non autem lu-
jiuriariivbiccrrumeri:, quodvcrbum, luxuriari,non folumfignificatvenereo-
rumvfum, fedctiamquemhbetaiium, quineccflitati naturae, perfonxquede-
centix non eft neceflTariuSjlicet alioqui non fit malus.tSc' alio in loco,fcilicet,4r,
dift.in princip.aitjNuUum clericum veftc fulgida vti dcberc. & ante illos, bea-
tus Clemens lib.i.cap.iS. de conftit.Apoftol. qui mcntem Apoftolorum magi-
ftrorum fuorura, melius quam nos intellexerat, ait ; quod epifcopi debent erfe,
non inancs furaptus facientes, non deIicati,non furaptuoli, fed expetentes nc-
cclTaria, ad refarcicndam naturam. Et fcptima fynodus in c.i.zi.q.^. vetuit, nc
vllusclcricusvcfteferica, autcolorevariato vcftircrur:& S.Bcrnard.inepift.i.
col.pcnul.cuidam canonico Lugduncnfi fcribit in ha:c vcrba. Qjiicquid prxtet'
ncccfTarium vidtum &c fimpliccm vcftitum de altario rctincs, tuum non eft,ra-
pinacft, facrilegium cft:& paulofupcrius. De altarionon licct comparare au-
rca frcna,fellas depi(flas.& alio in locOjCpiftola.^i.col.j.Clamat nudi,clamant
famelici,ncccfl[itatibus noftris detrahitur, quicquid vaniratibus vcftris accedit.

II Etmagnus ille noftcr patcr Auguftinus , a quo potuit difccre Bernardus , ait in
fcrmonc.57.ad fratrcs in eremo. Clericus,qui fui bcnefici j frudlus tribuit diuiti,
co quod ipfe illud ei procurauit, quamuis in hoc mundo non caftigctur, in alio
tamcn xterno ignc non carebit. & Profper,in c.Paftor.i.q.i.addit, Diuitcs, qui
accipiunt aliquid a bencficiariis,non finc grandi peccato acciperc.Qux omnia
planefignificant&probant, quod praEfatadodrina, qus cft omnium fere an-
tiquorum, & communis rccentiorum, vt didlum eft, adeo eft vera, vt iure quis
miretur, cfl*e catholicum alique qui afterat^ nullam efle hodie diftcretiam inter
reditusbonorumecclefiafticorum ^&rcditus bonorum laicorum,quibusilla
(inc vllo expreflb vcl tacito oncre fpcciah,neque humana aliqua dilpofitione a
Deofuntconccfla : & quod nihilo pluspeccentbeneficiarij , vane vel profane
(uos reditus ecclefiafticos impendentes,quam laici fuos.Quis cnim adco fupcr-
biat , vt reputans fecum , quod bonorum ccclefiafticorum ipfemet folus Chri-
ftus Deus fpcciaii rarione ac hommis difpofitione cft dominus,& quod per toc
authoritates authcnticas conftet ex mcnte & voluntate ipfius Chrifti clTe , vt
omnes illoru rcditus in miniftros Sc opera pia fuftendanda infumanrur, audeat
dicerc,non cfte pauperibus plus iuns in eius reditibus, quam in faccularium bo-
norum? &qu6deftt.imlibcr ecclcfix rcdituu dominus, quamduxredituumfiii
ducatus:'& qu6dChriftus,quicorum verus S^ fpcciahs elldominus,adco eftcu
ravacuus in prouidcndopauperibusnuncquando eftditiflimus, &regnat im-
mortalis, quam plcnus ea crat, quando vitam viucbat mortalem,& non habe-
batvbicaputreclinaret?&qu6dMaicftaseiusdiuina,qu2 omnibusdixitLuc.il.
Quod fupercft,date clecmofyna, non velit, vt fuapropria bona,proprium eos
habcant alendi onus,&qua parte miniftris fupcrfunt,eis impendit?Dccimoter-

'3 tio, quod traditiones Apoftolicas, ita obferuare ac vencrari dcbcmus , ac lcges
diuinas; quando contrarium non reperitur decrctum pcr fummum Pcntificcm
vel concilmra. c. Eccicfiafticarum, c. In his.c. Catholica.ii. diftindt.c. Sunt qui-
dam. Zf.q. i. Conftat autem Apoftolos hoc, quod dicimus tradidifle , idquc Icr-
uatum fuifle ab ccclcfia primiriua & a fummis Pontificibus , & Epilcopis , qui
Apoftolis continuo, autfine longo interuallo fuccelLerunt , per canones.40. &

I

REDITIBVS, CLyiCST. I. yi

41. ApoftoIorum,qui referunturincap. Sintmanifeftx, &capirulorequenrf5
u.qu^ftione prima 8c per D. Clemenrem Iib.i.&: 8.de conft:iruno.Apoft.<Sc per
Vrbanum in cap. Videntes. & cap. Rcs , eadem cauf.& quxft. pcr Melchiadem
in cap. Futuram , eadcm cauf. 8c quift:. Cuius contrarium nunquam neqiK? per
concilia, neque per Pontifices fuic confticutum ; confeqnens igitur eft:,vt id de-
beat obferuari. Omitto alia non pauca elegantia quidcm (licet non adeo ner-
uofa, vtprajdi^ta) quiin hocipfumperfuadendum per virumquendamvita,
littcris , 6c fuggeftu percclcbrem , fcilicct , Fratrem Gabrielem a Toro , egre-
giumFrancifcaniordinis decus, inlibr.dcThefauro mifcricordi^ variaeru-
ditione rcferto, difputantur •, prarfagiendo paupcrtatcm ccclcliafticorum fiitu-
ram, eo quod minime curant dc prarfenti proximorum. Quam quidem iam vi-
dcmus in Germania, Anglia,& Scotia,fedcm pofuiftc, 6c fefe Galliae infinuare,
mittereque in Hifpaniam, hcu, noftiram incurforcs-, quam Deuspcr fuamfan-
ftammifericordiamabeaciqueaccedentibus,cuftodiat, Aracn. Decimum- H
quartum , & poftrcmum ftmul irrefragabilc fucrit , quod facrofand:um conci-
lium Tridcntinum,a quo linepericulo aberrandt a fidc non potcft difccdi,
hanc partem canonizare videtur in cap.i.dc rcf0rmar.fcfli0n.z5-. pcr illa verba,
qua» licet fint fuperius relata , hic opportune repetuntur , vidcliccc j Sanda fy-
nodusomninointcrdicitepifcopis, necx reditibuseccIcfixconf3nguineos,fa-
miliarefue fuos augere ft:udcant : cum ik Apoftolorum canoncs prohibeant, ne
resccclefiafticas ,qu.-E Dci funt,confangnincis doncntrfcd fi paupcres finr,
iisvt paupcribus diftrribuantr&pauloinfcrius. Quxvero deepifcopisdi(3:a
funt, eadcmnon folumin quibufcunque bcneficiaccclcfiafticatamfarcularia,
quam rcgularia obtincntibus pro gradus fui conditione obfcruari •, (ed ad fan-
ikx Romanx ccclefi.x Cardinales pcrtinere deccrnit. Per qux vcrba , palam
determinaturj Primoibona ccclefiaftica efire bona Dci,non folum gcnerali,fecl
ctiam fpcciali rationc, vt didlii fuit monito X X II II. Detcrminaturfccundo,
nullis beneficiariis liccre donare de reditibus ecclefiafticis ahqua diuiribus,etia
fi cognad fint,&amici ac familiares eorum.Determinatur tertio,Iicere ilhs do-
nare illos cognaris,familiaribus & amicis pauperibus, intuicu paupertatis prin
cipalitcr j licet fecundario refpicere poffint etiam cognarionem , famiharita-
tem,& amicitiam. Determinatur quarto, falrcm per confequutionem nccelTa-
riam , non licerc illis donare derediribus ecclefiafticis tamlibereac hicisde
laicisquibusvoluermtj&peccareficontrafccerint.QuxeAconcIufionoftra;
qux non folum, vt in principio huius moniti diximus , fuit antc prxfatum con-
cilium fentcntia omnium antiquorum dodtorum , peneque cmnium recen-
riorum communis : fed nuncpoftprxfatum conciliumfaris videri poteft crian>
cffe de fide , qualem Petrus Sotus fenfcrar , & fatis expreftrerat fuifle eriam
ante illud, aiens perpetuo dudu, & tradirione Apoftolorum & fandorum pa-
trum a Chrifto vfque in fuum tempus cfte traditam & receptam. Nam con-
eiliumnonvetat prxfatam largirionem in cognatos&amicoseaRiente, v«
per fuam prohibirioncm incipiat efte mala ; & de numero iHorum , qus
ideofuntmala, quialegehumana funt prohibita,fed vt id quod anreacrar,
declararctur fuifte & clle malum , & de numeroillorum quxfuntprohibita,
^uia mala; iuxta illa ^ua: in fimili ait GlofTa in cap. Ex partc,de ofEc. de*.

G z

^2. A POLOGI A LIBRI DE

leg.prxfuppofito rerumdominio iutegentiumintrodu(5to-, &quc)dresecdc-
rixfuntfpeciaiihominumdiipofltionc ipfiusChrifti. Etita vnufquifquc fide-
lium cogendus videtur nunc authoritate prxfati concihj credere-, prifaram lar
gitionemin quofcunque diuites eflfe malam,& ideo aconciho prohibitam:
quia mala eft in fe, & iurc naturah, Sc diuino , apoftohcaquc traditionc prohi-
bitatcui confequcns eft,conclufioncm noftram non folum videri efTc veram,&:
omnium antiquorum & communem recentiorum,lcd etiam hodie de fide.Ne-
que obftat , quod quidam perdodtus ex tempore dixit , concihum ibi agere de
rebus ipfis ccclefiarum, & non de reditibus earum , tum quia exprefte meminit
rcdituum ecclefiafticorum:tum quia agit de rebus,qu.T poftunt dari cognatis &
familiaribus intuitu paupertatis , fi funt pauperes , & conftat , res ipfas ecclefiac
exquibus percipiunturilh reditus nonpofTcdari etiam pauperibus folopau-
pertatis intuitu,nequc fine iufta caufa &c folemnicate debita.c.Sine exceptione.
u.quxft.i.

S V M MA RI V M.
Ratio effcax a nemine haUenus reddita : cur beneficiariui male vtens redi-

tihus ecckfiaHicis ,pccat mortaliter : non autem habentesprimogenia &

maioratm. nu.i.
VominicHs Sotus magna ordinls Dominicani gloria.nu.i.
luBitia legem infringens^feccatmortaliter, non autem infringens legem li-

beralttatis.nu.t.
Prdicepa Decalogifitnt leges naturales,& iuHiti^. nu.t.
Prdceptumfiptimum Decalogi infiingit, cfuifuratur,qui rapityCjui vtiturre

altena in vfum alium a concejfo , quipactum onus iniunUum non im-

flet. num.^. 'M

y^liemm ca^ere, & retinere parum d^jferunt.nu./\.

XXXIX. Admoneo, quod quamquam fere omnes fint in conclufione fu-
pra mon. proximo probata , quia vidcn t cam ab ecclefia tatis dccretam ; nemo
tamen reddit rationem,qucE fufficienter cOncludat;quarc beneficiarij vane,vel
male impcndendo reditus ecclcfiafticos , mortaliterpeccant,fecundum fere
omnes;quamuis laici idcm facientes de reditibus fuorum primogcniorum, fiue
maioratuum,& aliorum bonorum,regulariter folum venialiter peccent,fccun-
dumeofdem. Etquidem iUi quiaffiimantclericos efletamintegrosdominos
redituum fuorum beneficiorum , quam funt laici rcdituu fuorum primogcnio-
rum,fiue maioratuum ac afiorum bonorum, non pofTunt reddere aliquam quaj
fatis fundet eam : quandoquidem eos confiteri oporret , neutros cfte abfolutos
dominos bonorum, & iurium , e quibus illi redcunt , & vtrofque elTe dominos
abfolutos eorundem redituu.Quod,credo,fuit in caufa, quare dodiftimus Do-
minicus Sotus,magna ordinis Dominicani gloria lib.io.q.^.art.^. de luft. & iur^
tam obfcure hac in re loquitur.Nos autcm eam & verbo,& fcripto ante trigin
taplus mirius annos,Salmantica; rcddidimus,in c.Relatu.i.de teftam.& pofte-

Coni a

m

R E D I T I B V S, Qjy JEST. I. yj

Conimbrica: ampliauimus in commento. ca. i. Sc ca. Cum fecunc!um,dc prib.
quod pertemporispenuriam, &nimiamoccupationumcopiam, nondum eft
manu extrema donatum,& excufum.Ex qi>a ratione tota huius materis decla-
ratio pendet. Ratio igitur radicans , & fundans prxdidam omnium fere fen- t
tentiam,illa ert:-qu6d per leges iuftitix naturales,& diuin«,quarum tranfE^ref-
fio mortalis efl:,vt probat Tho.i.fec.q.^fp. arr.4. id beneficiariis efl: prohibitum.
Laicis aucem,&: primogenia, fcu maioratus habentibus , folum per legcs vi rtu-
tis liberalitatis ,quarumtranfgre(Tio, fine alteriusprariudicio fadta, folumefl:
venialis, vt probatidem Thom.i.fcc.q.iiS.art.^.&rq.feq.art. i.&feq. Omnia
enim decem Decalogi pra:cepta, funt leges naturales iuftitias, iuxta dotftrinam
Tho.receptam z. fcc. q. 112. art.i. 8c in ^.d.jy.q.i.art.^.vbi communis u\ tcner,
prxfertimMaior.q.i.necScotusin effedlu quoad hocpropollcuradifrentir:&:
per confequutionem,fcptimum,denon furando,&: dccimumdenonconcupi-
fcendo rem aliquam,dc quibus Exod.io.&: gloflf.in ca.Quid in omnibus.^i.q.y.
crunt taleSjiuxta I.i.flF.de furt.Atbencficiariusquicontraprxdidafacit^prxfa-
taduo prarccpta infringit:q:iodprobauimusind.q.i.anum. iz.quatnorfuiida-
mentis.Primum,qu6d non folum ea infringit is qui clarc furatiir,aut rapir,fed
etiam isquire alienacontra voIuntatcmDomini vtitur.§.furtum,Inft;rur. dc
oblig. qux exdcli(5i:.At isqui reditusbencficij fuimale velprofane impendit,
vtitur bonisccclcfi^.fticiicontravolunratcm Domini illorum, quia illa funt
Chrifti^vtprobauimus fupra mon. XXII II. qui,vtin mon. XXVII. pro-
bauimus,fuoexemplo,ecclcfi3:quefuae,ac Apoftolorum traditionibus ftatuit,
& declarauit velle,vt miniftri fuos reditus folum infumant in fuam,qu<T hone-
ftafit,fuftcntationem,&rcmuncrationem,qu2ciuftafit,fuorumfamiliarium,&
aliorum de fe bcne mcrirorum,& in pauperum fubuenrionem: ergo his duobus
pr;eceprisconrrauenir.QuodaftirmantLnugd.& Card. q.z. Clem. Quiacon-
tingit, derelig.domib. Sccundumfundamentumeft,qu6detiamtranfgreditur
hxc duo prxcepta, & leges naturales is qui re in alium vfum accepta, vtitur in
alium^ficur quimulaminSaImanticamcommodatam,ducit Burgos.§. Placuir,
Inftir.de oblig.qux ex del.At bcneficiari j,qui in malos vel profanos vfus impen
duntredirus,hocfaciunt:quandoquidemreditibusinpium vfum datis,inalium
longediuerfum vrunrur.Tertium,quod etiaminfringitpr.xdidladuo pra:cepta
is qui fuoscontradtusnon feruar, etiam fi Papafit, Imperator,aut Rex,ca.r. de
probat.qui licct ad feruandas fuas leges humanas cogi nequeant,!. Digna vox.
C.de lcgib.&: ca. Propofuit,de concef. prxb.funt tamen obligati ad fcruandos
contra^tus cum cis initos,virtute pra:fati praeccpti,quod eft lex naturalis.At in-
ter ecclcfiam negotia Chriftiprocurantem,& populum Chriftianum, qui ei
tanra bonacontuht,vtfupramon. XXVII. probaurmus,interuenitcontra-
dbus falremtacitus-,qui tantum vaIet,quantumexpreflus.I.Labeo.&l. Irequia,
ff.de pad. vt miniftricius,id quod fupcrefteis acceptafua, qu.thoneftafit, fu-
ftentafioncjtribuantpauperibus. Quartum,qu6detiamduo prarfata prxcepta
tranfgreditur,qui contra voluntatem Dominifuidetinetalienum,inca.Sa:pe,
de reftitur.fpoI.Thom.2.fec. q.^jz. art. fin.&diximus in Manuali cap.17.num.y4.
etiam fialijcui nondcbet,iIludfoIuerit.c.Eate,deiurciur.& per confequutio-
nem , qui qu od debet non foluit ei cui dcbet , & qui fe non exoncrat iniunCko

G 5

^4 APOLOGIALIBRIDE

fibi onere, quando, & quomododebet , (quoniam in efFe<flu efl: alienumreci-
j- pere,aut recinere,inter qux parum difcriminis eft,vt habetur in d.ca. Safpe)&
itaprjcfatafuperflua derinet, &fortein thefauros reponic, autdonat diuitibus
ratione cognationis,amiciria?, vanitatis, aut vitij, prardi<fla pr;ccepta infringit:
quandoquidem ea bona ex quibus colliguntur, collata funt ei cum onere dandi
pauperibus fuperflua.

SVMMAKlVM,

Thomas ^quinasfro communi ejfe oftnione,multls oJlenditur.nu.X,
Thomas a communi nonfacile recedit,canones fujpicit.num. i.
'Bcclefiarum Pralati,& ciuitatumdecuriones,quaUterin hocfuntfareSyVel

imfares.num.'^. & j.
Bonis in ecclefiaUicis pltts foteft ChriBus,quam Pralati ,ficut in honis ciui'

tatu plus potefi illa,quam Decuriones.num.^.
Bcctejiarum reditus,non eranttempore S.Thoma tamgrandesficutnunCy &

cur Epifcopatus Jtalia & Gallia non funt adeo opulenti , ac Hijpani^,

numero 6.
^pfcopatus GaRia minuunt reditihus 700. t^bbatia, mitra &baculoin'

fignes.numero 6,

XL. Confuraturuseaqua:aducrfuspraefatam,qujE communis &noftrae(l,

decifionem,&eiusfundamentaab N. & aliisopponunturjMoneo, nihil illa,

nequeincidenrer ei$ inferta,obftare.Non quidem primum, viddicec, auchori-

tatem S. Thomac, cuius perfonam praedi<5tus N. tam ad confirmanda fua, quana

ad confutanda noftra , rhetorice quidem , fed parum candide indiiit: quo tanti

viri authoritarerela in eum mifla,debiIiora le<5t:ori viderenturj&: fulcra quibus

eafuIcit,firmiora:dumcontenditfignificare,nontamfe,quamS.Thomamap-

probare,& defendere. Quia nos procul dubio credimus eum a parte noftra fta-

re,non folumquoad pracfatam decifllionem prima: quaeftionis, fed etiam quo

addecifl5onemfecundaeinfraponedam,videhcet, pracfatosbeneficiariosmor-

taliter in hac re peccare , & ad reftitutionem teneri : quod neruofiflime , & ni

falhmur,vere conie(fhjrisprobamusin fequentibus. Primo quidem,qu6d illc

nonfoletfacileacommuni fan(5lorumDo(Slorum fententiarecederc j&alFo-

let magna obferuantia, animique demiflione, canones fandtaj Matris Ecclefiac

fufpicere, & interpretari. Deinde,qu6dvir do<5tiflimus, iuxta ac pientiflimus,

nunquam affirmauit exprefle contrariam partem,quod eciam N. & Dominicus

Sotus fatentur:&: in dubio,credendus eft potius adh^rere communi,quam con-

trariaCjCum in dubio illafitample<5feenda. Tertio , qu6dinfec.z. q. ^j.art. 8.ex-

prefle aic, quod quemadmodum bona ciuitatum commendata funt confuli-

Dus,&dccurionibuscarum;itabonaecclefiaftica funt comiflapra^latis earum.

Etpalameft, virumtamdo<^um&pium,fi dehocmterrogatusfuifler,refpon-

furum>Confulcs,&dccuriones ciuitatum nonfolumpeccare^fedeiiamten^-

li ad:

R E D I T I B V S, QJ JE ST. I. U

riadrcftituendum rcdituspublicos , quosin vfus alios ab cis in quos deputati
funt , infumerent: & conlequenter refpondiflet -jPrxhuos ccclefiarum dcbcre
reftituereeos, quosin aliosvfusquampritixos , &c prxftitutos impendercnt.
Nequeobftat retortio,qua retorquct m nos hoc argumentum Aduerfarius,
dicens^quod decuriones,& re€torcs ciuitatum, poflunt pro libito difponcre de
ftipendiis,&- falariis, quaraciuitatibus pro fuis ofiiciis »S: laboribus affignan-
tur-, dummodo aliacommuniafibinoncapiant:&quod ita Epifcopus,&raIi;
bencficiarij poterunt ad libitum difponerc de partibus fibi ailignatis, qux fun t
quaxiamiilorum ftipcndia.Non,inquam,obftath2ecrecortio. Tum,quia ideft
verum, cum bona ciuitatum funt libera abhuiufmodioneribus , & ciuitates
ipfae, vera: ac plenz illorum domini &c ita poftiint aflign are fuis dccurionibus,
&'re(2:oribusftipendiacertaabomnionere libcra. Atbonaeccleflaftica non
funt Iibera , imo fubicda oneri prxfato-, vt, fcilicet, omnes corum reditus im-
pcndanturinvfuspios, puta, in fuftentationem honcftamminiftrorumcuhus
diuini , facramcntorum facri verbi, & aliorum facrorum , & in fubuentioneni
paupcrum , fabricrt, aliorumque piorum operum.Tum,quia ctiam ii illa Iibcra
cflent , tamcnprxlati, quicadiuifcrunt intcr Epifcopos&CapituIa,»Sc infti-
tueruntaliabeneficia,non crant, ncque funt vcri&pIcniDominicorumifed
miniftrj,procuratorcs,& difpenfatores illorumconftitufimcdiate,veI imme-
diatcaChrifto, Dominoeoiumvcro, & pIeno:quibusnon eftfacftapotcftas
dandi pro Iibiro ftipendia,Iibere, in quoslibet vfus impendenda ; fed folum
iuxta intentionem ipfiufmct Chr fli , per traditiones Apoftolicas , & canoncs
Ecclcfia: decIaratam:qu.Teft, vtminiftrisciushoneftc fuftentatis, rcliquain
pauperes, &aIiospios vfusimpendantur. Quxrcfponfio confirmaturpcr id
quod Barr.ait in I. Ambitiofa,nuiTi,7. ff. dc decret.ab ord.fac.fcilicct, quod ciui-
tas, quar in temporalibus non agnofcitfuperiorem,poteft donare debonis ^
communibus , non autcm confulcs , & decuriones earum : eo quod ciuitas ipfa
cftvcra, & plenaeorumdomina-, decurionesautem folum gubernatores. Ita
ergo & Chriftusipfc rerum ecclcfiafticarum verus Dominus,poflxt quidem af-
fignare miniftris eius quanta ci Iiberet ftipcndia,de his qui libera eflent ei do-
nataaboncrctribucndifuperfluapauperibus: non autem prxlati, quiab eo
mediate, vcl immcdiate funt inftjtuti , vt gubernatores , &decuriones quidam
ccclefiarum. Corroboratur ctiam eadem refponfio , ex eo quod, ficut confuli-
bus, & dccurionibus ftatuta funt a ciuitatibus ccrta ftipendia, de quibus pro ii-
bito difponcre poflunt-,fic etiam beneficiariis inftituta eft a Chrifto,& Apofto-
lica: EccIcfijE traditione,honefta fuftentatio pro ftipendiis,de qua etiam ipfi li-
bere poflunt difponcrc: adeo quod de omnibus qua: reliquauerint dc iis , qua:
pofTcntin fuam honcftam fuftcntationem impedere,pofluntpro libito perin-
dc ac de patrimonialibus difponere •, vt diximus in di^o Iibello q. i. coroll.io.
num.f9.& dcfendimus fupra late mon. XXX. Confirmatur etiam cx eo, quod
beneficiarij fimiIcsfuntdecurionibus,quibusnilcertum cflet pro ftipendio fta-
tutum j fcd fuftctatio perfonarum fuarii honefta: de quibus non diceret Aduer-
farius pofiTc quicqua de bonis ciuitatis impedere in alios vfus,qua a ciuitatc pr^-
ftitutos,exceptis illis qu^ pro fua fuftctatione darentur: de quibus pofiTcnt iuum
fraudando genium,&parcius viucdo,aIiquid reliqui facere. Quarto colligitur

S^ APOLOGrA LIBRI DE

f prifata memorati Thomx mens , ex eo quod in aliis duobiis locis , videlicer
Quod!ib.<r. arr.i2.&fec.2.q.i85^.arr.7.in quibus aliquiafErmaccorrariurenuine,
fatis confentit communi, fi candide intclligarur: quoniam tria dicir. Primum,
quodepifcopuspoteft difponere dc hisqux fibi depurata funt,perindcac de
patrimoniaIibus.Sccundum,quodPracIntusreftituere tcneturid quod impcdit,
exea parte,qua:deputata efl: principaliter pauperibus, velfabricis. Tcrtium,
quodetiam teneturadreflituendum quantitatemnotabilem, vlrraeaquxfibi
dccenteralendo fufficercnt,fibonafuntcommunia ci,pauperibus,&: fabrica:.
Qux omniatriadida^nosquoque fatemur: iraquod dubium cfl:, quantam
partemdixiflctilleefle deputatam prxfaris PraElato,& bencficiariis fuis vCi-
busncccflariam.Nam Aduerfarij aiuntefle totam,quaccxmenfacommunito-
tius ecclcfixefldcputata Prarlato. Nosautemaffirmamus,cflctantum illam,
qux virorum bonorum iudicio , ad honeftam cius fuftenrationem opus eft : &
longe vcrifimiliuseft, eum intellexiflc hoc,quam iIIud.Tum,quia hoc confo-
nat traditionibus&canonibus ApoftoIorum,(S<:EccIefix,quorum ipfefemper
fuit obfcruantiflimu«;:& expedit tanti authoris di6ta,quatcnus verba pariuntur,
ita intcrpretari,vt illis concordent arg.I.i.C.dc inoff.dot.& ca. Cum expediat,
de eIe6t.lib.(S".Tum,quia ex contraria intcrorctationc, confequeretiir quiddam
abfurdum,ideoque minime audiendum,I.Nam quod abfurdii,ff. dc opcr.Iibcrr.
& c.Dudum.i.de prxb.lib.fT.videlicct^quod vir adeo do<5tus,& fan£tus dixilTet;
Praelatum,cui pro fua parreducentorumducatorumm;'I'ainrcditibusamcnfa
capitulari feparataeflent, perindepofledeillisomnibusdifpcnere , acdefuis
patrimoniaIibus,& ficutDuxfxcuIaris deruisducalibus: acconfequcntcrpof-
fet thefaurizareomnesiilosreditus fi vcllet, vcIfuiscognatisdiftr;buere, fi id
maller,emercque ex illis quicquid in R egno venaL" inueniretur,fi triginta an-
nos viueret,refinens eosfine maioriobligarione, quamDux:quodcft contra
concil.Trident.in ca.i.de reform.feflr.i^&contrailla multaqu.Tf.ipra monito
XXXVIII. &:XXXIX.addu(aafuerc. QuodfiquisconfcflLsfuerit,fan-
<Hum illumdoftorem nonfuifleconfeflfurum hocde Prcelato rantorum redi-
tuum jeadcmrationeconfireri eum oportebit, eundem non fuiflfe aflerrurum
de' Pra:Iato. lyoooo. vel loo. millium rcdituum: neque de eo qui haberet
^^oooo. vel 30. millia, nequede habentcviginti millia, veldecemmillia,fifex
■ millia fufficiunt ei honefte fuftendando j quandoquidem eadem ratio idem ius
in omnibus illisfuader:&- itaeft locus reguI<r.l.l{lud.fF.ad I.Aquil. Quod Ci per-
uicaciter replicetur,eundem fan(ftum DoAorem didlurum fuiflc , de omnibus,
quod nos aflcrimus eflfe abfurdum,triplicare poflumus.Primo,Iudibrio cuidam
fore fandiifllmum Clemcntem , quem cicauimuscum aliis in di(fto libro q.i.
num.28.&concil.Carthaginen.& Trident.& aliaqure ftatuerunt fuppelledi-
lem cpifcoporum deberc eflc curtam , menfamque pauperem; efleque debere
vi<Stu,&: vcftitu moderaro contentos , impenfafque fumptuofas ne ficiant , ne
fint dehcati,necognatosfuosditent. Deinde, quod ignominia quardameflet
San.Thom2E,tantaefan(5titaris,&do61:rina; putco , aflercre,qu6dipfe dixiflet
Hifpanix Prxlatos,qui opulentos reditus fuarum dignitatum (eparatos a men-
fa Capitulari habent, pofle impcnderc perinde vt patrimonialcs, prasdicando
illum efle columnam,qua nitatur docSlrina adeo ab apoftolica , dc philofophia

Chriftia

R £ D I T I B V S, Q_y vC S T. I. ^

chriftiana , imo & cthnica aliena. Quinto , prjefata mens Thomx colligitur,
ex co quod eius aEtate reditus epifcopatuumf, & beneficiariorum,non adeo
grandes erant vtnunc, & in Italia , vbi erat ille orrus , epifcopi redirushabent
tenues j quia decimx frudtuum non foluuntur hic vt alibi, & in Galha, qua pe-
regrinatus fuit, & vbi vira defun<ftus eft , vbiquc fuum corpus magna venera-
tione coIitur,& adorarur Tholofa; in Conuentu reformatiflimo Dominicano-
rum:vbi nos quoque frequcntiflime adorauimus,& eiusauxilium, nifallimur,
expcr^-i fumus. In qua, inquam, Gallia, etiam cpifcopatus non funt adeo opu-
lenti,ficut inHifpaniajquippequosfeptingentaj Abbatiar, vS:PriorarusbacuIo
&■ mirra infigncs,fanguine rediruum fuorum minuunt,vr reftatur author libelli
de taxa epifcopatuum regni Francia: in iS. volumine tradatuum , fol.128. & ita
partesquaseiusxrare Epifcopi rencbanraparreCapiruIari feparatas , vix eo-
rum fulientationi honcAx fufficicbant. Ar fi admonuifTent cumjCfTe Archiepi-
fcopum,qui habeat duccnta, vcl ccntum quinquaginta millia ducatorum fepa-
rata ci a menfa Capiruli,& fabricxj& interrogafIcnr,nunquid clTer ci mens do
cendi aliquid •, vnde confequercrur eiufmodi Archiepifcopum pofle difponcre
tam liberc in vfus quosveIIet,ac fieflent patrimonij reditusjvidctur nobis,
quod quamuis non vfquc adco dure refpondiflet , ac Archidiaconus in prxfato
c.Statutum.§. Afleflbrcm,de rcfcrip.lib.<j.vidcIicct,hoc affirmare, efle ha?refim;
refpondiflet autem,vt minimum, quod nunquam id cogitauit. Refpodiflet,qur
fieri potefl:,vt hoc dixiflcm?quandoquidem Scc.z.q.43.arr.8.&: q. ^^.arr.r.ad i.&
arr.^.ad 4.& in QiiodIib.<'.arr.io.& q.irp.arr.j.ad j.fcripfi qu.tdam vnde necef-
fario inferrur contrarium,videlicet,decimas &reditus eccIefiafl:icosnonfuifle
donatosin folam cleri fuflcntationcm-,fcdctiam in pauperum,&aIiorumpio-
rum opcrum fubuentionem. Itaque redlc acutiflimus Maior.in 4. difl. 14. q.17.
dixit,nunquam eum fuifiTe in opinione qux contrariaeft communi:quod ipfum
nos efficaciter monftrabimus inferius q.z.mon. VII. de illo eius magno difci-
pulo Cardinali Caiet.Sexto, colligitur prxfata mcs prarfati Thomx ex eo quod
ipfc fatetur, quod fi nulla diuifio bonoru efl^et fadla inter Prslatos & Capitula,
&■ bencficiarios, fed omnia eflent in communi & Epifcopus vel alius Pra?larus,
haberetpoteftatem difpenfandi omnes eorum fruftus , non poflet ex eis quic-
quam pr^ter fuftcntationcm honcftam, fibi, aut profanis vfibus accipcre, & Ci
acciperet,non modo peccarct, fed etiam teneretur illud reftituere. Cuius ratio
eft, quiaillaomnia funtdicata, &obIatafuftentationihonefta2:miniftrorum,
& pauperum , 3c aliorum operum piorum: iuxta mentem Chrifti , vcri domini
corum, vr fupra mon. XXIII I. &XXVII. monftratu eft. At qui diuifionem
eorum fecerunt,noIucrunt, neque potucrunt eximere illa a prxfata deputatio-
ne, Sc obligatione, vt infra mon.feq.Iatius monftrabimus : & apertc colligitur
ex concii.Triden.cap.i.de reformat. fefllz^. quatenusinterdicit omnibus bcne-
ficiariis largitionem redituum in alios quam pios vfus , etiam nunc poftpracfa-
tas diuifiones.Ergo vir dodiflimus iuxta ac pientiiIimus,non potuit,neque de-
buit fentirc contrarium. Quarc non immcrito,pracfatus Petrus Sotus, vir eiuf-
dem ordinis, adamuflim eius do^rinam do(5bus , cum pro noftra, qux commu-
nis eft fententia, efle dixit,

H

fS APOLOGIA LIBRI DE

SVMMA RI r M.
DmiftoHem bonomm ecclefidH. inter PuUtos , & Capitula & alios henef'
ciarios , non effcere eos liherioresfit^rumpartium dominos , qitam erant
Pr^lati omnium ante diuifitonem ,late,& euidenterprobatum , num. r.

Facfanon pKififmuntur.nu.i.

Communio rcramfioletparere dificordiam.nu.^.

Dijpofitio adminuendum , non operatur augmentum.nu.^,

RoncduaUis monafieritim illuflre. nu./\..

Dominu4 Franctficm a Nauarrafiirpe Regtaprognatus.nu. 4 .

CMonafierium S. Cruas Co/umbricenfis omnium ordinis Canonicorum Re-

gularium oiim opuientifiimum , nunc autem etiam refiormatifiimum,

ntim.^.
Pium innjfium datum,non efl contmutandum in alium,fitneiufla caufia, ne*

que cum illafiine Papa authoritate. nu.^.
Surrogattmfiapitnaturam eim cuifiiirrogatur. nu. €.
Beneficiarius etiam pr^henddfiid diuifr , reditmfiuperfluos debet pauperi-

bm.nu.j.
Intellectpi4pulchercfin.de his qux fluntamaio.par.cap.nu.%.
(J\€aiorpars mn prdiudicat minori , in rebm commtmibus vtfiingulls &e»

num. 8.
Beneficiartj adreflciendas Eccleflas compelluntur.nu.9.
Priuilegia , licetita interpretandafiint,vt aliquidcontraritis commune Opc*

rentundato tamen aliqtio tali , quo adalia reflrtnguntur. nu.io,

X L I. Monco , nihil etiam obftarc fecundum , quod prsfatus N. aiTumitj
nempe,quod diuiiio bonorum, velfruduum, & rcdituum eorum , de quain c.
Vobis.&c.Quatuor,&c.dereditibus.ii.q.i.&erc<3:io pribcndarum, & bene-
ficiorum, mutauit naruram primxuam eccleiiaflicorum redituum quoad hoc,
id enim negamus , & falfum efle probamus. Primo quidem , quod adus agen-
tium non operantur vitra fines eoru.l. Non omnis.ff.de rcb.cred.c.fin.de prasb.
c.Cuminillis,eod.tit.Iib.<5'. Atintentio, &finiseorum,qui prsfatas diuifiones
fecerunt, non fuit exoneratio eorum ab onere quod inerat eis alendi pauperes
cx fuperfluis : quod conftat ex duodecim coniedluris. Prima, quod nec vnde id
conftar, & fadlum quale hoc cft,non prsfumitur.c.Cum in iurc pentus,dc offi.
dclcg. 1. 1. C.de mand. Principum. Secunda , quod conftat fuiiTe ab hoc longc
alium, videlicet, auferendi rixas, diffidia,& Iites,qu^intcrcpifcopos,capituIa,
fabricarioSj&clcemofynarios accidere folcnt : quoniam cum vniuerfa bona
foli Epifcopi adminiftrarcnt, vt tradit S. Clemens libr.z. cap.zS. 8c cap.2<). &
affirmat Anacletus in cap. Praccipiraus. 12. qu.i. minimeque exhiberent bencfi-
ciariis , & reliquis congruam quamdebebant portionera, vt idem quoque S.

Ciemens

R E D I T I B V S, Q_V ^ S T. I. jp

Clemens in d.cap.2.8. & 19. fignificat , iam hoc temporibus fuis in vfu e/Ie ca-
pifTe, expediens fuir, vt bona ecclrfiaftica diuiderentur ad difcordias fedandas,
quas rerum communio Frequentiflimc folet importare. J. Cum pater.§. Duicif-
fimis.fF.de leg.z. & alia ci tata ibi a gIor.& Dod. & illud Gcnef.ij. Frtda efl rixa ^
intcr paflorcs. Tertia , quod difpoiitio , & mtentio difponentis ad diminucn-
dum , non dcbetinduccre augmentum. I. Legata inutiliter.ff.de adimen. leg. 8c
cap.fin.de vcrb.fignif. fed prxfatorum bonorum diuifiones in hocprarcipuc fa-
«^xfuerunr, vtdJminuereturpoteflasPr.TlatisecckfiafticabonaproIibiroin-
fumcntibus: 8c fa»pe nihil, velnon fatis dirtribuentibus canonicis, clcricis , fa-
briciSjVel pauperibusrergo non debet illis per eas augeri poteftas,quaprius ca-
rcbant.Af omncs pofl Thomam Sec.i.q.iS^.arr.7.& Quodlib.^f.art.iz.fatcntur,
non fuifTe prius illis poteftatem aliam,quam vidtum & veftitum honeflum fibi
de(umendi,& reliqua pauperibus erogandi : crgo ncque poft eas diuilioncs ha-
bcbunr.Quarra,qu6deadcquoquecaufaperfualit, vtmulta: quoquediuifiones
iEtate noftra ficrcnt inter Abbates , Priores , fuofque conucntus , & hofpitalia
nonnullorum monafleriorum opulcntorurn , qux per folos Prarlatos guburna- 4
bantur:& in his illa qus pridem fadlafuit in illo noflro illufl:ri,& antiquiilimo
coenr bio gcncralique ac neccfTario hofpitali celebcrrima? Roncaruallis , quani
precibus,& cfflagitationibus noflris motus,fecerat illc loge cledlifTmius Prior,
proleregiaprognatus,virregioingenio,virtuteque apoflolica prxditus, D.
FrancifcusaNauarra,quinuperValentixArchiepifcopusvitafundusefl,pau-
per,vtpauperibusfubueniret,quxiIIufl:reiIludmonafteriumcumhofpitali ge-
nerali fibi adnexo feruauit,& feruat.Eadem itcm caufa,& ratio fuit illuflri mo-
nafterio S. Crucis Conimbricenfis, quod vt quondam totius Europx monaflc-
riorum canonicorum regularium opulentiflimum fuit,ita nunc elt omnium re-
formatiflimum. Eadem etiam caufa fuit aliarum diuifionum,quas nos tradaui-
mus,non ideo profe<5to, vt Abbatcs, Priores, Canoniciquc hbere f uas portio-
ncsprodigerenr-,fed vt eorum capitula,& conucntus, quotics rcs ipfa poflulal-
{et, eis coram Deo & hominibus , iuxta cap. Edoccri , cum ei late annotatis de
rcfcript.obuiamirent; palamquecon:radicerepcflIcnr,quoadportioncs,quae
ad ipfam hofpirahtatem,pauperes,& fabricapertincrent.De fuis vero Prxlatf,
eamDcorcdderent rationcm , quam antca de omnibus redderc tcnebantur.
Itaque prarfata? diuifiones , qua: ad diminuendum Prarlatorum adminifl:randi ,
facultatem fadtar funt,non fuerunr opcrat.x augmcntum.iuxta prarfatum c. fi.de
verb.fign.& l.Legata inutiliter.ff.de adimen.leg.adinfumcndumprchbitopor
tiones fuas : quod anre illas minimc facere poteranr. Quinta,qu6d id quod ad
aliquemfinem, vcl vfum conceditur,autrclinquitur,nondtbetin aliosvfus
commutari, neque infumi : nifi fuprcma alicualmperatoris, aut Regis pote-
ftate id fiat I.1.& I. Legatum. ff. de adminiflr.rer. ad ciuir. perr. Quin etiam ipli
peccarenr, fi abfque iufta caufa id facercnt:quia contra legem natui X , qux ve-
tat vllum fuo iurc , ac difpofitione rci priuari , non pofTent ordinare fine iufla
caufa,cap.i.de probar.c.Sunt quidam.i^.quxfIio.i.& late probatur in cap.Qua:
in ecclefiarum , dc conftitur. prxfertiiTj per Panor.Fehn. dc Dccium. Quinimo
non fufficeret vlla facultas,ctiam imperiahs,aut regalis authoritas ad hu-
iufmodi mucationem faciendam , circa leliila ad vfus pios,etiam fi in ahos

H t

<fo APOLOGIA LIBRI DE

arquc pios murare vellenr •, quia efl; in hoc necefTaria fpiriruulis , eademquc fu-
prcma fummi Ponrificis. Ciemen. Quia conringir,de relig.domib. Er quia fa:-
cularis porcftas non fe exrcdir ad fpirirualia, c.Bene quidem.^j^". di(l.& c.Eccie-
fiafandjB Maria?,dc conftir. Nequc illa fufficerer, quo iufte ficrenr,nifi aliqua
jufta caufa id fuadererrid enim cller conrraire alicui ex quinque lcgibus narura-
libus rclaris m pra:faro lib.noftro.q.i. nu.io. 3c confeq.racir.c.Non licear Papar.
1 i.q.i.cum eis quac ibi nunc larius (cribimus. Tradir Caier.in Sec.i.q.^^.arric.S.
& Laugd.cum Cardinal.qu.i.in d.CIemenr. Quia conringir.Cum crgo finis,&
animus eorum qui prxfara bonaecclefiisconceftcrunr , fuerinr fupradiiSti adeo
pij,non poruerunr,neque debuerunr c5uerri in alios vfus, prxfcrrim profanos,
fine aurhorirare fuprema Apoftolica , quac in nulia prarfararum diuifionum in-
uenierur vlli ad hoc concelta. Scxra, quod inrenrio eorum qui huiufmodi diui-
iloncs primirus induxerunr,fuir iniufta-, quod credendum non eft, vel cerre fuir,
vr vnulquifque de fua porrione polFcr difponere,ilIomodoquoanrediui/io-
nem Prarlarus porerarde vniuerlis , vidclicer, fuftenrare fe honcfte, & reliqua
pauperibus erogare. Seprima, quod abfurdum eft,&: ideo minime audiendum.
l.Nam quod abfurdum,fF.de oper.Iiberr.&cap.Dudum, i.depraeb.Iibi^J.dicerej
diuifionem muneris,& gubernarionis,qu2E vni incumbebar,in rres vel quaruor

^ parres fadam, iuftam fuifTe caufam,vr finis arque vfus ram pij,in vfus ram pro-
tanos murarenrur. Odaua, quod id quod fubrogarur , aur fubftiruirur alrerius
loco, eandem eius naruram feruare deber.arg.I.fi eum qui.§. Qui iniuriarum.ff.
Si quiscaur.cap.Ecclefia, vr lir.penden. Cumergo Epiicm)o,quifoIus vniuerfa
gubernabar, fubrogarifint ipfi , atquealij , quipartes aflignatas eis gubema-
rent, omnes feruare tenentur id , quod Epifcopus ante diuifionem facere tene-
baturj videlicet, fe honefte fuftentare , & reliqua egenis erogarc. Nona, quod

^ celebris ille Gratianus huius libri author, qui Decretorum meduUam antiquo-
rum callebatjperfpicuc ait,in §.fin.fub.c.penul.ii.q.i. etiam canonicos,in quo-
rumprxbendas capitularis portio diuifa eft,in earum regimine cum eadera
quahtate fuccedere •, hoc eft , vt qu.T illis fuperfuerint , debeant egentibus ero-
gare,quodipfum omninofenfitD.Bernardus,in epift.z.col.penul.qui adquen-
dam canonicum diuifam prajbendam habcntem, fcripfit id quod fuperius alie-
gauimus, vidchcet ; Quicquid prxter necefTarium vidum , & fimplicem vefti-
tum retines , tuum non cft,rapina eft , facriiegium eft. Decima, quod Aiexan-
der IIII. poftdiuifionem ab antecefToribus fuis Pontificibus , inter Epifco-
pos, capitula, fabricas , & pauperes fadam , in quadam folemni decretaJi epi-
ftola refpondit , in cap. Reiatum.i. de teftam. non pofTe iure tcftaricanonicos
de rebusprsbendarumfuarum rationequarfitis,nifide reculis ahquibus mo-
bilibus , remunerandorum feruitiorum caufa , idque foium , vbi confuetudo id
faciendi viget. Ex quo plane coiligi poteft, intentionem eorum qui reditus ec-
clefiafticosdiuiferunr, nonfuifiTefaciendimagis portionum fuarum dominos
eosquibuseas apphcarunr , quam anrea Epifcopi fuerant vniuerforum redi-

8 tuum. Quodipfum coliigifur e quodam Innocl I L Pontificisdodiflimifingu-
lari refponfo, in c.fi.de his qus fiunt a ma.par. cap. quod alibi non inueniri ait
Panor.in c.Cumomnes, de conftir.coium.5.& Felin.8. quo decreuir, fabricaz in
neceflitatem adduds , pofle Epifcopum ciim maiori parte capituh , etiam mi-

nore

R E D I T I B V S, Q_V JEST. I. ^Ti

nore repugnante e portionc capitulari applicare ncccfTariarquod tamen iufti-
ficari commode nonpoflVt, nindicamusper prxfatasdiuifionesnonfuifleef-
fediosDominos integros fuarum portionum, & rediruum , fed folum admini-
ftratores eorumjita vtfe honeftefufl:entatis,quodfuperefler, operibusimpen-
derent piis:quoniam cum aliquid eft ita multis communc,vt fmgulis vnicuiquc
propriacontingat portio,tanquam Dominointegro,vtcontingerent canoni-
cis lux portiones particulares •, fi opinio contraria cflct vcra , tunc maior pars
minori non pofllt priiudicare.In recnimquaccommunis cftpluribus vt fln-
guIis,non poteft maior pars prsiudicare minori.l.Per fundum.ff.de feruir.ruft.
prajd.l.Sabinus.fF.Communidiuid. Ratioquegermana illius decretalis Inno-
centij, exhac noftracommuniopinionefacile colligi potcft , vtpulchre dc
morecolligit Dec.in d.c.Cumomnes,col.?.perindeac ha^c noftra illiusfingu-
lari decifione dilucidc confirmatur.Ex quibus palam probatur-,non cfle cano-
nicis tantum iuris in reditibus fuarum prajbendarum,quantum in reditibus pa-
trimoniorum fuorumjcum manifcftum fit, ncque Aducrlarius ncgat, non pof-
feilloscogi ab Epifcopo,ad fubuenicndum Ecclcfiarfabricacnecefliitatidepa-
trimonialibus.Quod autem ego non aflignaui pricfato cap.rationem decidcn-
di,quam mihiN.imponit, monco infra mon. LXXII. Vndecima, quod be-
neficiari j fcparata beneficia,& fcpararos rcditus eorum ecclefise habctcs, com-
pellipofllintad rcficicndate(aa,&: aliaardificiaillius, de his qua: illis fuper-
luntjvtfingularitcr probant cap.i.«S<:c.Dehis,de eccl.idif.quostamencertum
cft non pcflecompclli adid facicndum de reditibus fuorum patrimoniorum
fuperfluis.Ergo per diuifiones huiufmodi , reditus bcneficiariorum qui cos di-
uifos poflident,non funt fadi adeo libcri corundem Domini,ac funt redituum,
& bonorum patrim.onialium corum qua: aliunde habent.Duodecima,qu6d di-
uifiones prxfata: operari potucrunt , etiam aliquos aUos efl^<ftus luftos , prxter
eum quem fupra diximus-,non operando illum iniuftum,quem Sotus & Aduer-
fariusprxtendunt,nempe,illum quem operatur diuifio agri ad facilioremcul-
turaj commoditatem,qua: nec plures agros efficit, nec aliquid a prioris naturx
conditione immutat.l.Caius Scius.§.Titius.ff.de lcgat.i. nec onus vUum adiun-
dlumtoHit.I.Cum pater.§.Hxreditatem. i. fF.de legat.i.&I.Quicumtutoribus.
flF. de tranfadt. Quem itemoperaturdiuifio fa<5tainterfeper adminiftratores
Rcip.fuxcommoditatiscaufa,qu2Reip.niIpr3Eiudicat:quoniamfingulieorum
poterunt in fubfidium conueniri poft talem diuifionem, ficut ante illam. I. Im-
perator,fF.ad municipal.Quem item operatur illa, qua iubet Praetor bina man-
cipiaminiftcrij caufa rcferuari pupiIIis-,perquamnon ccnfentur omninodi-
uifa,imo permanentcommunia-, licetvnufquifquepupillorum fibi referuato-
rumminifterioconuenientivti poflit.I.Bina macipia,fr.Commu.diuid. Quem
itcm facit illaquapater pluribus filiis hscrcdibus inftitutis moriens claues 3c
annulum cuftodizcaufa maiorinatu fifix tradidit, & liberto eius resquasfub
curafua habuir,aflignari iuflit-,perquamfilia prarfatanihildebet haberepra?-
cipuum.I.Cum patcr.§.Pater pluribus.fF.de legat.i. Cum ergo prsfatjc diuifio-
ncs poflint opcrari efle6tus omnes pr^didlos iuri confonantes,non funt dicen-
dac van2E,quauisnonoperentur illum alium omnibus canonibus contrarium:
quia receptum eft,qu6d priuilcgia qux contra ius commune feruntur.c.Priuile-

H 5

10

(fi APOLOGIALIBRIDE

gia.3.d)ft.&debent operaxi aliquid contra iJlud.c.In his,de priuil. ita interpre-
tanda funt,vc dato aliquo quod contra illud opererur, non operentur alia ma-
iora.arg.c.i.dc refcrjp.&: multorum qux adduxit Dec.ibi C0I.7. Per qua» omnia,
palamprofcdtoeftjci qui omninonon cftcajcus,&habct velmicaravolunta-
tisintclligendi vtbene agatjdiuifiones prarfatas bonorum , & redituumeccle-
fiarum , non fuifTe operatas id quodSorus &N, parumcanonice,acreIigiofe
aireruerunr: neque ob eas ea vel rcditus eorum cfFcifia fuiiTc patrimonialia bo-
nabcneficiariorum-,neque onere antiquo tribuendi fuperflua pauperibus, aliif-
ue operibus piiscxutafuifle.

SVMMARIVM.

"Dtuifto mTf-ui titultu ad transferendum domlnium illmjpeciei, qudis erat
ante dimfionemynon tAmen alterim.num. j.

X L II. M-")neo,nil etiam obllare illud argu menrum,quod pr.-cfarus N.ma-
gnJfacit-, Diuifioncm,nimirum ,bonorumccmmuniumeflefufficientem titu-
i lumad transferendumdominium-,itavtdominiumquod antcaeratcommune,
& indiuifum in toto,pcream fiat in parte proprium-,vt deillius portionis fru-
(flibus tanquam verusDominus libere difponere poflir.l.i.C. Comunia vrriuf-
queiud.i.Cum pater.§.H.Treditatem,de legat.i.At Epifcopus,& ali;beneficia-
rijjdiuiferuntbonaecclefiarum inter fe,& fabricam, &paupcrcs.c. Derediti-
busvC.Quatuor.u.q.z. Ergoquihbet eorumpote/i libere diiponere defrudi-
busfu.-cpartis. NihiI,inquam,obflachocargumentum:cui(licctdiflirauIet N.)
fatis fuperquefeci inpraefatolibeIIo.q.i.num.3i.& multisconfequentibus-, &
cui iterumcumulatiflimefatisfacimus fuprain mon.prxcedenti. Exdidis igi- '
tur ibi refpondemus formaIiter-,Primo,cocedendo maiorem-, mtelligendo eam
de translatione talisdominij , quale habebatur incommuni: negando autcm,
intelhgendo illam de translatione dominij alterius fpeciei. Verbi gratia , eft .
communeduobusahquod prsdium^quo ad vtile,& diredum dominiumjdiui-
fopra:dio,vtcrquefietDominusdiredus,&:vtilis (ux portionis.Si autem prar-
diumefrec communcquoad dominium dire(5l:um tantum , vterque fieret Do-
minusdiredustanrumfuccportionis. EtfiefTetcommune quoad vtile domi-
niumtantum,vterque fieretDominus vtilis tantum fua: portionis. Et fi pra:-
dium coramuneeratfubie6tumreftitutioni,veIobligationi foluendi ahquam
penfionemdcfru(5tibuseius,vterqueeritDominusfuaeportionis;fedcumone-
re reftituendijvel folucndi partem penfionis illius. Cum ergo,pofito fine prs-
iudicio veritatis , quod dominium bonorum ecclefiafticorura fuifTct commune
Epifcopo,cIericis,fabricae,&:pauperibus jcurataraen illaomnia ante pracdi-
{Jtim diuifionem cis cfTentitacommunia, vt omnia quae fupereirenr , rainiftris
honefte fuftcntatis , erogarentur piisoperibusrquod orepleno etiam ipfe N.
confitetur,patet quod per e?.m non potuerunr fieri propria illorum hbera quo
ad partcs eos contingentes:fed cum onere , & obhgationc erogandi fuperflua
piis operibus,quali erant fubiedta cum efTcnt comunia.Et ita hoc argumentum
contra cum retorquetur,& irrefragabiliter noftramfententiam cofirmati tan-

lum

R E D I T I B V S, QJ/ J£S T. I. (Tj

tum abe(l,vteaminfirniet^ecundo,refpondetur ad Iioc argumcntum,negad3
minorem,videlicet-, quod Epifcopus, & Clerici erant ante diuifionem Domini
bonorum Ecclcfiac : quia folum erant ceconomi , adminiftratores , Sc difpenfa-
toreseoruc5ftituti,mediate,velimmediatea D.N.IefuChrifto vero Domino
illoru,ad€a fideliter& prudcnterregenda,&addifpenfandumreditusin pau-
peres,& alia opera pia,luftentatione honella fibi retentaivt efficaciter proba-
uimus fup.mon. X X 1 1 1 1. & ita nuUum per prxdidam diuifionc dominiu fiiit
diuifum i fed folum poteftas adminiflrandi prxfatacum onereprsedicfiorquJE
edam eft irrefragabilis noilra: fententia: confirmatio.

SrMMARIVM.

Sonafabricls & fauperibtt^ defutAU,nonfuntmAgis Ub^ra^qmm deputata
Epfcopo & ben(ficiarm.num.i,

XLIII. Moneo,nil etiam obft:arcaIiudargumentum,quoN.muItumniti-
tur,videiicetportionespauperum, &fabricx, poftdiuifionem prardidlamfunt
liberx omninorergo pari ratione portiones applicatx beneficiariis,funt omni- '
no Iiberx.Nam primo,faIfiim eft antecedcns,videlicer;Portiones pauperum,&
fabricx eflTc omnino hberas,quia earum reditusnon poftuntimpendi quibuf-
libet vfibus •, quianon profanis : &fiportiones Epifcopi, & bencficiariorum
perirent , vel adeo exrenuarentur , vt nullatenus ali poflent ad minifterio fuo
tungendum,merito ex portionibus pauperum,& fabric? pofiTet defumi fuppie-
mcntum.SecundOjnegando confequentiam,fcilicet,qu6d eadem ratione Epi-
fcopus & bcncficiarij poflint impendcre reditus portionum fuarum vfibus fuis
profanis,quafabricx, & paupcrum rortio vfibus fuis piis : quoniam antc diui-
fionem omnes poterant impendi vfibus piis,& nulii profanis •, & ita conccdc-
musadeoliberepoftc Epifcopum,& bencficiarios vti reditibus fuis ad vfus
pios ficuti fabrica,& paupcres fuis ad cofdem^neque tamen ifti , neque illi pof-
funt vti eis ad vfus profanos:quod etiam confirmat fcntentiam communcm.

SVMMARIFM.

T>omirjtisnon quilibet etiam vertn alicuim reije ea liberc dijponit.nu. i.
Bcnefciarios ejfe Dominos fuorum redituum non^robatc. i. de cler.nonref

lib.6.&fi frobarettantumfrobaret effcDominos re^iri^os.nu.z.
K^rgumentum a contrario fenfu inualidum , ad probandum id cuim csn-

trarium iure exfrimitur.num.i.

X L 1 1 1 1. Moneo,non obftare quicqu am etiam illud quod pro fuo Achyl-
leopponunt Aducrfiri|, nempcc.i.dccler.nonref.lib.6'. quatcnus habct,eos
quidiuinis non intcrfuncofficiis, non ficri dominos quotidianarum diftribu-
tionum, qux interueniencibus cis tnbui debcnt: & ita fignificateos qui diui-
nisintcrfuntofliciis,ficridominos earum. Quod argumcntsim, ncruofius nos

<?4 APOLOGIA LIBRI DE

proporuimuSjin pratfacolibellono/lro.q.i.num.i^. exmenre Adriani in 4. de
reftic.q.ii.&Dom.Soti lib.io.q.^.arc.j.deiuft.&iur.inhunc modura. Quieft
alicuiusrei Dominus,poceftdeeapro libico difponerc.I.Si quis vi.§.ditFeren-
tia.ff.de acq. pofT. & ei annoc.per Barc.& alios de dominio; & beneficiarij funt
fuorum redituum ecclefiafticorum Domini , eo quod c.r. de clcr. non refid. ha-
beCjbeneficiarios qui non incerfunc horis,nonefficiDominosdiftribucionum
quocidianarum:fignificans a concrario fenfu fieri Dominos illarum eos cui illis
incerfunt.Infirmiter,inquam,firmacfuam opinionem per pracdidu c. r. & prx-
facam argumencacionem. Primo quidem,quia foluicur negando maiorem-,non
enim quicumque eft Dominus eciam verus alicuius rei , poceft de ea pro libico
difponere •, fcd folum ille qui eft inceger , & abfolucus , ac fine onere vllo , &
vinculo ci annexo.Nim notum cft,quod feudacarius,& Emohyceuca, qui habet
verumdominium vtile.c.i.in quib.cafib.feud.amic.iun(5ta gloft^.in verb. feudo.
l.i.ff.Ci ager vedig. Nec Dominus primogenij , quod Hifpani vocanc Maioraz-
cOjfiue Maioratum-, nec fideicommiftarius qui cenecur rcftituere,Iicet fint veri
Domini etiam proprietatis , poftuntliberc de rebus fuis prxfatisdifponere:
imo tenentur voluntatem , onus , & vincula per inftitutores illorum, vel alias
difpofitionesimpofitaobferuare.I.Feminaj.C.defec.nupt.&tototitiilo.ff.&C.
adTrebeII.& ff^.decond.&demonft.quod etiam ipfe Aduerfarius plane fate-
tur in 4.part.fui libellijC.^j.pagella.Kj .neque negare poteft per prxfata,& per.I.
Nonideominus. ff". Derei vend.quatenus probar, grauacum adreftitucndum
poftmorcem Dominumeffe,licecalienarenon poffit: & 1. generalirer. §.fub
conditione.ff.qui,& a quib.quae habet, feruos fub conditione legatos, penden-
te iIIa,pleno iure hasredis efle^Iicet Iibertatem ab eo confequi nequeant. Quin
&pupilIus,&furiofusDomini funt abfolutirerumfuarum,& tamen easalie-
narenequeunt;iuxtaillud luftiniani in princ.inftit.quib.al.non lic. Aliquando
qui Dominus eft,alienare non poteft: vbietiam habctur,maritum inuita vxore,
tundum dotalem alienare non poffe ; licet eius fit Dominus. 1. Doce ancillamw
C.de rei vend.Etitalicet praefatum.c.de cler.nonrefid.lib.^.probaret(quod ta-
men profedlo non facit)beneficiarios effe Dominosfuorum redituum,intelli-
gendum erat de dominio reftrido , & obligato ad erogandum fuperflua paur
peribus,& non de omnino libero: quoniam oportet iura iuribus concordare.c.
Cum expediat,de elec.lib.(?.& l.i.C.deinoffic.dot. & per confequens ita inter-
pretari illud cap. vt concilietur multis aliisiuribus, quibus contrarium decla-
ratur,& probatur quod beneficiari) effe6tu folum funt oeconomi, & difpenfa-
tores illorum ad erogandum pauperibus, defumpto fibi tamen ante omnia
quod ftatum fuum decet-, iuxt. dodrinam Innoc. in ca. Indecorum, de xtat. &
qual.Quod etiam prxf. Adrian.Iicet reftituendineceffitatemneget , vtN. ta-
menitaintelligendumefleilludc.fignificauit,ih 4. dereft.q.u.col.i. & Maior
aflfirm.in 4.dift.i4.q.i7.& longe ante illos Archid.in Clem. Gratiac, de refcript.
1 coI.penul.cum aliis multis,quae firmiflima refponfio eft.Secundo,refpondetur,
quod falfum eft probari per illud cap. beneficiarios effe Dominos redituum
hiorum beneficiorum. Nam illud cap. folum inducitur a contrario fenfu, quod
tamen licet alias dicatur fortiflimum in iurc. 1. 1. ff". de offic. eius cui mand. ca.
CumApoftDlica,dehis quac fiunta prael.nullatenustamenhabetviresadpro-

bandum

REDITIBVS, Qjr^ST. I. ^^

bandum id cuius contrarium in iurc exprimitur.gIof.roIIemnis,recepta in cap.
Significafti,de for.comp.vbi Jate re]yn.& text.omnium optimus in c. A nobis,
defent.excora. At contrarium, fcilicet, quod non funt domini exprimitur in c.
Quod autem.ij.q.y.ibi. Non funt noftra , fed pauperum , quorum procuratio-
ncm gerimus.c.Conuenior,ead.cau.& quaeflione, &c cap.oenuJ.-^c n.u.q.r.& c.
Edocert,derefcript.c.i.dedonat.&ClemensantciIIos,Jib.z.c.2<?.& 59.de con-
ftif.Apoft.&fandtusThom. cuiusauthoritateAducrfarijnituntur^alTeritind.
Quodlib.tf^.arr.ii. & Sec.z.q.iS/.art.y. clericos non clTe dominos redituum fuo-
rum beneficiorum, fed tantum difpcfatores, fiue quibus eft credita difpcnfatio.
Quod ipfum aftirmatmagnnsille Gratianus huius Iibri Decretorum author in
c.pcnui.ii.q.r. & probatur pcr cap.pcnulf.ead.cauf.& qui ftione, qus etiam eft
firmiftima rcfponfio : quod fupra monito. X X II II. latius probauimus,mon-
ftrandoefficaciter verum omnium bonorum Ecclcfi.T dominium elFe penes
Chriftum. Imo Sc hoc efte hodie neccftaria in falutem fide credendum,per con
ciJ.Tnd.in c.i.de reform.fcfl^2f.cuius ea de re verba ibi tranftuJimus.

JSenefciariotumfacultM impendendi YeditusfuostnonfundaiuYin dominio

eoYumfedm concefione iffima. iuYefa^A,nu.\,
BenefciaYius regulaYts tam libeYediJponitdeYeditihtisfuibenefcijreguU*

ris, dcftcuUris defui benef(ijfMuUrls.nu.i.

X L V. Moneo,nil etiam obftare illud fundamentum,quod prxfatus N. vbi
fiipra praefupponif,vidcIicet, quod poteftas impendendi reditus ecclefiafticos, i
fundatur in dominio quod habetin illis beneficiari j, quia id falfum eftrno enim
fundatur in eo, fed in facultare dataeisa iureidfaciedi. Nam epifcopiquifunt
rcHgiofi,& ali j quilibet beneficiari j rcgulares tam Jibere poirunt impendcre de
reditibus fuis , quam ali j Epifcopi, & bencficiari j f-ccularcs de fuis, iuxta deter-
minationcm Cardinalis florent.in CIem.2.§.Sed & tales,de vita &: honeft.cler.
& in Clemen.Gratia:, coI.penul.de refcript. quem etiam in prxfato libello q.i,
citauimuSjCui nemo vnquam contradixit : cum tamen certij fit,eos non efle do-
mmos illorum, neque capaces dominij eorum, neque alius alicuius rei tempo-
ralis propter folemne paupertatis votum, quod in profv^flione emiferut.c.Non
dicatis.i2.q.i.&c.Cumadmonafterium.§.fin.deftat,monach.Idquodiatepro-
bauimus in iJJa rubr.dc ftat.monach.q.i. & fatis fupra mon. I X. &: o(5lo feq.

SVM M A RIVM,
Soluens alij,quodaltj debet^nonfatisfacitnum.u
Jntelk£lHs optimu4.c.Pefuenit, defdeiufnu.%.
Princepsrejpondens adconftltationem,JecMndumm ^rdcedensvideturre-

Jpondere.nu.},
Benefciarius poteffoluere debitajua , etiam imufe centra^a^de reditibus
henefcijjtum.i^.

I

C^ APOLOGIA LIBRI DE

X L V I. Moneo", nil etiam obftare. c. Peruenic , de fideiuf. quod neruo/ius
quam pcr prifatum N. inducatur, potefl; fic induci. Ncmo liberatur foluendo

j vni,quod dcbet akeri-,vel folucndo dcbita qua: aliis debcr,de rcbus aliis debitis.
argumento.c.Fof tc,& c.Dcnique. 14.^.^. & c.Ea te,de iure iur. At beneficiarius
qui non habet patrimonialia vnde iua debita foluat,debetjimo cogi poteft fol-

i uere crcdircribus fuis debita fua de reditibus beneficij fui,per d.c. Pcruenit; cr-
20 reditus non funt debiti pauperibus. Ad quod argumentum vno modo re-
Ipondec Archid.in d.§. AfteiTorcm , vidclicet , quod id fecit Papa ex gratia fpe-
.ciali^&cxprciradifporitionc. Quxrefponfionunquamnobisplacuit, &redl:e
abN.confutatur,quam&:nosconfutauimusannoifi5.SaImanricaepr?legendo
iilud cap. pro claiilTimo illo dodorc Tapia , quem folum a tcmpore immemo-

' rialividicSalmanticavtriufqueiurisdodoratuafeinfignitum. Etmeritoqui-
dcmrcprcbauimus', quiacumPrincepsrcfpondct ad confuItationem,fecun-
dum ius prius ftaturum rcfpondere videtur.iuxta glof celebrem c. Confultatio-
ni,dctcmp.ord.&c.Extua,de fi!.prcsb.Tum,quiafccundueius rcfponfionem,
cap.illud de nihilo fcruirct extra calum in eo contcntum,& ita cfTct delendum,
ne membranas inucilittr occuparct.iux.cSi Romanorum.15j.dift. Aliter refpon
Att Panorm.in c.Cum eftcs.nu.zy.de teftam.videlicet,quod Papa non iubet, vc
debitadcquibusibiagitur,foluanturde reditibusbeneficij-,fedfimpliciterdc
reditibus cIerici:5>:quod ille habebat alios reditus fxcuIares.Quam folutioncm
etiam tanquam diuinatoriam,quando & vbi fupra confutauimus. Aliter vidcn-
turrefpondereCard. &:eius fcquacesibidem. Ex quorum tamen rcfponfionc
fcqncrc:ur,qu6d bcncficiarius fola debica intuitu ecclcfia; cotra(5ba,&" non alia
pofietfolueredercditibusfuibencficij ^cuiuscotrariumnos femper tenuimusj

■ & ita fcripfimus in Manuali confefr.cap.i^.num.iji.aflTerentes, pofle beneficia-
rium debita fua,etiam iniufte contradla, fi alios patrimoniales non habet, fol-
uere ex reditibus fui bencficij,fibi ca capiendo tanquam pauper. &c. licet decif.
Rot.in antiq.de folut.i.& 41. de probat.in eifdem non fe adeo cxtendar. Quare
aliter refpondimus nos prasf.anno. 2^. quam refponfionem , & modum intelli-
gendi iliud cap.fignificauimus in d. Manu. vbi fupra : & latius explicauimus ad
aliud propofitum in lib.noftro, quemdefendimusq.i.nu.j^.quodnefcioquare
N. diflimulauir, nifi quiafortedeerateireplicatio contrafoIutionem,qua:eft
omni lcgi & confuetudini confonantiffima. Rcfpondemus ergo , quod bene-
ficiariusqui non habct alia bonaexquibusaliis fuis crcditoribus fatisfacerc
pofiit, eft vnus de pauperibus : &: idco folutio debicorum eius, cenfenda crit in
pauperes erogatio •, ac ita ipfe beneficiarius tanquam fuorum redituum diftri-
Ducor, poteft ex reliquis iplorum caperc fibi tanquam pauper , vnde fua debita
tanquamdebitapaupcris foluat. Neqjobidipfiusbeneficiarij creditoresprar-
ferunturpauperibus:fcdipfebeneficiariusfeipfiimtanquampauperempr2eferc
aliis paupcribus proprer poteftatem fibi 2. iure concefiam fecundum Thom. &
omnescrogandi reliqua fuorum redituumpauperibusquosipfe clegerit. Per
qmapplicacaformahteradpra:fatamindu(hioncm,conce(ramaiore&mino-
re j negamus confequentiam. Ex eo enim quod nemo liberacur foluendo vni,
quod debet alrerijquod continetmaiorj &ex eo quod beneficiarius poteftfol-
ucrefuadebita3&: cotrada intuitu perfons fu.x de rcditibus ecclcfiafticis finon

habet

KEDITIBVS, ay^ST, l. cy

habet aliud vnde foluat , quod continet minor j non infertiir quod redirus illi
non dcbentur pauperibus, quod eft conrequens . cum foluendo illos ereditori-
bus beneficiarij pauperis non habentis vnde liia foluat , ccnfentur dari paupe-
ribus:quiadanturprocIcricopaupere, quihabet facultatem eligcndi panpe-
rcm cui cos diftribuat ; &: tWq^iim primis feipfum , qucra debet eligere fecun-

dumcharitatemordinatam.iuxtac.SinonIicet.i3.q.y. &I.Pr:Efes.Cdeferuic
& aqua.

SV CM (J\t A R IV Clf.
meKc6}usnouHS,& aptus c. ^odquibufdam, defideiuf.num.i,

X L V 1 1. Moneo,non cbftarc cap.Quod quibufdam, de fideiuf.quia longc
verior eft inteliedus , qui ad id coiligirur ex folutione proxime data ad prarfa- ,
fum.c.PeruenitjCod.tit.quam fit ille que prsfatus N. illi tribuir, videlicet, quod

Abbas,& Conucntus dcbcnt folucre pccuniam per fe,vel fuum reIigiofum,vcI
alium , mutuo acccptam dercdicibus fui monaftcrij , etiam fi non probetur in

vtiIitatcmeiusconucrfa-,tanquampaupcrcsquidam,quiproximiorcsfuntfibi,
quam aliis ; qui non habcnt alia quam rcditus monafteri; , vnde illam {oluant;
ii-po(Tuntcogi adhoc a iudice,quia iufte idfaccrepofiTunt: quadoquidemiuite
pofTunt fibi pro fuorum debitorum folutione tanquam pauperibus accipere, id
quod pofTentin folutionem debitorum aliorum paupcrum, nc ob ea vexaren-
tur, erogare.

SV LMC\t A RIV M,

Jntelle^us extrauag.fifcepty tft. Nefede vacan. inter communes , & tit.de

cle^t.interjo.X X I T.nu.x.
Confietudo vt hemfidartopft mortem cedantfiuEfusfrimi velfaundi an^

mymn inferfpoffe illum de illlspro Itbito dfJponere.ntt.i..
Frucfus bencficiariopofi mortcm cedentesin quaimpcndendi.nu.i,

X L V 1 1 1. Moneo, nil ctiam obHare extrauag. fufcepit ; Nc (eA. vac. qtiia
Iateinnofi:roiibe]IoiIIirefponfumfultq.3.nu.i2.Iicetidpra:fatusN.da(Iimuict '
& forte quod dcfucrutci copijc ad impugnandam nofiiram rcfponfioncm, qux
continet, primo cxtrauag.illam cfie lo. X X 1 1. qux cft in tit.dc eledi.inter ex-
trauaganres eius , & in tir. Nc (fcA. va.intcr exrrauagintcs communcs j ^ in co
folo contranos &c communem induci pofre,quod approbat Gonfuerudinem,vt
beneficiarius percipiat pofi: mortcm rcditus bencficij primi , aut fccundi anni,
Sccundo , qubd ex co non infbrrur , cam probare ; quod liccat cx confuetudine
beneficiariisprolibitoteftari, velimpcndere frudtus primiauc fccundianni,
prtft mortem : quia hoc longc diucrfum cft •, & a diuerfis non fit illatio. 1. Papi-
Tiianu5exu!i.fir.dcminor.Iraovirdo(5iifi[imusZenzclinusancmincaliocitatus,
iingularitcr ibidcm in glof.ciufdem cxtrauagantis,quam habct intercxtra-
uagantcs lo. X X 1 1. ticde elcd.iii verb.dcfun5^o,ait ifriK^us ifi^os conuerten-

I 1

-«8 APOLOGIA LIBRI DE

dosctreinvtilitatcm animx defiin€ti-,vel, vtidemZenzelinusin aliaglof.po-

fitain verb. Ecclefia:, fentit in folutionem nominum , vel debitorum dcfundli:

quod fummam habet rationem, perpenfa mente illorum, qui mduxerunt prac-

fatam confuetudinem id permittentem , q\ix fuit ; ne bona decfTent fumptibus

funeris,& dcbitorum folurioni. Quin & in aliaglof.fuper verb.Perfonis, addi-

dit idem Zenzel.non valere confuetudinem deterentcm prididlos fru^flus per-

fonis laicis diuitibus. Tcrtio,quod prajdidtisnon refragatur, quod lo.Andfre-

qucntiusreccptus,in c.Nemo pIusiurisdereg.iur.Iib.^T.ait, approbariperillam

cxtrauagantcm fuam opinionem, qua tradidcrat valere cofuetudinem permit-

tentcm bcneficiario tcftari dcfrud:ibusprimi,autfecundi anni poftmortem

fuam perceptismam illius contextus haudquaquam id probar, vt diximus : 8c fi

probaretjcflfet intclligendus de confuctudine teftandi in pios vfus, & non pro-

fanos , vt aperte coliigitur ex tribus gloflis Zenzelini proxime citatis. Nequc

ctiam ipfe lo. Andr. contrarium expreflit, & raiioncs in prscfato libello vbi fu-

pra citatx,repctitrpque mon. X XXI X.& prafcedenti,&: tangenda: inf ra,mon.

L.in hanc concordiam nos necefTario adducunt argu. c.Cum expediat,de ele(3:.

lib.(5".& Li. C.de inoffi.dot. Quarto, quod cx his fcquitur : hajrcdes beneficiarij

dcfundti non pofle pracfatos fru6tus percipere,nifi tanquam paupcres:autquia

dcbitadcfun<5ti exaliis fuis ipforum hsredum bonisfoIuiUent,velinIocum

aliorumbonorum,quf dcfundtus ex fuisbonis patrimoniaIibus,velquafi prius

in pauperes, aut in pios vfus impendifTet.iuxta ea qux dicemus infra cad.qusEft.

monito L X X V 1 1. & in q.3. monito vltimo, quse efl noua , Sc valdc vtifis de-

claratio prsedidlorumj Sc aliorum qus Dodlores lcuiter attingentes dixerunt,

sruMARiyM,

Stifendium militidatur liberumab onere largiendifiperflua pauperibus:
mn autem BpiJcepo,vel benejciario pars deputata ei per diuijionem,
num.J,

X L I X. Moneo,nil etiam obftarc illud argumentum quo pracfatus N.vtitur
, a fimili, videlicet : Miles ftipendium quod ei datur, facit fuum j & mercenarius
mercedemquxeidatur,facitfuam:ergoEpifcopus,&beneficiariusreditusfibi
per pracdidtas diuifiones aflignatos, faciunt fuos. Soluitur enim negando con-
lequentiam , & fimilitudinem : quia militi , & mercenario foluitur flipendium
liberum ab omni onere : Epifcopo autem,& beneficiario per praefatas diuifio-
nes afllgnantur reditus illi oneri fubiedi, cui erant ante diuifionem, pcr fupra-
diifia mon. X X V 1 1. & in libello pra:fato q.5. Eodcm modo foluitur illud dc-
biliflimumargumentum, quod N.format,nempe : Beneficiariusfacitfuosfru-
(Stus beneficij exigui,ergo & beneficij pinguis,quandoquidem manifefla eft ra-
tio diuerfitatis : nam habenti exiguum bcneficium,nihil fibi honefte fuftentato
fupereiljhabenti autempingue,fuperefrepoteft,&fiob circunftantiaspcrfonaf
non fuperefTet : idem efletde habente pingue , Sc exiguum : pcr quod apparet,
non faccre quod aiunt, ad rhombum, ea quae fubdit, quod maius & minus non
faciuntdifferrefpecie,ncqueinpra:dicamento fubftantix verificari raagis&
rainus,&c. ,,

SVM

R E D I T I B V S, Qjy JE S T, I. ^p

SV M M A RIV M.

Conjuetudo vt henefciarij dijponant invita & morte de reditihu^ e cckjia-
jlicls^ro libito,nullibi gentium ejfe videturj&fi eJJet,non valeret:nec hoc
debet videri durum.num. t.& Jeq,
Conjuetudo vtlegi deroget,debeteJfe mAiortsfartls.num,i,
i^cademia Caturcenfisa lo.X X I L ereBa. num. j.
Confuetudifiem libere teliandi de reditibtis benefciorum, non cjje clericis in

' ItdiayConHat ex litteris muUorum Eom.Pontifreccntiorum.nu. 4 .
f^uthor Commentarium dejpoliis clericorum, vna cum hac Apologia com-
fonit,in cNon liceat Pap^.iz.q.t, num. 4.

L. Moneo,non item obflarCjquod prxfatus N.aitjauod ex opinionc rece-
pta fequereturquiddam abfurdum^videlicetjquod conuietudo contraria,quam
ille ait vbiquc terrarum cfrc,non excufaret beneficiarios ea vtentes. Tum, quia
idnullatenuseft abfurdumjlicct aliquibusvideretur durum,ferendumtamen,
vt ait Pelagius vbi fupra lib.x.cap.i^.col.fin.afllmilandoid fcrmoni Chrifti dc
fujE carnis efu. lo.^. qui durus quidem fuit ludxis, cum efTct verus. Durum, in-
quam,vidcbiturduriscorde,&:parumin paupercs mifericordibus: non autem
volentibus imitarivcftigia milcricordix D.N.lefu Chrifti, Apoftolorum eius,
6c aliorum omnium,quos hadtcnus legimus in fandtorum catalogum relatos;
nequc his, qui qua: furfum funt fapiunt, & non qux fupcr terram, ad CoIolT.j.
neque his qux Chrifl:i,& non qua; fua funt,qua:runt,ad Phihppen.2.Tum,quia,
licet id prarfatus N.di{fimulet,huic obftaculo refpondimus in prsdidbo hb.q. j.
num. 7. negando, quod etiam nunc pernegamusicfTe vbique terrarum, vt ipfc
ait , confuetudinem teftandi , & donandi pro libito de rcditibus ccclefiallicis. i
QuoniamprimonequeEpifcopi, ncqucAbbates, nequealij bcneficiarij reli-
giofi,nequc item viri Iitterati,Deura(vt par efi)timcntes, pauperefque diligen-
tes , qui laniorcm beneficiariorum partcmconftituunt, vfquam teftantur, fine
fpeciali Pap2licentia,nifi adfummuminoperapia. Deindequod pauciexhis
qui in protanosvfusteftantur, id faciuntdereliquis,&fuperfluis fuorumre-
dituum ecclefiafticorum:quia collatione aliorum paucifunt,qui habcnt bene-
ficia,qu2 plufquam ad honeflam eorura fuftentationem fufEciant.Tertio,qu6d
multi obtinentium pinguiora bcneficia,decedunt oneratiorcs debitis,quam f"u-
perfluisabundantes. Quarto, quod etiam paucis eorum qui frugalioris vitx
funt, beneficiapinguiora habcntibus,fuperfluunt multadefuis ecclefiaflicis
reditibus, deduAis cx iUis fuo vi(5bu,&: necefrariisi fiuc omniaillaimpendanr,
fiue parcius viuendo aliquam partem fibi reliqucnt. Dedudis denique, qux
ipfi luainduftria,fuis muneribus,&fun6tionibus,xeniis,&donis magnatum,
cognatorum,donatorum,&aIiorumamicorum qusfierunt. Dedudis tertio
fubuentionibus, quibus tototempore quo bencficiarij fuerunt, fubuenerunt
mendicantibus, reIigiofis,vcI aliis cognatis, familiaribus, &amicis egentibus,
intuitu egeftatis. Dedudis etiam quarto iis, quac decedentes tcftamenro relin-
quunt,fumptibusfuneris,famulisbcnemeritis, atquealiispiisoperibus. Dedu-

I 5

70 APOLOCIA LIBRIDE

{kis qiiinto merccdibas , <j»ias forre meruerunc per officia ecclefia» vnlucrfali,

aut particulari impcnla, vltra eat]ur intiitu beneficiorum debcbantjiuxta

fentcntiamlo. Maioris, inprsdidlo I^bello q.r.anobis rcfiram, 6(:inframon.

LXX V. rcpetitam.Qjjar nmnia,iuflcdeducipoire,inpraefaLoIibeIioq.T. anu.

^S.vfquein fiaem quarftioni'^ probamus,& infrarepetemus, amon. LXXV.

vfque in finenv,& r-ednccturin rummaminfraq.j.mon. ylt. Itaqucpauci profe-

dto funt, quiattentis his, tcftanrurde rcliquis bcncficiorum fuorura invfus

profanosjfed folum depatrimoiralibus, velquafipatrimonialibusj «S«:de his

quxfru^Talicate, parlimonia, induftria, laborc, negotiatione,acofficiis,fiue, vt

ita dicam,feruitiis parta podl Jcnt. Quare, aufim affirm3re,ne dum omnes be-

neficiarios, fedncqueillorum msiorem partem,fcd neque eorum vicefimam,

ncque eriam quadragcfnnam contrafcntentiam communem teAari,vcI dona-

l reconfucuifle : &cum ad legcm abrogandam oporteat maiorcm fubditorum

partem contra eam facere,fecundum Panor.receptum in ca.fin.num.i8.de con-

fuet.apparetliquido, non cireindmftam vIIamconfijetudinem,quabeneficiarij

adlibitumteftcntur, autdonent,n!fi vt plurimum in opcrapia, etiamficon-

fuetudo prarfarx legi derogare pofTct •, quod tamen facerenon poife, infra q. j.

mon. III. probabirur. Etquicquid prardidrus N. dimidio artatis me iunior,

faciledchuiurmodiconruetudinepronucier,egoiamagensannij LXXV III.

aratiasDeo,coram quo ha;c (cribojncetabinfantiaftudiis lirterarumdicatus,

quafi easfugientes fequens,peregrinatus fuerim,primum,per Celtiberiam,fiue

Nauarram,deinde,per Caftcllamnouamrtertio, perGalIiam:quarto,per Ca-

ftellam veterem : quinto , per Lufitaniam: fexto, per vtramquc Caftcllam , 8c

N-'\uarram:& denique per Galliam,&: Italiam,in cuius Roma, omnibus nomi-

nibus,noft:rafententia,fumma',in quaplura diccns,iam tertium annum conti-

nuum a<^o.Et quamuis a quinquaginta a-.inis,aut amplius de iure confulor,non

memini vfquam videre confuetndinem bentfi:iariorum vtendi tam in raor-

tequam in vitareditibusecclefiafHcisperinde acpatrimonialibus. Imoaudiuf

Carhurci,dumin eius Academiaeredaalo. XXI I. ibi(vt aiunt)orto, facros

^ canones prxlogcrcm,rc6bores ecclcfiarum^qtii vcllent ne ceflamenta eorura 2

fifco Epifcopi in ius vocarentur , fole^re qudtarinis cenam quantitatem in

cperapiaipfi foluere, quodaicbanc pra^fari lo. XXII. priuilegio niti. Et iir

omnibus prxdidtis prouinciiSjVidi plurimos fecundum communem fenricntcs,

& o"erantes,imo & confulentes, quantunij & qua via pofTentdonare in vita

vel rclinquerc in morte aliqua aliquibuscognatisderediribus beneficiorum

ctiam tenuiorum , eo quod ignorabantdiifium innocentij communiter rece-

ptum in cap.EpifcopuSjdeprsb.dcqaoinprjef. libeIloq.r.diximus,& fupra

mon. X XX. reperiirhusrperx^uodmagnoperetcmperatar communis fentcn-

tia,fcilicet,pofrebeneflciarium feruare fuum patrimonium,& redituseius qui-

bus volct dcnarei^Vel rclinquere, alcndo fe dcccntcf exfui beneficij fruwlibus:

quo inteliedo confolabantqr.Vidi etiam plurimoslonge largiorcs in eleemo-

fynas de reditibas ccclefiaflicis^quamidc patr3monialibus,dicentcs,ij funt om-

ninonoftrijilli vcro nonitem.; Qiiamobremnonfolnm putamusfalfum,vbi-

Guc terrarum,vrait pr^fatusN.efTeconfuetudinemhancperniciofamdifpo-

iicndi de reditibus ccclefiafticisin vita 8c m rnortc,perinde ac de patrimonia-

' - - libusj

REDITI:BVS, QJ /£ S T. . I. 71

libus/ed credimus nullibi gentium efTe taiem, quamuis fieri poiTit: vt vnus, auc
fllter parum fui cfficij mcmor , idfaciat. Et quamuis fint quidam diriores xgre
audientes fententiam reccptam,eo quod eiulmodi bona per dor>ationem intcr
viuoSjVel vltimam voluntatem,iam quajfierunt, vel ardenrerfperantacquire-
rc , & ita corum confcientiaspungit. Quinetiam non parum miror , quod N.
tamdiu verfatusin Rotaz prscorio ,talemconfuetudinem eile vbique teftetur,
pofleaquamlegi librum quendam de fpoliis ciericorum , inquo eiusAuthor,
virpiuSj&inaudiendiscaulis fuper bencficiariorum teftamenris egregie vcr-
fatus,tam Rom.ar,quamin regno NcapolitanOjafTcritnon tfibtalcm confuc-
tudinemin his partibusrimo quod in tota Italia ius communc fcruetur, colligi-
tur ex litteris Pauli III. lulij 1 1 1. Pauli 1 1 1 1. Pij 1 1 1 1. &: Pij V. qui nunc
rcgnat,pientiilimi,quaspra;fatus auchor pra^fati libriedidit, &quarumparrcs
huc pertinentes nos tranlcribimus m Commentario quem in c.Non liccat Pa-
p2B,cum hac ApoIogia,tanquam rem ad eam pertinentcm componimus. Ratio
autem quare confuctudinc indud^lum iit , nc bcneficiariorum tcHamentain ius
vocenrur in Hifpania,explicatur infra q.^.mon. 1 1 1 1. fub finem.

SVMMARIVM. :

Zcclefta ftdnfiuet feccata, eofolo qmd ex caufa rcUnquit ea tmpumta.

mmero i. & i.
Termifio duflex imfunitatisy & affrohationU. num. \ .
Confuetudo beneficiariorum dijpcnendi ad Ubitum de reditihm , non efl

nota Pap£,im9 contrariamejfe in Ftalta,ipfiPontifcesteHantur.nu.i.

L I. Monco,non ctiam cbflarc illud argumen. prifati N. (cWiczt ; Ex nullo

vero fcquitur falfum,fccundumcmnes;atex fentcntiarecepta,&noft;rafequi- j

tur quiddam non folum falfum, fedimpoiTibiIe,videIicet;qu6dEcclefiafouct

peccatum, & habctmaculam, &rugam,contra extrauag. Vnam fandam, de

maio.& obed.eo quodEccIcfia videtur fouere vtentes confuecudine contraria

recept.tfententi.Tjcumvtipfc air,fcicns &prudcnsnon puniateos.ergoilla

non cilvcra.-tollitur enim facile, refpondendo , quod Ecclefia in hocnullum

fouct peccatum. Tum,quia nullatcnusapprobatillosqui opinione contraria

communi vtuntur:imo ipfa reprxfentata per concil.Trident. nupcrrime tacite

vctuit nc quis tali confuetudine vtcretur, vt videre eft, in feff.i^.c.r. de reform'.

cuiusverba retuhmus fupra monito XXIII I. & XXVII. Tum, quia vtin

monito proximeprxccdente probauimus,nuIIibiert talis confuetudo; & quod

non cft, nonfcitur:quianonentisnon funtqualitates.l.fiferuum,§. i. fF.de acft.

cmpt.Tum,quia eriam Ci efrcc, non tamen cfTet nota Papa?: quod decifio prima

dc folut.in antiq. & 4i.de probati. in cifdem, fatis fignificanr, dum habent ; be-

neficiarij morrui abinrefiato bona intuituccclcfix quxfita,adecclcfiam, &

nonadha;rcdespertinerc,& alia.Pcr quar apparet ignotameis fuiffe confue-

tudinempnfaram.Tumjquiaimoconfiatpcrconflitutioriescitatasin raonirp 1

proximonum.^.conflarePapardecontrariaconfuetudineltalix. Tura,quiavc

71 APOLOGIA LIBRIDE

in prajd.lib.q.3.num.i<>.dixi,& mox in feq.mon. latius probabo;falfum eA Pa-
pam, vcl alium monarcham foucre omne quod fcit Hlicite fieri ; Sc non punic;
quia,vc Innoc. III. ait,inca.Cumiamdudum,de pra:b.MuIratolerantur,qux
n in iudiciumdeducerentur, iuftitiaidexigente,non tolerarentur;qu«eefl re-
fponfio in noftris terminis Caictani infcc.z.q.iSj. &quidem fatisfirma-,licet
dicat N, fibi eam non placere , nulla cur non placeat addu6ta ratione : cui di-
fplicct etiam ratio, quam nos adducimus , fcilicet , quod potcft permittere illa
non approbando, fed folum non puniendo ad aliadamnaeuitanda, & alios fi-
nesbonoSjiuxtaglofT. celebrem ab omnibusreccptamm ca.Omnis.5.diftin6t.
& in ca.Meretrices ji.quarlt.^.per quas lo.And.in Mcrcur.ca. Peccatum de reg.
iur.lib.<?.receptus vbique ,hasduas permiflionis fpecies exprefllc. Quaetiam
rationeecclefiamuItaobfcoE-nainDominica Quinquagefima?,& feria tcrtia
infequente,fieri impunepermitcic.ca. Dcnique^. diftindl.mulcamquein pro-
ftibulis , feu lupanaribus fornicacionem relinquicimpunicam ; Ced nonideo
ifthajcapprobare cenfecnrd.c.Merecrices,necpoflrec concra inrisdiuini prohi-
bicionemca. Suncquidam.i^.q. I. Ea veroracione difplicet ci noftra folutio,
quod eam confcqueretur totum ecclefiar ftatum damnatum iri y quod tamen
non confequi pafaraconftat exprxdidtis in mon.prarcedente,

SVMMARIVM,
TafA nonfoliim laicomm ,fed etiam clmcomm^eccata frecfttenter relinquit
impunita.num.i,

LII. MoneOjproproximedidtornm confirmatione,faIfam eflTedifFeren-
tiamillam,quam prarfatus N. noue concraomnium mencem ponit inter cle-
ricos & IaiGos,videIicet',quod nufquam in iure repcrirur,qu6dPapadiflimu-
lct punire crimina clericorum , licet diflimulet quandoque punire crimina lai-
corum •, idquodaicfe GonftantiflSmeaflererc. Qux do(Slrina , noua profcflo
cftj&falfa.Tum, quianemoquemlegercmeminerrra,harLcdiiferentiam aife-
ruic.Tum,quia deftruiturpcr prajfatumcap.Cumiamdudum, quodde peccatis
clcricorum quxexplurahtate bcneficiorum fluunt,agic. Tum,quiadiflimulat,
&«non punitpeccata multorum clericorum , qui non folum alibi , fed etiam
Romasaliquotdiebus Iaruatiincedunt.Tum,quiaetiam diflimulatilla, quac in
conuiuiis vbique gentium,contra c.Quando,& c.Conuiuia. 44.dift. a clero ad-
mittuntur,bibendo pluries quam bis,vel ter in prandio.Tii, quia etiam diflimu-
lat illa quas clerici, &etiam religiofi pcr tres fententias , qus in rera iudicatam
trafierunt,occuIunt.c.Quod ad confultationem, de re iud. & etiam illa quac pcr
regulam de triennaIipofleflroredefenduntur,&etiaraiIIaqu2e petetes refticu-
tione beneficioru quibus fpoliati,etiam ob titulos non canonicos per rigore c.
In lineriSjde reft.fpol.patraturj& multaidgenusalia, qua; logum cflet rcferrc,.

SVMMARIVM.
Conjuetudinem dijponendiad libitum dereditibtt4 benefcicrum^ecejje^nec
induci vojfe, num. u

LIILMcb

REDITIBVS, QJTJEST. I. 75

L II I. Moneo,nil etiam obftare quod N.ait,qu6d confuetudo pra:di(!ia,vt
beneficiarij tam libere difponant de reditibus eccle/iafticis, quam de patrimo-
. niaIibus,non eft praua.-& reile induci potuit,vel p0teft.ar2.cap.fin.de confuer.
& l.z.C.Qui fic longa confuetudo. Tum, quia nullibi,vt fupra mon.L. dixi,ta- '
lisconfuetudoinuenitur.Tumquia,vtReuerendi/r.Caiet.dikit,vbifupraSec.2.
q.i8^.ar.y.noneftetconfuetudo,fedcorruptela,&itanulla.c. Qui;contra,& c.
Mala confuetudo,dift.8.Tum,quia grauiflime prididus Petrus Sotus relatus in
monito XXXVIII. determmauit communem fententiam iuris eflcdiuini;
ac eius contrariam efle grauiflimum errorem contra iuftitiam , & mores : non
obfcure fignificans,efle etiam contra fcripturam, 8c ita fapere harre/im veram.
Cuius di6lu roboratur pcr quatuor lcges diuinas naturales in mon. XXXIX. ,
fuprafcriptas, & pcr pofita in mon.L.

SVMMA RI V M.

Faffa 0^9 ex vndecimo argumento ^duerfarij colliguntur.nuA.

JFalfum ef , communemfententiam confcejui, reditU6 eccleftaHicos , & honx

*vnde tUt redetmtynulUtenusfcfft tribui laicis. nu.z.
Sona ecclefaHica iufiade caufi^offiintfConcedi laicis.nu.y

L 1 1 1 1. Moneo , nihil ctiam obftare vndccimum argumentum prarfati N.
pofitum ab co m ^.par.cap.i.quia continet ; Primum,qu6d noftra,qua: fentcn- '
tia communis eft, habet , quod reditus ecclefiafticinon poflunt dari ahis quam
perfonis ecclefiafticis. Secundum, quod Commendatores ordinum militarium
S.IacobiCalatraux & Alcantarx in Hifpania non funt ecclefiaftica: perfonic.
Ter tium,qu6d non funt vere religiofi. Quartum, quod bigamia, & irregulari-
tasrepugnantftatuiecclefiafticarumperIonarum.Quintum,qu6dexfententia
communi & recepta,inferretur quoddam abfurdum maximum, videlicet^qu^d
bona ecclefiaftica pracfatis militaribus ordinibus miuftej& illicite eirent appli-
cata.Sextum,qu6dexeademopinioneArchid.&communiinferretureccIefiam
errafle,concedendoillabonapr.-cdi(^isordinibus.Septimum,qu6dpr2fat.or-
dincSj&milicesiniuftepoflidentbona eis abEccIefiac5cefl[a. Odauum,qu6d
pra:di<5ti pracfatorum ordinum militcs , iufte poflunt fuos reditus ecclcfiafticos
vfibus profanis impcndere. Qnx omnia , ita efle falfa, & parum pia, ficu t funt
iioua,monftrabo in hoc mon.& feptem feq. Falfum eft enim primum,{cjlicct, z.
quod fentctia qu2 recepta eft, habeat, non poflTe rcditus ecclefiafticos dari aliis
perfonis quara ccclefiafticis. Tum, quia nufquam non docet poire,dcbcreque
luperflua illorum dari paupcribusomnibustam laicisquamclericis, tamfce-
minis quam maribus,tam infantibus & pueris quam jadultis & fenibus. Tum,
quianulquamfcntctiacommunis ncgat iufta decaufapofl[eperSedcmApoft.
cocedi perfonis laicis bona ecclefiaftica titicudi, vel emphy tcufis, vel prccari j, »
vel locationiSjimo & venditionis, vt probatur in c.i.de feud. & in c.i.de preca-
riOjin c. Vcftra, dc locat.in c. Qu.Trelam,ne pr^l. vi Xu.& in c.Sine exceptione.
ii.q,z.& in fumma cius,& in c.NuUi, de reb.eccl.non al.latiflime probatur.

K

74 APOLOGIA IIBRI DE

SVCMCMARIVM.

Commendatores S. lacobi de Spata Calatrau£,& ^lcantar£,acfimilesjunt

€ccle[iasHc£ pcr(on£. nu.i.
Perfena omnU eji ecclefiaHica, vel laica.nu. I .
Regularis omnu efiprfona ecclefiaHica , &gaudet priuilegio canonls , &c,

num.to.

L V. Moneo,nilobfl:arc pra?didlumarg.vnc!ccimumprxfatiN.quia,vtin

I proximo mon.diximus,prxfupponit fecundum falfum, videlicct : quod prajfati

miIitesordinisS.IacobiAlcantarx,& Calatrause,nonfunt eccleriafticarpcrfo-

nx,quod nullus catholicus qucm legere mcmincrim,tcnet.Nam & fi Dom.So-

tus, quem ipfc videtur in hoc arg.imitatus, in hb.j.q.^.art.j.de iufl:.&: iure,aufus

fuit diccrc, cos non eire vere rciigiofos : non tamcn ncgabif, eos cflc perfonas

ecclcfiaflicas : nequc cum colore ahquo ncgare porerar. Primo quidem , quia

omnis perfona cfl: eccle{iaftica,vel laica,c. Duo funt gcncrahominum.ii.q.i.&:

prxfatiCommendatores nonfuntiaici. crgofunt ccclefiaftici. Deinde,quod

omnis perfona gaudcns priuilegio canonis,Si quis fuadente.iy.q.^.quo excom-

1 municantur iniicientes manus violentas m perfonas ecclefiafticas , cft pcrfona

ecclel^iaftica. At prxdidi Commendatores gaudent ilio priuilegio,vt quocidia-

nus vfus habet.ergo funt ecclefiaftica: perfonae.Tertio,qubd omnis perfona re-

guiaris, (lue fit clericus, ftue iit mohachus ad chorum profeiTus, iiue conuerfus,

feudeuotus,&perpetuo mancipatus alicui monafterio,cft cccleiiaftica perfona

gaudens pra:f.priuilegio,per d.c.Si quisfuadente,& c.Non dubium,defent.ex-

com.ctiam ii iit muher,c.de moniahbus, eod.tit.Imo etiamii nodumiitprofef-

fuSjfed tantum nouitius.cReligiofus, eod.tit.hb.<j.Atomnes pr.xfati Commen.

datores funr,vel profeili ad officiadiuinadicenda, vel faciedain choro,autde-

uoti,addi(!ii, & mancipati fuis ordinibus, & monafteriis ad munera, & aha of-

ficia fui ordinis exerccndaj & palam geftat regularem habitum, & faciunt pro-

feftionem, pofteaquam priusegerintnouitios. ergo funtecclefiafticajperfonic.

Quarto , quod omnis qui eft capax beneficij eccleiiaftici , eft periona ccclcfia-

ftica. Tum , quia laici funt incapaces ad eccleiiaftica beneficia, tam ad fufci-

picndum , quam ad conferendum cap.Ex litteris,de tranfa(5t.cap.Cum adeo,de

refcrip.&' cap.i.de inftit.cum eis annotatis:neque poiTunt ficri capaces,niii pri-

uilegio S.Sed.Apoft.iuxta glof c.Imperium.io.diftin(5t.& in fumma,i^.q.7.Tum

quiabeneiicium eccleiiafticum dcfinitur efTe ius percipiendi reditus eccleiia-

flicos, conferibile tantum a perfona ecclciiaftica perfona? ecc lcfiafticar, vt col-

iigiturexCalderino,incap. Pofttilafti,de refcrip.& cx Anchar.m cap. Benefi-

cium,de reg.iur.hb.(>. & aliis citatis a Fely.in d.c.Poftulafti, &: a loan. Selua, in

tradt.de bcneficio,i.par.q.!.quod late poil eos probauimns in rubr. de prxben.

Atprxfati Commend.funt capaccsbeneficiorum eccIefiafticorum,qu2 vocant

commendas,quas conferunt folx eccleiiafticx perfonx,puta Papa,vel alij

Prxiari, & adminiftratores eorum ordinum, priuilegio S. Scd. Apoft. ad id dc-

putati neq-, pofTunt conferri laicis.ergo ipii func eccleliaftieae pcrfonx. Poilrc-

mo

REDrTIBVS, Q_Vi£ST. I. 7^

ino, quod omnis perfona depurara, &donara perperuo alicui Ecclefia:,fiue
fxcularijfiue regulari, falrem d defcrr habirum aliqua ex parrc religiofum, licct
nonemirrat rria fubftanrialia vora , ccnferur ecclefiaftica perfona, &gau(let
priuilegio ccclefiaftico canonis , & fori , vr colligirur ex Hoflien. loan. Andr.
Anton.Panorm.in cap.Vr priuiIegia,depriuileg.Qua»communis fentenriacft,
■quam renet etiam D. Anron.in parr.3. titu. 11. cap.i. Syluefter , verb. Eccleiia, i.
quxft.f.-Si: verb. Excommunicatio.(S'.qua:ft.5-.(S(: verb. Immuniras.qua:ft.4.<H<: ali j
alibi. At Commendatores przefari, funr perfona: perperuo depurata:, & donatx '
ordinibus fuis,& monafteriis fuis regularibus, vr mox dicerur latius : ergo funt
perfonx ecclefiaftica:,& gaudent priuilegio canonis, 8c fori.

SVM M A Rir M.

Commendntorts ordinum militarium jftn^l lacohi Calatraud ^t^lcan-

tard, &JimileseJJevere religiofos late frohatur , numero frimo &Je'

ifuenti.
Religiojui verm ejl quicunme trtafuhjlantialiA vota in religione afprohata

emittitj regularls item omnls.nu. 1 .
Bencficia rcgulariafolis regularihu^ conferenda. nu.i.
Commendatorcs pr^d/^i quotannisje expropriant.nu.^.
Religiojus ordo non dcfinit ejfc talisjfroperfolamfacultatis contrahendi ma-

trimonium concefionem : neque fropertranfgrefiones eius profijjurum.

num. 4.
Papaper Papatum ah ohedienti^ votofoluiturfednon defmit ejfc religiofpps,

num. y.
Religiofm veru^ non efl , cjui non emittit tria fuhflantialia vota , licet

aliqutm viuendi medum ad religionem pertinentem voueat, numero

fexto.
Papafupervoto casHtatisfolemni dijpenfare potefi.nu.j .
Religiones oh religioforum vitia non effi damnandas. nu.%.
Votum cafHtatis tamfacile potefiferuari, acpr^ceptumfextum Decalogi ex-

tra matrimomum.nu.9,

L V I. Moneo,nil obilare pra-didum argu.N. alia etiam rationc.-quia pra:-
fupponittcrtium faIfum,vtmon.L IIII. diximus,fciIicet,Commendatore5
prazfatosnon efTereligiofos. Primum , quod licet eis ducerc vxores. Deindc,
quod Thom.Sec.z.qu.i8(j.air, quod illi modi viucndi , fecundum quos homines
matrimonio vtunrur , non funr fimplicirer & abfolute Icquendo religiofi : fed
fecundum quid , inquantum participant qua^dam qux ad ftatum religionis
pertinent : cui addo gloir, /ingularem in Clem. Ex eo , de fent. excoramunica.-

■ K 1

r

7(j APOLOGIA LIBRI DE

tionis,quatenus habet-,fratres ordinis ter ti j Candi F racifci,qui funt, yel jjoflunt
elTe coniu^ati,non ede rcligiofos-, licet qucndam viuendi modura ad religionis
ftatum percinentem habeant. Maxime autem videtur motus authoritate Dom.
Sotijlicet eum non citet in hb.7. de iurt:it.& iure q.^.art.5. qui noue fiiit au(us di-
ccre hoc-,fed vt antea contra iLIum fcripfi m rubr.de {lacmonach.ita nunc con-
tra vtrumque affirmo, praefatos Commendatores prardicStorum ordinum mili-
tarium S. lacobi Alcantarx, &c Calatrauae, qui per Sed. Apoft. approbaci funt,

* efte vere rehgiofos. Primo quidem , quod omnis qui emittit tria fubftantiaha
vota in rehgione approbata per S.Scdcm Apoft.cft vere reguIaris,&rchgiofus:
& Commendatores prxdifti in rehgionibus fuis,quac per S.Sedem Apoft. funt
approbatijvoucntillatriafubftaciahavoca.ergofuntvererehgioii. Secundo,
quod omnes perfon? vere regularcs funt proprie rehgiofi,vt concludit Panor.
in hoc rcceptus,in rubr.dc reguh& in cap.EcclefiafandsE Mariar, deconftit. At
prarfati Commendatorcs funt vere regulares,quippe qui proficentur reguias B.
Auguft.velB.Bcnedi6ti,vclBernardi,feuCiftercienfem.ergofuntpropriereh-
giofi.Tertio^quodbcneficiaregularianonpofliintconfcrLinifivere regulari-
bus,&: proprie rehgiofis.c.Cum finguIa.§.Prohibcmus,de prsb.lib.^S". & Clera.
i.defupple.neg.prxIa.Quibusconfonat concil.Trident.feiri14.de regul.cap.io.
At Commendatoribus prxfatis paflim conferuntur beneficia regularia, videli-
cet,Prioratus, Commendsmaiores, ClauariaE,Thefaurarix, & ali.-e commen-
diminores.ergo funt proprie regulares,& rehgiofi. Quarto,qu6diatioquare
Magiftri prasdidorum ordinum, nunquam conferunt, neque confertc poflunt
prsdida beneficia regularia vllis laicis, donec poft fufceptum habitum prxdi-
dorumordinumfecerint profeflionem inmanibuspraclarorumad iddeputa-
torum,efti quiaper prardidam habitus fufceptionem, & rcguls profcflionem,
definunt cfiTe Iaici,& f3ECuIares,& incipiunt efle regulares,& rcligiofi.ergo poft

2 profeflionem prsdi(3:am,funt vere religiofi. Quinto^quod obferuantia prarfa-
torum Commendat orum , vt ipfemet Sotus fatetur, habct •, vt quihbct illorum
quotannisfeexptopriet,ideft,faciat,& tradat ordinismagiftro, vel alij pricla-
to in id deputatOjinuentarium, feu memoriale omnium bonorum quse tenet,in
fignum recognitionispaupertatis folemniterpromiflxiperquod fignificatfc
nihil pro proprio habere : & quod pofl1det,fiue cenct, nomtne ordinis, 8c non

4 proprio tenere,acpoflidere. Qiiodprofc<^ofuperBuum,&nuUarationefa-
ciendum cflet,fi folcmni paupertatis voco non obligarentur.At nullum votum
diciturfolcne, nifi veraverxreligionis profefljone,velfacn ordinis fufceptio-
nc muniatur. crgo prsdidi Commedatores vere veram rehgLone profitentur.
Sexto,qu6d omnesComendatores pr^didorum ordinum,codem omnino rao-
do fuas rcgulas profitentunneque eft vlla differentia incer profclTionem quam
aliqui proficentur ad feruiedum in choro vel alia diuina officiafacienda : & in-
ter profefljonem quam faciunt alij,qui profitentur ad faciendum militaria, vel
alia miniftcria,qucE etia laicis congruunt.Atnemo negarepoteft eosCommen
datores, qui ad diuina officiafacienda fufcipiuntur, & proficcniur efTe, vcrc ac
propric rciigiofos , vt & ipfe Sotus confitetur. ergo nemo negare poteft etiam
alios qui eunde habitum accipiiit, & eandem profcflSonem faciunt^efTe vere ac
proprie reIigiofos.Septimo,qu6d in prarfatis ordinibus non foium inucninntur

viri.

REDITIBVS, QJTiCST. I. 77

viti, quos omnes Comraendatorcs appellantj fed etiam feminar, quas Comen-
datrices dicunt.Et omnes tam viri,quam mulieres,eodem modo profitenruri5c
nemonegatprarfatasCommcndarrJces, fimiil infuismonafteriisconuiucntes,
efleproprie religiofas. ergo propofitum. Oc^auo, quod ipfemetSotus fatetiir,
Commendatorcscruciferosordmis S. loannis hofpicalisHicroloIymitani efTc
veros rehgiofoSitSrtamen illi, & Commendatores S. Iacobi,eandem regulam
S. Auguftini profitcnturj Iicet ifl:i cx Apoftolico priuilegio vxores habcre pof-
fintrquodnonefficitne fint reIigiofi,vtmoxdicam.Nono,quodij ordincs vc-
rarreligioncs crantantcquam faculcas contrahendi matrimonium cisconce-
deretur. Atpcr illamconceflioncmnon deficruntefietalesrquiaintctio Papaf
illam concedentis,non fuit talis:&a(5lusagentium non operaturvltra intcn-
tionem eorum.l.Non omnis.Cdc rcb.cred.& c.fin.de pra:b.Decimo,quod ipfe-
metSotus ait,prarfatosordincsefle verasreligiones, fifecundumprimaruam
inftitutionemferuaretur.At nullareguladefinitefle verereIigiofa,excoqu6d
cum eam profeflisquo ad aliqua di(penfetur , vt palam cft. Non obftanc illa,
quibus N.& Sotus mouentur.Non primum,videlicef,qu6d prncdidi Commen-
datores pofluntducere vxores.Tum,quia id folii poflunt exdifpcnfatione Sed.
Apoft.non autem ex tenore reguiT,vcI profeflionis.Tum,quiaiIIa difpenfatio
non tollic votum caftiratis-, fed folum reftringic, ne fit ei locus in copula mari-
tali^quod loge aIiudcft.Tum,quiaquivereeftreIigiofus,nondefinit efl^e talis,
co quod fuper aliqua parce voti cum co difpenfetur.ergo eadcm racione neque
pr.Tfati Commcnd3toresdcfinuntcfleverereligiofi,co qu6d abaliquaparte
VoticaftitatisabfoIuantur.arg.I.llI'jd,ad I.Aquil.cum vuIgat.QvJuIIus enim vcre
rcligiofus dcfinit cflfc caIis,eo quod cu eo difpenfetur a S.Sede Apoft.fupcr ali-
quapartc votipanpcrtatis.puta;vt impedatinterviuosaliquabona in aliquos
vfus pios,veI aliosbonos,inquosfinedifpenfationeidfacerc ncquirct:vcl,vt
deeifdemtefteturin morte. crgonequevIIusCommcndator definit efl!e vcre
religiofiis, co qu6d cum co a S. Sedc Apoft.difpenfetur fupcr altqua parte voti
cafticatis.Tumdemum,qu6dnemodicatS.D.N. Pium V.noneflevcrereligio-
fum,eoqu6d perfummum Pontificatumfuerit abfoIutuspenitusabobedien>-
tiac voto,quo aiicui Prxlato humano ante illum adeptum tenebatur.Ad fccuni-
d"rn a.utcm argumentumrefpondco,qu6d S.Tho.in loco prscitato,& gl. praef.
Cl'"m.Exeo,non loquunturdemodis viuendicorum,^qui profitenturaliquam
regulam rcligionumapprobatarum, nequedeillis, fecundum quos in aliqua
huiufmodi rcligionum triafubftantialia vota emitcuntur: fed tatum dc illis, qui
aliqua conuenientia ftatui huiufmodi rcligionum feruat, quales funt viri, & fe-
mina:ordinistertijPridicatorum,veI Francifcanorum,non viuetcs fimul,ne-
que proficentes tria fubftantialiavota, fedobligantcs fetantum ad qusedam
ieiunia,& preccs,& ad continentiam quorundani dlerum',& ad dcferedum ali- •
^uemhabitumfccretum,vel publicum, quofignificcturefll*ilIius,vel illius tcr-
tij ordinis. Non obftant etiam rationcs Soti, fcilicet •, qu6d rei vxOriai perinde
accarteti farculares inferuiunr,eofdem,fciIicet,ambicntes honores, eafdemquc
facultatcs fuxfoboli procurantes,&qu6dnequc paupertatcm,nequeobedien-
tiam, nifi folo nomine profitetur.Quajnam enim,ait,paupertas eft, rclationem
-tantum magiftro facere fuarum facultatunj^cx quibus fi v«I obol um eis adime-

78- APOLOGIA irSRI DE

ret, pcrinde reclamarent accacteri regni nobiles. Et quod nequc obedientiim
feruant, eo qubd per cocam ferme vitam nulium fuperioris madacum audiunt,
nifidum eorum comitia fiunt. Ec quod non fufficit eis dicere,haec eft noftra
religio, nequeadaliud tenemur:quia fecundum primscuam eorum inftitutio-
nem,nonnulIumclaufurxgcnus feruabant, multoque crebriora obcdientiae
perfoIuebantmunera,longcquealiamhabebantpaupertacisrationem.Etqu6d
fi Dorainicanorum,& FrancifcanorUmordines tantum collaberentur,ac prac-
fati ordinesfuntcollapfijdeilnerenteire religiones. EtquodS.Thomas fuitin
hac opinionein Sec.2.q.i8<:>.art.4.ad j.vbi fcriplit vcrba lupra proxime hoc co-
dem mon. relata. Et quod caftitas in eiufmodi vita: inftituto , fi humano more
loqnamur,noneft feruacu poftibilis.Q^as obrationes,quia fragiles funt, non
debuerat,mca fententia,vi?.m rcliquiire rcgiam,& contra omnium fcntetiam,
nouam cudere.Ex eis enim loladuo argumcnta in fumma coticiuncur. Alterum
cft, hocvtunturmatrimonio.ergonon func verireligiofi.-quodargumentura,
quamuis neruofum fit,prxfuppofit4opinioncS.Thom.inSec.i.q.88.ar.ir.cuin
ipf e late fequitur in eodem libr. de ii^ftit.<3(: iur. quxft.^.arc. 5. Ac tacile diluitur
ienendocontrariam,quxcommunis cftfcntentiam Innoc. &: aliorum, in ca.
Cum ad monafterium,de ftat.mon?L.quam cciam tcncc Caictanus in di*5lo ar.ri.
&fcntit Scotusin^.diftind.^S.q.i.vbilatius Maior.q.^.t^ a!ijmu!ti ibidcm,vSc
alibi fcquuntur. Quac, vt concedit pofTe Papam iufta de caufa difpcnfare fupcr
7 voco cafticatis monachi-,ita coiicedit pofTc difpefare fupcr co quo ad copulam
maritalcmtantum,q,uaepars eiuseft.arg.1.Qu;E de tota.fF.de rei vend.& c.Pa*
ftoralis.§.Itcm cum corum,de pific.delcg.quadifpenfatione non obftantc, ma"
nebit perfona ecclefiaftica,qu3» gaudeat priuilegio fori, & canonis-, Sc Lit habi-»
lis ad omnia beneficiaregularia,<S(: alia omnia,ad qu2 funt habiles omnes vere
rcligiofi,exceptovnoarciculocafticatis coniugalis.Etfiquis refpoieac,Sotura
nolui(Iedicere,pr3Efatos Commendatores habcces vxorcs, non cfT:; religiofosj
fed non efTe adeo aftridtos ac ahj qui eas nonjhabenr^nihil nobis obftabic prae-
fatum eius prius argumencum, Cui in hoc fenfu accepto eciam nos c6*cntiiT»us.
j\Iterum,& pofteriusargumcntum,quodcxeius didis fumitur,talceft;Pra:fati
equites ambiunt honores,procurant diuitias, perinde ac laici alij-, tam zegre fe-
j:unt, vtprslatuseorumquicqoamaccipiatde facultatibus quas fehabcre illi
:manifeftat,ac alij nobilesinihilfercprarcipitufeisab eoquodfacianr,nifi cuni
Conuentus aguntur.ergonon funtverereligiofi,& ordo qucm profitetur,noa
eft vera religio. Ad quod refpondco negando confcquentiam vti pefllma.Tum,
quia cft fimilis illi^qu^a fola yfum fuifli; fcrunc peftiferum illum Lucheru, quado
.ca?pitordines,& reIigionesfaridase6 cuertere^uod earumprofcfroresmale
illas feruabat,quamuispofteacti^mali^saddidifIet.Abfit autcmvtob peccata
S xeligioforum , religiones damnemus , ficut neque ob peccata Chriftianorum,
Chriftianifmum damnaredebemus.Tum,quiamalc imitatur Pontificem Max.
•qui commotus ambitione,auaritiaquej:eligioforum quaruor ordinum mendi-
fCftntium,& aliorum non mendicantium,ficexordituFiin c.Quorudam.de elc<ft.
Jibr.<J.QuorundamocuIosficvitiurp ambirionis excaecat,qu6d quafifuae pro-
/feflionis imraemores, quacontemptisljipnqribusxbiedis diuitiis, fpcetifquc
4elitiis, arbitriun>|>ropriumiubiuga5«nc.ai£eriijs ^t.ipni ,rarorefpiciun.i:., ^
;i ^ aiatrum

■' Kt DYTl B' V S, Qjy ^ST. I. 7^

%ratrum mana t1iiira,dum priccipitanrer ruunt in lirigiorum anfraAus, &: ciu-
farumftrepitibusre inuoiuunt.harc ibi.Ex quibus tamen non infert eorumor-
dinesnon effe vcras religiones,eofque non efTc veros religiofos ; fedmalcfa-
cerepeccarcque,acdebcrc illisobuiamiri.Etitaftatuitibidem,quod ad ea rc-
primenda iudicauit opportunum. Sic Sotus inferre dcbcbas , eos cquites cruci-
^reros, quinequepbedientiam,nequepaupertatem^ neque caftitatcm feruanr,
malequidemraccre,pcccareque acdcbere a Prarlatis fuis cqrrigi, &aconfcf-
fariisfuis,neamplius agant taliaadmoneri, regiamqueMaieftatemadhortan,
vt quando gratia Dei ,oc Papa: , fa<ftus eft Magifter , & Prjelatus tot ram illa-
ftrium , tamquc fortirnmorum virorum, eos reformarct, & in antiquamrefti-
-tucretformam.-quoreligionisinimicos, terra marique in caftitatc,& abfti-
nentia,quibus bcllica virtus,fortitudo,& prudentiaconfcruatur Sc augccur,in-
fc6lanfcs , diuinx, hum.anxqueMaieftati pro fuadignirarc inferuirent. Quod
autem fignificat,omnespraefatos Cruciferos,Eqmtes,<3c Commeudatcres,etIe
. in damnacionis ftatu ; eo quod ait eos non po(re,huraano more loquendo, fcr-
uarequvimpromitruntpaupcrratcm, obcdienciam,tSccaftitatera; viucntcslau-
.tc,torneamenta,&:aliarnilicaria exercentes/eminas aulicas vifcntes,<S<:c. infi'
•gnisiniuriamultorumilluftrium, &aIiorum cfte videcur;quianon eftdiffici-
:lius cis feruare votumcaftitatis, quam prxccprum de non fornicando extra
matrimonij ftatum, quod eft fextum Decalcgi. Tum, quiaRolandus vir in ca-
talogum ran<5i:orum autlrore Pccro deNaraiibusrelatus, in aulis Rcgum , & ^
maximis beHis,6c bellorum excrcitiis,ferualfc virginitaccm traditur.Tum,quia
S.Thomasoptimcprobatin Scc. z.q.iSS.art.i. poiTcinftitui.&dcfaftoinftitu-
tascftcvcrasreligiones ad m)litiamai-maramexerccndam.Tum,quianon cft
verum,quod parum caute fign:ficat,omnes rcligiofos vti oporxcre claufura, &
.folitudine,cu ea non debeat,neque poflit vti religiofus armata: militia:. Tum, ■
. quia funt quam plurimi vidui,&: vidue,& virgines in aulis Regiis,quos,&: quas
magna cura cafticarcm feruallc , fcruareque pcr carum facras confeftioncs co-
gnouimus. Aduertcrequepotuiftct plusiatis fignificareraros coelibes, prartcr
cosquosmonaftcriaclaudut,teruarecaftitatcmiimo,ncqueferuarcpollemor.e
humano loquendorcum negari nonpoflit id aliquaex parte fpurciflimx Lu-

theri dodlrina: fauere.Ad authoritatem autcm S.ThoraaTjqua etiam nititur,iam
refponfum fuit in mon. prxcedenti, fcilicet; quod non loquiturdc modis vi-
ucndieorum,qui in Conuentibus,vel cxtra cos flncvllo trium, quxprxfata
funt, votorum,vcl cum vno,velaItcrocorum, velctiam tribus limpliciter, &
.non folemniter emiflls, viuunt. De quibus gloflT.folemnis, in d. Clem. Cum ex
eo,de fenten.excomm.& zexT. cum glofl'. in Clem.i, in princip. vS;: fin.de relig.
dom.& late Panor. & alij , in rubr.de rcgul. 8c in ca.i. de for. comp.5c idcm &
Felyn.&Dec.inca.Ecclefia,deconftitut. quorumde numerocffe illos qui rfe-
gulam tcrriam S.Francifci extra Conuentus in fuis domibus degentes: feruant,
omnesaffirmant.Imo&ipfcmet Sotus,dicens idcmde his,qui,veIquxdeor-
dine tertio Dominicanorum funt,& extra C5uen tus degunt. Eft igitur falfum;
EquiteSj&Commendatorcs non efle proprie religiofos, etiam acceptoaftri-
<fte verbo,reh^ofus;& falfius non obligari eos voris quae emiferunt:& falfius "
«osnon pofle votum caflutatis, fi vchnt, Dei ope perinde feruare, ac fcxtum

$9 APOtOGIA tlBRI DE

praccqjturadenon maechando,necfornicando;imo falfum,quodnon muldcft
£eruant,ficut&pra:didamfcxcura DecalogiDei prajcepcum.

SyMMARIVM.

'tccleJiaBkoJldtm non refugnat ^igama, nec irregularhas, licet ordini fi»

Jciptendoyvel eim vfui oblfet.num.i,
£cclejiafiica perfonajine ordine vllo ejfefotejl^num.u

LVII. Moneo, eaitemrationenonobftarc prarfatum vndecimum argu-
mentum nraedi^^i N. quia prsfiipponit quartum falfum, vt diximus in monito
LIIII. fcilicetiqubd bigamia,&irrcgnlaritas ecclefiaftico ftatui repugnant.
Tum,quia non repugnantftatuimoniaIium,quas conftar elTe perfonas eccle-

J flafticas.ca.De moniaIibus,de fenten.excomm. & ca. Indemniratibus, de eledl.
lib.^.Tum,quia nonrepugnantflatuimonachorum, vel religtoforum, quales
poirunt efTe , & funtmulti bigami , &hnmicidre, mutilati , &'corpore viriari.
Tum,quia funt irregulanrates aliquar,qua: pcr prof.'fl[ionem rcgularem,falrem
quo ad aliquos cfFeftus tolluntur.ca.i.de fil.prefb. At palam eft^monachos,&
fi non funrclerici, eflTc pcrfonas ecclefiafticas, & dc flatu ecclefiaft:ico,ca. Duo
funt genera. II. qusft.i. ca. Si quisfuadentc.17. quaeft.4. adiun<5to ca. Non du-
bium. & ca. Parochiano, de fcntcn.cxcomm. vt latc probatumeft in monito
LV. Tum, quia licct clcricatui,&' ordinis facramcntofufcipicndo,& vtendo
repugnetbigamia, &irrcguIaritas,non tamen rcpugnant monacharui, & fta-
tui ecclefiaftico, quaparrc capit ctiam nullo characflere clcricali infigfiitos:

* cum poflit cfTe quis monachus, vel monacha, fine ordine vllo,- & clericatu ca.
Alia eftcaufaclerici,alia monachi,&ca.SicIericatustitilIat.&ca. Lcgi.KT. q.r.
quaIeshodiefuntplurimi,&oIimfucrc multoplures. Etitain praedidisordi-
nibus militaribus, alij funr ordinati, & deputati adofficia diuina , quibus con-
traria cft irregularitas ; & ali; non ordinati , praefenim ordine facro ad officia
militaria,vcIaIiactiamlaicisconuenientia deftinati:quibus nilnocent biga-
mia, & irregularitas.

SVMMARIVM.

Bona eccleJiaBica non effe iuBe apflicata ordinihm militarihm male in-

fertur ex Jententiacommuni.num.i.
Bona ecckftaUkajiunt frofana peralienationtm iuHam in laicos : & tunc

eorum reditttsfunt adeo liberi ac aliorumfrofanorum.num.%.

, L V I II. Moneo , ea item ratione non obftare pra^fatum vndccimum arg.

quia,vr diximus in L 1 1 1 1. mon. prsfupponir quintum falfum,ncmpe-,ex opi-

' nione Archidio.communi & noftra, infcrrij quod bona ecclefiaftica iniufte , &

iUiciteefTcntapplicataordinibus prscfatis inilitaribus S.Iacobi Alcantarae » &

Calatra

R E D I T I B V S, Qjy JEST. l. 8i

Calatraujr, Tum, cjiiia pcr nulIam,quaE bona fir con fcquentiam, poteft inferri
hoccx co c^uod prs:clt<fla communis ait/upcrflua redituum bonorum ecclcfia-
fticorum ciTt- tnbuenda pauperibus : quia hxc duo feparata funr , & a fepararis
nonfiriIlatio.l.Naturalitcr.§. Nihilc6mune.ff.de acq.pcff.Tum,quianonnc-
gat Archid.cum ccmmuni,poire Papam crigcre nouas rcIigioncs,& noua mo-
naftcna,& coilegia pia inftimcrc.-ncque confequenter ncgat, quod eadem ra-
tione qua poteftconcedcre Papa ahis monafteriis,coIlegiis,& ordinibus eccle
fiaft:icis,approbatis a fc,vcl ab eius Sede-, eadem potuit, &c poteft cocedere col-
legiis^monafteriis, & ordinibus militaribus:quia,vt fupra probauimus in mo-
nit. L V. & L V I. ita funt h^c ecckfiaftica,& religiofa, ficut &c illa. Tum, quia
concedcre bona ecclefiaftica eiufmodi piis, 3c rehgiofis ordinibus, & collcgiis
ad vfus pios inftitutis,potius videtur cofonare,quam difronarc fsntcntijECom-
muni afierenti , faltem fuperflua croganda cflTe pauperibus , aut piis operibus.
Tumdeniq-,quod Archid.cumcommuninonnegat,vtfupradiilumeftmon.
L 1 1 n. pofle Papam,& ahos Prxlatos iufta dc caufa conccdcre bona ccclefia- *
ftica ctiam laicis in fcudum, vcl cmphy tcofim in pcrpctuum , vel vfque ad ali-
quod tempuSjproutcaufa cxcgcrit:imo Sc vedere, ac omnino alicnare,fi caufa
id cxpofcar.iuxta cap. Sine cxceptionc.ii.q.z. Ncquc negat quod qui acccpcric
ea per eiufmodi iuftos contraftus, poflit ad libitum difponere dc reditibus co-
rum,feruatis conditionibus,& modis eis adic(£lis:quia iam defierunt efle ecclc-
fiaftica,per prardidos iuftos contrad:us:fed folii ncgar, pofle Pra?Iatos,& aUos
bcncficiarios erogare iufte in vfus profanos,&fuperfluos reditus bonorum ec-
clefiafticorum, dum manent ecclefiaft-ca , & antcquam iufta de caufa cum fo-
lemnitatcdebitafiantprofana,&definanrcfrefacra,etiamquart2fpecicifa-
crorum:quaha funt antcquam iufte alicnentur. iuxta Tho. in Sec.i.qu.cjp.art.j^
& alia cit.in mon. X X 1 1 1 L& X X V.

SriMLUJ JIIFM.

Ecckjtam erraffe cmcedendo hona militarihu^ ordimhu€,nulUtenm ex com
munifeotentiainfirtur. nu.\,

L I X. Moneo,ea item ratione non obftarc vndccimum argumentum prx- ^
fati N.quia pr^fupponit fextum falfum,vt fupra mon.LI 1 1 Ldiximus,f.inferni
ex opinione communi ecckfiam errafte , conGcdcndo bona ecclcfiaftica ordi-
nibus militaribus:& profcflbres eorii iniufte illa tcncre.Tum,quia pcr nullam,
qui bona fi t, confequcntiam hoc infcrri poteft cx opinionc Archid. quatenus
aftcritjfuperflua rcdituum ccclefiafticorum crogada cflTe piis operibus : imo cx
didisinpr*cccdentimon.potiusinferturcontrarium, cumtargiriprxfatisor-
dinibus (anfte inftitutis, ad fandam fidei catholicx defenfionem armatam, fit
largiri piis operibus,cum prxfati ordines,vt prxdidlu elt, fintpij, ecclefiaftici,
& reIigiofi,ad illam defenfionem inftituti.Tum,quia vt diximus in praecedenti
mon.neque Archid. nequc eius vllus fequax, negat poile Ecclefiara creare hu-
iufmodi ojdines,& concedcre illis bona ecclefiaftica ad vfus pios,in quos func

L

St APOLOGIALIBRTDE

inftituti.-ncqucconfequcnrcr negat corum profeirores iuftc ponidereiIIa,qu«
fihi iuftc funt concclTa.fed folu negat ecclefiam conceflillc vnquam iliis ilia bo
na,ad vtendum eoru reditibus in vfus malos,vanos,aut,profanos fuo pio infti-
tuto contrarios : &: ita tencri eos ad impendendum reditus,in fuos vfus deccn-
tcs, S>c alios pios. Quarc,non debuit. N. cx tam pia opinione pr.Tdi<3:i Archid.
ad tam impiam conclufioncm, qux haberet Ecclefiam crrafTc, ik praf atos mi-
lites iniufte poffidcre bona ab ea conceffa inferre.

Commendatores hiuflepopdere bona eccleJiaBica^no» infertHrexfententU
commumj cum cmtrariumfotius inferatur. m.u

L X. Monco, ea item rationc non obllarc vndccimum arg.prsefatiN. quia
prxfupponit fcptimum falfum, vt diximus in mon. L III I. videlicet, quod ex
opinione, qux communis & recepta cft , Archid. & noftra, inferretur , fi vera
effet,quoddam maximum abfuLdum,fcilicet, prxfacos milites,&corumordi-
* ncs, iniufle poHidere bona ecclefiaftica. Tum, quia nullo colore illud ex ea in-
ferri poccft:;quia nullatenus ex eo quod beneficiarij teneantur ad impendenda
fupcrflua piis operibus, confequitur quod bona ecclefiaftica iniufte poftidean-
tur a prscdidis Commcndatoribus,& corum ordinibus : neq j quod errauit cc-
clefia concedendo eis iIla:quoniam prxfati ordines funt inftituti ad opera pia,
videlicet, ad bella iufta, non qualia, qualia : fcd pia, qux pro fide cachohca,ac
religionis Chriftianae defenfione aftumuntur, vt exprefte Thomas reccptus do
cet m Sec.2.q.i88.art.3.5(: prcfeftores eorum funt perfon? ecclefiaftic3c,imo re-
iigiofxjimo & beneficiari) rcgulares, tenendo cum glofT.CIcmen. Difpendio-
fam, deiudic.canonicatumrcgularcm, & monachatum efte beneficia regula-
ria,quapartefuntiurarccipiendi reditus ecclefiafticos faltcm ahmentorum:
&ita bona,& reditus per ecclefiam cis addi<5la,piis operibusccnfentur appli-
cata. Tum,quiahcetaIiquot pcrfonajcorumordinumnonimpendentcs eo-
rumreditusfuperfluos in idadquod bona illafuntaPapaillisordinibus ap-
plicata,neque in obfcquium regis,qui cft eorum Magiftcr &Prafiatus,vel alias
de ipfius madato iufto certe pecccnt:tamcn ob earum fingularum peccata non
diciturordopcccare,neque illadebent ei noccre. iuxta regulam:Delidum
perfonse, non debetin damnum Ecclefix redundarc. dc reg.iur.lib.(>.Et eft ca-
lus in cap.fi Epifcopum.KJ^.q.^J". Tum, quia non bene fcquitur, quod beneficia-
rius peccatin impendendo reditus fui bencficij , ergo iniuftc poffidet benefi-
cium, & bona eius , quia feparata funt:& a feparatis non fit illatio. 1. Papinia-
nus exuh,cum concordan tiis.il. dc minoribus.^

SVMMARirM.
Commendatores reditusfuarum commendarum regularium^ male/velfro*
fane vltrafuam decentiam impndentcs ffcccare late frohatur. num. f .

Votum

R E D I T I B V S, Q^ V ^ S T. I. 85

Votum paupertatis , non tantum folemne , fed etiamjimplex efjidt , ne vo-

uens licite aUqmdfihi qnarere/vel qu^tfito vti pofit. m. t .
Vohmpaupertatis Jimplex non videtur impedire accjuifitionemrei ypcnt
. nec votum caHitatis acqui(itionem vxoris,quamms vtrumque impediat
vftm iuris qu^fti. nu.^.

L X I. Moneo,ea itcm rationc nihil obftarc vndecimum argumentum pr.T-

fatiN. quiaprsfupponitodkauumfalfumjVtdiximusinmonico L II II. icili-

cet,pra:di(5to.smiIites, &Commendatores nonpcccarc impcndendorcditus

fuos fupcrfluos in vfus profanos , & alios ab his in quos per rcgulas , Sc iuxta

prsEceptaSed. Apoft.& Regis,quieorum fummus magiftcr eft,impcndunr.

Tum,quia negari non poteft-,id efTc rcbus acceptis in vnum vfum^vti ad alium,

quod eft peccatum.§.furcum.Inftir. dc oblig. quae ex del.naf Tum, quia negari 1

non poteft, cos emifilfe votum paupertatisfolemnc , quod nequeetiamSotus

negat. Cuiconfequcnscft.non polleillos impendcrc fua,ni{iin camquxim-

pendcrcdebent, fecundum regulam quam profcfli funt: ficuc ncque Abbates,

nequc Pri orcs,&: alij Pr^Iati,exprene,veI racitc profclli rcgularium ordinem,

ponTuntabfque peccaro monafteriorum fuorum bona, & rcditusimpcndcre

inaliosvfus^quamin illosin quos rcgula quamprofcnifunt,iubet impend!:

vel in alios pios,in quos Prarlaci nidc ac rationabilicer pra:cipiunt iuxta facroy

canoneSjVt vigilantiffime loan.Maior.dciinitin ^.dift.jS.q. z.col.j. Sc ^.dicens:

Abbatemqui contrariumfacic,efleoraniummonaehorum maximc proprie-

tarium ; quod fatis colligitur ex c.z. de tcftam. Sc ex toco tituio de ftat. monac.

prxfertim cap.Cum ad monafteriu.§.fin. quatcnus habec votum folemne pau- *

pertatis cfte tam indifpcnlabile , quam votum folemne caftitatis. Colligitur

item ex cap.i.i8.q.i.(5c cap,i.& cap. Quam fit,& cap.Abbates,& cap. Vifitandi,

Sc cap.EIeutherius,ead.cauf.qu.i. Tum, quia cti.im votum paupcrcatis fimplex

obligatvouentem ad fui obfcruantiam :&confequentcr nevclit Iibidomi-

nium alrquod quarrcrc , Sc rcbus illis tanquam eorum dominus vti : iuxtaillud

pfal.7f. Vouete,& reddite.relatumin cap. Magn3J,dc vot.Etita, quamuis voca

prsdiftorum militum, &r commcndacorum, eirent Iimplicia , (]ux tamcn cer-

tumcftcftefolemnia j &:in rcligione approbara cmilfaper fupradi(fla mon-.

L V I. obligarentur tamcn per ea nollc habere quicquam prGprium,ncque vci

re quapiam ranquam fua.Nam licet dicamus eum qui paupcrtatem fimpliciter

vouir,non ficricapaccm, quominusfiemeretautharreditatc^aucdonationem ^

acceptaret , fieret cius dominus : (icuz 6c qui caftitatem fimplicitcr vouit , fi de

fadto marrimonium contrahat, peccat quidem, qu.Ti it tamen dominium vxo-

ris:oporrec camen dicere, quod peccat voledo emere, vcl emcdo aliquid vt fiat

fuum,vel haeredicatcm,vel donatione acccptandb:&: quod ficut qui voto cafti-

tatisfimpIicialIigatus,contraxit matrimoniu,nonpoteftpcceredcbicum,licct

redderc vale.ir.c. Quidam^&c.r.de coucrf coniug. ita qui poft paupertatis vo-

tumttiafimpljciter cmifiTum, alrquid quxrir,etia fifaciatilludluit', tamennon

poteftvti tanquamfuo.Quoquoigiturfc.N.vertat,nonpoteftdefendere,prx-

facos milices iicite pclTe vti recHtibus bonorum Ulorura ordinibus addidis,

L 2

«4 APOLOGIA LIBRI DE

ranquamfuis propnis,&vc dominosillorum; licec poflint,5«:debcanctan-
quam adminiftratorcs corum, vti eis in fuos , & paupcrum, vcl alios pios vfus;
& dcfendere contrarium,cft: impictari longe proximius,quam dicercjClericos
farcularesvtipo(rcrcditibusccclefiafticis,tamlibcreacpacrimoniaIibus.Quod
efle veram hxrcfira , vel faltcm illi proximum , dixic Pecrus Socus in mon.
XXXVIII. & duobus fcquentibus fuprareiacus.

SVMUARIVM,
Ccmmifidatores militarium ordinum male xquifArAri clericls facuUribut

quo adbona tem^oralia late probatur.m.i.&Jeq.
Votum paupertat/s , nontantumfolemne ,fed etiamfimpUx yfacitillicitAm

voiuntatem acquirendi temporalia,eam voue?fti.nu. t.

LXII. Monco,noneciara obftareiIIamarquiparacionem,quapraifacusN.
acquiparacin ^.parc.cap.i.nu.^.prsrdidiosCommcndacoresaliisclericisfarcu-
iaribus,quoaddominium, &:poftcflionem bonorumcemporalium,nimium
blandiens eis, blande fuadendo, vc confciencias fuas diriganc in hoc fccundum

I regulas , quibus clerici fxculares polfunc dirigere fuas , quia id falfiflimum efl.
Tum,quia clerici farculares nullura paupercacis vocum emittunt,&iufte,ac fan-
d:e pofluni habere propria.c. Habebat.c. Certe, & feq.iz.q.i. Adeo quod etiam
teftari pcfluntde bonis patrimonialibus, fine vlia vllius difpenfatione c. Quia
clerici, de teftam. & c. Fixum,ii.q.^.etiam Ci efll^nt Eremitar.ip.qu.i.§. Econcra,
fub c.Perlacum: praefaci auccmCommcndacores emittunt votum, non quaie
qualcjfed foiemne,vt proximo monico probacum eft.Tum,quia hoc eft arquare
religiofos farcularibus clericis, quo ad paupercacem; cum camen omni iure cle-
rici finc capaces domini j cemporalium,& nulio neque diuino, neque humano
religiofijVC probatu efl:,monico. I X. & odo feq. Tum,quia nullus, qui vocum
paupercatis perpecuum, eciam cancum fimplex emific, poceft iuftc quxrere,vel

* reunerelibi vUum dominium bonorum tempor&Iium : quia concrairec voco
licecfimplicijquodeft peccacum morcaIc.c.Magnar,de voc.cap.Vouencibus.17.
qu.i. Nam quemadmodum qui vouic cafticacem , id eft , rcnunciauic omnibus
venereis , promiccendo fe nunquam vfurum eis , concrauenit voco, habendo,
vclhabere volendo rem carniseciam maricalem: ica qui vouit vocum pauper-
tatisperpetuum,etiam fimpIex:quodeft renunciare omnibusbonistempo-
ralibuSjpromittendoDeo, fe nunquam quaefiturum, nequchabiturum ilia fibi
tanquampropria,mortaiiterpeccat,quoriesvultillafibi quarrere,yelhabere
tanquam propria: quia contrauenit voto per prxfata lura. Tum, quia nil ob-
ftat his dicere,qu6d pius ligat votum caftitatis, quam votura paupertatis : quia
hoc nemo dixit,ncque viia ratione defendi poteft : quia eodem omnino modo
quovfus venereorum,&voIuntasvtendieis repugnat voto caftitatisperpe-
tuOjid eft,quo promiflum eft femper a venereisabftincre: ita haberedommiii
temporalium Donorii,vel veile habere ilia tanqua propria,repugnat voto pau
pertatis perpctuo,id eft,voto quo promifit, fe nuqua habj turu aliqu:d propriij.
Tum,quia nemo negar,neqi negare poteft,g> qui vouet voto fimplici obedien

tiam

REDITIBVS, Q_y^ST. I. 8y

liam alicui Prslato : ficut in aliquot religionibus vouent aliquot nouitij ante

f>rofeflioncm,perpetuo,vel pro tcmpore quo in cis manebunt , peccat morta-
iter non obediendo,vcl nolendo obedire tempore quoibi funt •, ita nemo nc-
garc debet,qu6d qui vouitpaupcrtatem perpctuam,vel temporariam,non fer-
uando,vel nolcndo fcruarc illam.Nam profccSto qui ha:c negarct,negarecon-
uincererurvoracaftitatis,paupertatis,&:obcdienti.Tperpetuanonligare-,quod
cfl: harrcfis Luthcrana , &:abominandacontrafacras,&:canonicas fcripturas.
Cum crgo prxfati Commcndatores voucant prardidtas rcgulas,&: confcquen-
tcr emittanttria vota fubllatialia, equibusvnumcfl:votumpaupcrtatis,quod
ctiam fi non eflet folcrane , vti cft , obligaret ad nunquam habendum , ncquc
volcndum habcrc abquod tcmporaIeproprium,quantomagis, ad nondifpo-
ncndumdeillotanquam de propriorSc per confecutioncm,nullatenusdebet
quis docerc , ipfos quo ad hoc xquiparari clcricis frcularibus , fi formidat
luthcrizare.

SV M M A RIVM.

CommendAtores ordlmim militarium , caueant ah ajfentatorihtn , contra re-
cepijSimas fententias .num. i.

L X 1 1 1. MoncOjfieri ex prxmifllis, vtcharitas, & obferuantia qua fum,&
cfle dcbco in prjEdi(flos ordinum milirarium Commendatorcs, gencre, digni-
tate , ac bonorum cccleiiafticorum adminiftratione adeo illuftres , &: corum
confeflariosadeododos jcogat meadmonere, fimul orarccos,ne huiufmodi '
aflcntationibus vllatcnus aflTcntianturrneque credant per authoritate. N. etiam
H longe maior efletquam eft:, cxcufari a peccato in re adeo infolcnti , & con-
tra {cntentiasadeorcceptas,& fundatas iuretamdiumo, quam naturali,iu-
bcnte feruari eaqux promittuntur non (olum Deo,fed etiamhomini-,prxfer-
timin Hifpania,cuius lcgibuscx iurepontificio deriuatis, tantifit fideidatx
obfcruanti.tjVromnepaftum, quamIibctnudum-,& omnispollicitatio, quo-
modoliber fadla, fi modolicitacft ,efficaciter obhgatpromittcntem, & parit
a<^ioncm contralcgem iurifgentium.§.lgiturnuda,&alias ei conformes.fl^dc
pa(^.deriuatis inquam,ex iure pontificio,imo c naturali,& diuinojdc quo in c.r..
de padi:. & c. luramcnti. zi. q.^. & i.i.fF.de pad.qua: eft rccepta fententia j quic-
quid aiiqui Nouatorcs innouenr.

SVMMAKIV M.

Decimas ante Lateranenfe conciliunj laicis conceffksy& alias quas Vrincifes
hahentynonfoffeiuHeah tis teneri,non inferrt ex commumjententiajate
proharur.num. » .d^ Jeq.

"Decimarumjrufhtyijyonaque alia ecrfeftoBica mT^a ex caufa per Sed. Afojl,
conctdifcjfuntlatcisiita vteis t.mquhii ^rffnis vtiintur.ntim t.

g^ APOLOGIALIBRIDE

^uamtilf Thomas,cui Jiia tribiut i^di*erfa,riti4t€x^ejfe dixerlt , imperci^
tiendi decimas non fojje illls dari.num.y

LXIIII. Moneo,nihil obflare illud afTumptiim prifati N. in duodccimo
argumento,nempejcxprxdi(3;aopinione Archid.&communi fequi non pof-
fe, vlloslaicosiuftepoflidere decimaseis antcconcihum Lateranenfcab Ec-
clefia in fcudum concefrasi&: quodncque Principes fxculares partem vllam
decimarum per Ecclefixgratiam accipercpoirentyquod cflcocrac. Cum Apo-
ftoIica,dehisqu3Efiuntapr2El.c.Prohibemus,de dccim.cumcisannotat.&con-
I traThom.Scci.quxfl.S/.art.z.ad^. NiI,inquam,idobflatj quoniamfalfumefl
jllud airumptuminonenim inferunturcontcntaineo cxcommuni fentcntia^
Tum, quiadccimx anteconciliumLateranenfeconcefnE, quarum conceffio-
nem iuraprobant, fucrunt iufta decaufa concefTx; & folas illas deciraAS pof-
funt iufte habere Pr incipes , quas Apoflolica Sedes ex iufla caufa illis concefTir:
&Archid. cumcommuni non negat j imoconfitetur poireEccIefiam iuflade
* caufa concedere bona ecclcfiaflica laicis ad tcmpu3,& in perperuum, etiam ta-
litervtfiantprofanaritavt eorumreditibustanquam aliorum profanorum li-
; bere vti pofTInt, vt didum eft, monito LIIII. &LVIII. Tum, quia, vt di-
<^um cfljinduobusmonitis proximis. Archidiac. &communisIoqaiturde rc-
ditibusbonorumecclefiafticorum^protempore quo manentecclefiaftici-, non
autcni pro tempore quo iufla de caiifa, & cum folcmnitate debita defierunt eC-
fe facra & ecclefiaftica: qualia cfTe definunt per alienationem fadtam in perfo-
nas profanas,ad hocvteisprolibito perinde acpatrimoniaIibusvtantur,per
notat.in fummaj&r in cap.fine exceptione.ii.q.2.& in cap.Nulli, dc reb. ecclefi.
nonal.&ideolicetexeafeqaatur, quodaliqui laici iniufle poflrdentdecimas,
ij fcilicet, qui ab EccIefixprcElatisfineiufla caufa, &foIemnitatedcbitaacce-
peruntinon tamen fcquitur in vniuerfum omnes Iaicos,etiam Reges, & Prin-
cipesiniufte poflldere omnes quas poflident decimas:quoniam quam plurimi
poflidenc eas in feudum,vel alio titulo iuflade caufa, & cura folcmnitace debi-
ta quxfitas; quales videntur dXt omnes conceffx ante concihum Lateranenfc:
ex quibus funt illa;,qux olim cumPyrcnxi montesccEperunt a Mauris, & Sar-
racenisoccupari,profl:ipendio perpetuo conccffae fuere adiuflos fumptusfa-
ciendosmultisnobilibus,tam citrayquam vItranofi:ram,quai celcbcrrima efl,
Roncam Vallemjtam qua parte in Hifpanias,quam in Gailias, & mare Ocea-
numprotenduntur, quo illarum, & patriraoniorum fuorum reditibus militan-
tes , Chriflicolarum terras defendcrent , & in Chrifli , & ixnOtx Scdis Apofl.
obedicntiam reducerent.Quam ob eandem caufara,in multis aliis terris idcm
fadtum fuit,& iufte fieripotefljcumomniabona ecclefiaftica iuflade caufa,&
cum folemnitate debita,poflint aIienari,ca,Sinc exceptionc,ii.quasit.i.& cum
caufapietatis,&religionis conferuandar,vcl reftituenda?, fitvnaprincipaliffi'-
nia, ob eandem caufam, & ad colligendos & alendos peregrinos,& alios pau '
pcres,tum a!grotos,tum fanos, in variisRegnis, variisordinibus,miIitaribus,
& hofpitalariJs,& hofpitalibus, funt concefTa: aliquotdecimae, cum aliis bonis
cccleliaflicis: & hoc efl, & non amplius , q[uod aic S.Thom. in Sec.i.quxft. 87.

art.3.

KEDITIBVS, QVJESr. L ^7

arr.3.ad ^.quicquid N.fis;nificet.Imo exprefTe diftinguit inter conceflrionem de- j
cimarum iufta de caura1faa:am,& aliam, dum aif, pofle illas concedi laicis, pro
Ecclefi? necertltatejvel ad fubuenrionem pauperum-,clare rignificans,non pof-
fe illas fme iufta caufa in vfus profanos concedi.Imo(quod nefcio quare N.non
animaduertit)expreflehabetibiThom. nonpofle concedi iuscaspercipiendi
laicis,eo quod fit quid fpirituale,ctiam cum iufta caufa-,fed folum rcs ipfs , iam
perceptjp,vcl percipiendzE,qu2 pro decunis foluuntur,reten to iure percipiendi
per eius Ecclefix mmiftros.ld quod Caiet.ibi animaduertit. Itaque ex opinione
Archidiac.recepta,infertur quidem, non pofle decimas cocedi vIH laico, ctiam
Regi,abfquc iuftacaufa,ad hoc vteis profuoIibito,pcrindeacparrimoniaIi-
busvtaturinquofcunquevoIetvfus,fiue pios, fiue profanos:nonautem(quod
nonpoflcnt concedi)ram perfonisprofanis, quam ccclefiaflicis advfus piosj
ncque quod non poflcnt conccdi iufta decaufa, &C!jm folcmnitate debita,
etiam peifonis profanis , adhocvteis perindc ac parrimoniahbus prolibito
vtanturi&rqubdThom.ftridiusinhoc fcribit,quam Archidiac.quia illc negac
ius percipiendi dccimas, pofle laicis concedi, etiam cum iufla caufa: quod nc-
que negat,neque affirmat Archidiac. Quodquc,quia cft contra N. allegantcm
illum pro fe,illi relinquo refoluendum.

SVMMARIVM.

"Dtcimdi^veljruEhts hentfciorum , & alia hona ecclcfuTHca iulte data infi^
lutumyVel in fretium dammrumytmfenfarumyvellaborumfubitorum,
*vel fttbeundorum Nobilibm,vel aliis,libera effe videnturab onere dan-
dijuperflua pauperibusfcut erant bona ferditayvcl damnifcata, impen'
fe , & fretium lahorumjpro quibus fant data. num,\» licetnon iUa, qus
alias ob caufas conceduntur.num.i,

L X V. Moneo,pro maiori huius rci lucc, qubd ex pr:smifl^s infertur, plu-
rimum referrcjan dccimy,fiue vtThomas Ioquitur,res qua: pro dccimis folut^,
vel foluenda; funt,concedantur laicis in folutionem, & compcnfationcm dam-
norum,& impenfarum,quas de fuis patrimoniis, antea fcccrunr,vcl poftca fa- ^
<Sluri cranr, Sc in remunerationem laborum fubitorum , vel fubeundorum pro
Ecclefin,ciufque fandla fide cathoIic3,rpfa id adhortantc: quales vidcntur con-
cefliones fa<5la; laicis ante conciliumLarcraii. nobilibusfupradidlis. An vero
conccdantur,vt cas in futurum in pia bella,vel in ahmenta pia impendanr,non
praxedentibus aliis fui patrimonij damnis,Iabonbus, & impenfis fufccpti*,
Quales videncur concefllones fadla: multis ordinibus militatibus , ad tuendos,
& alendos infuturumpercgrinos,&aIiosfideIes, ac ipfam fidemcatholicam.
Nam mulco amplins &z libcrius iuseftinconccflispriorimodo quampofle-
riore:quia conccflionespriori modo fa<5l:a»,funtqua:dam dcbitorumfolacio-
nes , & aiicnationes iufla dc caufa faiSae , perfonis etiam laicis , Sc profanis in
vfusquos ipfic vcilciir,nullo cis onerc,vcI modo adiedto.Pofleriori vero modo
coacelfxfuiitdonationcs fubmodo, & obcaufamfadvr, quxadmodum,&

88 APOLOGIALIBRIDE

onus in concefljonepofirumligmt^ nec ab onere dandrruperfl.ia pauperibus
libcranr,cummaneanrecclefiaftica.Namquemadmodum Epifcopus,vel alius
bencficiarius,qui aliquos redicusdcruisparrimonialibus/usdcdcrir Ecclefis
pocerit tantundem impendcre in vfus quosvolet, dered tjbus ecclcilaflicis,
iuxtaGratianido(firinamin§.Irem,rubca. Iniuftum.i2.q. z.quam probatper
c.feq.Si qualiber,& alia duo fcqnentia,ead.ca.&: q.Quod etiam nos in pr^f.lib,
quxft.i.num.6'7.in corol.i^.quxli.^.diximus, & infra monito. L X X V 1 1. dicc-
mus. Sicilli quibusprofolutione^feu iuftacompenfacione fumptuum, impen-
farum, laborum , Sc damnorum, pro ecclefia fufceptorum , aliqua bona ccclc-
fiaflica funr Iiberedata,poccrunt eispcrinde vti in quos volentvfus, ac po-
tuilFent vri bonis,qu2epracfatisfumpcibus,impenfis, laboribus, ik damnis quac-
rere fibi pocucranr.

SFMMARIVM.

Bona empta ex reditlhm eccleJiaBicisJieri Ecclejtd : empta vero expatrimo-
malihm hemfciarij mnferi eim , necejfario infert, non e(fe eiufdem ra--
tionis vtrofque. num.i.

L X V I. Moneo,niI valere refponlTonem prxfaci N. ad illud ar g.videlicct-,
Empta exfru6I:ibusbeneficij,fiunt ecclefiae,fecundumipfum, m ^.part. ca.i. Sc
empta aliunde,funt clericijfecundum eundem.€rgonon funt eiufdem rationis
fru<ftus beneficiorum , & bona patrimonialia , & frudtus eorum. Refpondet
cnimj bona diuifaper diuifionem, fadta efTetanquam tabulam rafam , in qua
nihil depi6tum eft,&c.Tum,quiaconce{Ib antecedente,vtipfe late in fuo lib.3.
part.ca.i.concedit^necefTario efl; concedendum eius confequens , quod irrefra-
gabilicer concludicj quamuis fupra monico XXXVII. monftrauimus pracfa-
tum antecedens non e(Ie adeo generalicer affirmandum,ac ipfe affirmat.

S V M M A R I r M.

Sona ecclefaBicaqui dicit ejje iure naturali diuinoin opero; pia dicataycogi--
turfateri,quod confuetudo impendendi ea inprofana, eji contra illud, &
inualida,num.j.^icquidinepte rejpondeat Aduerfarius. nux.

Legem naturalem:,& diuinam,qualis efi defacrtficando Deo , depuniendis
deli£tis,& de confitendo presbytero, potejliuuare & determinare lex hu-
mana,cuifatisfaciensfatisfacitnaturali. num, }.

Legem naturalem non iuuatfed deBruitlex humana,qu^ contrarium eius
quod illa intenditfiatuit. num./\..

L X V 1 1. Monco,qubd non obllat refponllb praefati N.ad duo argumenta
noftrajquorum alterum efl::Iure naturae,& per confequens diuinOj & Apofto-
lorum primsEuoinftitutOjbonaecclcfiafticafunt deftinatainminiftrorumEc-

clefiae.

REDITIBVS, CLy.£ST. I. 89

tUCix fuftentationemA' c!«"'ni cultus exhibiiionem, & pauperum alimenta, vt
amboconcedimusrtllein nrincipio fuiIibeIli,nosveroini.q.noftri. Ergocon-
fuetu£lines,&lc'{reshuicinfticutoc6rrariar,praua!,iniquac&iniuftsfunt.c.Qu.T '
contra.& c. Maia.S.clvft. Alrernm eft,qu6d hxc bona , ex quibus portiones pra:-
didse funt aftignatar,fiue conftent ex obIarionibus,feu decimiSjfiuc piorum ho-
minum largitionibus , fcu per induftriam ab Ecclefia aliis titulis acquifita funt
operibus piis iure diuino , vt dicaum cft , vel piorum hominum donantium vo-
luntate dicata.ergo natura eorum non eft ita mutabilis, ac habet opinio,quam
ipfe male tribuit Thom^. R efponfum aurem eius ad ea,eft,concedere quidem,
quod h.TC bona iurenaturali,& diuino generali, & ex eoru inftitutione habent 3,
naturam fupradida m : fcd quod lex canonica,& pofitiua jpoteft legem natura-
lem,& diuinam generalem detcrmin^rc:& qnod fatis cft leruare illas determi-
nationes,verbi gratia, offcrendum cfte facrificium Deo in genere iubet lex na- 5
tur3P:dcterminatio autcm facrificiorum,quomodo, & quo tempore fiant,eft de
Iegediuina,pofitiua,vcIhumana,vtcoIIigiturcxS.Thoma,Sec.z.q.8y.art.i.adi.
Punienda item eftl- dclida in gcnerc, eft iuris naturalis,fed determinatio vt fic,
velficpuniantur,eftiuris humani,fccundumeundemThomam receptum in
Quodlib.i.qu.4.art.8. Confirenda item efte peccata mortalia facerdotibus , eft
iuris diuini, iuxta concil. Trident. in c.^.fcir.i^.canon.ij. & fecundum omnes in
^.dift.iy.Determinatio vero,quibus temporibus,vel quibus facerdctibus id fa-
ciendumfir,cftiuvishumani,c.Omnis,depojnit.&rcmift^&aIiafimilia,vtcoI-
ligiturexeodemThoma.q.i2i.art.4.&i47.art.5.&4.Sic inpropoficonoftro,vt
ip(ca)t,dccu-n3?,ob!arioncs,&aliabonaeccIcfiafticaiurequidcmdiuino,&na-
turali generali funt impendenda prnsfatis operibus piis;at detcrminatio in par-
ticulari , fieri poteft per Ecclefia: Icges , & confuetudines , quas fufficit feruare.
Qua: profcdo (olutio, ineptaeft argumento foluendo , neque vim eius vllate-
nus minuit, imo auget. Tum , quia fola? illac determinationes humam legum
naturalium valcnt,per quas non rolluntur illaj,fed adiuuantur, & detcrminan- "^
tur,vt prxfata exempla demonftrant. At confuetudo quam N. dcfcndit,legcm
naturalem ab ipfomct conceft^im , deftruit ; quod per eadcm exempla demon-
ftro. Nam licetlex humana, vtillo, vcl illomodo rationabili Deo facrificetur,
adiuuet & declaret lcgtm naturalem, de facrificando Deo-, lex tamen humana,
quiftatueret,vtfic,velficfacrificeruralicuicreatura', cftetiniqua:quiaaduer-
faretur legi naturali,qug foli Deo facrificadum cfte di6tat,vt in Sec.z.q.S^.art.i.
probat Thom. Sic etiam lex humana qux didlat vt illo , vel illo modo rationa-
bih crimen punjarur , adiuuat , & declarat Jegcm naturalem de puniendo cri-
mine : at lex humana, quar didaret , vt hoc vcl illo modo crimen prxmiaretur,
deftrucret illam. Sic lcx humana , quae iubet confireri femcl in anno peccara
mortalia facerdoti , iuuat , & declat at legem diuinam de confitcndo faccrdoti:
fcd qua;lexhumana,vel confuetudo di6tarct,vtconfireri folum Dco fuflficeret,
vel angelo cuftodi , vel laico, vel clerico non infignito prcsby terio , deftrucret
legem diuinam de confitendo presby tero. Sic in propofito,lex vel confuetudo
humana,quxdeterminaret modumrarionabilem,quopra:fatabonainilla,auc
illa opera pia impenderentur, iuuaret quidem,&determinaret bcne lcgem na-
turalem,& diuinam,de impendcndis eis in opera pia. At quae lex, vel confuetu-s

M

5)0 /APOLOGIA LIBRI DE

dodi<fiarct,vteaimpen(derentur in vfus profanos , & alios ab his in qtios lex
naturalis ac diuina di<5lant,dcfl:rueret illam : & ita folutio N. cum fimilibus pcr
eum addudiSjirrefragabiliter conuincit eius opinionem e([e falfam,&: contra-
riam iibi conccdenti iure naturali , & diuino pracfata bona eife in prxdidla pia
opcra dicata.

SVMMARIVM,

BonaecclcJtdBka mn folum inteKtione ,fid etian2pracepto,& traditione
Christi, ^foHoloruniy & Ecclejiafitnt operibus pls defutata nu.i.

Lex non obligat adfnem quem intendit :fedadillud quodin ilium pr^ci"
pit : neclegisfnet velcaufa ceffante, cefatlex.nu.i.

L X V II I. Moneo,nil obftare quod N. incpte applicat fuis rcfponfionibuj
in cadcm parte 4. c.i.nu.8. dum vi prididorum argumentorum prelTus , quafi
diuerticula quserens, verc, (ed parum fibi vtiliter, ait harc, fcilicct,non obligari
I nos per leges ad implendam intentioncm carum , fed folum ad facicndum ea
qu.^ ipfar prscipiunt, vt probat S.Tho.i.fec.q.ioo.arc.^?. & lo.vt lex dc colendix
feftis, cuius finis eft , vt vacantes exterius ab operibus fcruilibus , vaccmus Dco
interiuSjintendendo in eum mentcs,per fidcm,fpem, & charitatem, non obli-
gatnos adiIIamintentionem,fedtantum ad vacandum ab operibus feruilibus,
vt colligifur ex Thom.Scc.i.q.ii2.art,4.ad j.&quod ceffantc fine legis,non cef-
fat Iex:&: quod licet deficiat legis inten tio, vel finis,non deficit ipfa lex, quam-
uisfitiuftacaufa,velmutandilegem, vel difpenfandi,vtperS.Thom.i.2.q.5>^.
art.^.Ncque cefiante caufalegis^ceiTatlex, perl.primam.fF.de minor.adiundla.
Li.C.de his qui veniam 2tat.impet.in quibus plus fatis fpatiatur,fed fruftra quo
ad nos , tum quia ea non ncgamus : tum quia late probamus in mon. XXVII.
Chriftum, & Apoftolos eius , & fucccfTores eorum , non folum habuifTe inten-
tionemjVtbonaecclcfiafticaprafatisminiflris ecclefix&piisoperibusimpen
derentur, fed etiam vt id fieret, prxcepifTe. Tum, quia etiam ipfcmet N. in re-
fponfionead duo argumenta,in prarcedenti mon.pofita,ingenue fateturid
quod in initio libri fui affirmauerat, nempe, iure natura?, diuino apoflolicoque
inflituto ecclefiaflica bona cfTe in prasfatorum piorum operum fuflentationem
deflinata.

SVM M A RI VM.

Decim^Jicetquo adjufetationem necejfariam minijlrorum, dcbeanturiure
naturalidiuino:tamenquo ad quotam debentur iure humano : & ideo
Ecclefta iuftade caufa,foffetillam auger€,& diminuere.nu.\.

I>ecim£ non debentur,etiam Ji petantur,ext4nte confuetudine fufcripta,
nefeluantur,nu.t.

L X I X. Moneo,quod infirma efl refponfio prarfati N.in d.c.nu.io. ad illud
argumentum, quod plurimum cum vrget, videlicet, Plurimas diuifiones,& bei

neficiorum

R?EDITIBVS, QjyJEST. I. 5)i

neficioruTn erc£liones inuenitfadtas cxbonis,qux fueruntcGmmunia:& ex
quibus pauperibuSjtSifabricisdebcbantur ruperflua,nul!a paupciibus portione
<lefl:inata:& ita vidcri,qu6d portiones Epilcopis,& aliis beneficiariis afljgnats
tranfieruntad eoscum prjefatoonerepartiendi eis fuperflua de portionibus
fuis. Replicari enim poteft : Primum,qu6d idem facit ipfe in hoc quod air,Do-
minicum Sotum fecifle in lib.io.q.^.de luft. & iur.videlicer, qua:rere diuerricu-
li,quibus vim argumenti cuadar. Replicari etiam poteft,fecundo,qu6d N.aSo
torecedenSjtrespenepaginas implet di6lisThomiE ad verbumtranslatisex
Quodli.i.q.^.arti.S.Ex quibus nil aliud quod eiuS propoflto conuentar,coIligi-
tur , quam quod Ecclefia iufta de caufa poflet ftatuere, vt plus, vel minus quani
dccimaparsfruAuum miniftris Ecclefiiefolucrctunquod nemo negat. Etnos
concedimus, quod Ecclefia vel confuetudo iufta dc caufa inducere poteft, vt in
multis Italia: tcrris iam induxit,ne populus peccet,non foluedo decimas,fi non
petantur.Quod nos non folum conccdimus,fcd ctiam ampliamus,vr procedat
ctiamfi petantur,modo miniftris Ecclefi^ neceflaria aliunde prouideantur fuf-
ficienter , vt in eifdem Italia; terris fieri audio : eo quod vtpridem Salmanticac
ab hincquadraginta annoscuminterpretarerpraiiedbioneextraordiniaria, c.i.
dc decim,libr.6^.irretragabiliter probauiglof.illius, & Innoc. in rubr.de decim.
cum plerifque omnibus noftris dcdtoribus , errarc in alfcrendo dccimam par-
tcm rrudluum in Icge noua lure diuino deberi , fecutus opinionem Thom. Pri-
ma.i.q.5?5>.&^ Scc.z.q.Sj.art.L Sc aliorum Theologorum , quam ctiam illa glofl^.
recitat , quaf habct : legem de folucndis EccIefi.T decimis cflTe legem humanam
quo ad quotam, vt.f foluatur pars dccima pofius quam alia maior , vel minor:
quamuisfit naturalis &-diuina, quo adhoc vtfuftentacio neceflfaria foluatur
miftiftris:iuxta illud, Dignus eft mefcenarius merccde fua,Luc.io. & alia citata
inc.i.ij.qu.i.Vbimeminircfp6derePctroRaucnnati,quiinfinecompcndij (iH
noftrorum fentcntiam adeomordicus tenuit,vtquendamTheoIogum,ccgno-
mcntode AItapIatea,&contrarias opinionisadfcrtorem obhoch.Trefeos ar-
guerct,citauique lo.Maiorem in ^.fcn.dift.^y.q.^C.vbi etiam prscfato Rauennati
refpondit,pronuncians eum hacreticu, fi (vtx opinioni pertinacifer tontra pr.T-
didam,quifundatiflimaeftThcologorum,inha:reret. Itaqueplnsconfitemur
ipfi N.quam quod ipfc colligit cx Thoma,nempeipofle Papam, imo & confue-
tudinem pr^fcriptam iufta de caufa minucre,vel augere obligationcm,qua po-
pulus debet (oluerc dccimas,dummodo cx eis,vel aliunde,miniftris & fabricae,
lufficientcr iuxtalcgemprasfatam naruralem prouidear. Confitemur,inquam,
ha?c omnia:fcd negamus ex eis infcrri quicquam quod ei profit.Tum,quia pra:-
fupponit falfum,videlicet,qu6d Ecclefia vel Papa ftatuerii:vel qu6d in diuifio-
nious a fe fadlis, bona diuifa ab hoc onere dandi fupcrflua pauperibus, cxcme-
•rit:vel quod vlla confuetudo cinonica id induxcrit ; quia, vt fupra mon. L.pro-
bauimus,fartior&maiorparsbeneficiari6ruraI>eum timentiumcommuncm
opin.quae poft concil.Trid.coepit efle de fide,vt in mon. XXIII I.& XXVII.
diximus,feruauit,& feruar,& diuina voluntate fcmpcr fcruabir.Tum,quia efto,
eflet veru hoc quod prefupponir,non tamen cx co infcrtur,^? Ecclefia vcl Papa
ciusopiaioAempQiHiatiiiducere, f.c^u6ddeciin;e, & alia bonaecclefiaftica iure
:...!. - :'\ov^ ..a-n:'iT.x^|uiC-, "KznniKw.. < vAMiu ■ M a

pi APOLOGIA LIBRI DE

naturali & diuino piis operibus debita , prohbito clcricorumin vrusinlpcn-
dantur profano5:quia non bene confequitur:Papa vel Ecclefiapoteft inducere,
ne foluatur decima, imo , neque quinta, ncque vUa alia pars frudtuum pro mi-
niftris Ecclefiarum, & piorum operumtergoa fortiori poteft inducere, id quod
eius opinio habcr,fcilicet,ne miniftri Ecclefiae teneantur de bonis Ecclefis tri-
bucre fuperflua piis operibus, atque pro libiro poflint illa in profanos vfus im-
pcndcre. Non,inquam, valethsec illatio : Primo quidem, quodratio iongedi-
uerfa probat antecedens , quam fuadeat confequens. Inducere namque quod
populus non foluat decimam partcm frux^uum miniftris Ecclefi.T, neque aliara
maiGrem,nequcniinorem,modoprouidcateisdefufficientifuftentatione,non
cft contrarium wlii iuri naturali vel diuino, vt eft prxdiStam. Inducere vero id
quodeiusopinio continet, videlicet,qu6d miniftri Ecclefiat pro libito infu-
mant eas in vfus profanos,contrarium eft legi naturjE,qua: iubet padta feruari,
& onera iniunifia imp]eri,qua: cptinetur in f eptimo pra:cepto Decalogi, Exod.
zo. & I.i. ff:de furt. qua: dum generaliter prohibentfurtum , non foium prohi-
bcntcontredlationem rei ahen.T,inuitodomino, prxtatal.i. fed ctiam omneiii
reialienaevfurpationemc.PoenaIc.i4.q.5.Prohibentitemcontre<3;ationemrei
alienaCjin alium vfum quam coceflTum, §.furtum.Inftit.de obhg. qua: ex del.naf,
prohibent retentionem rei,non feruato modo in quem accipitunnequefoluto
onere cum quo datur.l.i. &c z.C.de donat.qua: fub mod. Prohibent dcnique, ne
quis rcm in vnum vfum, prasfertim pium, deftinatam in alium, pracfertim pro-
fanum vertat. At inducer«, vtopinio N.feiuetur, eft inducere, vt beneficiarij
omnes has leges tranfgrediantur, vtendo rebus alienis,fcilicet, Chrifti, contra
mentem eius, ab ipfomet, & ab Apoftolis eius eorumque fucceflx>ribus tam fa-
^is,quam didjs,& canonibus longe lareque pra;ceptas, vtendo in alium vfum
rebus dicatis ad alium , vtendo in profana rebus dicatis ad pia , vtendo eis noa
adimplendo modum, non foluedo onus eis iniundlum, per addudta fupra mon,
XXVII. Tum , quia ficut Ecclefia vel Papa poflec lufta dc caufa inducere , nc
foIuaturdecima,etiam poflet iuftadecaufainducere,vtminiftriEcclefi2B fru-
6tibus eorum in quos vellent vfus vterentur : puta, Ci tantundem , vel amplius,
impenderent de fuis bonis patrimpniahbus , in iUos vfus pios , in quos ilii fru-
dlus erant conuertendi : quod fupra mon. L X 1 1 IL ex Gratiano in §.Item,fub
c.Iniuftu.i2.q.i.diximusiprobado id per c.Si quis quahbet,& c.feq.ead.cau.& q.

SV LMC\f A RIV M,

papa mnfotep iuftejine iufta caufa, deUinata in vnum vJumpium,conuer
tere in alium : & nunquam etiamjine iujia caufaftatuit, vt bona eccUfia^
Jltca infios vjus deUmata, conuertantur in frofanosjtu, i . &fe(i,

L X X. Moneo,qu6d N.in ^.par.c.j.licetlonga verborum ambagc,in extra-
ria parum neccflaria fparietur , non fatisfacit illi argumento, videhcet : Ncmo
etiamMonarcha,etial*piritualis,quieftPapa,poteftmutareiufte,finecaufa.iu-
fta,volun?ates.d}fponentium in vnum vfum pium,in aliii pracfertim profanum:

neque

REDITIBVS, QiyJEST. 1. ^

neque facere facultatemcuiquam, vtrebus in vnum vfumdicatis, vtatur in
alium/ecundum omnes, argumcnto I.i.fF.de pa6t.ca.i.de probat.& Clem.Quia
cotingitjde relig.dom.I.Legatam.ff.de adminiftr.rer. ad ciuit.pcrt. I. Teftamen-.
ta.C.de tefl:amen.I.Decontra(fiu.C.derercind. vend. I. Refcripta. C. de prccib.
Imp.ofFer.cumnotatisincis.ErgobonaEccIefiarad vfus pios perfideles dica-
ta,nonpofiuntbencficiarij invfusprofanosconuertere. Refponfio aurem il-
]iusvaga,infummamreda(5ta,eft-,qu6dMonarcha; , quipublici luris cuftodes
funr^polfunt ex caufa iufta mutare defundorum,&: viuorum voIuntates,cum id
iuspublicumpofcit, etiampias,fi ficPapa. QuajfoIutio,argumenro foluendo
ineptaeft.Nam argumenta nontenduntad probandum,qu6dMonarchsnon
pofiuntmutarevoluntatesdefundiorum ; fcd quodnemo antequamid iuftade
caufa fiat,potcft rebus in vnum vfum pium dicatis,vti ad aIium-& quod nuUus
Monarcba,faltem fpirirualis,iufta de caufa,imo neque iniufta,ftatuit,vt bene-
ficiarijpoflint in vfus profanos vtirebusdicaris adpios:& quodillaqu.Tillis
honefte alitis fupereftcnt , poflent vfibus impendere profanis. Bona enim pars
diuifionum,&:ere<5lionum beneficiorum, fa(5ta eftauthoritate Epifcoporum,
Abbatum, & aliorum Prarfulum eis fuperiorum , inferiorum tamen Papa; qui-
bus&fi fitpoteftasdiuidendi bona, & erigendi beneficia, iuxtacap.Edoceri,
cum ei annotatis,dc refcript.non eft tamcn poteftaseiufmodi mutationum fa-
ciendarum-,CIem.Qiiia conringit, de relig.dom. quod etiam ipfcN.fatetur. In
illisaurem quasPapafccir,autconfiimauir(quarum aliquot vidimus)nullatali$
claufula inuenitur. Neque eft prarfumendum m dubio, Papas in huiufmodi re-
rum diuifionibuSjgraris contra rot canoncs , contra traditionem Apoftolicam,
imo & ipfiufmet Domini , quibuscontrarium indu(3:um eft, id facere voluifle;
cum id faciendopeccaflentjVt&ipfemetN. fateturj&ita argumentum ma-
nec infolutum.

SVMM A R IV M.

Votum dediquo dando alicui Ecclefu vel altari ,pteji commutari fer Pa-

fam jincnliim conjenfu.num.i,
Bonumpublicum,frdferendum^riuato.mm.%.

LXX I. Moneo,qu6dniI obftatreprehenfio,qua prscfatusN. incidenter
reprehendit Caiet. in i. tom.trai^.ii.quarft.j.dicentem: Votum quo quis vouec
darealiquidalicui Ecclefiar vel altari,efl^e commutabile,fine vllo illius Eccle-
fixvel altarispr2:faticonfenfu:quiaeuminiufte reprarhendit N. Tum, perra-
tiones eius,quibus ipfeminime rcfponder.Tum,quiaper eiufmodi votum non
eft ei quifitum tale ius Ecclefia; vel altari, quod per difpenfationcm, aut com-
mutationem toUi nequeat,fineillius confenfu,cum obligatio principaliter, &
formaliter Deo ipfi quxratur c.Magnar, de voto. Et Thom. neruofe probat
Sec.i.q.88.art.^.&in 4.diftin6l:.38.quarft.i.art.i»ad ^. Ecclefiac vero vel altari fe-
cundario,&materiaIitcr,& velutiquardam circunftantiaIoci,quod non eft
attendendum.c.Quamuis,iundaglofriin.dcpa<5t.Iib.(J'.& \.C\ quisnec caufam.

'M 3

5)4 APOLOGIA LIBRI DE

fF.de reb.cred. Sc per alia irrefragabilia fundamcnta, quibus non refpohdet N.
Tum, quiamalciignificat,qu6d Caietan.vilipenditm hoc noftros dodiores:
quia,imo eos fatis honorando declarat, vt palamefteum legenti. Tum, quia
Bart. terc ab omnibus receptus in I. Qui Romar.§.FIauius.num.i. lf.de verb.
oblig.tenet,qu6ddonansaliquid alicui , vt poftaliquod tempus perueniat ad
aliquamEccIeiiam,potcftilludonus remittcredonatario faltemin id confen-
tientij-nonobftante quodEccIeiii fitquajfita vtilis adtio minus principaliter
per l.Quoties.C.dedonar.qux {ubmod.quamdodtrinamabomnibusfcre ap-
probari late tradit lafon in d.§.Fiauius,col.i. 3c i. ik mcrito pcr illum text.qui
probat pcr donationem fcrui fa(5tam alicui vt eum manumittac , qua^ri quidem
leruoiuspetendi hbertatcm,fed pcr donantem &c donatarium,mutatavolun- .
tate , pofle illud tolli. Idem probatur pcr l.j. ft. de feru.cxpor. quatcnus habet,
onus exportandi feruum,po(rt; rcmitti a vendcntc 8c emente fine illius confen-
fu.Ncc obftat,qu6d vtilis a6tio,vel officium ludicis quxratur illi tertio; quia vt
elcgantcr,& noue refpondit lal.vbi fupra non eft qusfitum irrcuocabiIiter,fed
eft locus poenitentiae : quia quoadillumtcrtium cftcontraiftus innominatus,
in quo licct pcenitere,in 1. Si pecuniam, fF.de reb.crcd.Non autem poteft dici id
quodCaietan. aif,nullam adtionem vel ius quairi per huiufmodi votum Ec-
cIen2E,fcd illud cirereuocabilevolcntcdonatore, & donacarioprincipah, qui
eft Deus ipfe, qui videtur vellc, volentc iufta de caufa eius Vicario. Parcrgon
aucem,feu incidcns iIIud,quod praefatus N. infert,videlicet-, dc bono communi
prxferendo priuato,&de non diffimulando malo publico propter damnum
priuatum,exThom. i. part. quaeft. pi.art.i. ad 5. Et quod reformatio officiorum
pubiicorum iuftc fieripotcft, parum nos rangit:& confitemurea iulle fieri
poftc, modo in cisferuentur feruanda,euitentur fcandala,& bonum priuatum
nonadeo excedat pubhcum,&c.iuxta intentionemThom.ibidem art.i.&Pri-
ma i.q.i i^.art.^.ad i.& glof.Bart.& aliorum in I. i.fF. foI.matr.& glof. Panor.&
aliorum inc.Licet,dercguI. j^ ^; \

SV M M A RI F M,

JnteUiBm c.fnM his quAJimt a md.farxap. ntim.i.

Communi re foteji quU vti ad-vfum deBlnatum,inmto conferte.num.i,

LXXII. Moneo niIobftare,qu6dincaure ait N.in j.par.ca^.nunLS.quod
cgo fcripfi in meo lib.q.i.num.^tj.in fin.quod tatio decidendi ca. fin. de his quae

1 fi.ama.par.cap.qu6d ftatuitfingiilariter,qu6demcrgenteneceflitate Ecclcfia?,
maior pars capituli ftatuerc poteft renitcnte minori,qu6d aliquapars redituum
fingulorum decapituloapplicetur ei j quia reditus ilh funt deftinatiad illum
vfum , &qu6d communi rc poteftvti vnus ad vfum dcftinatum contradicente

* focio,§.ReIigiofum,Inftit.de rer.diui.Tum,quialicetPanorm.aflignetiIIam in
d.ca.Cum omncs,tamen efficacitcr confutat cum Dcc* quem ego fequor,col. j.
i.ledt.Tum,quiaegonon allegaui Panor.ad hoc propoficum, fed ad hoc qu6d
ipfe in d.c.Cum omnes,dixit non inueniri alibi decifionem illam praefati c.fin.
adquodetiam fupramonito XLI. num.8.allegaui. Tum,quia egoibidixira-
: ' ' " ' tionem

4

R E D I T I B V S, QJ/ JEST. I. ^j

tionem getmanam illius deciiionis efife illam, quam ponit vbi fupra Dec, qux
longe diuerfa eft apra?diAa,fcilicet-, guod ibi non agitur de rcbus oranmo
pertinentibus adfmgulosde capitulo, (edde hisquxfaluis alimentisCanoni-
corum,debentur operibus piis:& ita iufte potuitftaturc Innoc.ibi,vt ftante ne-
ceflitate Ecclefixjin iiiam infumeretur aliquapars,qu2r non eftet ncceftaria cis
honeftc alcndis.

S r M M A R 1 V M.

Lexfecundum rationem & intentionem legijlatoris ligat.num. t.
Finisfracefti non eji inprdcepto , nec mortifcatio carnis infr^ccpo ieiunij
adeampr£cepti. num. i.

L X X 1 1 1. Moneo,non obftare id quod prxfarus N. aut fal fe, aut certe im-'
proprie dicit in ^.part.c.i.num.y.fcilicetjquodintentio legis non ligat,fed ipfa
Iex.Tum,quia Icges fecundum rationem,ex qua colligitur intentio legislatoris,
obligant ; ita quod nec plus, ncc minus obligant , quam ipfe per eam obligare '
intendit.arg.I.Cum patcr.§.DulcifIimis.ff.de Icg.z.&: ca.Meminimus,iun(5to ca.
fuggeftujde appell.vbi Pan.reccptus hoc annotauit col.i.(?c arg.ca.Marchion.r.
q.i.in illis verbis ; Nec putemus in verbis fcripturarum cfte cuangelium, fed in
fenfujnon in fuperficie,fcd in mcdulla^non in fcrmonum foIiis,fed in radice ra-
tionis.tSr: arg. c. vlt. de reg.iur.Iibr.^^.vbi is committit in legem, qui legis verba
comple6tens,contra legis nititur voluntarcm,& alia multa,qux citat Fely. in c.
tua,de iureiur. Tum, quia S.Thomas allegatus per cum in Prima z. q.ioo. art.c^.
&io.non aitvtipferfed qu6dfinispr.Tcepti,non cft in pra?cepto;fed id tantum
quod pra:cipitur ad illum finem , in qucm id prxceptum eft -, vt qui abftinet in *
fcftis ab opere feruili, a quo pr«ecipitur abftincre, vt mentes ab illo feriatas le-
uemus in Deum , feruat illud prarceptum , licet non leuet mcntem in diuinam
cius Maieftatem,vt colligitur ex Thoma recepto in Sec.i.q.izi.art.i.& qui ab-
ftinet abis comcdendoindicieiunijprxcepti ,feruatieiuniumpraeceptum ad
carnismortificationem,licetnon aflequatur illam,fecundum eundcm S.Tho-
mam Scc.i.q.i^y.arr.j.Tum^quia hoc di<3:um Thoms,parum fauet eius propo-
flto:quia necArchidiac. nec communis ait, bcneficiarios obligariad dandum
fuperflua pauperibus,eo quod iura diuina,vel humana pr^tcipiunt aliqua,vt per
ea perueniatur in hunc finem,fed eo quod iura diuina, & humana canonum ec-
clefiafticorumpricipiunt vtidfaciant,vtiprobatum eftfupramon. XXVII.
& repetitum monito X X X V 1 1 1.

SVMMA RIVM,

^ona omnia ecclefiafiica tam tempore ApoBolorum , quam foHea donata,

funteiufdem conditionisyCjuiafmtvnumpatrimonium Chriffi. nu. i.
Similis fimilem qu<erit. num.z.
Ttfre diuerfo mn efleadem rescenfenda. nu.}»

^6 APOlOGrA' LIBRI DE

Bona henefcidrum nouorumynon eximunturonere antiquOyeofelo quodfat'
fonantur alicui nouo. num. 4 .

L XXI III. Moneo,prout dixi indiitaq.l.num.^r. nil obfl:are,id quod
pracfatus N. poft Sorum ait ^ quod falcera bona , qua: pofl: Apoftoios donara
funt, & qux quotidie Ecclefia: donantur , minimehabentidcmonus , neque
confequenter faltem bcncficia fuper eifdem bonisfundararquia hoc qnoque
falfum eft.Primo quidem, quiaomniabona ecclefiaft'catamnoua quamanri-
j qua fiint,& appellanturpatrimonium Icfu Chrifti,c.Ciim fccundum, dc prarb.
c.CumexeOjdeele^St.hb.^^.ad qucmfolumcorum dominium pcrtmer, vt poft
Innoc.in c.Cum fijper,de cauf. pofl'. fupra mon. X X 11 1 1. efficaciter proba-
tum fuic. Dcindc, quod omnia cifdem fruuntur priuilcgiis cap.Quamquam,dc
ccnfib.hb.^.& Clcm.fin.cum ibi citatis,eodem tir.omnia funt facra quarta: fpe-
ciei rerum facrarum. Thom. ^tc. x. q. 99. art.^. Et quifquis fijlfuratur,aur rapic
eorumaliquidjfacrilegus eft.c.PfTdia.ii.q.i.Er nulla polfuntalicnari,finecau-
fa iufta,& foIemnitate.c.Sine fcfliione.i i.q.i.^c cap.NulIi,dc rcb.ecclef non al. .
Cumigitur omniafortianrur eadempnuilcgia &honorcs, par eft quoque vt
eadcm fortiantur onera.I. fecundum naturam. ff. dc rcjr.iur. Clem. i. de ccnfib.
Tertio,qu6dfimiIes fimilia expetere,& afle6lari pr.Tfumuntur,iuxcaiIludEc-
1 clefiaft. cap. 13. Omnis caro ad fimilem fibi coniungetur:& in Ethic. Similis fi-
milem quserit,& monedula monedulam. At hi qui poft Apoftolorum, eoruque
dikipuloium tempora,bonadonant,&donarunteccIefiis,fimiIesfunchis, qui
ante eos aliquid donarunt eifdem,puca,fideles,pij,humilcs, & modcftij ob eaf-
demque caufas id fecerunt ob quas ilIi,ob amorem nempe Dei, & fuarum ani-
marum falutem. Credendum eft igitureos voluiflcvtabs fefedonata cadem
onerafecum deferrent,quajprifcorum dona detuIerunr,hoc eft,vt miniftrifa-
crorum,commodum,honeftumque ex eis excerperenf, & reliqua qua: fuuercf-
fcnt,pauperibus erogarenrmullatcnufque in maIos,aut profanos vfus effunde-
rent,necmthefaurosreconderent, ignorantescui congregarentea. Pfalm.38.
Quarto,qu6d res eadcm,non eft iure diuerfo cenfenda.c. Quia cognouimus.12,
^ q.2.c.Innoua.i(j.q.7.c.EccIefiis,deconfec.diftind;.i. AtomniaEcclcfiarumbo-
na, funt vnumlefu Chrifti patrimonium 5 eodcm igitur iurecenfcnda funr.
Quinto,qu6d D.Gregor.relatus in d.c.Quia cognouimus.ii.q.i.qui multo poft
ApoftoIorum,eorumque difcipulorum temporafloruit,infigniter ftatuit,om-
nia per fummos Ponrifices in bonis ecclefiarum antiquis decrera , fore quoque
fimiliter in nouis obferuanda : quandoquidem omnia vetera , & noua, vna ea-
demque funt fubftantia , idemqueChrifti patrimonium. Moneo item,qu6d
praefatis nil eciam obftat,quod Dom.Sotus hbr. 10. q. ^.art.^.de iuft.iur. in aliud
propoficum plurimum perpendit,nempc;muItos cathohcos poft Apoftolorum
tempora ,mukadonaflc, donareque quotidiecertistantumadic(5fcisoneribus,
qu6 iliud autiIludfiat,ideoqueilIorumminiftrospoflede eorum reditibus fo-
lucis illis oneribus pro libito difponere.Qua? perpenfio,nil prarfatis refragatun
Primo quidem,qu6d potius ea confirmat,qu6 ad reditus decimarum, & primi-
tiarum, quas clerici vel monachi poflldent j & quo ad bonam partem aliorum
prouentuum bonorum ccclefiaflicorum , qux conftat ^'Xo. antiquiflimam , ma-

ximam

REDITIBVS; QViCST. 1. 5)7

ximamque partemeorum. QiiQniam,quidebisnouis, hacrationenoua,hoc
nouum clicit,negare vidiitur de antiquis, in quibus haec ratio cefTat.cap.Quahs, 4
i^.diil.&c.Nonne,depra?fump.Conficmatitem,qu6 adaliabonatemporaha,
quac Apoftolorum, arquedircipulorumtcmporibus,'catholiciviri Ecclefiisdo-
narunt. Cop ftat enim idcm per eos dc ipforum bonorii reditibus,atque de ipfis
decimis fuilTedirpofitum- C6firmatirem,qu6adxeliqua bonatemporaha,qua?
nullisomninooneribus nouis impofitiSjConceflra funt.pofteaeccIefiis.Et mcri-
to quidcm,quia probabilc cft,q\i6d cum ob epfdem fines eandemquc piam d&-
uotioncm 3 ob qux fui prardecelTores.doaarunt, nullis ahis adiedis oneribns,
eadem qua: illi impofucrunt onera,impohere voIuifTe, nempe-, vt inde mlniftri
facrorum, ac pauperes alercntur. Secundo , ideo non rcfragatur nobis prxdi-
d:a Soti pcrpcnfio, qu6d maior pars rcdituum, qui aflignantur ecclcfiis, colle-
giis,capcllis,& al'is piis locis nouc fundatis a Regibus,magnatibus, & alii$,de-
cerpunrur,c brncfici<^rum artnexorum decimis,qnas conftat elfe antiqua eccle-
fiarum bonn,& Apoftolorum ordrne,pr3Efato oneri addida : ncquc vlla vlhus,
qua: iufta fuerir , authoritate ab eo exempta. Ct»m probari nequeat tahs excm-
ptio vlb,gratiaScd.Apoft.qu2efolaiuftadecaufaidfacerepotefl:,vtpr?didum
eft fupra in d.hb.q.r.nu.^S.&in mon.L 1 1 1 l.Sc L V II Lfupra eodcmrneque vlla
interuenit caufa^qu^ ab eo eximerentur.Cui confequens efl:,neq; Pontif. Max.
iufte potuilfc ab eo eximere,per di(5tain d.hb.in 3.q.num.2r.&: fupra mon.X L I.
num,^. Tcrcio, ideo non refcagaturnobis prsfata Soti perpenfio,qu6d qui fuis
duntaxat bonis profanis aliqua beneficia fiind.Trunr, qur non fun t adeo multa,
certis onenbus impofitis,non donaruc maiora bona, quam qua: fufficerent mi-
niflris alendis,& oneribus fubeundis:qiii poftea alicubi crcucrunr eo,qu6d fru
•6tas & reditus eorum adaudi func Eft enim verifimile mentem fundantium,
faltem tacitam,eam fuiire:vr(l rcditus eorum adeo crefcerent, qu6d honeftc fu
ftentatis, & folutis oncribusmulcafuperfiuerenc, illainfumerentureo modo,
•ijuoinfamentur ea c^ux fuperfunt ex ahis bonis ecclefiafticis , 8c non in fuper-
fluos, 3c prof^nos vius, nequc inde thefaurizarenr , neque diuites ditarent, (ed
■ilendis egen tibns diflxibuerent.Qur mens tacira,coniicitur ex eo qu6d efl: ve-
•tifimilc, quoddfuiirent interropci , quid cx tahbus fuperfluisfieri vellent, re-
fpondillent ( &::ira debet haberi pro refponfouirg. glof.fing. & recepfie.I. Talc
pad:um.5.fin.fl.de paft.) vt idcm fieret quod ficri deberet , de fuperfluis rehqui
patrimonij lefuChriltiGpt.Max.cum eorum intentiofuiiTet^vtea vniretur ei-
dem, eifdcmque fruerentur priuilegiis : fcientes , aut fcire debentes, neminem
ahum , neque f^cularem , nequeecdcfiafticum dle tam abfolutum eorum bo-
rK)rum,&redituam eorum dominum,doam furftfctcutaresfuofum. Et ita con-
{equcnter voluerik, (akcmitfldcc; vtidrcot fubit <a-a onerihus- gcherahbus,quiw
tu5 Chriftt }>urrjmtDniiHn tubimttiiiffjjCqhttcitur item m^hs h^tacitai ex eo
iqu6d qui ahquam Capell:am',vcla|ju2ki^i!ficium par tr^ofkre fun<!fat,non ccn-

^(eturvelleeaiqxinicre^gcherahbus aliortmi'bencflciorumonenbus,fcilicer,
recitandihoras j refidendi, &: tliiis ipropterc^ ^u^deisterta onferanouaim-

<^(Mianr« '•--' ^--^p ^ niL:j:>i-iir.:ni czciiuz^l-v.m.riini •! i'j:r.y,.'-\ . >'
,\-- '• ; 3v,r.nii-j§j5ii}/'i.-!Oi..£fjt •vnv orrrl .lzmvl^wriTjiz:n t:i.:vj^
h. ; ■ :i3B'jr3di37:iiinrm9i£:QDqjniilol f»0'i(OinjT ,r.^LiA^z

»^ A P OLO G 1 A L I B R I D E

Sr M M A RI F M.

Benejicidrij eccleJtasticiUge mturdi tenentur operihm pis erogm Juper-

fua.nu.i.
Pauperibu^ milU lege ita confultum ac ChriBiana.nu.i.
Vecifnas,f>ri7nitiai,& alia innumcra bona habent deputata ChriHiani cul-

tuidiuinOy&pauferibu^.nu.}.
^emjictarij nnnime retineant auarc qu^ ei^juperjuntnu.^.
Jyudofphus, & DionyJiM magnum Carthuftani ordinU decni.nu^^,
^iuaru6 deteriorejlprodigo. nu. 6.

L X X V. Moneo, intuliire me in prjefato libello, ex prxdida conclufionc,
.^ cius coiifirmatione & contrariorum confutatione multa Corollaria , quac
non folumillam declarantjfedetiam exanimo timentesDcum : &iibiconro-
lan tur, & dirigunt in praxim,quorum fumma cum aliquot aud:ariis infra pate-
I bit. Primo quidem non humana tantum, verum & naturali , arque diuina Icge,
& non qualis qualis vircutis,fed verx iufliti^jbeneficiarios crogare dcbere qus
fuperfuntpaupenbus , vt cftprobatiim in mon. XXXIX. idcoquenulla con-
. fuetudinc ab eo excufari poik:quia illa nihil valet contra legem naturalcm,vel
diuinam,cap. Qux contra.c.Mala.c. Fruftra..8.dift;.c.In his.xj.dift.c.fin. de con-
fuet.Secundo , quod nulquam in toto teirrarum orbe fuit vlla gens , vel natio,
X probata; improbatarue legis , aut feftrE., qujB tam ingentcs loculos , feu burfam
pecuniarumhabuerit paratam cultuidiuino , &:.pauperibus, ficut Chriftiana,
Quaj quidem,non folum in id dcdicauit decimas prardiales omnium fru<5tuum,
ac redituum e terras cukura prouenientium, c. Non eft.c. Tua nobis.c.Ex tranf-
mifra.& c.Cum non fit,de decim.Thom.Sec.i.q. 87.& QuodIib.2.ar't.8.&: Hoft.
in lumma,de decim.§.i.de triplici decim.& Panor.in d.c.Non eft.omnefqj pec-
fonales lucri cuiufque liciti,mixtas quoque cuiufque pecudum pccorumque ge-
neris,venationis,&pifcatioms,ealegc,vcdedud:afliftcatationehoneftamitii-
ftrorum diuini cultus , prxdicationis , Sc facramentorura omnium, egentibus
j erogentur. Verum, & his minime contcta, habet huic pio operi paratas omnes
primiciaSj&aliainnumcrabona, tcrrarum,vinearum,pratorum,montium,vi-
corum, oppidorum , & vrbium. Etnifi in ahquibusregnis prohibitum fuiftec
donare,reIinquereue plura bona ecclefiis, omnia ferc fuiiTent earum : quod f?-
tis colligitur exc. Clericis, de immu.ecclef Iib.(j. EtaliquotlegibusGallia:, &
Portugalii?', in quibus regnis tam effufi fuere olim in donando ecclefiis, quara
nunc parci, &ad aufejendura ab eis proni. Et iraipcrijonla^cs decimatiam vbi-
quefcrme fubiira6tafunt,imo&pr^diaJes.inflIiquibusRegnis. Cui reima^
.gnam videtur occafionem prarbuiffe , qjuod^alam cernitur , non difpendi ea in
i<\ , in q uod donata fuerun t. N<im quod non capit Chriftus , capit fifcus , vt aip
Auguft.in c.Decims.i<?.qu.i. Atque vtinam ali^ maleinfumcntcs , alij male det-
trahcntes, & aufcrentes non irritcmusDcum ad iracundiam , qua de ommbjus
vindi(Sfcam'^uam meremur,fumat. Imo vero fua nos afflet gratia, vt cmcndati,
faIuifiamus,Araen. Tcrtio, non folum pcccare mortaliter bcneficiarios quiid

quod

KEDJTIB VS, Q_V^ S T. I. ;>p

quod fuperefl: e reditibn^noftris prodigeinfumiraus, verumetiamquiauare
{eruamus:quoniam fuperius inmonito XXXIX. probauimusjbeneficiarios
non folum humana,fed Sc naturali ac diuina, eadcmque iufticiac lege obligatos
cfTe ad id quod fupereft egenis erogandum. Cui quidem obligationi rainime
fatisfacimus , vt ibidem didum eft, non infumendo male, nifi ctiara bene ero-
gcmus. Aliudenim eft foluere & tradereraliud cuftodire & retinerc. c.Sicut hi.
47.diftin.& cap.Sxpc, de reftitut.fpol. Hanc eandem conclufioncm affirmauit
celebcrrimus ille loan. Gerfon,in alphabct.^o.Iittera^E, &duo illi xquc pij^ac
dodi , Ludolphus in vita Chrifti.§.i.cap.(;S.fol.3.!ittera,E. &c Dionyfius in libr.
contra pluralitatem beneficiorura^art.^.ordinis Carthufianorum Drxlufl:re de-
cus:quiquidemibi,& alij alibi,referuntceleberrimumillura, &Epifcopum,&
dodoremGulicImum Parifienfem affirmalfe , qucndam amicumfuura litteris
infigncm , qui iam vita funtfbus erat apparuifie •, dixifi^eque quod vna de tribus
caufis ob quas fuit damnatus, eratjquia quod e bencficiorum reditibus ei fuper-
elfct , paupcribus non erogalTct. Quare periculofe arbitror viuerc bcneficia-
rios,quifupcrfluarcdituum fuorum extracafus in fupradi<5bis comprehenfos
feruant , finepropofitocain piaopcrafaltem futura probabiliterfperataim-
pendcndi. Quarto,magnam cfle multorii bcneficiariorum focordiam,qui gra-
uitcr dctrahuntillisqui fplcndidcedunt, ac bibunt,& vcfticntcsfefumptuofe,
rcditus (uos impcndunt, cum ipfi mifcre viuctes, arcas numis impleant,parum
animaducrtentes,nontam prohiberi bencficiariis fumptus prodigcs,quam
prxcipitur largitioncm & dcbitam cxoncrationcm. Id quod palam fcntit Tho.

Scc.i.q.iip,ar.5.adi.Nequeprodigusfumptusefletpeccatummortale,nifiquia
dcbitam exonerationem prsepedit.Neq-, pcrpendunt,quod D.Bernard.in epift.
i.col.penult.non tantum carpit canonicum illum Lugdunenfcm,quod c rediti-
bus praebenda: comparaueratephippia aurea,fcllas dcpidaSjCalcariaque argen
tca:fcd & quod pra^tcr honeftum vidum, & vcftitum rcditus rctincrct. Minus
enim malum eft prodigus fumptus , qui aliquibusprodcflTe poteft, quam auara
retentio, qua: nemini, vt etiam docct Ethnicus Arift.^.Ethic. & Tho.Sec.z.qu.
ii^.arr.5. eft ergo nccefle, domini,patres, fratrefque, vt non modo non prodi-
gamus rcditus beneficiorum : fed etiam nc auare eos retineamus.

S F U\[ iJiiA RIV aif,

BccleJiaBici reditus mAgni, t^uArc minus honi eos hahenti, quampam > vi-

^uifaffcicntes. nu.\.
Bt quare melim efi ampliores non appetercnu.i,
Bcncjicium , autEpifcopatum idoneum relinquere oh alium maiorid reditm,

Jine aliqua caufaypeccatum eji.nu.'^.
CMutationesdignitatum, Ddmonium, & mundu^ inquirendas nohis prd-

curant.nu.^.
K^uaritia non eji , partcm aliquam congruam redituum , neceptatihut ve-

rifmiliterfuturis ohjeruarcnu.f^ j o i o

loo AP OL OGl A LIBRI DE

^ecfue velnumos paulatim congeme magnif,&fiis operihMi,& quidttine

jieridebeat.num.f.
Tiemorsinopnanobisintercedat.nu.j,

L X X V I. Monco, ex prxmiliis etiam infcrri:Prinio, dccipi vulgus cogitas
j grandebonumclTc.alicuiamplos redicusccclefiafticos.habcre. Primum, quia
magno laborcopuseftadita intcndendum eorum difpcnfationi^vu obeosa
Dei gratia non decidat,retinendo,vel infumendo, vbi,quando,quare, & quo-
modo non debet. Deindc,quod rari func animi fatisfortes ad refiftcndum cen-
tationibuscognatorum,&:amicorum,pluraquampareilpetentium,iuxtaiIIud
cuiufdam fub mortcm conquerentis. Medici abftulerunt mihi corpus , & ani-
mam amici,vt refcrt Ludolphus, in vita Chrifti, par.i.cap.^S.foI.i. Nec impul-
fionibus mundi,qui vt plus iufto impcndamu-squafi vim quadum inferr,&: aua-
ritix conatibus,qua: ad retinendum plufquam oportct impellit. Prxterea,quia
multo facihus eft diuitiarum fa:cularium tl dam rationcm reddere, quam eccle
fiafticarum, vt colligitur cx mon. X X X V I IL Et dominus dc diuite laico lo-
quens,dixit,Matth.ip. & Marc.io. Difficilc eire diuirem intrare in regnum Dei.
Quod latius confirmes,per ea quae de paupertate voluntaria ad vitam xternam
multum opitulante,fcribitThom.Scc.i.q.i84iarr.5. & (f.Sccundo , non elTe tam
prudentijc confonum quam aliqui exiftimanr, quarrcre ob noftri amorem plu-
res reditus eccltfiafi:icos,quam fint nobis neccfT^ri j ad hac vitam honefte agen-
2 dam. Neque fufcipere etiam fi id rogaremur : quia id eft appetere multum one-
ris, &c parum leuaminis. Non enim efl:faci!e habenti magnosreditus tribuere
illos folis operibus piis, petentibus eos de morc,& importune cognatis,&: ami
cis,arg.cap.Non a?fl:imemus.i3.q.2.& c.Peruenit.i.q.3.& c.i.fefT.zy. Concil.Trid.
dereform. Quin&riudicionoftronon vacatidculpa, faltemveniali:nificum
verc Deo dicerc pofTumuSjqubd nolumus, nequc acceptamus eos,faItem prin-
cipaliter, ob noftri amorem : fed folum ob eius fandlum, vel Reip. obfequium,
& ad impendendum fuperflua pauj^bus. Alioquin enim finis inordinatus cf-
fetjpcr pra?di(5ta,& confequenter malum:quia cuius finis malus eft, ipfum quo-
que malumeft.cap.Cumminifter.i^.qu.^.cum multis,quaeibi nuperfcripfimus,
poft Thom.Prima.i.qu.i.art.^.m.elius q.i8.art.(r. QuaEr omnia plurimum luuat id
quodCardinalis Florcntinusdeterminauit inCIem.Grariaf,de rcfcript. Iicct
plus aliis laxauerit plurium beneficiorum obtinendi facultatem , vno eorum
fufficicnte, videlicct:ncmincm pofle illa obtinere vllo modo,neq; cum difpen-
fatione, ncque abfque illa,nifi eaconditionc,vt non thefaurizet ex eorum pro-
ucntibus,ncquc indulgentiorem vi(5lura,aut faiflum ob id adderet maiorem. Et
quoniam pcrmultihabebatplurabencficia, quamadhonefteviuendumefrcnt
necefTaria : pauci vcro ^quam expofitionem Cardinalis prajfatiobferuabant:
dccreuit fandum Concil.Trid.fefT.i^.c.iy.de reform. vt nullus permittatur ha-
5 berenifivnicum, quodfibifufficiat,beneficium.TertioncfciremeEpifcopo^,
autecclefiarum parochialium rccStores , omnino apcccato excufarc,qui hone-
ftum vidu in terris falubribus habeEe3,iine alianeceflitate,aut vtilitate publica
ftudentrelinqucrefuabeneficia, eofolo ^ minorisfim rcditus&capiuntaha,

eo

REDITIBVS, QjyJEST. I. loi

co folo quod fintmaioris.Prinio,qu6d appetere Epifcopatu propterbona illius
tcmporalia,manifefte cftillicitum,vt probatThom.Sec.i.q.iSS.art.i. Sccudo,
propter ea qax in praccedenti monito diximu';. Tertio, quia iura pontificia (x-
piusrenouata,rationeiuft:aidprohibuerunt,c.Mutationes.c.Scias.qugaguntdc
Epifcopis, & ca.Non oportet.ca.Peruenit.qua: agunt de aliis minoribus, 7. q.r.
quznefcioquarenocitauitSotusin lib.j.q.fr.art.z.col.ij.deiuft.&r iur. Quibus
aperteprxcipicur, vtnequeauaritia, ncquc prxfumptione , nequevoluntatis
proprix caufajhuiufmodi fiant mutationes-, fed folum neccftitate, aut vtilitatc-
non quidem propris crumcnac, feu burfr, vt eadem decreta aperte fignificant,
prjefertim finis d.c.Mutationcs.Quarto,qu6d oues cognitasvtiliusgubernare
pofl^unr, quameas, quasnondumcognofcunt, neque fciunt quanto tcmpore
ccgnofcent-,&itagratiusinfcruietin eis Domino,nifi aliacaufaaliud fjadeat,
per prffdidum c.Mutationcs.&: ca.Scias. Quinto,qu6d non poftunt impendcre
fibi luifque plus quampoterant, cumfola beneficiaminoris vilorishabcrent,
nifiea ipfafintaltiorisdignitafis,& honoris,per prjcfatamcoclufionemcom-
munem principalcm , cx qua hafc infcrimusj&: pei didum Cardinalis in Clem.
Gratia:,derefcript.Scxto,quiafaltemhabentibusidonca beneficia, quibus ho-
ncftealipoflint,pcccatum eftappetcreproptcr fe alciorcm regendarumani-
marum locum,c.Qj.ii epifcopatum.ca.In fcripturis.ca.Clcmcns.S.quxft.r.tradic
Thom. rcccptusSec.i.q.iS^.art.r. Araltiorisloci, minorifqucrcditusbeneficia
maius animarum onus habcnt frequcntius. Vcrumcnimuero , cum hacc ita fcfe
vere habcant,Dcufque omr.ibus pra:fcns extet,qui per fe,& per eius fponfam,
matrcmque noftram Ecclcfiam fandam, nos ea ipfa cdocuit: Diabolus tamen,
& mundus, proptcr animi n oftri imbccillitatem, nonnullos proucdam etiam
jEtatcm agetcs,in hasvariasbencficiorum mutationesnostrahunt exagitatos,
paulo ininorem curam vt eas adipifcamur adhibentes-,&: vtinam non maiorem
quamad ajternam gloriam confequendaadhibeamus.Quarcnonpoftumnon
laudareillum Epifcopum Italum, qui refertur ante paucos annos renuifie traf-
lationcm fui ad opulentiorcm epifcopatum,diccns,Cum vix poflim impedere,
vt par cft,rcditus Epifcopatus quem habeo tenuiorcsj quomodo impedam iufte
illius qui oft"ertur ampliores? Quarto, non cfi^c auaram retentionem, qua me- S
diocrem pccuniae quatitatem ncceflitatibus venfimilitcr futuris, sgritudinum,
litiumannorum fterilium, &ridgenusaliorum ,prudcntcr obferuamus. iuxta
dodrinara Thom.Scc.i.q.ji.arr.^.Dixi verifimiliter,contra eos qui dicunt,fer-
uarefein idtempus, quo ccntum fuerint annorum,cum tatumfint adhuc tri-
ginta-jfiue neptibuspaupcribus ex fratrefororcuecollocandis , quaenondum
narar funr, & id genus aliis.Non enim oportct omnes cafus qui contingere pof-
funt,confiderare.Tho.in d.arr.^.ad j.quajquidcm minime nos docet verapru-
dentia,fed potiuspufiIlanimitas,&: auidalolicitudo diuinxprouidentisparum
fidentes proponunt.Quinto , non cfte item auaram rctcntionem illam contra
illud : Nolite de craltino cogitare, Matth. 6. qua paulatim cumularmis id quod
necefiarium eftmatrimoniisaliquot piiscontrahendis, aut fabricandis ecclc- /j
fiis,capcllis,collcgiis, hofpitalibus aliifuehuiufmodi piis ac fandis operibus.
Eft enim viri prudentis ardificiis pcrficicndis,etiam antcquam incipiantur, nc-
ceiraria prouidc pararc.iuxta iJlud Luc. 14. Qui vukturrim xdificare, prius fe-

N 3

102 APOLOGIA LIBRI DE

dens computatfumpruSj&cne infultetur ei-,qu6d coepit ^dificare,& non potuic
confummare. Quamquam profedo etiam in hoc cafu , perquam commodum
efTetjVtquemadmodum fenfim pecuniascongcrimus, itaetiamaliquibuspiis,
& probatus viris catholicis , vnam, atque alteram, inter viuos donationem ir-
reuocabilemfaceremusjadiedo oncre impendendiea omniabona in hispiis
operibus,qax facicnda deftinamus. ElFet tamen prudentiaB,addereillis claufu-
lam,perquam Iiceretnobis,aut quibufdamahis-,quorumprudentixatquepie-
tati fidimus, mutare illa in aHa opcra pia, fi ahquo refpedu ilia non conueni-
rent tantum quantum aha.Donationes autem ita fiant,vt eas minime rcuocare
poflimus,fed vehmus nohmus, donataanobis bonahis, autiliispiisoperibus
infumenda neccfTario pcrmaneant: quia mors inopinafolet bonapropofita
impcdire.I.i.fF.decond.&demonri:. iuxtailkid-, Nefcitis diemneque horam,
Matrh. i^. Et quxpiis finibus coaceruamus^pofTcnt cederemalis.iuxta illudj
Exibitfpirituseius,& rcuerteturm tcrram fuam:inilladieperibunt omnesco*
gitationeseorum,PfaI.i4^.Si fortenequc iure,nequc taAo interccdentc morte
teftari polTemus in offendiculum proximorum , auaritiam mortuorum inde
coniiciendum, vt ante paucos annos cuidim magno Prxfuh acddi[[e vidimus^
qui pccuniam ingentem collegio ingenti fabricando congefTerat.

SFMMARIFM,

Bemficiarij ea , quAfAfcevmndodefuohoneHo vi^ttt detrahmt , faclunt

fea. mmero \.
'Bencfciarij fatlsfaciunt erogando ea qu^fibifiperfant qitihafcunque paupe*

ribiii,autpiis operibus qua delegerint.nu. t.&feq.
Pauperes qui a teHamentario deligendi.num.^.
Pauperefein hoc cui profaa decentia necefferia defant.nu.^.
Pauper effecitur aliquis nimiapatruifeuefratrisfelicitate. nu.^,
Pius V. Papa mirifecum hac in re dedit exemplum. nu. 6.
Benefeciarif de prouentibm ecclefiaBicis infamere pofpintpro libito tantum,

quantum in ecclefiam fuam, acpauperes de patrimonialibus impendent,

numero 7.

LXXVII. Moneoetiam expraEmifTisinferri, PrimojConcIufionem no-

' ftram minime locum habere in his , quz beneficiarij de fuo vi^ffcu honefto par-

cius viucndo feruant,vt fenfit Thom.Sec.i.q. 185. art.y. & exprimit Maior in 4*

' dift.24.c].i7.& probant Adrian.in ^.de reftitut. q. ii. &c Sotus lib. lo.q.^.art.j.de

iuft.& iur.quod late monito XXX. probauimus; &: probatum iate defendimus

aducrfusprxfatumN.contrariummordicus tenentem inmonito XXX L Se-

cundojquodbeneficiarij fatisofficio noftro facimus impertiendo ea qua^ fu-

* perfunt,quibufcumque pauperibus , quos ad id elegerimusjtametfi ca;teris pa-

ribus pientius efret(arg.i.Si quisad declinandum, C. dcEpifcop.&cIer.& I.In

ccclenis,eod.tit.} crogareparochianis, aut inhabitantibus locum, vbi fitum eft

bcneficiuni

REDITIBVS, CiyJESr. I. 105

benefidumj&pieiitiusdarepauperibus,autmelioribus,qu!virtutcprxIlaritio- ;
rese{revidcntur.arg.d.l.fiquis &c.Pulchra.&cNonratis.8^.d!ft.Diximus,ca:-
teris paribus,eo quod vt colligi potefl:,ex d.c.Non ratis.&: c.Eft probanda.&^ c.
Con{idcranda.& ca.PuIchra.86^.difl:.aIiqua ratio patrix, cognationis,amicitix,
obfcquij honefti,& ahorum fimiliia haberipotcfl, quoiuftc nraferatur cxtra-
neus indigena:,paupcrioriminus pauper, atque meliori minus bonus. Quauis
VlricusrclarusaDionyfioin Ubr.contrapluraI.benef.arf.il. contrarium dicar,
nihil ad id allegando-,qui tamen allcgare poterat legem illam,Si quis ad decli-
nandam.C.de Epifcop.&r cler. qua: habet id quod a teftatore pauperibus relin-
quitur,dandum eftchofpitalifuilocijii vnum tantum habetur; & fi plura rau-
periori. Etlicetealex fublata fitper §.Siquisautcmpro redemptione, Auth.
deEccIef.tit.col.5?.quatenusdchofpitali loquiturrnoneft tamen fublataquoad
illudquoddeccrnit dcerogando lui locipaupcribus, vti iinguIarisglolT. ap-
probata.c.Si pater.verb.paupcrum,detcftam.libr.<$^.dcclarauit. Ipfe vcronon
audcrcm obftringere ad hoc bencficiarios. Primum quidem, quod teftamenca-
rius , fiue cui teftator pauperum ciedlioncm commifit , eos quos vclict eligcrc '
ponetjCtiamfinoneftent ex eius loco^iuxc.dodtrinam loan.And. Dom.Peruf.
eommunem fuocr d.glcft'd.c.Si patcr.Deindc,qu6d ncque D.Clcmcns in pr.xf.
lib.de conft.Apoft.S.ca.^^S^.&Iib.i.ca.ifj.Ncque vllustextus habet decimasim-
partjridebere paupcribus loci qui cas foluitrimo iubct eafdcm clargiri , etiam
peregrinis,& aIienigenis.Tcrtio,qu6d vctuscofuetudo,qux cft optimaleguni
inccrpres.ca.CumdiIc<!\us,dc confuer.& I. Minime.fF.de leg. dcclarafte vidccur,
fatis eft^cdari pauperibus,etiam fi non fint loci bcnefici j.Qjiarto,qu6d illi glol-
(x tcxribufque,quorum optimus videtur.l.Qu2econditio.§.Cumita.ff;dccodif.
&demonftr.in quibusillafundatur, rcfponderipoteftj ea haberc locumin te-
ftatore,qui tanquamhomopriuatus loci fuicohabitatoribuspropenfior vide-
tur.Nos vero loquimur de fanfta matre Ecclefia CachoIica,qu? cun6tos mundi
fidcles fuos rcpucat filios.c. Alma mater,de fentcnt.excommun.Iibr.^j.CIem.i.iii.
princip.de fumma Trinir.Et ita non tam fpeciali comple^flicur amore,quam te-
ftator eos qui in vno particulari loco cohabitant. Qua ratione confirmatur id
'quod di6i:um eft, nempe ; gIoft".pr.Tmift'am non habere locum in teftamentario
€xccutorc,cuiteftatorpauperumeIe(^ionem commifij& ccontrario per illud
di<flumhafc refponfio corroboratur. Adde, qu^dnemodamnat eos Pra:fulcs,
qui collegia & hofpitalia nccefl[aria,Iitteris difcendis,vel pauperibus excipien-
dis , ctiam cxtra fuos cpiscopatus ardificarunt, & dotarunt cx reditibus fuorum
pra:iularuum: nequcbeneficiarios, quicognatos,vcIaIiaspaupercs patrisefus
longe afuisbenehciisdiftantes,modeftecolIocanr.Tertio,infertur,qu6dben<i 4
diftributum intclligetur id quod diftribuitur cis,qui hcet habeant necefl^aria ad
vicamfcruandam-,non tnmenadfcdccenterproluaqualitatefuftentandum, vc
rc<9:c Diuus Thom.Sec.i.q. ji.art.^^.prarfupponit. Et Bart.in 1. 1. C. dc facrofan.
Ecelef.num.5(».exphcac,ambofrequentius probari. Et apertiusCaietan.Scc. 2.
quxft.43.art.8.quod fatis colligitur ex quibufdam D.Ambrof.decretis,videIicef,
. ca.Confideranda.ca.Eft probanda.& ca.Non fatis.ScT. diftindb. quod nocandum
eft ad cxcufacioncm eorum qui cognatis, & aliis carentibus dotc fufticien-
ti.ad nubendum a:qualibus,vel duccndas xqOalcs , audaria dotium in idrc-

104 APOLOGIA LIBRI DE

• quifita Iargiuntur,& aliorum muIcorum.QuartOjinferturdubicarijVcrum fra-
ter, vel nepos ex fracre, vel forore illius qui ex humili condicione cooptarecur
in magnam aliquam dignicacem,qui habebat necciTaria ad fuam decencem fu-
ftcncacionem, ancea quamcognatus eiusfuilTcc promotus.dicecurpaupcr , ad
hoc vt ille cognatus tribuere pofllic aliqua iuftc , h non habeat canca quibus bo-
norifice in eius domo confpiciatur.Nam praedi<^um concilium Tridenc. felT.if.
c.i.de reform.fignificacnonpolTcrquod eciamantea D.Ambrofiusind. ca. Eft
probanda. ibi,fubfidium necefTicacis,non camen vc ibi dirioresfieri vehnt,fen-
fn-jSc aperce deccrminacMaior in^.diftinA.i^.quxft.i^. facisforci argumcnto
frecus. Nobiscamen videcur, quod huiufmodi Prxlacus poceft dareiufte cali
fracri autnepotiplus aliquantum,quofeitatra6tet, vt aprudentibus, rehgio'
flfque viris non habeatur minoris poft cognaci promocionem quam ancea.Eius
enim dignicas efiicic,vc illi maiorcmneceflicacc paciancur,quam ancea-, & quod
non habeanc neccftarium pro ftatu fuo,qui pcr augmencum ftacus cam proximi
cognati aliquancum creuic.Etdccec vcquicaufamdamni dac,idrcfarciac.arg.c.
fin.de iniu.&: l.Qui occidic.tf. ad legem Aquiliarn.Sed non cft illis dandum tan-
tum , quancum vt plurimum petunt-, ncc tantum qao fupcrbi, otioli , vitiofiue
fiant.Et quia certum eft^pofte illis dari tantum, quantum extraneis eiufde qua-
litatis,idquodetiamprardi6tum conciIiumTrident.fenfit in d.c.i.fefl^i^. dc re-
form.coduceret, vt huiufmodi Prxlacus vteretur eorum miniftcrio in ncgotiis,
& officiis in quibus lucrifacientes id quod ab aliis lucrifieri potcrat, honeftc
vitam agercnt: quodfi id facerenollent, obeorumculpamfinefua deftituere
g poftet.Quod totum approbare vifus eft nuc Beatiflimus Pacer & D. N. Pius V.
aflignando pro doce cuidam nepci fua: miUe quingentos aureos, additis poftea
magno rogatu,vt fcrtur,aliis quingentis, exemplo raro,mirando, camque fan-
7 diflimo Papa digno.Qutnto,infercur-,qu6d eciam iufte expefum dicecur, quic-
quid Prselacus expenderit ex prouentibus fuis in eum qui non eft pauper , Ci dc
patrimonio fuo,fiue de acquificis induftxia fua,tantundem ad vcihcacem Eccle-
(ix C\ix expendcrir,vc aic Gracian.in §.Icem,fub c.Iniuflum.ii.q.i.per c.fequens.
Siquis qualibec, eciam mediace, vcdefendendofuam eIe6tionem,vel prouifio-
nem.c.Vc praecericjE,de cledt.qualesruncimpenfaefadaein hcigando fuperfuo
iufto iure,vtibinotatur.IIIuditidem quodinhoneftam acdccentem hofpita-
htatcm,arg.c.De monachis,depra:b.& §.i.4i.diftin<a:.& c.i.8i.diftin<5t.& ilhus
Ciceronis hb.i.ofli.Decorum valde eft,patere illuftribus hofpitibus domos vi-
rorum illuftrium.Illud item quod in conuiuium honeftum ca. Conuiuia.44.d1ft.
aut in necenicacem eius,quiea quibus indigec,nonpoccftaUundehabere,q^uac
ipfum non decec ei vendere.

SVMMARIVM.

leneficUrtj nequeum infimereobfaUmliherditatemjnechumanam amt

citiam.num.i,
Tojfunt tamen in colligendos honefte hoJ}ites,qui eorum tccleftjtvelhemfi-

cio^rode(fevaknt,numx.

iMiniliemn^

R E D I T I B V S, Q_y .£ S T. I. loj

KMt^naflerhmfanEf/x MarUa Paularilaudatum.m.i.

Benefctarius fecttfaris fnt^fl cuiltbct largiriid qugd meretur oh maioraob'

fequiA,quam cjii^efuum beneficium requirit. nu. ?.
IntclU6tus illius Pauli : Presbyteri qui benefrdjunt, drc.nu.4.

L X X V 1 1 1. MoneOjintuIifTc etiam primo, quod fola liberalitas, aut ami-
citia humnna non fufticit ad huiufmodi fumptus iuftifkandos. Primo,quia hoc
non facitvtopn<iiIladlupiumperdi6tainmon.XX I X: Secundo,qu6d fan-
(StumConcii.Trid.inftir.i^.c.i.dercfor.omnino prohibci Epifcopis,5i: quibuf-
cunque bcnctici;:riis cccit liallicis , etiam fi fint Cardinales : ne confanguincos
&f:anuliarcs fuos,nififueiint pauperes,deecckfiafticisprouentibusextolIant.
Id qucdolim ftatueratfcxtafynodusrelata in c. Quifquis.iz.q.i. &concil.To-
ler.tn cap.Dcccnter.Sjj.dift.quin eos vchcmentcr monct,vtcarnakm erga fuos
aftedtum cx animis eucllac, vti radiccm & origincm multorum maIorum:quod
coihgii ur ex glof.ad undVo rcx.c. Perucnit.i.qu.j.quod non bceret,fi liberalitas
& humana amicitiaii.ft. m dandieis caufrm conftirucret. Sccundo infcrtur,
quod ex hoc inferunt aliqui , non efie bcne impenfum id quod in quibufdam
Ecclchis & monaftcriis impenditur , hofpitio fufcipiendoaliquotconfangui-
neos,nciuiccon(ukos,aut nobilesperea tranfeuntes,aut in ipfaperaliquot
diesanimigratia fefe recipicntes. Nobistamcnfempervifumeftcontrarium;
quia illa non eft pura Iiberalitas,qu2e confiftit in pura donatione, de qua in I.i.
ft.dc donat.Imo donatio ob caufam,quar non eft pura donatio, iuxta praefatam
I.1.& totum tit.ff.de condift.cau.da. & C.de cond. ob.cau. Tum, quia eft artifi-
cium acquirendi,& conciliandi voluntates eorum qui fouerunt, aut fouendi po
teftatem habent corum iura,&caufas in iudicio,& extra illud:& ita faltem me-
diate fit in Ecclefi^ vtiIitatem,dummodo ita fiat,vt abfit cpularum curiofarum,
velimmodicarum,& vinorumnimiaexuberatia.arg.c.Acrapula,dcvit.&hon.
c.EccIefiaEr principes.^y.diftinc. Ncc cum ab omni fpccic mali cauendum fit.i.ad
Thcir.^.& c.Cum ab omni, de vit.& hon. fignificent, non tanti habcrc pauper-
tatis ftatum qucm profcfli tuerunt quam diuitiarum,quem deferuerunt per vo-
lum paupertatis , quod (e protendit ad renunciationcm omnium bonorum Cx-
cularium. Tho. Sec.i.q.iS^". arr.y.ad 4. Et nitentcs quncrere honorcm tempora-
lem quem effugerunt , vtdocec ibidcm vterqucThom. non amittant fpiritua-
lem,quem procurare tenentur. Ne item hofpites quos idificarc debent, bono
exempIotemperantiar,modeftiar,abftinentiar,acfobrietatis,vitiiseiscontrariis
otlcndant , & ita abcanc , reprobantes magis immoderatam eorum cxhibitio-
nem , quam approbantes moderat ,m ipforum hofpitalitatem : in cuius confir-
mationem ibidem hxc addidi : Hodie odkauo die luii j anni ^66. m hac fan<3:if-
fima ordinis Carchufiani domo fandkjc Mnri.T a Paular , qua: eft Cffleftis imaga
in charitarc,rcligione,tranquillitatequc ; vbi mihi,cum ad eam Mantua Carpen
taria fiue Madnd pene morfuus,dclatus eirem,Virgo mater eius patrona,in ter
tium diem priftinam lalutcm impetrauit ', hoiu ipfius feruorum & dominorum
meorum ineacommoraciuminterceflionc. Hodie,inquam,Iegensran<Slaseo-
rum confticutioncs,quibus in tanta pcrfcdionc tota Carthufiana congreeario
confeiuaturjvna inueni, cuius excmplum hicpofitum, ca<^ua:di^2 funt, vnice

O

lo^ APOLOGIA LIBRI DE

probatjfcilicctjin j.compoli. cap,(5".Hofpitibuscum adnos veniunt l autper
nos inuitantur ad conuiuia , non miniftrentur nec prarparentur diuer fa & cx-
quifita cibaria, ex quibus & rcligioli , Sc fsculares , imo etiam & ipfi hofpites
fcandalizantur,&: grauarunvnde duobus non curiofe prarparatis ferculis, cum
coquina^cafcOj&frijdibusdcbcntcirecontenti, nili tanta?dignitatis,&c. Pro
quo faciunt c.Non fatis.& c.Pulchra.8<j.dift:. Tertio, infertur, quod pro noftrac

3 conclufionis limitatione reneri poteft opinio lo.Maioris in ^.dift.i^. col.^.fci-
licec •, beneficiarium non magis mortalitcr peccarc expendcdo prodige de fuo-
riim proucntuum parre,quam merentur eius labores,&vtilitas quam affcrt ec-
clcCicc Dcl, vkra mcdiocre fcruitium , quod eius beneficium rcquirir : quam ex-
pcndcndo dcportione cuius eget ad necefTariamfui fuflicntationcm , dequa
mon. LXX VI. d;€lumeft. Primoquidem,quia legcnaturah diuinaquedi-
gnuseil: operarius mcrccdc fua,Luc.ii.ad Corinth.9.& c.i.i^.q.i.Dcinde quod Ci
vniuerfaiis Ecclefia cmnes ecclcfiafticos prouentus in vno cumulo haberet , &
fcruicntibnseisfatisfaceret, vnicuiqucdeberetpromeritotribuere,tribuendo
plus ei qui pjus mercrerur. Tertio^qubd certum eft:, clcricum cui ecclcfia darec
de (ua menfa trecentos ducatos,eo quod labor eius,6c commodum quod ei ad-
ferr^eosmerenturjpofletdc ilIisomnibuslibcredifponere:quoniamc(rcntbo-
na per induftriam cius acquifita , qu.x funt ei patrimonialia, & ab onere bono-
rum eccIefir.ft:icorum hbera.c. Quia nos,de tefta. 8c c.Epifcopi.ii.q.i.& di<ftum
eft,fupra mon. XXII. etiam fi centum ei fufficcrent ad vitam honefte tranfi-
gendam. Qua ipfa ratione, viderur, quod idem facere poreft de rreccntis duca-
tis,qui redeuntexeiusbeneficij fruftibus: quamuiscentumex illis fufficcrent
ipfius honefta: fuftentationi , fi obfequia qux facit, prscer ea quibus obftridus
eil^id merecur. Poftremo,qiiod illud Apoft.i.ad Timoch.y. Presbyteri qui bene
prxfunt,duplici honore digni habeanfur,maxime qui laborant in verbo & do
<i^rina. Quamquam a nonnuilis, pr.Tferrim ab vtroque Thom. in d.c.f.i.ad Ti-
moth.intclligatur dcftipcndio,& reuerentia:re(5te taracn intclligi poteft dc
duphci vel maiori faIario,vt Gclafius in c.Confuluic.y^.dift.&glof.tolemnis ex
eius di(flo coiligif, presbyteros plus falarij recipere deberc, qua diaconos; plus
autem hos,quam ahos minorcs : id qucd optime in Epifcopatu Palentino per-
penfum reperitur. Cuiusreirarioeft, quod presbyrerimagisoperanturin Ec-
clcfia,pr3:cipue fi concionetur,(S<: doceanr:ita vt nobis fateri Iiceat,qu6d fi duo
habeantfinguIabeneficiatrecctorumducatorumredituum^ambopoiTuntpro
libitoexpendcreid, quod illisaJfe honeft:e fuft:entandumopuseil,boniviri
iudicio,etiam fi iuis beneficiis plufquam mediocrirer non inferuiant : fingamus
id afccndere ad centum &: quinquaginta : quo ad fuilentationem , iam fi alter
eorum non magis inferuiat quam omnino tenetur:alter vero multo magis, au-
diendo conftiTiones,concionando, docendo, vifitando infirmos, confolando,
pacis & aliorum huiufmodi curamhabendojpotcrithicrc<5l:eexpendere tanto
plus, quantum eius feruitia fupererogaroria pro viri boni iudicio merctur;Me-
ritis enim inarquahbus inazqualia prarmia debentur. Thom.Prima 1.^.47. art.7.
ad.^.Ecgratiamaiordatur vni,quamali;.Prima i.q.iu.art.^.qua: fi aliacentum
& quinquaginta valuerint, pocerit is de toto fuo reditu pro fuavoluntate di-
fponcrc, nil plus de illo pauperibas erogando, quam laicus alius de fuo. Qux

conciu

REDITIBVS, Q_V^ST. I. ,07

conclufib,conrolanseft,&mcitans,addenrqueeiscalcaria,quimagnosproucn
tus habent, vtoperarij quoque magni /Int in vinea Domini.

SVMMARIVM,

Betfefciarini mn AmittitjuesjruStm^eofolo quodmaU viuitycontrd Adrix»

mmynec etiam non celebrando horas amittebat vfque adConcilium La-

teran.nu.\.
Benefciarij minores, medioctes.O' Epifopi, quo ad hoc/equales.nu,i,
TrouentM item diflributionum,& alij. nu.}.
Ordinatum ad augmentum religionis , non debet operari diminutionem,

num.^.
Benefciariuipro voluntatefua dtjponit de rebu4 qudftlsfti ordinu ratione,

puta,per confefiones,drc. nu.^,

LXXIX. MoncOymeetiamintuIifTehxcalia. Primoquidcm-, quoddura
nimium videtur opinio Adriani in 4. de reftir.q.i^.col.^. fcilicet ; quod benefi-
ciarius , qui male viuit aflidue Deum ofFendendo , fui bencficij fru<Slus amittit,
eofque reftitucre tenetur, quomodocumque iliis vtatur. Durior vero illa Car,
Alcxan.in fumma.ii. q.5. videlicet : quod eos amittit pro rata tcmporis ille, qui
malam vitam agit interdum , & fi non ita viuit aHiduc : quoniam vcrius exifti-
mamus eos, dummodo titulos habeant canonicoSjfuafq-, horas ceiebrent, non
amitterejimo de illis legitime viuere polTc. Primo,qu!a nequc tcxtum, neque
"rationem necelTariam habent,quo fuam probent opinionem.Deinde,qu6d le-
gibus quas illi citant,refponderi poteft, quod neque caufa totalis, ncque etiam
magis prafcipua qua eos acquirit,eft bona vitajfed titulus,&- officium diuinum,
quod potiflimum confiflit in horis canonicis pronunciandis , quae appellantur
penfum feruitutis in c. Presby ter.5)i.diftindl.& cap.i.decelebr. milT. Poftrcmo,
quiacommunis opinioPanor.&raliorumincap.i.de ceJebjiiiiraflSrmar, quod
ante Lateranen.conciI.coa(^um fub lulio 1 1. & continuatum fub Leone X.fclT.
5).§,Statuimus,quem cxplanauimus in rcper.cap.Quando,de confccr.diftin(Sl j.
cap.y.a nu.51.non amittcbat fru(5tus ille qui non pronuciabat horas canonicas:
imo neque poll illud , qui non pronunciat intra lex menfes ab eo habito , vt in
prarfato.^.StatuimuSjIlatutumefi:. Atconftateum qui easnon pronunciar,
male viuere. Att amcn ram integrorum,& doc^orum virorum opinio notanda
cft,adretrahendumafuis vitiiseos,quipaIara eisvtuntur. Prieterea intuli, 2
quod quantum ad hoc nihil intcreft inter Epifcopos, & Rc<5loresjatquc Prio-
res,& Parochosi ncc inter hos,&: canonicos, & portionariospec inter hos, Sc
cape!Ianos,aIiofouefimpIicesbeneficiarios:quamquamaIiterfenfitCaiet.Sec.
i.qua:ft.i8^.artic.7.contraquemetiamDominicusSotusprudcnterdixir,hb.ia
qu.4.art.5).de iuft. & iur. quia m omnibus eadem ratio milirar, cum omnes fun-
dati fint in bonis ecclefiafticis , qu2 lefu Chrifti patrimonium exiftunt v & in
omnibus locum habent ea, quibus di6ta communiSj& noftxa conclufio nititof .

O 2.

idi A P O L O G I A L I B R I D E

Conciliumque Trid.fcfT.z^.cap.i.de reforra. non folutn prohibet Epircopis,re<i
etiamc£Eterisbeneficiariis,nefuosconranguincos, &famiiiares,deprouend-
bus ecclcfiafticis diuires efficianr. Addo intelligendii efle id quod fupra de pcn-
fionibus dixi , de illis quar dantur in titulos beneficiarios , vel in titulos perpc-
tuos quafi beneficiarios-,non autcm dc illis qua: dantur in ftipendium, & fubfi-
dium impenfarum in aliquod teropus Nuntiis , Legatis, Cardinalibus , Sc aliis
familiaribus , vei alia ncgotia gerentibus : alircr quam conftituendo eas fuper
2 beneficiis rcclcfiafticis, vtdiximus fupra mon. X X X I IL Intulietiam, quo ad
hoc propoficum nihil refcrre , Ci prouentus quxrantur ex quotidianis horarum
diftributionibus, aut ex communi cumulo, quem grofTam appeliant : quicquid
fentiat glof.Gulielmi, verb.confueuit, in Extrauag.Sufcepti, ne fede vac.inter
communes. Primo, quodaliabonorumquajrendoruratio conftitutapereumj
qui ipfa rccipir , non porcrt; mutarc finem ob qucm ilia ei data fuerunt ab aliis
I.I.& I. Lcgatam.fF.de adminift.rerum ad ciuit.pcrt.& Clem. Quia contingit,de
rehg.dom.DeindCjquoddiftributiones fubrogantur illicumuiogroiBci&fub-.
rogatum habcre debet qualitatem illius cui fubrogatur.l.Si eum,§.Quiiniuria-
rum,ff.Si quis caut. & c.Ecclefia? Sandtx Marix, vt lit.pen. Tertio, quod Aatu-
tum ad vnum finem,contrarium illi operari non debet, l.Legata inutiliter.fF.de
adimp.leg.& c.fi.de verb.fig.At finis in quem inftitutum efl in multis Ecclcfiis,
vt prouentus per diftributiones,quxrantur, efl:^ vt clerici magis obftringantur,
fiantque rcligiofiores quam cfTent , fi eofdem aliter quarrerent : & conlequen-
ter non debet maiorem licentiam,& minorem rehgionem in iUis operari,qu6
Iiberius,& minus religiofe de iUis difponere valeant,quam antea,quando qux-
rebantur ex cumulo communi. Poflremo, quodnihil obftat.c.i.de cler. non re-
fid.Iib.^T.quo nonnulli nituntur,ob id quod fuperius in mon. X L I II I.ei eft re-
fponfum. Infuper intuli , quod didtae conclufioni non eft locus in eo quod cle-
rici ratione fux dignitatis clericalis,exira fuorum bcneficiorum frudus lucran-
tur jpura,per mififarum ceIebrationem,aut pcr officium capcIIanorum,&c.quia
iIlafuntbonaquafipatrimonialia,qujE inhoc2Equanturpatrimoniahbus,vtin
mon. XXII. probatum eft. Idemque fentimus nos , de eo quod lucrantur ob
confefIiones,officia diuina,ftipendia pulpirorum,coaciones,fiue Capellanias,
& Vicariatus j fiue fua beneficia obftringant eos ad id, liue non, ob ea quac ibi-
dem di(5ta funt.

SVMMARIFM.

PuUtm ijuidam mAgnm htiius condufionis magnu dedlt exemplum.nu.i,
Benefictarius defuo henefcio viuere fotefi , & aliafuabona feruare cuicun-

que voluerit.nu.i.
Benefciariusy& Penfionarius quo adhoc mn dtffcrunt. nu.^.
Remedtttm ordinarium vtiliusquam extraordinarium. nu.$.
Beneficium regulare numquam fsculari collatum efi jneque faculare regulari

in tttulumfidin commendamfic.nu.^.
Tantum tamen authoritatis habent Commendatarij , quam tituhres.nu.^.

Religio

R E D I T I B V S, Qjy JEST. I. ,op

Eeligiofusji & quiddmpteft^de eo quod parciu^ viuendo Yeliquum fAcit.

numero 6.
Reltgicfin donarepteft concefionefeu confuetudine iuHa. num.j.

LXXX. Mor.co,me etiam ibidemintuliflc.PrimOjqubdinfigne cxeplum,
&imirationcdignumfuitillu(l,quodquidampater Dominicanus valde vcnc-
rabilis,&: permagnus concionator,qucm nos cognoui mus,exhibuit.Is Prxlato
cuidam primario morti proximo,qui rupellcdtilcm ruam,&: aciiones m.ulti va-
loris vni nepoti fuo legauit , duabus vel tribus horis antcquam moreretur, di-
xit ; quod ea de caufa fola damnaretur , nifi fibi confulercr; &: Prarlatus, vti vir
fingulari virture pra:ditus,rimore tremens,de rcmedio eundem confuluit: quod
cum inrellcxifrctjConucrtit illiid legariiin aliudpium opusiIIull:re,quodetiam
hodiein cinitatequadamprimariarcfulget. Cuius fimilia qua;dam ad:a funt,
nobisconfuIcntibuSj.-inonnulIisbencficiariis ;qui alioqui fuosconfanguincos
dirandicaufadamnati fuifTcnnnam id cfFugerencquibant,etiam fi veraeircc
opinio aliquorum , qui dicunt eos non teneri ad rcftituendum ea , quae in vfus
profanosexpcndunt^Iicetmortaliter peccent: quoniam,cum ipfimetfateacur,
mortaliter peccare illos , qui fic cxpendunt , morientes huiufmodi legata non
retra6fc3ndo,qux rctradlarc poterant,non fatis poenitebat, & diabolus eorum
animasrapuifl'et.c.Firmiflime.i^.q.r.ca.Omnis,dcconfecr.difl:in(5l:.4.& harrcdcs
eorum bona,parumde ipforumpcenisindolcnrespoflidcrent. Adhaecintuli,
quodvehementerconfolarur beneficiariosilludlnnocentij , ab omnibus ferc
approbarumin c.Epifcopus,deprarb.& inc.Quoniam,ne prxlat.vic.videlicet:
^uod cmncs viuere pcflunt, atque capere deiuis prouentibus ecclefiafticis,
quanrum ad congruam eorum fuftcntationem opuseft-, & feruarequibus vo-
lcnt fuum patrimonium , cumeius fru(5libus , quar communis eft opinio , quam
etiam fequitur Dcc.in d.ca.Epifcopus.licet in c.PoftuIafti, de refcript.alitcr di-
xifler^quamque nos multum ampliamus contra prxfatum N.fupra mon.X X X.
Eadem ratione,quamuis illinon idpenituscxprimant,idem facerc poflfunt de
iilis quae confequuntur ex quacumque induftria fua litterarum, munerum , ne-
gotiorum, legationum, cotra(Sluum,acdonationum, &aIiorum modorum non
pertinentiumadeorumbeneficia,nequebona:quiavtdi(3:um fuit in prarf. lib.
quxft.i. num.y. &:repetitum fupra monito XXI. omnia huiufmodi funt eis
perinde ac patrimonialia.arg.ca. Quia nos , de teftam.& c. Epifcopi.ii. quarft.i.
Infuper intuli, id ipfum quod di^fbum eft de beneficiariis ecclefiafticis, dicedum
efle depenfionanispenfionum ecclcfiafticarum,quas PontifMax.conftituere
folcnt fuperfru(5libus ahquorum Epilcopatuum,& aliorum beneficiorum, ad
vitameorum;&quas alij Prxlati ad vitambeneficiariorum, videlicet-, quod
quicquidinde fupereritillis, defumptoeo, quo ipfi pro decenti eorum ftatu
egent,tenenturexpendere in pauperes,aut aUapietatis opera. Primum, quia
restranfeuntcumoneribusfuis.c.Exlittcris,de pign.ca.PaftoraIis,dedec!m.&
I.i.C.de diftr.pig.Et fummi Pontifices,&: alij non abfoluunt ab onere cui fubia-
cent fru(5lus bcneficij , ncmpe ; vt ca qua: fuperfunt pauperibus , aut opcribus
pictatis erogentur co folo,qu6d iubeanr, vt alius qui non fit beneficianus , cos

P 3

iio APOLOGIALIBRIDE

ad fui ruftentarionem accipiat.Secunclo,qu6d concefllo pcnfionum,pIus effice-
re non debet,quamVellet ille qui concedit eas,arg.I.Non omnis.fF.de reb.ctcd,
&l.In agris.fF.de acq.rer.dom.& fummi Pontifices in fuis diplomatibus appo-
nere confueuerunt, quod easconccduntproalimentis,vtcommodiuspen(io-
narijpoflintfuftentariipalam (ignificantes,nollevteas prodiganr, arg.§.r.42.
didinCt.Sc §.i.44.diftin6t.Tertio,quod remedium ordinarium fauorabilius eft,
quam extraordinarium.glofT.folemnis & pen.Clem.i.de ofF.ord.l.In caufx.i.fF,
de minor.Atredituspenfionumeft extraordinarius.Cumergo rcditus benefi-
ciorum,licet fitordinarius,adid oneris teneatur,nonc6uenir, vt penfioncsflnc
immunes ab eo. Quarto,quod ei qui minus meretur,n6 debet plus dari.arg.§.l.
Inftit.de iuft.&iur.&l.Iuftitia.fF.cod.tit.Etminusmereturp£nuonarius,quice-
lcbrarenon tenetur officiumdiuinum, vt late tradidimus inca. Quando,de
confecr.diftin(5t.i.c.i7.num.i4.neque feruire,quam beneficiarius,qui vtrumque
facir.Quinro,q'j6d quicontradixerit,a:qucdiccre debet, quod fi fummus Pon-
tifex vni concedcret centum feu ducenta millia ducatorum in pcnfionem,pof-
fet isdeillisin vita,& in morte difponerc,tanquam dc patrimoniofuo:quod
arationedifTentaneum eft,& abfurdum, &idco non diccndum.I. Namquod
abfurdum,de oper.lib.ca. Dudum.z.de pratb.libr.<S". Confirmantur hxc per Ex-
trauag.Pauli III. cuius tenorem inferimus prarf.Commentario.ca. Non liceac
Papae.iT.q.z.per quam dcclarat ea quae clencus de huiufmodi penfionibus quac-
rit , effe cenfenda dc fpoliis , qus debentur Papae poft mortcm clerici ea quar-
rentis;&conftatpatrimoniaIia,vel quafi,noncfrc cenfendade illis.Liceraliud
arbitrerefTedicendumdefalariis, velfubfidiis impenfarum voluntariis, qune
folet Papatribuerefuis Legatis , & aliqaot Cardinalibusindigentionbus. Ec
etiam Epifcopi,&aIijPraeIati aliquibusaliis, vt dercrminauimus fupramon.
XXXII. Pmer hxc cito tcxcum nouum,& fingularem in Extrauag.SandilK
D. N.Pij V.ajditaanno 15«? 7. 3. Kal. Scpt. quametiamreferoad litteramin
d.comment.c.Non Iiccat.ri.q.i.quscduminfenfudire(5to diffinit ea , qus fu-
perfuntclcricis penfionariis,non habentibus penfiones excedentes valorem
triginra ducatorum , nonefTecenfenda fpoliapertinentiaadCameram Apo-
ftolicamifedcomputandaeffe inter panimonialia, vel quafi patrimonialia.
Clare in fenfu conrrariodiffinit, eaquac fuperfuntpenfionariisde penfioni-
bus maioris valoris effe computanda inrer fpolia: & ita inter ea, qua: non funt
patrimoniaIia,neque quafi patr:monialia:de quibus illis pro hbito difponere
iiceat,quod ibidcmlatiusrepeto. PriEterea intuIi,quod&fiSedes Apoft.fem-
pcr obferuauit illamregulam,qu3fColIigirurexca.Pofreffiones,de reb.eccl.ca.
Inter quatuor,dereIig.dom.c.Cumdebeneficio.&c.Cum fingula.§. Prohibe-
mus,de praeb.lib.(j.videlicer,reguliria; regularibus, & faecularia fxcularibus, in
non conferendobeneficiii regulare farculari, necfxculareregulari inrirulum,
nifiiantum incommendamadvicam :vtrique tamen itadifponerepofTuntde
fruftibus commendarum beneficiorum per fummum Pontificem ad vira conv-
mcndatorum,ficur defrudibus beneficiorum in ritulumcollatorum, pro coiv-
uenienti fuafuftentationc,dando fuperflua pauperibus. Primum , quod in ipfis
diplomatibusPontifex Max. illisconceditfacultateminfuos ipforum vlusex-
f pendendi. Deinde,qa6d Comraendatarius tantura iurifdi^ionis & authorita-

lis,

R E D I T I B V S, Q_V JE ST. I. m

tis habct in adminiftratiohe bcnefici j comendati ( pr ajcipuc per fummum Pon-
tificem ad vitam , alienandi poteftate excepta , quam eifdem adimit per fua di-
plomata)qiiantum titularis c.QucrcIam.vbi Panorm.not.i.de eIed:.Panorm.&
Decius in c.Edoceri,fub fincm,de refcrip.Pcr quod tolluntur quidam fcrupuli,
qui nonnullisincideruntfuper quibufd.imrebus ,ad Commendatarios Ron-
ca:uallis& S.Ifidori Legronenfis fpedtantibus. Intulietiam , quod vera exiftit
clcgansillaCardinalisFlorenrini regulain Clcm.i.de vir.&: honcft.cIer.§.fcd
talcs,& in CIem.Gratia:,de rcfcrip.coi.pcnult.vidclicct; quod eandem potefta-
tem quam habcnt farcularcs difponendi de fuorum litulanum bcncficiorum Sc
commcndatorumproucntibus, habent ctiam regularcsdc fuorum bencficio-
rum titularium, &c commendatorumrcditibus. Piimum, quodratio propria,
Qua fseculares prouentibus fuisvti poftint admodcratamfui fuftcntationem,
fuperfluisin pauperesdiftributis,noneft, quodillifmteorum integri &abfo-.
luti Domini , ficur fuperius probatum cft in monito X L 1 1 1 1. Sed quod Ec-
clcfia,eiufque miniftri conftituerunt cos,eorum prouentuum difpcnfarorcs,pcr
tituloscanonicos,quosin id conferunt. Quo muncre etiam religiofus fungi
potcft ,ctiamfinon podit cfteverusalicuius rci tcmporalisDominus, ob fo-
iemne fuum paupcrtatisvotum.ca.Nondicatis.i2.. quxft.i.cip. Cum admona-
fterium. §. final. de ftatu monachor. Pr.Tterca , intuli cx proximc illatis , quod
qucmadmodum , vt fupra monito X X X. & L X X V 1 1. fignificatum efticle-
rici fxcularcs poftimt clargiricuicunque voluerint iIIud,quodparcius viuen-
do fupercfte faciunt,*lc coquod m honeftam fui fuftcntarionem impcndere
porerant. Ita quoqncReIigiofusfc:cerepoftir,de illo quod parcius viuendo, ^
fupcrcftc faccrer departeiliaquamhoncfte valctin fuos fumptus expendcre.
Primum, quia ratio radicalis ob quam farcularisilludfacerepoteft , noneft,
quod iliedominiumciusadipilcitur jfedquia Ecclcfia per fuos ritulos cidem
conccdir, vtillud pro voluntate fua poflitexpendere.AthuiusfacuItatis arque
capax cft rcligiofus ac fa-cularis •, licet non veri Dominij cius. Sccundo , quo-
niam hocplus adiumenti prxftat ad fcruandam abftinenriam, fobrietatem,
modcftiam, &caftiratem,vtdocetexperientia,quar optimaeft rerummagi-
ftra.ca, Quam fir, dc clc^V.Iib. 6.L Lcgatis,§.ornatricibus,ff.dcleg.5.Tertio, per
ca qua: fupra monito XXXI. dedudta fueruntcontra pra:fatum N.ad proban-
dum,liccrcbeneficiariofarcuIaridi(ponere dehis quxreliquar, exhis qux dc-
cctcr in fuos vfus impcdcre poteft.Quarro,qu6d Alex.I I Lin c. Cajterii de don.
quod inhocdixitfinguI.And.Sic.in tradl.de prxftan.Card.q.io.art.tT.refpondit,
quod confuctudo potcft darc facultatc rcligiofo donandi aliquid,quo non gra- 7
ucrur multum Ecclcfiajquod palam verum eft,qu6 ad reditus,dc quibus conclu-
fio noftra Ioquirur,vt fentiunt Pan.ImoI.& alij omnes in d.ca.C.Tterum. Atque
norum cft, donationem illius quodparcius viucndoquarritur, non affcrrc mul-
tum damni Ecclcfi^. Verum tamen cft, quodhadtenus videbaturnobis verius
contrarium huius illationis , eo quod religiofus non eft dominij capax : 8c ideo
nonpotcftcfteDominus illius quod parcius viuendo qu.Trit,ficurcIericus fa:-
cuIaris.Nunc ramen videtur quo ad hoc refp5deri pcr prima huius illationis ra-
tionc,fciliccr;qu6drarioradicalis,quarefecularispoteftdifponeredcilloquod
pcrparcavitalucratur,noncfttaquiaipferitintegcrDominusiIlius,quaqu6d

III APOLOGIA LIBRI DE

Eccleiiaiufladecaufafaciteifacuhatemdifponendideilloiauarratloarqaelo-
cum habct in religiofo , ficut probatur cfficaciter in d\6ki relponfione Alexan.
I IL in d.c.Ca:terura.quod maximi momenti cft, ad excufandos a peccato mul-
tos religiofos^qui funt Abbaces, priores,autbcneficiarij minores, qui non fo-
lum nonnullospauperes confanguincosfubIeuant,ex coquod parctus viuen-
do, refiduum faciunt •, fed etiam aliquosd.uitesratione amicicix , liberalitacis,
vel obferuantiXjditiores aliquot munufculis donant.

SFM M A RIVM,

Beneficiarmstam a^otdns^^uam hene 'vakns^donandifacuUatem hahet?&
ftteHari non fotejl.num. \ . Et lepida ratio quare benejictarij teFUriprohi-
bemur,& non donare.num. 2,.

Jntellc[ftis cap.AdhAc.de tefhtm. num.t.

Benrfciarius religiofus qui ^grotatan donare pofit pauferihus , &pi^ epe-
nbus.num.^,

LXXXL Moneo, intuIiflTcmeetiamhjEcalia. Prfmoqtiidem,quod & (i
beneficiarijaegrotantes dercditibusfuisecclefiafticisteftari non poffunr^vtin
^.q.dicemus-jdonare tamenpofrunt perviameleemofynae interviuos,fiuefani
fint,fiue.Tgrotipauperibus,aIiifquepiis operibus.Quod enim hoc faccri.-pof-
fint,dumfanifunr, conftat: quiafupcriusmonito XXXVIII. Sc XXXIX.
difflumefl:, eosnonfolumid pofre,verum etiam debere. Quod aurem etiam
dum spgrotant idipfum facere poflint,probatur. Primum, quia textus hic Hier.
cum aliis fupra citatis, qui faciunt huiufmodi facultatem beneficiariis , & pr.T-
cipiuntvtilla vtantur,generaIiterIoquuntur, & ita generaliter funr intelli-
gendi.I.Deprctio,depub!.in rem adl.c. SoIitae,de maiorir.non excipiendo in-
firmos a fanis. Deinde,quod per infirmitatem non amiitunt fuos ritulos.cap.
Tua.& toto tit.de cler. ajgror. quibus fandta mater Ecclefia eis prxfatam facic
facuIfatem.Terrio,quod A!ex. II I. indicataperte,inca.Ad hxc.de teflam.ma-
iorem beneficiario e/Te faculratem dum .Tgrotac adlargiendas eleemofynas,
pcrdonationeminterviuos,quampervItimam voluntatem. Qumo, quodid
eft appofirum medium ad beneficiarios eripiendos ab ea perplcxitate rcpro-
bataperc.Nerui.i3.diftin(5fc.c.Nemo,de pcenir.diftindt.y. quam inducit ex vna
parte obligatio conferendi fuperflua pauperibus , quam fuperius moniro.
XXVII. confirmatamreliquiraus. Ex altera vero prohibitio, quavctanj^ur
dare per vltimara voIuntatem.Certe,tahs perplexicas ceflat aperte , C\ dixcris;
pofledonareinterviuos bcneficiarios fuperflaa^dumxgrotant. Quinro,qu6d
pauperibus quibusfuperflua funteroganda,eft muItomagiscxpediens,vtcum
non acceperint abeneficiario dum valeret , faltem dum .Tgrotat , accipianr.
Sexto , quod apertiflimumeft bcncficiariumxgrorantemaliquam portioncm
bonorumerogare pofle, perc.Ad hxc, de tcflam.fedeadcm rationc,qua con-
uincicur exigua portio pofle dari,conuincitur etiampofledaricopioie,quan-

tum

k

REDITIBVS, QJ/i£ST. I. 113

tum acl prxfensnegotium attinet. NuUa enim aliaratiorcddi poteft:,curpof-

fint darc ali<jua,niii cjuiahabcnt fecultatcm idfaciendi, virtute fuorum titulo-

ruirrat virtute coi uni, habent quo ad omnia. ergo, &c.argum.l.lllud, ff.ad leg.

Aquil. Ef quia qoi dc vno dicit, vi videtur negare de alio diflimili , ita vidctur

amrmdte de alio fimiii.Dom.in ca. Qualis. i^. diftindt. & probat glof. in vcrb.

Mobilibus,ir d.c.Ad hsc. S^ptimo, quod-ratio potiflima, quia interdicitur be-

neficiariis, neIcgarepc{rint,eaeft-,vtcertevclliccogantur,dumviuunt,ero-

gare fupci flua pauperibus. At quo ad hunc finem , commodius eft ea donare

quando aducifa vaIctudinclaborant,quaedum valcrent,donare nolucrunt;

quam non donare,& ob id poft mortcm hxrcdibuscedere. Odauo,qu6dnon

obltat qux cx aduer fo 3 ffcrtur ratio,fcilicet, in idem recidere-, sgrotum morti

proximum inter viuos donarc pofte,&: poflc donare pcr vltimam voiuntatem. ^

Vnde cum negetur hoc fecundum,inferunt & primum dcnegandum. Non,in-

quam , id obftat : nam qui per vltimam voluntatem donat , rcuocare poteft id

quoddcdit,ficonualefcat.c.Vltimavoluntas.i3.qu.2.c.CumMarthaj,decclcbr.

mifl.quodnequaquampotcritjfifemeldonetinterviuos.l.Sicutabinitio.C.dc

adio.&oblig.l.In commodato.§.Sicut.fF.Commodati.Nec obftant Alex.verba

in d.c.Ad hacc.qui dum permittit aEgrotatibus,pofle aliquid donare inter viuos,

fcd moderatCivifus eft innuere a contrario fenfu,non pofle darc large, vel im-

moderate:namideftefficaxargumentum.Tum,quiaargumentumafenfucon-

trano licet alias dicatur fortifllimum in iure.I.i.fF.de ofF.ci cui mand.&c. & cap.

Cum Apoftohca, de his quae fiunt a praelat. nihil probat , fi ex eo colligitur ali-

quid , contra id quod in iure habetur exprcfrc. text.optimus, in c. A nobis.i. de

lent.cxc6.&glol.ceIebris,&receptac.Significafti,defor.comp.VbiIatcFelyn.

& in cod.c.Ad ha:c,eft glof.adiundo tex.Nam textum loquentem folum de mo

biiibus,intelligit etiam de immobilibus.ExprcfTum aute eft, imo & praiceptum

a iure diuino,naturali,& humano per hoc cap.& alia multa citata fupra in prar-

fato lib.q.i.nu.i7.& fupra eod. mon. XXVII. non tantum bencficiarios dare

polTe fupcrflua pauperibus,fed & dare debere. Tum etiam, quia verbum illud,

moderatc,referripotcft ad alia bona ecclefiaftica,quaj nec dum fani funt bene-

ficianj^pofTunt expendere.Et in hunc modum exponunt Panor.& And.Sic.in i.

not.veibum illud.Non vult ergo fummus Pontifex dicere,non poffe beneficia-

rios a:grotantcs ea conferre pauperibus, qua: prxftare polFcnt fani:fed tantum

id vult, non poffe dare de bonis aliis, nifi modicum quid, idque non aliis quam

paupcribus. Et certe textus ille,vt maximum,id tantum probare pofTet; Dona-

tioncm ita faftam in maxima quantitate , per beneficiarium morbo graui cor-

rcptum,fufpe6tam& fraudulentamhabendam. Quemintelledlumfatisfentit

ibi Panor.f ub fin.& etiam Andr.Sic.poft Pet.nu.(>.quatenus ait^eiufmodi dona-

tionem cfTc furpedam,& fatis confentit D.Didacus ibidem,& donationem po

tius efTe quam vocant caufa mortis, quam irreuocabilem inter viuos. Nam ex

eo qubd noluit ea bc a conferre cum fanus erar, & citra periculum j non lcuis

fumiturconic6lura,ncn tam voluiffe darelibere, & ferio,id quoddedit,dum in.

difcrimine verfaretur, quam pcr viam vltima: voluntatis, aut donationis caufa

mortis.arg.c.Scmel malus.de rcg.iur.Iib.(>.cu glof.& latiffime Didacus in rubr.

de teftam.in par.5,nu.K.& not.in c.Tua. & c.Is qui,de fponf. qusduo quod huc

- p

104 APOLOGIA LIBRI DE

attinec, cum agimus de cffe6lu,ex3equantur.Bald.& Iar.l.i.ff.deiuft.& iur. Car-
terum coniedura hxc, Teu praelumptio, fi cotam Deo vera, & non dillimulata
donacio fuir,vim & valorem nequaquam amittit in interiori confcientiac foro,
vbi cclTat omnis pracfumptio, veritafque fola viget, & valet.c. Humanar.zz.q.^-.
Itaque concludo huiufmodi piam donationem,vaIorcm integrum ante Deum,
& in foro confcientiac habituram , dummodo vero animo fiat , vt irreuocabilis
fitj quamuis quoad forum exterius fida,& in fraudem fa(5la prxfumatur,fi non
apponatur remedium , quod ex proxime fubfequentibus deiumi poteft. Intuli
etiam,dubiumefredefinitionePapalidignum;anqua: dida funt inillatione
proxime przcedenti , efficcre pofTInt etiam religiofi beneficiarij, graui morbo
Liborantes : & videtur id eos minimc poffe, quippequi nec legare permittan-
tur.c.i.Je teftam.Auth.Ingrefli.C.de Sacrofand.nec vllum habeant, authabe-
re poflint rei alicuius dominium.c. Non dicatis. u.q.i.c. Cum ad monaflerium,
de flat.monach.Nihilominus tamen oppofitum nobis videtur magis conforme
iuri:licct hatStenus nunquam affcucrare id fim aufus. Primum, quod fupra eod.
mon. LXXX. didamreliquimusidifponere tantum poffe beneficiarios re-
gularcs de fuis rcdinbus , quancum dc de fuis fseculares. iuxta dodrinam Card.
cuinemo contradixitin Clem.i.§. Sed & talis,de vit.& hon.cler. Hosautem id
pofle, proxima illatione probauimus. Deinde, quo J id non efl teflari,fed intcr
viuos donarc. Qux duo,etiam fi qui donat, a:grotet, longe funt diuerfa, c. Ad-
ha?c,cum annoc.ei de teflam.Non enim pocefl quodfic femel dederit,reuocare,
l.ficut ab initio. C.de ad:.& oblig.vti poteft, quod per viam teftamenti, & vlti-
mam voluncatem reliquerit, c. Cum Marcha:, dc celebrat.miffar.c. Vlcima vo-
luncas.ij.q.i. Nec ita facile cxperientia, qua: eft rerum magiftra.c. Quam fit, de
Ele6fc. libr.d". a teftante inducuntur homincs , quantumuis aegrotent , & ita fint
morti vicini, vtdeeorumfalute defperctur-, fic ad ftatim donandum, atquead
donandum poft mortem. Eft namque natura noftra viuendi cupientiflima , &
qax fibi fcmper vits fpem polliceatur. Adde , quod vt poflit aliquis bona di-
fl:cibuere,non cft necefte, eum effe dominum eorum quae funt diftribuenda : fat
eft illi,fi fit ei facultas ad hoc concefTa^pcr eum qui poflit eam facere, vt eft con
ceffa tutori.l. Lex quas tutores. C.deadminiftr.tur. & procuratori,& executori,
& curacori.l.ob acs alienum.& coco tit.C.de pra:d.minor. Sed iiec beneficiarius
ipfe regularis rei alicuius eft dominus, etiam cum profpera valetudine perfrui-
tur ; & tamenin pauperes aliaque pietatis opcra diftribuere poteft libere redi-
tus fuos omnes , ob facultatem fibi ab Ecclefia piamatre noftra per beneficij
titulumfa(5lam.

SVMMARIVM.

Dmationes mn omms temjfore monls faBdiyAh eccleJtaHkls m tejladi non
habentibusjknt,necfrAfumunturfiaudtilent^.nu.i. 'Ettribmmodisfr'
mantur,num,^.
Prafimptio omnis cejfatinforo confcientiay&frmalet veritas.nH.i,
Donatio benepcimorum adpa,4nte traditioncm valida.nu,^*:

Vonans

REDITIBVS, ay^ST. I. joj

Domns antetraditiommfit debitor.m.^,
Bemfciarim remuneretfamulos. nu.6.& quantam.nu.eodem.
JngratitudoJem^crpeccAtum.nu.6.
Benejiciarim non folumfoteft expendere , idquodefiei oftis , quatenus efi

benefciaritiSjfedetiam quatenm eft nobilis, autgraduatu^s.nu.-j.
Benefciarimfrmfotejlfibifrouidere , quam Ecclefa quo advnumfnem,
& non quo ad alium. nu.S.

L X X X II. Moneo.intuIiflTe me etiam vbi (upra hxc alia. Primo quidem,
quod non efi: verum abfolutejid quod pr«etatus N.ait,in d.cap.^.quod donatio- ^
nes bencficiariorum, quibus ius tcflandi non cfl:, de qu.xiitis ex frucftibus, qua-
les in Hifpania funt Epifcopi , & in Italia clcrici fccundum eum , dc fecundum
nosomnes omnium terrarubencficiarijfacfta abcisin infirmitatemortipro-
xima conftitutis , etiam fi nomcn donationis in tcr viuos cis imponatur , ik ad
rraditionemdeueniaturiurevIrimxvoluntatisfuntcenfendx,&funtinutiIes,
arg.l.Filia: mesc emancipata:,& xgr.T,ff.SoIut.matr. quam in hoc notat Bald. in
Auth. Nifi rogati. C.ad Trcbcl.col. fin. allcgando etiam in hoc cap.i. dc renun.
lib.^.facit in c.De his,de fcpult.& in l.fi filia.tf.de diuor.I.Si cum mulier de mor
tc viri defperanSjfF.rerii amot. Ex quibus fatis colIigitur,qi:cd videatur in frau-
demfaccrcillequitcflari non valens, grauatus dcTperata infirmitate,morti-
que vicinus donatrctiam fi dicat fc donare inter viuos.Hoc,inquam, non cfi: ab-
folute verumrquia contrarium probauimus in libello qucm defcndimus in prae
fata q.i.nu.6^.dc fupra duabus illationibus proximis.Non obftant illa fupra pro
Aduerfariocitata. Tum,quiatandeconcedit hoc,quodnosdicimusefleyerum
in donationibus ad pia , quas folas Hcere beneficiariis nos alTeueramus. Tum,
quia eius fundamenta , quod etiam ipfe fatis concedit , non probau t deeffe fa-
cultatem donandi eis,qui aegroti, teftandi fadlione carcntcs, donant : fed quod
eiufmodi donationes prrefumantur fraudulentx, cumfiunt ad profana, quod
etiamnosconcedimus. Atquiainforo confcientiiomnis prarfumptioceirat, ^
fi coram Deo vere fiant,proculdubio coram ipfo,& iftconfcientia: foro valcnr.
Itaque concludo j huiufmodi piam donationem, etiam magnaj quantitatis, va-
lere an te Deum, Sc in foro confcientix, dummodo vero animo fiat , vt irreuo-
cabilis fitrregulariter tamen pnfumendum cfie fa^tam in fraudem : quod am-
pliat Aduerfarius procedere , etiam fi traditio rerum donatarum fiat in vita , &
donatio fiat ad profana. Ssd donatio ad pia liberatur ab hac prxfumptione tri- 3
pliciter, per ea qua: in noftro hb.q.i.nu.Sp.diximus. Primo, fa<fVa in vita tradi-
tione reali eorum quxdonantur^Secundo cumdonansiurat fenunquamdo-
nationem reuocaturum feque illam. facere,vt fatisfaciat obIigationi,qua tene-
tur,qux ei fuperfunt,piis openbus,& pauperibus erogare. Tertio,cum ex qua-
litate, ac confuctudine perfonx, ac circunilantiis loci,temporis, ac aliiSjpoiTet
iudicari non cfle fraudulenta, puta,quia erat homo afluetus facerc largas elee-
mofynas, &quod forteillaquxdonathabebatinnominibus, &aliaeiufdem
generis. Nam contra gloriouffini San6tum Laurentium, qui iam iam moricu-

P z '

u<S APOLOGIA LIBRI DE

rus thefauros Ecclcfiac dedit paupcribus,nullamala prxfumptio oborta fuit.
Intuli prsf tcrea elTe verum id quod in didto Iibello qu.i.num.88. diximus, quod
etiam nofter Aduerfarius approbac, videlicet-, valere donationem a beneficia-
riis fadiampiisoperibus, etiamantccorecutamreidonataetraditioncm, etiam
fi abfque praefato iuramento fiatrlicct contrarium tenuerint And. Sic.in d c.Ad
hic.col.i.&aliquotalijalibi.Tum^quianihiladducuntinfuxfententiaeconfir
mationem. Tum,quia non fatis aduerterunt Innoc. in d. c. Ad hat!c. contra eos
aperte fatis tcnuiffe, allcgando text. in I.fi quis argentum, C.de donat.qu^ha-
bet j donationem efTc validam ante rei donata: tradicionem , quamuis donetur
res ad vfus profanos,quato magis fi ad pios,de quibus nos verba facimus?Tum
quia ex eo quod dixit Panor.adiualitcr donec,«5<: non relinquat donandum poft
mortcm,non licct colligere, voluifie illum dicere : traditione efie neceflariam,
fed folam donationem inter viuos. Tum, quia ea quar debet beneficiarius, funt
perfoluenda ex eius reditibu3,iuxta communem omnium fentenciam in c. Per-
uenic.de fideiuf per illum cexc. quem fupra mon. X L V. declarauimus noue ac
verifiimci praefcrtim, ea qux debentur piorum operum caufa, in quibus nemo
dubitauit. A t vero, qui donat,Iicet non tradat, debitor coftituicur.per d.I.fi quis
argentum,in princ.& aliis multis.§§.feq.&Jad id quod donatur perfoluendum,
obIigatur:fatemur tamen,qu6d prjefatorum Dodtorum opinio defendi poteft,
quo ad hoc, vt donationes eximix quantitatis, quse fierent tempore valetudinis
aduerfx, in foro exteriori , praefumercntur fraudulentaj , nifi remedia prjcdidla
illis adhibcantur. Infuper etiam intuli , quod non folum non peccat, fed ctiam
laude dignus eft beneficiarius , qui a famulis, & ab aliis accepta obfequia , mu-
nera & bcncficia compenfat. Ea namque compcnfatio , non tam eft cenfenda
donatio,quam rei debita* perfolutio. Nam licet non intercedat obligatio tanta
quanta fit neceftaria ad hoc,vt peti poflit ex rigore iuftitia? :intercedit tamen ea
obligatio, qua antidoralem vocant,& ius debicje gratitudinis.I.Sed etfi.§. Con-
fuIuit.fF.de petic.hajred.cap.Cum in officiis,de teftam. At ingratitudo,vt mini-
mumeftpeccatumvenialcjVtprobatS.Thom.Sec.i.q.ioj.art.^.Abfitautemdi-
cere,qu6d Deo,vel Ecclefijtiit gratum,beneficiarium peccare venialiter etiam
in pauperum gratiam.c.Inciuitate,de vfur.c.i.zi.q.z.c.Si aliquid,adiun6taglof.
2i.q.4. Nullus autem eft, qui Ecclefiam ipfam, aut Ecclefiafticos eximere poflit
ab ea obligatione,qua cundii natura tenemur exhibere nos gratos benefacien-
tibus nobis.l.Si non forte.§.Libertus,adiun<Sfca glof.in verb.Natura,fF.de cond.
indeb.c.EccIefiafticis.u.q.i. vbi glof.dixit-, Ecclefiam tcneri ad antidora.c. Re-
latum.i.de teftam.c. Precarie.c.Epifcopus.io.q.i. Illud tamen diligenter cft in-
fpiciendum , beneficiarios caufa remuneracionis non pofTe dare, nifi quantura
(atiseft adfatisfaciendum obfequiis, & muneribusacccptis , idquefacecurom-
nium communis fententia ; quam poft Bart. in 1. Ci quis pro eo, §.i.fF. dc fideiuf.
tenent AIexan.Iaf.& Dec.in l.Sidonatione.C.de collac.cum aliis ab eis citatis.
Quae fententia innititur illi infigni cap.praefato Relatum, ibi-, luxtafui feruitij
meritum. Cajterum,nos in ea fentetia fumuSjpofTe dari,non tantum quod exa:-
quetacccptabeneficia, fcdeciaaliquidvlcra, Etinducit nos adhocaflcueran-
dum, q? non facis gracuseft,is qui accepitab alio beneficiu aliquod, fi folu can-
tundem ei repenfct,quantii gcatis accepitab illo,vt optime definic S. Th.Sec.2.

q.106'.

REDITIBVS, QjyJEST. I. 117

q. To^.art.^?. Arifl:.^. Ethi.difta fecutus. Nec enim ad id tantum quod accepit cfl:
mfpiciendum , fed ad id etiam quod ei fuerit gratis exhibitum. Vnde narum eft
prouerbium illud Gallicum,Qui donat,lucratur, fi donatarius non eft illibcra-
lis. Verumcnimueronontantumeoampliusexhibere poteft,quantum iibili-
bueritjfed quantum a viro cordato fuerit definitum.arg.l.i. ff.de iur.delib.c. Do
caufis-,de offic.del.Verbigratia,eftquidamcognatus, famulus, autaliusquiuis,
qui mihi ea prxftirit obfequia, quxfipretiojEftimarentur, duodecimaureis
conftarenr,non poftemiufte nomme remunerationis,quadraginta vel triginta
perfoluerejpoflem tamen quindecimaut fexdccim. Exhibuitaliusbeneficium
quoddam gratuitum,valens aureis duodecim,non poterolege gratitudinis,
quadraginta vel triginta reddere^licebit tamen,quindecim aut fexdecim.Con-
clufioha;c noftra, nouaquidem eft-, innititur tamen rarioni fatis antiqua;iuris
naturalis, &appofitaeft fatis adfexcentas donationes remnneratorias augcn-
das , qusE firmitatem haberc nequeunt , nifipra;cedantobfequia,quicfunt eas
commerita. Dequibusin l.Si fortc.fF.decaftr.pec.& inl.fi donatione. C. de
coIIat.& in c.Relatum.i.&: in ca.Ad hxc^de teftam.iSc alibi fspe. Aduertendum
tamen , quod licet ratione remunerationis , non poftitclericus fuo amico, vel
familiari,alioqui paupcri,donareplus quam eius obfequia merita funt, &ali-
quid amplius,ad quod lex gratitudinis obIigat;tamcn,rationc paupertatis, po-
tcrit darequantuipfapaupertas exigitjficut &aliispaupenbus.I.IIlud.fF. Ad.I.
A quil. Intuli quoqucibencficiarium quemcijque pofTe de bcneficij fui reditibus
expendere ,non tantum ea qua: decentix &:qualirati beneficij neceflTaria vi-
dentur, fed etiam quas conditionem perfonae decere videntur, feruata ratione
generis,gradus,& ordinis.Primum quidem,qu6d Innoc. in cap.Indecorum,de
.Ttat.&qual.abfolutepermittitbeneficiarioea cxpendere pofle, quardeceant
ipfum^nec rcftringit vllo modo facultatem hanc ad beneficij dccentiam.Dein-
dcjfiid neges,fatearisoporret, tuncnihil amplius profuturum beneficiario,
quoadipfumattinct, duo veltriapofliderebeneficia cum legitima difpcnla-
tione,fi jequalis fintconditionis,quam vnum tantumrquod eft contra mentem
c.DemuIta,deprsb.&contraExtrauag. Execrabilis, loan. XXII. cum infur
gratiam Sc vtilitatem, expendere amplius ei non liceat, quam fi vnicum tatum
beneficium habercr. Adde illud quod vrget vchementiftime, permiliflTc quidem
gencralc Concilium in d. cap. De multa. cum nobilibus Sc littcraris dilpenfari
pofTcjVtpIura quam finguIa,pofIint obtinere beneficia. Cuius conftitutionisi^
finis aperte fuitjvt talcm agere vitam cis licerer,qualis expcdiret generis nobi-
litati,gradibus,arquelitteris* Poftremo , id ipfum ex Extrauaganti prsdidla
Execrabilis, lo. XXII. conumcimus-, quae licetiniunxit cundtisquibeneficia
incompatibiliapoflidebant, vteadimittcrentjabeotamcn prxccpto cxcepic
Cardinales,& Rcgum filiosjinnuens aperte,cos pofTe de rcdiribus expendere,
non tantum qux refpondcrent fatis qualitati beneficiorum, Ced etiam quxre-
fponderent perfonarum conditionibus. Cxterum , illud diligenterexpenden-
dumjquod licct alimenta bencficiarij,vt ex textu c.De his,de ccclef.xdif. quem
ibi dixit nefcire fe alibi Panorm.Cui tamen ei fimilis in §.fin.ii.q.i. colligitur,
anteponantur reparationi templi , itaquodfi quid defit, deefTe potius dcbeac
Ecclefijcquam beneficiario. Id tamcn intelligendum venic de ilk portionc.

iiS APOLOG-IA LIBRI DE

quaeei obcingitinalimentum , luxcaqualitatem tantumEcclefiarcommenfu-
ratum,& non iuxta qualitatem perfonce.Nam Ci oppoiltum contendas, cogeris
fateri necelTariOjfilium Regishabentem duo beneficia,quorum vtrumque va-f
leretodtingentisaureis, nequaquam obligandum, ad concribuendum partem
vllam vel minimam,in Ecclefiarum reparationem,& ornamentorum:quodeft
plane abrurdum,& ideo indignum relatu,«& auditu, I. Nam quod abfurdum,fF.
de oper.Iib. facit, quod anteponenda cft omnino neceflicas conferuandi na-
tura: vita:que,nece(Iitati conferuandi decori perfonae, vt docuimus in Manuali
noftro cap.z^.num.j.poft Thomam, & alios muIcos,quos ibi cicauimus. Et la-
tius; monft:ramus,in Commentario cap.Quicfcamus,qucm vna cum hac Apo-
logia componimus." Ex quo habes,non cxcufandos a culpa milites religionunv
miIitarium,quos Commendatariosvocamus, qui obid, quod nihil cis de rc-
ditibus fupereft, abfumpta capartc, qu.x ncceftaria eft ipfis alendis , 3c fuften-
tandis,iiixta fuiftatusqualitatem, templahabent minancia ruinam-, velcerte,
non vti dccet apparaca,& mulco peius adornata.'

SrMMARIVM.

Rex HtJpAnM quifipeut omnes PraUfOs,excepto Papayinredittbm ecdejta-
JlicisyfoteH detUu: fusientare fuum regale decus, & quantum debeat fi
ahHinere a dijpendend^ illls in diuitesy & malos njfm. num.\.

CommendatarijprofefiperpendantperictilHm male infumendijuos reditus,
ntmero j.

Papa teBari nequit.num.$.& latius infra ^.5. mon.i,

Rex Philipptts ficundus Hijpxnia ReXytardeperauthorem cogmtu6,tardius
eius heroic£ acrarifimavirtutes c^terls gentibtis agnit^y parumqueper
indigenas vulgat£,qu£propri£ fmtei, velin eo maxime praminent,
ftne affentatione vlla infinuantur ab ^uthore.quta id e Repub.chriBia-
na inpublicum omniumRegtim,& Regulorumexemplum effe vifum
€fiypaucis,qu£ bello pacequegej^it, temporaria & ^terna gloria incom^a-
rabili digna.recenfitis. num. 1.

Beneficiario ab aliquo qui recipit,anpeccat. num. 4 .

j L X X X I IL Moneo,intulifte me vbi fupra,etiam Regem noftrum,qui re-
diribus ecclefiafticis plusquamvllus EcclefiaePra?latu5,exceptofummo Pon-
tifice,abundat-,quippcqm adminiftrator eft trium illorum Magiftratuum ordi-
num militariumS.Iacobi Calatraua:, & Alcantara: , ac tertix partis decima-
rumtotius Rcgni CafteIIac,& bonxpartis Regni Granatac, &InfuIarumfor-
tunatarum,non folum pofte iufte de reditibus magiftratuum expcndere quan-
tum cxpcdit officio magiftratus, & decenciac , qua vtebantur Pra:ceftbres ip-
fius j fed ctiam quarexpediat Regali apparatuirdum nihil defit his , qus ex prx-
fcripto Iegum,& ftatutoruni illorum ordinum funt facicnda.Quamuis non de-
fuerit cuixnagis arriferitoppofitum, hac ratione permoto j quod negari ne-

queat

REDlTIBVS, Qjr^ST. I. 119

queat,ea quacfupcrfuntde reditibusecclefiafticis cuiufuis prnediifiorum magi-
ftratuum,il!adedu6l:aquantitate,qu2E iatfit magiftratui, quatenusmagiftratiis
eftjcxpedi non pofte in vfus profanos,iuxta ea qui didta funt in mon.X XVII.
<?cXXXVIII. Multo vcrius tamen apparet id quod didum eft, ob ea qu;c in
praecedentimonito Jefiniuimus.Et ad argun-rcntum pro Aduerfario fa<^um,eo
quod a quibufdam eruditis pluris quam par fit fieri videtur,explicite refpodeo
id quod in Iibro edito vulgari fcrmone implicite re{pondi,referedo me ad mo-
nitum prajccdens.Verumquidemefteimagiftfii vnius cuiuslibet magiftrarjum
prc-efatorum^teneri ad largicda piis operibus ea qux fuperfunt ei, dcduc^is qux
funt illius dccentiae neceftaria , vti magiftroilliusmagiftratus ,fialio rcfpedla
non egeret pIuribus-,non tamen Ci alio refpe<5l:u pluribus cgeret,vt contingit in
cafu noftro, inquoidcmquieftmagifter, cftetiam Rexr&quaparteeft Rcr,
plurib^jseget^quam quaeftmagifter-,ficut «S«:CardinaIts,&filiusRegis,dequi-
busagit Extrauagas ExccrabiIis,Io. X X 1 1. dc prarb.Imo & alij nobilcs,& lit-
terati,de quibus agit Concilia generale in c.De multa,eod.tit.habctes legitime
multa bcneficia,non folii poftunt fuis vfibus impcdere illa qu^ fun t cis necefta-
ria tanqua bcncficiariis vnius illotu bcneficiorii ; (ed etiam quar funt ncccfTaria
tanqua CardinaIi,filio Rcgis,nobiIi,vcI litterato. Abude tamen' cx his colligi-
tur,quatumRcgaIisMaieftas animaduertcredebeat in quc fine pracfati ma^i-
ftrarus,& alij reditus ccclcfiaftici Rcgia: coronx Caftellx fueriit a S.Scd. Apoft.
vniti;&cauerc,nc fupcrfluaquarcontrainfidelcscxpendcre debet,in alios vfus
abfumat, prifcrtim in donando diuitibus, & fcurris , & aliis quibufuis ob fines
haud pios.Hic mc locus Chriftiane Le(5lor cogit,n6nihil dicere dc rato Monar-
cha.Tum,qu6d tatillum quod in eodcfermone vulgari edito dixera, vifum eft z
nonullis nimium,& per aftentationc di6tum.Tii,qu6d ex eo coniicio,ilIas ranti
Regis hcrojcas virtutes,quaspublicuminexemplum oportuit eftenotidimas,
parii exteris efl^e notas.Cuius rei caufam atbitror efl^e, qu6d bona pars Nobiliii
Hifpaniae,in laudado fuo Rcge ta parca eft, qua in profundedo pro eo fuo fan-
guine larga.Hzc eadc enim cftecit,vt mihi quoq^ indigen? ignor^ fuiflTent ante
• annu i ^^■^. antequenecdecofuetudine,neq;defacieillumnoueram,neccius
Curia vnqua ingrcfl^is fuera.Quippe qui cotentus,& fupra merita ornatus,ho-
nore,ac honorariis q uatuor pra:latarum,qua: ccleberrimx funt, academiarum,
nunquaRcgix CurijE munerain illum,neq;inhunc vfq^dicambiui-, necpeti/,
nec accepi. A prxtato vero anno,in quo eius Maieftate pro caufa Reuercdiflimi
Toletani adiui,& ab eo nunqua antea vifus,nemine fubindicante, cognitus fui;
cccpi eii defacie, acconfuetudinccognofcere,&curiofe omnia, &fingulaeius
a6ta,di<5taq-, pcrpendere •, demirariq-, illum afium ab eo quc mihi pinxerunt, vc
miratus dicitur y^ineas molem magalia quodam.Dicam autcm,non eiusnatale
folum,non genus,& proauos,&qua:non fcceritipfc, nec ca qua: fecit,illi cum
aliisPrincipibuscomunia;fedtatum quaedamquardono diuinoeifuntpeculia-
ria,autcerteinco loge prxminetia. Idq-,facia fineadulatione vlla, quxmetam
fenem,tanqua percgre,ac fere fine fpe ad eius regna redeiidi agctem-, nec ab eo
dono vllo alio qua gratia fua , quac tamen mihi eius fubdito maximum eft , do-
natum decet. Vt alia ergo in aliis emincanr,ita pra:minet in eius Maieftate fides
illa catholica, quxvirtucum omniumeft prima,iicetnon maxima, vt facile

110 APOLOGIA LIBRI DE

puteseam comicatam fupereminentia fidei alterius , qusgratis data dfcitur
4 gratia.Religio autcm,quz raaxima eft virtutum moralium, adeo in eo refplen-
det 5 vt in lacris mira cum animi attentioneaudiendis , ceremoniifque facris
fcruandis , oranes quotquot vidcrim Reges, Regulos , & alios Principes viros
(vidi autcra quam plurimos in Hifpaniis & Galiiis } fupcret •, fi vnum gloriofae
memori^B loannem tertium Lufitanorum Regem nunquam fatis laudatum,
eundemque ptoxime cognatum eius & focerum iam vita fun<lium excipias. In
punienda vero,fuganda, extirpandaqueh^crefumpcfte, neminem habeat pa-
rem. Tam rariflima vero praeeminet in eo prudentia ( qua: oranium virtutum,
quas cardinales vocant, eft maxima) pra:fertim ea qua bene regnatur , tamque
eubiilin, fynefi, ac gnome alta, confiderationeque femper Sc vbique comitata,
& a prarcipitatione aliena, quodquam plurima , eademque maxima Regna,
maxiraos Principatus, &Imperia,longifljmisterrarum, manuraque fpatiisa
femuicsm diftantia, pacatiora, & in oHicio fibi audientiora , a multis iam an-
nisct>ntinet,quara vix vnquaraeavlli alij totanniscontinuerinr.Sane iuftitia
qusc(vtille ait)mirabilisc(i:, velutHcfperus,adeoin eo refplender, vtvix vn-
qnaravllus in eiusimperiis,& regnis, etiam curafingula fingulosRcges, 8c
Dominoshaberent, tutiorem interimprobosinnocentiaraftruarit; neque x-
quanimius iudicia contra fe,per fui confilij Proccrcs Iata,audieritj neque(quod
pro miracuIoeft)rainusvlIi iudicurainfinuauerit, vtripartiumraaluerit faue-
riinequequi magis pra:ftiterit illa.Iudicium Regishonor. ludicium decet&
clementiaReges. Vixeniravnquara vUidelinquenti, fine iuftacaufa, &fine
Ixficonfenfu ignofcitmccecontrario cuiquara,concurrentibus his, veniam
negat.Veritate autera,quajpars iuftitiajponitur,adeopolletj vtnumquamnec
ferio, nec ioco-, neque in magnis, neque in paruis rebus mentiatur , mendacef*
que omneshabeatcxofos. Quoadfortitudinis virtutemattinet,derairorefte
qui eum imbelliafinfimulent.Quorum vt opinioncmderaonftrem elTe vanam,
plura quara putaram, fed pauciora quam poftem ob breuitatis gratiam, in rae-
dium adducam. Primum quidem,quod animum eius vcre regium , in corpore
viribus viuidis, elegantique compofito proportioneinclufum,ea Phrenan-
dra?a,fiue fortitudo munit , & occupat ; vt nullum inucniai in eo locum inanis,
plufque fatis fibi fidens, gloripetaque fiducia, quaz Rcges folent in bella praeci-
pitesferre: nequevllus vanus^timor, qui eofdem ab eis mature fufcipiendis
'nonnumquam deterrer. Quo fit , vtquotiensopus eft , fereniflimo animo, de
beIIo,& pace,priufquam quicquam ftatuat, quos oportetconfulat, & tamfe-
crere id faciat; quod ctiam fui confilij Proceres nefcianc quid ftituerit , doiiec
id exequi iubeat:ficque,vt licet pacis,qua: bellorum finis & fcopus cfte deber,fit
ftudiofilTimus,artifqueiIIius aflequend^,conferuandajque pollcntiftimus, bcl-
lorumque quoad eius fieripoicft impedientiflimus : cum tamen ad ea fufci-
piendavis aIiquacoegerit,eorumficfufccptorcautifl[imus, &in fincm vfque
profequendisconftantiflimus. Deinde,quod nuUi Imperatorum, Rcgum, &
Ducura,quiaquingentisanniscura longe maioribus exercitibusquamipfe in
Gallias irrucrunt, ea gloriacontigerir, quae illi:cum anno i n 7- ^"^o excrcitu
GallicOjCapto direptoque fano fandi QuintinijOppido munitifllimo, cura ali-
quotaliiSjfinegraui fui exercitusiadura,triumphans,Valentianamrediit-, non

quouis

l

R E D I T I B V S, QJ/ JEST. I. tu

quouis tempore, fed quo Reges tnilitem hybernatum deducere folent : nempe
tertio Idus Odobris. Quin & vere infcquenti, cum Bruxellis complementum
fuiexercitus expedlans ,aduobus HenriciGallorum Regishuiusnominisfe-
cundi(quitamcn fortuna fortitudineque,prudentia militari comitata,nulIi
fuorumPrsctirorum fccundus erat)impigerrimis, reiquemilitariscallcntifli-
misdu(5toribus,nempeDuccGuifio, &MarifcaIoTermio, atergo & afronte
premeretur, fuis omnibus trepidantibus , & non paucis confulcntibus , vt An-
tucrpiam refugerct, quo inde in Hifpaniam , fi res ita ferret , fe recipcret ; ipfe
foIuSjfoIiDeofidens, inuidlo &interrito animo,contraomniumfui confiiij
Procerum Sc Ducum fententiam, decreuitivt Comes Agamontenfis cum bona
parte miIitum,quos in Guifij occurfum prxmiferar,mira celeritate reuocata,&
aliquot aliisrepente collcdlis, in Termiumirrueret. Quairruptione,fufo, fu-
gato,captoque cum multis nobilibus Termio-, fe,fuos,(uaque omnia in tuto po
fuit. Imo &c confecuta 2Eft:ate,compararo iuflo exercitu,eunde Henricum apud
Dorlanum ad pacem fibi honoiificentiflimam, qua: ha(Stenus durat,& vtinam
duret a:ternum,coegic.Tertio,qu6d poftca in Hifpania reuerfus, rebufque Re-
gnorum illius compoficis, & Ifabella Regina tcrque quaterque maxima,pacif-
que toti orbi Chriftiano perncccflaria: adminifira , inccmparabili cum pompa
exccpta, moxPennoncminMediterraneo marifitam, Hifpaniarqueinfeftifli-
mam,& arte locique natura munit)flimam,aTurcarum poteftatc in fuam, finc
vllafui exercitus iadtura, reduxit. Melitamque, fiue Maltam maximo, pertina-
ciflTimoque Turcarum exercitu obk fl^am,&: mira Vallerje pruden ti fllmi, fortif-
fimique Magiftri magni ordinis fandli loannis , fuorumq; fortiflimorum cruce
fignatorummilitum virtute,robore,piaq-, audacia,iamdiu fe defendentc, mifla
magna delediflimorum militum manu , ab omni molcftia Iiberauit , non fine
ingentiSolimanni doIore,ia<5lura, &:dedecore. Ecinorbisnoui prouincia,cui
noraen florida,arcem a Gallisclam ere(5lam,& in pernicie omnium nauium ex
Peru imperio,& tx noua Hifpania,in fuam antiquam redeuntium,valde muni-
tamfingulari Dei beneficio,Petro Melendio Duce,vi,citra vel vnius militis ia-
dluram,cepir. Et omnes fere Galli qui eam munierant, & defendebant, quique
plus milie ducenti erant , cum non fine magno Diuoru munerc in Hifpanorum
(qui vix erant quadringenti ) manus venerunt, Iicet eflent viri fortifllmi , & ex
bonaparte nobiIes:quiatamen erantimpij,& Lutherani,occifi fueruntrquam-
uis tanta occidio extra pugnam fa(fla , ram pio Regi minime , quod palam cft,
pIacuit.PGftremo,vt alia omittam,quis eorum qui fatis nouit quam a?mulx fint
Hilpanl.T,GaIliae,non magni faciat luppetias illas magnas,tamque opportunas
quas Gallorum Rcgi,ob aetatem puerilem, & Lutheranorum multitudinem la-
boranti,per Hifpaniam,ltaliam,& Fiandriam,tranfmifit?Quam vero pruden-
ter, caute , ac fortiter anno fupenore in Flandriam pro Lutheranis tumultuan-
tem,Ducc Albenfi du<3:orc prudentiflimo traduxit exercitum faluum per Alpes
& fines Gallorum,HeIuetiorumque,qui fuife(Stx Lutheranismaximcfauenr,
aliorumcftoiudiciumjmihiquidempro miraculofuit. Cuiustamenmagnitu-
dinem fuperauerunt adminiftratio iuftitiaj,aptae nata: gentes fraenarefuperbas,
f umpta iine populi tumultu,de quam plurimis,&in his aliquot Magnatibus,di-
uinae humansEque Maieftati rebelhbus,vindi^a ranfllme audita : & dua; vi(5to-

ni APOLOGIA LIBRIDE

ri.T, altera ad Groningiam , altera ad Damum TnCix oppida munitiflSma , quas
dum hec typis excuduntLir,Dominus Sabaoth,(iue cxercituum Deus,miniftcrio
eiufdcm Ducis,& du6toris,dedit ci ferc incruentas : non oblcure fignificans id,
quod antea tcmpore patris cius viri incomparabilis Caroli V. fortiflimi , glo-
riofiflimiquc Iraperatoris inrmuaueratrnempe, Chriftiano a fide catholicade-
ficicnti,non folum gratiam, charit2tem,fpcm, aliafq-, huiufmodi virtutes tollij
fed etiam prudentia,confiIium,fortitudinem,tum animi, tum corporis auferri,
vel certe diminui-, quando Germani, pedloranata bello, fide catholica defedli,
tam foedae occidioni fubiacucrunt : ob qux omnia S. D. N. idemque Pontifex
maxmius PiusV.pictiiTimus,fefta,preces-,fuppIicationespubIicedccretas,fum-
mafquegratias Deo, cia Patribus purpuratis, Clero, ac Populo Romano pedcs
non fcmel egit. Magnitudincm autem fublimitatcmque animi vere Regij, qua
magnificentia munerum,& donorum in fuos,& arcium munitarum regiarum,
^omcEriorum,pomariorum,(5(: leporariorum,& cuiufdam fuperbifHmi templi,
omncs qui ante illum in Hifpania regnarunt Regcs antecellit , maxime lauda-
rcm •, niii eircnt quibus aliquantum ca viderentur nimia. Illis plane metriotis
temperantiar,modcftixque chara(fieribus infigniflimus cft,qu6d raro aut num-
quam vno die plus,ncque piuries edat,aut bibat,quam alio. Quodque iam indc
a pucro (quod pro miraculo cft) nullum vnquam fux, vel alterius ditionis , ncc
vllum famulum etiam infimar fun<3:ionis, etiam in miniftrando grauiter erran-
tcm , vilo verbo iniurio , ncc irato inccfterit •, contentus blandc admonere, nc
adco incurius foret. Quodque dum a facris ad prandium rediens conucnitur a
multis , <S^ nonnunquam a plus centum , perindc fingulos corum fingulariter,
cum ea benignitate, ferenitate,ac frontis hilaritate audit, eifqj refpondct, ac fi
folus eum vnus conueniret •, etiam fi oporteat,"ob id vnam, vel alteram horam
differre prandium:nec prius fe quieti lub nod:em tradit , quam omnes libelios
fuppliccs ab eis porredlos, fuprafcribatnominibus eorum,quorumeftcotenta
in eis cum eius Maieftate tradarej& tradat illi qui eius rei curam gerit,vtcra-
ftino manc cis illos diftribuat •, fimul certiores faciat eos , qui eos porrexerunt,
quibus fint diftributi , vt fciant quos adire oporteat, pro habcnda eorum cxpe-
ditione. Quod denique molcftias fe adeuntium, quales quales illi fint,inaudita
corporis,& anuni fibi conftantium confiftcntiaferat, adeo quidem,vt mc,ho-
mincm ahoqui nihiIi,pro illuftrifiTimo Toletano fe alloquentcm, audierit Pin-
cix vnamhoram &amplius, fempcrftans,&redusjappofitiflimequedemore
fuo, enfe pugionequc accindtus •, &c adeo fibi femper conftans, & immotus, vt
numquam. tufliret, vel cxpueret; nunquam vllam fui corpons partem, non ca-
put, non colIum,non os,non vuItum,non humeros, non brachia, manus,digi-
tos,crura,pedcs,vcl quid aliud,in vllapartemmoueret. Aadiuit,inquam, mira
pra;fcntia,& intentioneanimi, refponditque adeo apta, terfaque oratione,cui
nihil poterat addi, vel adimi-, vt pra:meditatus , & ex prc-cfcripto locutus videri
potuiftet. Qui profedlo numquam vifa,lcda,vel audita fuerunt.Et vttandera
infantiam meam balbutientem, nimiumq, vltra crepidam, in mcftem aiienam
digrciramcompefccns,finiam,puto eumomnes qui antc fc in Hifpania regna-
runt,gloria,non vno nomine/uperantem,Ionge fuperaturum,fi tria qux dono
Dei prajuenientefacerc cocpit,eodem fubfequenteperfecerit. Primum, fi non-
; null

Il£DITIBVS, Q_V^ST. I. 113

nulli qui indiredle laicam potcftarem rub fpecie maioris iufticiiE , viilitatiraae
publicie, intra ecclefiafticaj fines incrudcre nicuntur, facis vere inrcilcxcrint, fe
imitantcm fuos Maiorcs,& in his Carolum Magnum,qui relatus in cap.In mc-
moriam.i5?.dift. iic aic. Iii memoriam beati Petn Apoftoli honoremus fan<5tam
Romanam Ecclenam,&: Apoft.Sedem, vt qu.-c nobis lacerdotalis mater eil di-
gnicatis , ecclefiafticc efTe debeat magiflra rationis. Quare, fcruanda cfl cum
manfuetudine humilitas : & licet vix lerendum ab illa iandla Sedc imponacur
iugum,tamcn feramus,»S:piadeuotione toIeremus.Velle^inquamjin primis,vc
EccIefixauthoritas,&:poteftas furpiciantur,& coiancurjCiu^que iura lilsefa
feruentur, cfircqucfrcquentinjmocxempIoperfuafumjCarumcultUjRcgnaflo-
rcfcere,&: contemptu,marcefcere,ac tandem a fide catholica deficerc. Alcerum
clljliitaexcqnaturfua iura,quibus iampridcm iubccmilicibus fuis flipendia
debica integre perfoIui,vt nullatenus per Ducum xrariis prxfcdlorum,& The-
faurariorumauariciam,fraudem,& noua inuenta quicquam eisdiminuatur,vel
difFeratur,ne viri egregij,quorum forticudine fidcli,non folum gloria,imp£ria,
& regna,fcd ctiam ipfa fidcs catholica culcus Dei Sc iurtitia: in cis ftant, 6c Ho-
rent, vcrecundc mcndiccnr-,"auc inuerccunde concutiant plebem, aut violenter
graffentur , aut turpiter a fide regia defician t , neue luo cxcmplo viros ad bella
natos a militia ita deterrean t, vt cum deledlus militum habctur , pauci ea digni
afTcribantur. Tcrtium cfl,fi Diuum Ludouicum Rcgcm Fracorum lua dc flirpe
antiqua prognatum,imitatus, nonnullis qui patrimonium regium nouis inuem
tis,eifdemque EccIefi2e,PopuIo dc Plebi grauibus,c6tra ius,fatque augcre pro-
curan t, dixerit in fententia ea qux illum cuidam Confiliario fuo in primis cru-
dito,& perfpicacifTimo dixiffe in hxc verba teftatur Remundus Ruiius vir pius
iuxta ac crudirus,in eo qucm contra Molinajum pro Papae primatu,erudite,pie,
ac ornate fi quis alius fcripfit, I1b.pag.3iP0. & fcq. Sum tuus ik frater, <Sc Rex, te
fratrcm amiciflime moneo,hortor,& rogo,vt fluxis his rebus,quas a me re con
^ fequi & fperas,& ambisj(S<: quibus rcpccino cafu vna cu vica carcre poces,opri-
mx mentis confcicntiam, faluccjincolumicaccraqi illam fempicernam anccpo-
nas. Rex vero cum fim,hxc cdico:vt fi ce pofl: hac contra ius,iniuriam tucri ca-
ptionum nefcio quibus anfra<^ibus inteIIexero,n6 folum pala te iubebo argui,
fcddignitate &gradudeied:umefficiam,vtfinguIarifiscxempIo omnibus,qu6
intelhgant me nihil nifi ius colerc, ik tueri , Regemq-, me eflc non Tyrannum.
Intuli cciam vbi fupra, quod materia prxfcns , 6c dcfidcrium quod ineflTe mihi
debet faluris animarum tor,& tam illuHrium virorum,quot & quam funt Com
mendatarij ordinu.militarium HifpaniaE',& aliorii Regnorum,impeIlebant me
admoncrc,qua graue peccent,qui perinde fuos prouentus ecclefiafticos in pro-
fanos vfus infumunt, ac Ci omnino fxculares cfTcntjnon reputates fecum, quod
prxterquam q? illi funt prouentus ecclefiaftici , ipfimcc funt refigiofi, & emifc-
runt folcmne paupercatis votG , quo dominium omnium quae babebant amife-
runt, fimul cum capacitate noue quiredi res vllas frculares,vt fupra mon. I X.
cum 8.fcq.&: mon.LXII.cotraprxfatu N.monftrauimus>ac confequenter^nihil
eorij quibiis vtuntur,cft fuu,nec poteft efl!e.Na quauis fummus Pontifex cu illis,
circa votii caftitatis difpcfauerit, vt ducere poflmt vxores.-nunqua tamen fuper
paupertatis voto difpcfauit,nec vr difpcfet,aliqua iufta,&rationabiIis caufa rc-

I04 APOLOGIA LIBRI DE

periri potcfl , vt ahbi in q.i.fuper tit. de ftar.mon. a nobis afTcrtum eft, & fupra
monito XI. rcpetirum-,dumefficaciterprobaui,eosnon folumeflTeperfonas
ccclcilafticas,fed eriam vere religiofas. Et quia in przdida rubrica late egimus
de difficilibus dubiis, quac circa eorum facultatcm adminiftradi, & eorum fum-
ptus,& adminiftrationem occurrunr;&: ne Apologia ifta nimis excrefcat, nihil
aliud hic addam, prncterquam-, quod fupplico humihter eorum Excellentiis , &
DominationibuSjfimul Sc ConfelTariis^vt perpendant eorum Ccmmendarum
prouentus elTe ecclefiafticos , ac confequenter qux de illis fuperfluunt , deberi
pauperibus,& aliis piis operibus lege diuina,& narurali iullitia?. Itc,qu6d funt
relieiofi^qui fe per votum folemne pauperratis,ab omni dominio,& pofTcfllo-
ne laecularium bonorum abdicarunt , & ea per fuam profefldonem in ordmem
quem profcflii funt,tranftulerunr. Et confequeter reditus, Sc prouentus corum
eifedifuerunteccIefiaftici.Cui confequens eft,eos xgrepoftedifponerede il-
Iis,nec inter viuos,neque per vitimam voluntatem, nifi cum quibufdam rcftri-
dtion ibusrquamuis ad id habeant diplomata fummi Pontificis quamlibet f auo-
rabilia. Quoniam cum ipfe ( vt tamen cum debita eius fcmper reuerenria lo-
quar)non poflit dc fuis ecclefiafticis reditibus pro iibito teftari, etiam fi non fic
ex monachali eledus ftatu, fed ex farculari, vt inferius patebiti minus potcrunt
facere prarfati domini Commendatarij de prouentibus fuarum commendarum
eo modo quo aliqui fuis priuilegiis innitentcs faciunt : cum fint religiofi,& in-
habiles ad dominium,& etiam pofTeflionem cuiufcunq^ rei,etiam minim2E,faI-
tem fuo iure , nomineque habenda?. Intuh quoque peccarc quidcm mortaliter

4 eos, qui per donationem a beneficiariis bonorum , notabilem quantitatem ac-
cipiunt , fi ea efle fciuerint de reditibus ecclefiafticis j & fi non excufat illos ali-
quid eorum, qux moxinfra ponemus. Nam qui caufam dat peccandi,vel certc
peccato confcntit,peccat-,ad Rom.i.& c.Notum.i.q.i.& late in Manuali cap.ir.
nu.fj.Qui vero hanc accipit,profe6to vei fcit eum qui donat mortaliter pecca-
re,vei fcire tenetur •, & confequenter peccat. Colligi etiam poteft ex hoc, mul-
tos eorumqui cognatos defiderant ad Epifcopatus dignitatem euedtos videre,
quo ditiores ex eorum donationibus reddantur,plus fibi mali,quam vera: vtili-
tatisexoptare.Defiderantenim,vtpromotipcccent,acconfequenterpeccanf,
quod peius eft eis,quam fit bonum diuitiarum.arg.c.Praecipimus.u.q.i.& l.San-
cimus.C.de Sacrof . An aute qui harc acceperit bona,reftituere teneatur, & quo-
modo •, cxplicabitur infra q.i.mon. XXVI.

SFMMARrrM.
FraterAlfhonftt^,(Jl€aldonadmnomi»e, reipfa opime donatm.nu.\.
(JMoniales totdebent excipi in monajierium , quot alipoffhntde reditihm

monajierij , & nonflures.nu.i.
UMoniaks tu/kfujcipi poj/unt vltra eaSyquAfuflentari poffunt de illim redi-

ttbm, modo dtferant dotesfu^fujientationtfufjficientes. nu. t.
Simoniafrequer/teradmittitur a Prdatis in ingrejfu monaHeriorumfimili'

ter & ajubdttis,nu. 5.

Btiamin accipiendis fuperfluls dotihm. nu.eod.

LXXXIIH.

R E D I T I B V S, Q_V ^ S T. I. izf

LXXXIIII. Moneo,acldidJ(remevbirupra prididis hanc quarfcquitur
dccifionem , quam vtapponeremprarfatolibelio, cumiam vltimam vellcm
apponcre manum , rogauit Vencrandus admodum pater , frater Alphonfus
MaldonaduSjdotibus optimis bene ac egregie donatus, videlicef, Peccare mo-
niahum AbbariflTas^aut alio quouis nomine monafteriisprarfe^flas, fuos reditus
ita prodige expendentes , vt monialesdenuo admittere omnino rccjfcnt , nid
tantis dotibus onuftas, 8c tantis expcnfis facftis, quanta: fufficercnt abunde iilis
pcr totam vitam alendis. Ettamennccadmiflispridem moniahbu$,nec his
qua:denuoadmittuntur,vcI folas vcftesconferunt; imonecfrequcntcr medi-
cinas. Primo quidcm comprobatur id , tam ex antiquo iure, in cap. Pcricu-
lofo. §. SanCjdeftat. reg. quod habuit originem a cap. i. de inftitut. quam
jiouoConcilij Trident. cap. 5. fcfT. i^. deregul. prxcipicnte, ne plurcs mo-
nialcsadmittantur in monaftcria , quamcx eorum rcditibus abfque pcnuria
earum fuflentari poflint-, quod pracfarar nullomodo exequuntur,cum nullas
indotatas accipiuntex reditibus monafteriorum alendas. Deinde, quia prar-
fata Concilia pra:fcribunt,neplurcs accipiant, quam ali poflint expropriis
rediiibus: atill.-c multoplures accipiunt,li habeantdotcs. Tcrtio,quiave-
hcmcnterabfonum apparet, monafteriamonialium vnius cuiufdam Ciuita-
tis viginti millium aureorum reditibus annuis , & eo ampliusperfrui: & ta-
mcn ob hos reditus adeo copiofos, nullam monialcm admitti , nec ab ipiis fu-
ftcntari ; nifi pro dote , fupellcdlilibus, 8c expcnfis ahis fecum adferat, vt mul-
ti referunt,o(Slingentos;quifufficere haud dubiepoftent ad emendum cen-
tum in fingulos annosadvitam earum , fi milledipondia o(5to milliumpre-
tio emantur, vt emi folent. Imo Iicet cam fummam tantum deferret, qu^
fufficere poftet emcndis o<5luaginta aureis , vel fcptuaginta in fingulos an-
nos ad vitam, fatiscfttnt, & adalimenta, & adveftes , & ctiam ad medi-
cinas. Et ita non ingrcditur expeniis monafterij , fed fuis propriis. Poftre-
mo,qu6dmensConciiiorum eaeft, neplures moniales indoratar', necdota-
tx, in monnfteria cooptentur, quam ex reditibus monafteriorum ali pof-
fint. Et quod in his rr\onafteriis,inquibu^iam admiftkhunc numerum exce-
dunt, nullomrdo admittantur aliaj , donec vel eovfque decrefcat numerus
earum^ velcrcfcant rcditus, vtilli numero alcndo, & amplius, fufficiant. Id
quod aliquorum Prarlatorum pra?fcripto, in monafteriis aliquot iam ferua-
tur,poft Conciiij Trident.definitionem. EtCarthuficnfibus ccenobiis ferua-
ri prajcipitur ftatuto quamftri<fiiflimo , cap. 12. 3. p. compil. ftar. quod mi-
reexaggcrat Dionyfius Carthufienfis lib.i.de Simonia. art. i(>. Dubitatio ta-
mcnvchcmcns hincoboritur; poffintnePrajfcdtarmonialium alias admittc-
re fufficienter dotatas, pofteaquamexpletus fit numerus earumqua? poftunt
aliexannuisreditibus monafteriorum. Exalteraenimparte pngnat vfus-, id
enim crcbro ficri cun<5lis eft perfpicuum : & confuetudo eft optima legum in-
terpres , cap. Cum diie<Slus , de confuer. Ex altera vero iura , vidclicct , d. ca.
Periculofo,deftat.regul. &:ca.3.fefl^2j-. Concil. Trident.qua? id prohibere vi-
dentur,imofimoniacum cflcinnuiturjn cap. Quoniam,defimon.&: Extrauag.
Vrba. V. Neinea,vtprofufcfatisDionyfius taminiibr.i.quamin 2. defimon.
deducit j afleuerans firmitcr,id alabefimonia:non excufari, licet nihil aflu-

n6 AVOLOGIA L I B R I D E

marur pro fngrefTu religionis , nec pro monachifmo , fed tantum fuftcntatio-'
nis gratiaincc excufari abhocmonarterij paupertate. Etad hxc omniacom-
probanda,vehementer vrget Extrauag. Vrb. V. quam retuHt Dionyfius pra:-
fatuSjUbr. i. art. 7. & Iibr. 2. arr. 1. de fimon. Nobis ramcn videtur. Primo>
cxpedire quidcm, neplures aflumantur , cum id iura cenfeant multomelius*
Etquod ampliflimae dotes, quas aliqua: exhibent, in caula funt,vt qu.xdam
qux non fpontead religionem inducuntur •, &:quxdamquac aptxnon funr,
ingrediantur monafteria. Vndefir,vtmaioreminfpirituaIibus faciantiaAu-
ram,quam reportent commoditatcm in temporalibus: quoddcmonilrat fa-
tis Dionyfiusind.art.7. defimon. Difficileetiam fadtuefl:, hocabomnifimo-
nise labe excufare,vri mclius,quam vIIusaIius,author illefuadet inlibr.i.&i.
defimon.Secundotamendicimus id non eflfe malum,licet oppofitum afleuc-
remus mclius. Credimufque pofle Pra:fc6bas monaftcriorum , finc vlla cul-
pa aliquasadreligionemanhelantes , 6(:aptas, fufficienter dotatas admitte-
rcjetiam vbi fitexplctus numerusearum , qux ali pofllnt ex reditibus mona-
fterijidumtamenab omni llmonia caueant moniaIes,qux folent aliquidpro
fufFragiisacciperc.Primo,quiaid alTeuerauitS.Thom.aCaietan. probe expo-
fitusSec. 1. quxfb.ioo. art. 3. ad ^.Deinde, quia nunquam,vt credimus, vel diffi-
cile in Hifpaniis,Dionyfij approbabiturfententia:vbicompIures,luas filiasin
roonafleriadeferunr, non tam religionis gratia, quam ne cogantur nuptui tra-
dere inferioris ordinis hominibus.R urfus,quia etiam Sandi.Thomas tenuit,li-
cererecipere virginesdotatasin monaflieriis , in quibusnonfufficerent omni-
bus, fi reciperentur fine dote.Iam autem tempore S. Thomx illud erat cautum
in cap.PericuIofojde flat.regul.lib. S. quod modo innouat Triden r. Concilium
in d.cap.^.deregul.felT.i^.fcilicetj ne admitterentur feminae plures intra mona-
fteria , quam ali pofll"nr.Vnde ius tum antiquum,tum nouum exponendum ap-
paret, ne recipiantur indotatar , vel cum damno aliarum monialium , vel cimi
expenfis Monafterij. lUa autem fimonia qua? interuenire folet, fubrerfugi
pofletjquibufdamobferuationibus additis j quamuisdilficultcr,vt Dionyfius
aftruit in d. artic. 7. libr. i. &: in d. artic. 2. libr. i. de fimon. Vnde id ob-
feruaturquamdiligentiflTmieinordineCarthufianorum, exft.uutopra:fcripto
incap. z. 3. par. ftat.Carth.de quo locutifum.us , quodgrauiflfimas pojnasad-
hibet,contra Praefedas , & moniales alias,fiante ingrefTum, vel poft,dona
vlla vcl prxmia acceperint vel per fe , vel per alium , ab ea qux dcnuo in ea-
rum numero cooptatur,iuxta ea qux prxfcripfit etiam. Extrauag. Vrb. V. qux
fub grauibuscenfuris inhibet donationcs, &:acceptionesomnes,diredl:as, auc
indiredtas, tamhisqux admittuntur, qiiam admittentibus. Q^ia tamenhxc
fimoniaeuitaripotefljfi dos necciraria pauperi monafteriodetur, huicnoftrx
3 fententix tandem adhxreo-,obteftans Pixfj(5las Reuerendiffimas in Domino,
nerecipiantplures,quamalere poflintmonaftcriorum reditibus annuis,etiara
jndot2tas,&: fine muneribus:quod fialiasdotatas rcceperint, caucant,nc id in
aharum cedat decrimentum •, & ante omaia profpiciarvt ^ ne vel ipfx monia-
les fuffragium dantes y in fimoniam aliquam incidant. lilud etiam pro cer-
tohabcant, & animaduertant , ex pa<fto aliquid acciperevltraid quod jiecef-
farittmfuftentationimonialis iudicio cordatorura cenfcatur^ elle fimoniacura.

NaffiL

REDITIBVS, Q_ViCST. I. 117

Namcxpa(S:onihilaliudpo{runtaccipere,practerilIud quod aiendac moniali
fit nece{larium:eo quod ei monafterium prx inopia,non poteft: tribuere.Si er-
go aliquid vitra acceperint,vel ii dotem exegerint, quando monafterium pof-
fet eam aicre,illicite recipiunt. Quod fi Iixc vera funt^quid, quxfo,dicemus ad
prodigas illascxpenfas,&: profanosapparatusfierifolitos ex pado tacito,veI
exprefTo , dum vci ingtediuntur monafterium , vel profeftionem emittunt?
Quid aiiud moderatius, quam vtliscvehementerinterdicantur, &culpentur,
acpunianrur illar,qui taliafaciunt? &"(imul etiam doccantur, quanto lione-
ftiorappareret cundtis harcinfpicientibus, modeftaquxdamhumiiifque tem-
perantia,ipirituali coniundlacontempiationi, quampompofa intemperantia
mundana: cuidam admixtavoluptati infunerahljuseius qua: perprofelfionem
moritur mundo,&: nafcitur,vcl excrefcit Dco.

APOLOGI^ LIBRI

DE REDITIBVS

SecundA Qudfiio,

An beneficiarij impendentcs fuperflue , vel profanc
rcditus fuorum beneficiorum, non folum pcccenc
mortaliter j fed etiam teneantur ad rcftitutionem?

sv M M A Riv M,

Bonls de eifdem intelligttur qudiHto fecundAy de\cjmbfi4frimd.num.x,
JuHitiaJpeciali nm tenctur,quicunque fer ludtcem cogifotefi.num.2.,
Leges de omnium virtutum aMusfiruntur , & ita tam de aElihut 'virtu-

tum theologarum , quam moralttim cardinalium , & eis contrtbutarum,

numero 5.
luHitiafpecialiSfdr generalis longe differunt.num.^.

I O N E o primo,quod ad hanc fecundam quxftioncm refpon-
furus,in prardidlo libeilo prarmifi •, Primo , intelligendam il-
lam efle de omnibus , & folis eifdem reditibus ecclcfiafticis,
de quibus inteileximus prima,fupra raonito X X I.& XXII.
Fallum item cfte-,qu6d prarfatus N.aitjVidelicetjquod quicun-
qucpofl^iint compelli perludices adaliquid faciendum, tc-
nenturad illud Iegeiuftiti2Ever.T &(pecialis jcuius tranfgrcflio ad reftitutio-
ncm obligar. Quoniamcum leges teranmrdea(aibus omnium virtutum,vt

uS APOLOGI^LIBRIDE

docet Thomas receptus Prima i. quarft. ^f.artic. primo , «5«: melius, <)<j. artic. ?.

j iuxta illud Philofophi Erhic^. Pricipitlex, quaj debent fortes opera facerc, &
qux temperati , & qvj^c manfueti. Similiter autem fecundum alias virtuCes &
malitias-, hxc quidem iubens, hxc autem prohibens : ideo tam diuerfa?' funt le-
ges, quam diuerfarfuntvirtutes,dequarumadibus ill^ feruntur. Vnde,alia
lunt pra!cepta,& Icgesfidei, de quibusThomasSec.i. qusft. ly.&aliac legcs
virtutis fpeijdequibus idem ibrdem.quaeft:.ii.& alisleges, &'prarccpta chari-
tatis,de quibusidem ibidcm.qusrt:.44.& alias Ieges,&priECcpta prudenriiE,de
quibus idem ibidem.qu^ft. 56". & aliasleges, & prajceptaiuftitisfpecialis, de
quibus idem ibidem.qua:n:.iii.& alias leges, & praiceptafortitudinis, de quibus
idcm ibidem. q. 140. & alix leges tcmperantia?, de quibus idem ibidem. q. 170.

4 Cum ergo alia fit virtus iuftitia fpecialis , q ua: principaliter verfatur circa res,
& adtus exreriores,&in reddendo dcbitumfecundum xqualitatem-, &alia iu-
ftitiageneralis , fiuekgalis , quae verfatur in rcferendo omncs adus virtutum
in communebonumhumanum jficutcharitas vcrfaturin rcferendo eos om-
nes in commune bonum diuinum,fiue Deum,vt docet D. Thom. ibidem. q.^8.
art.7. CumquealiafitvJrtusiufiiitia fpecialis, quac principalitcrverfatur iniis
qux funtadalterum, adreddendum dcbitumfecundum squalitatem •, & alia:
funt virtutesanncxac ilIi,qua:potentiaIcsvocantur: qure licet verfentur in iis
quaj funt ad alterum,vt iuftitiafpeciahs-,dcficiunttamcn abea, eoquod non
verfantur principaliter circa adus exteriorcs, fed circa interiores, & fecunda-
riocircaexreriores -, &circa eosnon in rcddendodebitum legale fecundum
3Equ2litatem,fed alia: in reddendo debitum morale tantum, vt hbcralitas , mo-
deftia:vel in reddendo debitumlegalcjfednonfecunduma-qualitatem, qualis
eft religio , qua rcddimus Deo dcbitum-, & pietas , qua exhibemus parentibus,
patrice,& fanguine iundis debitum cultum:& obferuantia,qua dignitate, virtu-
teque praemincntes coHmus , vt eleganter docet idem ibidem , quarft. 80. art. i.
Cumergo,inquam,ha:virtutcs adeointerfe difFcrant^ita etiam oportct,vt le-
ges,&prajcepta de a<^ibusearumIata,tantundemdifFeranr.'Itaque cogiturN.
confiteri , multos multis ita debere,vt per ludices compelli poflint ea pra:ftare,
quac tamcn non funtdebitaper legesiuftitias fpecialis ; fedtantum perleges
generalisiuftitiae, quaecumomnibus aliis virtutibus concurrit; vel per leges
Ipeciales illarum virtutum fpeciaJium difterentium aiuftitia fpeciali, eo modo
quo diftum cft.Quamobrem,cum fundamenta N.concra communem , & nos,
agant de legibus charitatis , vel mifericordiae, yel pietatis; nihil ei profunt, ne-
que obftantnoftraeconclufionirquiaadiuerfis non fit illatio.I.Papinianus exu^
h. ff. de minor.

S r M M A R IV M,

JuHitU JpecUlls legem frangem ,te netur femfer ad reUitutionem facien^

dum.numero i.
Legei de alendts parentibus vel liheris^non funtleges iuJiitixJpecialis.nux.
JuFiitia Jpecialis debitum quantum differat a debito aliarum virtutum. n.z^

1 1. Monea

REDITIBVS Qy^Sr. II. li^

II. Moneo,qu6dexmonitoproximoinferturcontraN. eflTeinconcufTe te-
nendum, quod omnis frangens legcs iuftitix vers fpecialis , tenetur ad reftitu- '
tionem damni, & non quaiem qualemj fed fecundum a:qualitatem. Tum,quia
harc e/l commun is Alexandri Halenfis, & AnteceflTorum noftrorum opinio,re-
lata infra mon. V II. a qua non eft recededum flne lege, vcl efficaci ratione,per
iura fajpius allegata. Tum,quia nullius momenti eft argumentatio illa; Hoc eft
dcbitum adco Iegale,vt debiror po(Tit cogi ad illud per ludicem. Ergo eft debi-
tum legibus iuftitiac vera: & fpecialis,vt in proximo monito probatu eft. Tum,
quia Icges qua? lubent , vt cogantur per ludices parentes alere filios , vcl e con- i
trariocertiscafibus nonfunt delegibus iuftiti^ fpecialis, dequibus loquitur
Alex.Halen.cum communi, vt exprefle probatur in I.Si quis a liberis.ff. de lib.
agnofc.ibi:Sedcumha:cresexxquitate,&chariratefanguinisdcfcendat:per
qux verba lurifconfultus exprimit Icges illas de alcndis filiis a parentibus j 8c e
contrario non defcendere ex iuflitia illa fpeciali & vera , de qua Tho. receptus
in pra:f Sec.i.q.^S.fed ex pietate,qua: eft virtus fpecialis, illi applicata; qus pa-
triac, parentibus, & fanguine iundlis prouidet : de qua idem Thom. etiam rcce-
ptus ibidem.q.ior. Tum, quia nccdebitu IcgaIe,quo quis tenetur,& porefl cogi
aiudice adfacicndas clcemofynas , fiue ad fubueniendum extremam vel ma-
gnamneceflitatcm paticnti ,iuxta glof receptam iundlo tcxtu cap.Sicuthi.47.
difl.&traditaperTho.Scc.z.q.^i.efldebitumlegibusiuflitiajfpecialispr^fatarj
fcd legibus charitatis Sc mifericordix, vt probat Tho.vbi fupra. Tum, quia in-
ter iuflitiam fpecialcm,& alias virtutes fpeciales hoc diflatjquod illa,& eius le-
ges principaliter &immediate verfantur circa res & ajflioncs cxteriores,ad re-
ponendam in eis a^qualitatem eius quod formaIiter,veI virtualiter datur,& ac-
cipitur. Mifericordia vero,& picras, & omnes ali^ virtutes fpcciales, & earum
leges,vcrfantur principalitcr & immediate circa a(flus interiores in moucndo
vcl modcrado pafliones animi,Iicet minus principaliter:& per confequentiam^
moueant etiam ad adtus exteriores. Quod fingulariter & fubtiliter fenfit Tho.
Sec. i.q.izi.art.i.ad 4. Itaque ex eo qubd non tenetur ad reflitutione damni qui
violat leges pietatis,& mifericordia:,non foluendo parentibus, vel pauperibus
debitum legale , quod debet illis legibus pietatis, vcl mifericordias , non infer-
tur i quod non teneatur ad reftitutionem damni, quod prajftat , violando leges
iuftitix fpccialisjcum hx fint feparatse ab illis:& a feparatis non fiat illatio, per
iura vulgata:& ita in vniuerfum efl vera prasfata comunis,& noflra propofitio.

SrMMARIVM.

Lex tjttd iuhet faccurrerefatienu extrema, non eplex iufliti£j}ecialts,fed
charltati6,petatis^iJericordi£i'veVmHiti^igeneralis.nu. i .

III. Monco,qu6d ex duobus proximis monitis inferrur,qu6d N.toto cxlo j
crrat, nouetcnendo contra omnes ^legcm quae iubetfuccurrerencceflitatcm
extremam patientijCfTc Icgem iuflitix fpecialis. Tum,quia per allcgata in illis,
conflat illam cfTe lcgem charitatis,miferieordiae,pietatis,veI iuflitix gencrahs-
non autem fpecialis , qua: verfatur circa res exteriores j & in rcddendo legalc

R

ip APOLOGI/£ LIBRI DE

debitum fecundum aeqaalitatem. Tum , quia qui obligatur ad dandum aliquld
extrcma paticnti, v t ab cis liberetur , & n on dcderit illud ei , non tcnet ur rcfti-
tucre illud pofteaquam illa ncceflitas tranfierit , (i aliquo alio modo liberetur;
ncque ha:redibuseius,{Iperieritfecundumomnes,&ipfummet N.Cumtamen
is qui debct alicui aiiquid per legc luftitix fpecialis,tenctur illud foluere, etiam
pofteaquam tranfierit tempus , Sc articulus in quo foluere tenebatur ipfi , fi fu-
peruixent ; vel hxredibus eius, fi obierir.I.i. &c per totum titu.C.vt a<fliones ab
hxred.& contra hzr.&m I.i.C.de hxrcd.a6l.Tum,quia qui debet exmutuo,veI
aliquo aiio contracfbu alicui cxtrcmam neccflGtatem patienti illud , quo cum
polFct ab iila ljbcrarc,li non fuccurrcret ei,tenerctur ei foluere illud fi fuperui-
ueret per altcrius opem-, vel hxredi eius, fi obiret mortem : & non alia ratione,
quam quia illud ei lege fpecialis iuftitix debebat. At id quod fine vllo contradlu
cxprello , vel tacito debetur alicui proptcr folam neccfllcatem extremam, non
dcbet rcllitui lapfo temporc illo nccefiitatis,& non alia ratione, qua quia noa
debctur ei lege fpecialis iufiicix, fcd alia charicatis , mifericordix, pieratis, vel
iuftitix gencralis.Ergo propofitum.Tum,quia non obftat Caietani authoritas,
qui vifus cft fignificarc N. quod legibus iuftitix tenemur neceflState extremam
patienti fuccurrere.Nam,quiacum generaliter loquatur dc legibus iuftitix,po-
teft intclligi de iuftitia gcncrali, &c non de fpeciali-,cum di6ta Do(9:orum in du-
bio ita in terpretari debeant, vt iuri recepto confonenr.arg.cap.Cum expediac,
de elcd.lib.^T.Et fi eius didum aliter intelligatur, eft falfum, & contra commu-
nem omnium.

S V M M A R I r M.

Dominitim vnius & eiufdcm rei, noft potejl e^ plftriftm ifjfoliditm,& mn

tranjit ipfo iure in extreme egentem.nu.i,
ReBituere teneturquis ea,qudi extremapatiens accepit, lapfo illim mcefitn-

tis articulo, nifi &c.nit. t.

1 1 1 1. M.oneo,fatis confequens efte proximis tribus monitis,ver:orem effe
illam fcntentiam , qux habct j Ncmincm fieri vcrum dominum rei qua egct ad
libcrandum fe ab cxtrcma neccflitate-,licetiufte pofi^eccam accipere,etiam au-
thoritate propria , & ea vti quatenus eiTet ad id neceftaria : quam contrariam.
Tum,quiaiIIa fcntcntia contraria non vidctur probari vlla Icgc,vcl cfficaci ra
tionCjfine quibusnon eft affirmandum aliquidcotra ius regulare,cap. Legatur.
i^.q.i.^.Confideremus^in Auth.de Trient.&femifrcoll.3.c.ConfuIuifti.2.qu.y.
& c.i.de transl.prxl.& ius rcgulare habct id quod cft,vnius,fine cpnfenfu eius^^
non c^ci alterius.I.Id quod noftrum cft.fF.de reg.iur.Tum,quia lex illa celebris
qux eft fecunda in §. Cum in eadem.fF.ad 1. Rhod.de iadu. non habct'; res ficri
communcsper ncce(fitatem,fcdefirccommunicadas.Tum,qui'. nonpatiuntur
iura,vc eiufdcm rei dominlum fit penes plures in folidum,I.5.§.Ex pIuribus.fF.de
acq.pofr.Tum,quia legi charitatis,mifericordix,ac pietatis, & cuiufcunq-, alte-
' rius vircutis facis fit, fuccurrendo neceflitatem extremam paticnci fufficienter,
ad hoc vt ab ca hberetur,Yt pala eft. Ac frequentiflime fuccurri pctcftj& abun-

de

REDITIBVS QV^ST. IL 131

de quidem extrcma patienti,commodando, vel locando ei rem illam qua eger,
non tradendo ei dominiu illius. Verbi gratia, AIiquis,aIioqui faltem ahbi diues,
in montibus, Alpibus,vel Pyrenxis niuecanis, neceflitatem extremam alicuius
vcftis paticur ; & aliquis alioqui pauper,deferens veftes pretiofiflimas, holofe-
ricas pellibus herminorum cariflimis duplicatas fiue fuffultas , obuiat illi, tene-
tur quidem ei vnara,vel duas,vel plures^Sc quotquot ille ad illam necellicatem
fublcuandam eger, commodare.vel locare, fednon dare, & transferre in illum
illarum dominium. Imo , cum fe in aliquem locum vbi neceflicas illa celfaret,
reciperent,poflct illam,vel illas quas commodauit ,repetcre:quod nemo nega-
bir. Tum , quia nemo dicerer, quod l\ quis , alioqui diues , aliquo in loco fame
nioriens, obuiaretaUcui piftori, vigincimulos panibusco6tisonuftosaliquo
agenti, ficret dominus omnium illorum panum : cum tamen qua ratione ficret
dominus vnius,eadem quoque fieret omnium, antequam vllo illorum ad fcdan
damfamcm vteretur. Neque quifquamdicerer^piftorem obligacii efle addan-
dum dominium omnium illorum iUi:neq-, illum authorirate propria pofle om-
nes cos fibi occupare. Imo, quihbct erudicus dicet fatisfacere piftorem, com-
municandoilli cfuricnti panesneceflariosadillamefuriemfedandam. Tum,
quia ridiculum videtur,& grauitaci legum c6crarium,dicere-, extremam famem
paticnci,qua!ri dominium omnm panum,qui in foro venduncur : Sc ilico fedaca
per vnum panem famCjillud ei perdij&rurfus icerata fame,ficri eius,& propul-
fata ea,definere efle iIIius.Tum,quia gloffae receptx in d.§.Cum in eadem,& in
d.cap.Sicut hi.47.difl:.afrerunt,verbum,comunia,in illo didojNeceflicas omnia
faciccommunia:exponcdum effeper communicanda'*. Tum per quardam alia,
qua: confiderauimus in noflro Man. Confef.cap.i^.a nu.^o. vbi hoc aliquantu-
lum limitamus.

SVM MA RI V M,

i^lfhonjus Caflrenjit laudatus.nu.i,

ABionefubfidiariAy qui temtur, adtantam reHitutionem tenetur,ad qnan-
tam qui principali.nu.z.

V. Monco,quod non eft vera dodlrina illa noua, quam prscfatus N. fpatia-
tus latc circa quiddam incidens, c5cra celeberrimum,eundemq-, erudiciflimum
virum Alphonfum Caftre.affirmar, videlicet, ^ licet qui obligatur lege iuflitiaB
nmplicitcr,fi tepore opportuno non foIuat,teneacuradreftiiucionem,non au-
tcmquinonobIigaturfImpIiciter,fedtantum fubfidium.Tum,quianuIIoiure
illa fundari poref]::& ita erubefcendum efl id fine Icgc dicere.§. Confideremus.
Auch.de Trienr.& femifl'.coII.5.& c.z.de transl.pracI.Tu,quia qui tenetur adlio-
nefubfidiaria,perindereftitueredebet,acquicenecura(5tioneprincipali.l.San-
cimus.C.de Sacrof.EccIef.quajhabet,eum qui vafafacra quae cmit,conHauerir,
vel alio modo immucauent, teneri a6iione in fadium lubfidiaria , in defe<5lum
a£tionis rei vendicationis : per quam tantundem recuperacur, quantum per rei
▼endicationcm in cuius fubfidium datur. Et qui tenetur adtione fubfidiaria h
Aquihac , perinde tenetur , ac fi teneretur adione diicOia. eiufdem.§. fin. Inflir.

R 2

£32 APOLOGI^ LIBRI DE

de I.Aquil.Omnis item adio in fadum,eft fubfidiaria, vt ait Bart.in d.I. Sanci-
mus.nu.z.C.deSacrof Ecclef.qux habet locum in variis articulis iuris, vt habet
text. ibi, quos enumcrat glof.eius, in verb. Articulis, & in rubr.fl.de prxfcript.
verb.& Bart.vbi fupra nu.KT. & in l.Ex placito.C.de rerum permut. vidclicet,in
omnibus cafibus , in quibus datur adio pracfcriptis verbis , & ex omni interdi-
6to,& edidto vnde non oritur adlio nominata,vt aiunt pra:fata glof.& Bart.in
hoc recepti. Et tamen certum eft , eum qui tenetur adione prxrata in fadum,
teneri ad reftitutionem.l.Naturalis.I.Quoties, deprsEfcrip.verb.quiEprobanc
eam dari,faltem ex tribus contradtibus innominatis, & in I.In bona: fidei.C.de
padl.qux cum ei concordantibus habet, eam nafci ex padis bona:fidei contra-
dtibus ex continenti appofitis. Et pater,'vel maritus^ qui tenctur adioneinfa-
6tum,pro furtOjVel vxori,vel filio,fado in fubfidium adionis turti,quac non da
tur contra patrem,vel maritum'i perindc tenetur reftituerc rem fublatam, ac fi
teneretur adione furti.l.fi quis vxori,ff.de furt.cu allegatis ibi,per glofT.&Bart.

SVMMARIVM.
Charitatefola ohligatum adaliquid,foJfe adid comfelU. nu. r.
K^6liOtVeloffcium iudicis datur^uoties aquitas idfuadet.nu.i,

V I. Moneo,qu6d N.non debuit niti authoritatc prxfati Dom. Soti,dicen-
j dojquod affirmauerit in lib.^.q.j.de iuft.& iur.Eum qui ex fola charitate ad ali-
quid tenetur,non pofle ad id per ludicem cogi. Tum,quia ille ibidem ait,qu6d
licet alias id dixiflet •, tamen non habet locum illud in obligatione fuccurrendi
extrems neceffitatis articulo. Tum, quia licet vtcrque id aflereret, non eft ve-
rumcquiaquotiesjequitasfuadetadionem dari,autaliquiddari, vel fieri,datur
remcdium cflicij ludicis, vel adionis in fa(5tum,vel certi condidtio ex legeifiuc
illa arquitas defcendat ex legc lata fuper adibus charitatis, fiue fidei, fiue mife-
ricordii,fiuc pietatis,fiue iuftici.T ver^ fpecialis,fiue alterius cuiuslibet virtutis,
vt fupra,ead.q.monito.I.& 1 1. didum eft,& probatur per l.Qui feruandarum.
&I.SoIent.&l.Quoties.vbilatedehocgIofl^.rccepta.ft.depra:lcript.verb.facit.
l.Sime &Titium,cum ei annot.ff.de reb.cred.& I. Hxreditas.ff.de petit.ha^red.
& in terminis noftris eft gloff.cap.Sicut hi.47.dift.verb. Efurientium. & in cap.
Tibi domino, verb. Neceffe. <Ji.diftind. & in cap. lus naturale. i.diftind. verb.
Communis.& I.Neminem.C.de Sacrof. Eccl.quaj gloffa: habent, cogi pofle di-
uitesofficio ludicis , ad faciendam eleemofynam pauperibusmaximanecefli-
tate laboratibus. Et ita ille grauiflimus, eruditifllmufque Aluarus Pelagius vbi
fupradcPlandtuEcclef.lib.i.cap.iS. col.fin.concludit,poflebeneficiariosiurc
compelh ad erogandum fuperflua pauperibus. arg.c. Qualiter, & quando, ibi,
Redde rationem de accufationibus:& mehus per cap.i.io.q.^.ibi^Etfinguhs an-
nis Epifcopo rario fiet , & per alias rationes : cui fatis confonat Cardinalis in
Clem.Gratia:,de refcrip. col.pen. Qu^orum ipfe opinioni lubens me fubfcribe-
rem , quando concurreret maxima necefsitas pauperum , & clara fuperfluitas
beneficiariorum nolcntium eis fubuenire , vel clara in profanos vfus profufio:
de quo latius infra tradabimus. Quamuis decifio hxc Pelagij,magis nititurle-
cibus iuftitix vcrs & fpccialis,quibus ad id tenetur beneficiarij,vt ibi diccmus.

SVM

REDITIBVS Ciy^ST. II. i^,

SrMMARIVM.

Beneficiarius imfendendo vane/velfrofanebemfc^ reditusynonfolumfec-

cat mortaliterfed etiam tenetur ad reHitutionem.num. i . ^uod etiam te-

nuit Thom.num.z.
ReBituere tenetur,qui ex communihus minusquam dehet trihuitfngu*

larihus.num. ^.Et qui onuSy vel modum iniun^um non adimplet.n. 4.
Furtum admittit, quire aliena in aliumvfttm quam conceffum , vtitur.

numero y.
Benefcif fru^ui dari adfauferes fuHentandos, multis in locu Thom. affr^

mat. numero j.
luHitidj^ecialls legemfrangensy teneturadreBitutionem, nen autemfran-

gens charitatis legem. num.6.
Prdcepta omnia Decalogifint iuBitiaJex quidem poBrema vera & Jpecia'

lis-.quatuorveroprimayfartiumfotentialium eius. num.j.
Benefciarius,fecundum omnes, teneturmagis quam laicusadeleemofynas,

ergo alia lege quam laicus. num. 8.
Benefciarius, qualegemortaliterfeccat, ahutendofuis reditihus^eademte-

netur reHituere.num. 9 .
Benefciartus qualegeante diutfionem tenehatur reHituerefrofaneimfen-

fa, eadem &fofi eam tenehitur , quia diuifio quo adhoc nihilnouauit,

numero 10.
"Bkemofynarius cumfacultatefe alendi,reHituere dehet fauperihus qud va-

ne impendity&talis efi heneficiarius.num.u.
Decimd, & alia hona ecclefiaHica,onm pauperum alendorum hahent. nu.it.
Beneficiarij prodigitas,etiam departefibi a communi feparata ,facrilegium

dicitura S. Sernardo.num.l ^.
Concilium Trident. tacitefenfit heneficiarium lege iuHitia teneri ad dan*

dumfuperfiuapauperibus.num. 1 4.

VII. Moneo , me in prsfato libello dixlfle ; quod circa decifionem huius
quiftionisfecunda!, egolcmper vfque ad compoiitionem illius , fecutusfui *
communem fententiam; &:tunc percupiui tenere contrariam, &tenuifrem
certe,fiquo modo fatisfacere meseconfcientix potuifTem : fedquia id facerc
non potuijideo tunc firme tenui,&: nunc firmius afleuero pra:didam commu-
nem,fciIicet:beneficiariosinfumentesmalc, vane, aut profane notabilemre-
dituumprajfatorum quantitatem, vltraid quodpercontenta in corollariis i.
qua:ft.pra:fati libelli,qua: fupra repetuntur in fumma a monito L X X V. vfquc
ad finem quajftionis prajcedentis,eis permittitur,non tantum peccare mortali-
ter,fed etiam obligari ad reftituendum:quod quia prxfatus N. 8c quidam alij,
quamuis aliorum collatione pauci contrariam affirmant , validiflime infe-

R 3

IJ4 APOLOGI^LIBRIDE

quenribus argumcntis probo,nulIatenus ab ea recedendum. Primutn quidem,
quodopinio communisidhaber,etiamipfomct N.idconfirentc ini.par.ca.r,
Nameamaffirmantij,quoscitauimus in prajf. libellojquem in hocdefendi-
musquntfl:.i.num.8.rciIicet;Archid.vS«:Dom.in princip.^^.diftincft.&inc.Statu-
tum.§.A(relIorem,de refcripr.lib.^^.vSc in c.Prjcfenti,deoffic.ord.eod.Iib.quibus
ibiJcni confcntiunt Ioan.And.Anchar.&Perur.& Ioan.Lina.in Clcm.Gratiae,
de rcfcript.tJ^ Panor.in ca.Cum fccundum,de prxb.vbi nos late probauimus,&
in c.Cum cfTcs.num. zi.de teftam.Albcri.in di(fiionario,verb. Clcricus. Aluarus
Pelagiusvir grauiflimus,quiIib.i.dePlan6taEccIef.c.i8. col.8.(3c quinque feq.
neruoliflime hanc parrera probar,diccns,fe illam confcientia vrgente affirma-
re.Idem Anton.in c.fin.num.iy.de pecuI.cIer.Felyn.inc.Poftulafti.num.^f.de re-
fcrip.<5<: in c.De quarra.num.55.in fin.dcprxfcrip.Dcc.inc.Epifcopus,deprxb.
& Anron.Burgen.mc.i.num. i8.de empt.&anteillos AIcx.HaIen.do(florirre-
fragabilis.^.par.q.j^^.memb.^.Richard.itcm in ^.difl:. r^.arr.^.q.i. ad i. & pofl: eos
Paludan.in cod.^.dift.i^.q.^.art.^.GabrielinpraEfata diftindl.i^.q.8.& Maiorin
prsdijSla dift.i^.q.iy. qui aufus fuit dicere; nullum do«5torem qui anrc eius sta-
temmortuus fuiffet, contrarium renuifle: quamnisin hoc lapfus fucrir, vtvbi
fupra diximusj& Guilicl.de montcLaugd.inCIem. Quia contingit,de relig.
dom.Sandtiflimusirem iIIeAnton.ArchiepifcopusFIorcnt.in5, par.tit.i^. c.i.§.
I5).&in i.part.tir.i.c.i.§. fin. quamuisSylueflcr idcmtencnsin vcrb.Clericus.
q.^.perinaduerrenriamconrrariumimponat ei,in i.p.art.tit.i.§.fin.& Angel.a
Clauafio in verb.CIericus,4.§.4.vir miracnliSjVt fertur,cUrus.Summa item Pi-
fana,verb.Clericus,4.§.4.cum Henrico Gandauenfi quodlib.S.q.iy. Driedoniuj;
etiamlib.i.c.4.deIiberf.Chrifl:.Imo& Caiet.Sec.i.q.i^j.art.y. & q.iip.tantum
abefl:,vt ille allegari debuifler pro contraria fententiarquonia pro noftra parre
eft,fifarisperpendatur,vrin d.hb.q.i.num.^.oftendimusjquamuis obfcure lor
quatur, vrcns nouis loquendi modis.Air enim,qu6d vbi reditus Epifcopatus3&
Canonicatus exacquant,vel parum excedunt,eam parrem qua; eis' eft ad fe ho-
nefte fuftentandos neceflaria, non tenentur ea quae profane impendunt, fcfti-
tuercj fed ficquandoeftlongemaior. Quoddicere,perindeeft ac aftirmarc;
cum non reneri ad reftituendum ea qux in ahos vfus infumpferit , de parte illa
qusefibi honefte alendoiudicio virorumprudcntum eft neceftaria: reliquum
autcmfic.Quodtorumipfumcriam nosomninofatemur cum communi fen-
tenti3,extcndenres nos paulo vltra,per ea qua; diximus in dido hbello.qu^ft.r.
corol.io.& feq.a nu.^^.& fupra q.i.mon. X X X. & feq.Eandem eriam amrmat
Vlricus author grauifllimus,qui larc referrur,& prcbarur ab iilo perdo6to iuxra
ac perfandlo Dionyfio Carrhuf.in lib.contra pluraHtarem,arr.i.Iaf. eriam cof.
7^.vol.i.Socin.eon{.5i.voI.i.Petr.de Vbald.in tra<5b.de fucceflione ab intcftato,
part.vlr.& deniqueidanteomnesfenfitlnnoc. II II. in c.Indecorum,dexrat.
& quaI.&adeoeftcommunis,vtIo.Maiorvbifupra,aufusfueritdicere,vtpre-
diximus-,nuIium,quiantequamipfcnafcereturmortuusfuifler, contrarium te-
nuifle.Et adeo,inquam,communis,& canonibus Ecclcfiae cofonans, vr Archid,
in pracfaro.§,Aflcflbrem,dixerit, contrariumefleiurisharrefim, Et Petr.Sotus
fupra monito XXXVIII, relatus , affirmauerif, efle grauiflimum errorcm,
faltem contra bonos moreS;, & iuftitiam j & quidni contrafcripturara?quai

iunt

1

REDITIBVS Q_V JEST. II. 15^

funt verba eius. S^ccundo ,principaliter probatur , eo cj^uod ctiam Diuus lile z
Tiiom.cuius authoritatc nitunturcontrariam partem aftirmantes , fi cins Ccix'
tentia, & verbafatisperpendantur, pro noftraparre eft,vtprajfatus Petrus
Sor.indicat, allegandoeumprohac parre, & loan.Maior vbi fupra, vehemcn-
tcr contendit-,nuIlatenus cum adco pium ik dodum virum contra h.TC tcnuif-
fe : quod ex multis didis eius rem ita fe habcre colligimus fupra, quxfl:. r. mo-
nito X L. Tcrtio , principalicer probatur noftra prardida conclufio rationi-
bus adeo fortibusjvt ob eas elTcr aftirmanda, etiam C\ Thom. &: comraunis te-
neret contrariura,iuxtado61:rinam qua: colligiturexcap. Capellanus,dc fc-
tiis.Sc l.i.§.fed nequc. C. dc vete.iu.enu. Quarum vnaeft hxc^quodnon fo-
lum qui accipir,vcl rerinet iniuftc alienum , tenetur ad reftitucndum illud. cap. 5
Si res aliena.r4.q.<r.cap.Pcccatum,de reg.iur.lib.^J.fcd etiam illG,qui diftribuen-
da communia fingularibus,quibus funt deftribucnda,diftribuit cis minus quam
dcbcatjVt affirmat Thom.Scc. z.q.^^i.art.i.ad ^.vbi late Caiet. At omnis bencfi-
ciarius , qui ea qu.T funt fibi fupcrflua , non diftribuir piis vfibus , minus quam
debetdat eis. ergoteneturadreft:itutioncm. Quarto, probaturalceraratione,
fcilicct-, quodctiamrenetur ad rcftitutionem,qui accipit aliquid cum onere 4
,dadi illudjVcl ahquam eius partcm alteri,fi onus illud non impleuerir, per 1. r.i.
& 3.C.dcDonat.quaefubmod.quatcnus habenr-, cum cui aliquiddonatum cH,
vt det ahmenta donanti,vcI aliquid aliud,eriam tertio tenetur ad dandum illuci
fubobligationercflitucndici, eti.imfi alijdcderit illud. Probatur<3<: inl. i.C.
dchis qusE fub mod.vel condir.quatenus habcf,Legatarium tcncri adimplen-
dummodum, fub quo aliquidci rclinquiturfub obligarioncrcftituendi, etiam
fi alij dcdcrit. Tradit.Barr. communitcr rcceptus in 1. Quibus dicbus.§. Termi-
lius^num.rj.agcnsde cffcdtumodi^num.ry.agcnsdc remcdiis quibusquiscom-
pclliporcft: ad feruandummodum.Probatur etiamin cap. Verum,cum cian-
nor. pcrglGft".&' alios, de condit.appo. Atbonaquasbcncficiariisdantur, il-
li funt oneri fubic(5la, vcomnia in honeftam miniftrorum Ecclcfix fuftcnta-
tioncm , & alia pia opera inlumantur •, vr irrefragabilircr probauimus in pra:f.
hbello quxih r. per fcxdccim rariones, & pcr aliquas illarum , &: alias (upra
quarft. I. monito X"XVII. ergo licet beneficiarius iufte rccipiat fui beneficij
rcditus ex cis coIIedos,fi in id non impendit,tencrur in illud impenderc, quod
eft refticucre. Quinto, quod qui furcum realiter committit, tenccur reftituere.
ca.Poenali.^S: cap. Si quid inuenifti.r4.qua:ft.f.ca.Sircs.cad.cau.quxft.<>. Atbc-
ncficiarius qui rcditus ecclefi-^fticos , vfibus impcndit profanis , furtum admit-
tit:namvtiturrcaliena,videlicer, D. N. Icfu Chriftiin alium vfum,quam in
quemcapirj&' qui hoc facit,furrum admirtit,§.furtum.Inftitut.de oblig. qux cx ^
del. nafcun.vti qui equum fibi commodatum ad Senas, ducitNeapolim.Et ita
Guilicl. de monre Laugd. aflTerir, in d. Clem. Quia contingit,de reli{^. dom. Et
latiusAluarus Pclag.vbifupta. Quodeciamcolligiturexprxfaro Thoma, qui
in Scc.z.q.rS^.arr.j.rub finem,aitjDecimas primarie quidem cultus diuini mi-
niftrisexhiberi,fecundarioaucemvtpauperibusfubueniatuf:&: quxft.87. art.5.
ad primum ait refpondendo ad argumentum quod fecerat ad probadum, quod
hodie fint fuperflux decimx ; quia in legc vcreri , ideo leuitis folucbantur, quia
non habebant partem m poftefliionibus populi, vchabetur numer.18. inquitj

1^6 A? OLOGIJE LIBRI DE

In legc vcteri fpeciales qusdam decimnj deputabantur fubuentioni paupe-
rum: fed in noua lege decimar dantur clcricis, non folum propter fuifuftenta-
tionem, fedetiamvtcxeisfubueniaturpauperibusjideo non fuperfluunt, fed
ad hoc neceflariaefuntpoirefliones Ecclcfix,&obIationcs,&: primitix, fimul
cumdecimis.h2cille.Nequeobn:at,quod Dom.Sotus deiuft. &iur.lib.:o.q. 4.
art.^.concluf.j.contendat-, quod decimarum finis, non alius fuit quam Ecclefia-
lum feruitium , facrorumque facramentorum adminiftratio , eadcmque caufa
exigantuf a Populoeuangelico, quaoIimaMofaico, eo quod San(5^. Thom.
Sec. i. q. 77. arr. i. nullam rationem aflignet pauperum. Tum,quia prsefatus N.
contrarium fatctur,vt diximus in monito XXVII. verbaeiusad litteram
referendo.Tum,quia S.Thom.in locis fupra citatis,dicit;qu6d ipfscetiam deci-
ms,quxminiftrisEccIefiaedantur,per eos debent in vfus pauperum difpenfa-
ri.Et apparet etiam ex D. Clemente, quem nos in d.Iibello.q.i. num. 15. retuli-
mus,&fuprainhacApologiaq.T.monito XXXVIII. EtS.Auguft.inc.Deci-
msE.i 6. qu^ft. i. Decimas,egentium animarum tributa appellat: quod etiam de
oblationibus dicit idcm S.Thom.Sec.i.q.S^.art.i.m corpore quxftionis,ibi. Et
ideo oblationes , quar a populo Deo exhibentur , ad facerdotes pertincnt, nort
folum, vt cas in fuos vfus conuertant; verum eriam, vt fideliter eas difpenfcnt ;
partim quidem expendendo eas in hisqux pertinentadcultum diuinum, par-
tim vero in aliis , quac pertinent ad proprium cultum : quoniam qui altari fer-
uiunt,cum altari participant,vt dicitur i. Corinth. 9. partim etiam in vfus pau-
perum , qui funt quantumfieri poteft, de rebus Ecclefi^ fuftentandi. haccibi
S.Thom.Sexto,principaliter probatur alia ratione,videIicet;qu6dintcr leges
^ obligantes ad mortalc charitatis & iuftiti^E vera^ & fpecialis , hoc diftat j qu6d
qui tranfgreditur legemcharitatis,licetpeccet,non tcneturreftituere:quivero
tranfgreditur legem iuftitiaj verac & fpecialis, non folum peccat , fed etiam te-
netur reftituere,iuxta dodrinam dodoris irrefragabilis Alexand. Halen. com-
muniterreccptaminj^par.q.S^.quxbene defenditurab Adrianoin ^.dercftir.
q.i.col.5).in §. De currentibuscum fure. Quam nos quoque fecuti fuimus in re-
pet.c.Inter verba,pag.io8.num.7i4.& in Manua.Confefl'. c.14. num.^. & Dom.
Sotus Iib.^.q. j.art.4.&: lib. 4. q. 7. arD 5.C0I.4. & alibi fajpe de iuft.& iur.& fupra
ead.q.monito I. repetiuimus.Atquibeneficiarius inalios vfus quam pios,fuos
reditus impendit,Iegem iuftitiae verae & fpecialis tranfgreditur, vt proxime di-
Aum eft:quia tranfgreditur lcgem de non furando,qu.'E eft lex iuftitiac fpecialis.
Nam,vtafIirmatThom.in hoc receptus in Sec.z.q.iii.art.i.&in^.Iib.fentent.
diftind.37.quacft.2.art.4.vbi communis idtenet, pracfertimMaiorq.^.neque
Scotus quo ad hoc propofitum diflentif, omnia prajcepta Dccalogi , de quibus
cft praeceptum de non furando, Exod.io.&: glofi^lin c. Quid in omnibus, 31.9.7.
7 funt leges iuftitiaf:& fex quidem poftrema,de quibus eft pracceptum de non fu-
rando , funt iuftitiae verac & fpecialis ; licet quatuor primafint partiurn iuftiria:
potentialium,puta,religionis,&pietatis,vtcoIIigereeftcx Thom. Scc. 2. q.8o.
art.i. Septimo, probaturaharatione, videlicetjquodiufte negari nonpoteft,
clericos abutentes ecclefiafticis reditibus , peccare contra legcm iuftitiae fpe-
cialisrquoniam omnes,etiam Dom.Sotus in d.Iibr.io.q.4.art.4.& etiampraefa-
tus N.in 4.par.praedi(^i c.j.pag.pen.c.^. pag.ip.affirmantj multo magis obligari

beneficiji

REDITIBVS QjrJEST, I. ,37

beneficiarlos ad eleemofynas erogancIas,quam laicos.-quod adeo quidem aiunt
elleverum , vc nihil minus tencantur ad eleemofynas, eo quoddicanrurab eis
omnium bonorumEccIe/i*B domini,quam fi cotrarium dicerent nobifcum. Ita
N.in praefaca parte ^.pag.ip. & Sotus in d.arr.4. Imo & ipfe N. in prxfata pag.
pen.aitiquod maius peccatum commitcitur in abufuredituum ecclefiafticorum
quam aliarum rerum ; vbi ctiam fequicur Socum ad verbum in d.arcic.^.dicen-
tem ha:c verba. Epifcopi ftridbiori mifericordirB nexu ccnecur, quam diuices (x-
culares. Quibus addic N.id quod ipfe dicic de Epifcopis , idem de aliis clericis,
qui redicibus ecclefiaflicis abundanc , diccndiim efle : qux profedto nullatenus
iuri confonare poirunc,nifi aliqua lege iufticiar ad id cenerencur.Nam legcs cha
ricacis xque obligant omnes Chriftianos tam laicos,quam clericos. Nam /icut
frequenter accidit , quod vt clericus carlibem agens vicam, habeat plura fuper-
flua, quam iaicus vxorem & familiam nutriens : ita quotidieconcingic, mulcos
laicos efle diciores,ac minorem familiam agere,quam cIericos-,&habcre mulco
plura fuperflua,quam illi.Et itafrequencifllimeconcingic,pIus laicum,quam cle ^
ricum ad eleemofynasceneriIegecharicacis,accenciscircunftaciis perfonarum,
ioci,cemporis,& faculcacum,vc palam ediSc ica neceflario fatcndum,aliquaiu-
ftitia: lege teneri beneficiarios ad eleemofynam,qua non cenencur laici:& noa
eft alia, quam fupradidta de erogandis fuperfluis pauperibus , & operibus piis.
ergo cenentur illa;& perconfecucionera impendedo ea profanis vfibus,tranf-
grediuntur legem iuftitix : & cum qui legem iufticix cranfgredicur, non folum
peccct,fed eciam ceneacur refticuerejconfequens eft,bencficiarios tcneri ad rc-
fticutionemeorum, quxmalcjVane, velprofane impenderunc. Odauo,qu^d
Adrian.dc rcftic.q.i^.Socus lib.io.q.^.arc.^.Reuerendiir.Segobicnfisin cap.Cum
in officiis,de ceftam.Card.in Clem. Quia concingir.q.i.de reIig.dom.& omnes S
alij , eciam qui negancneceflicacem refticuendi prxcer praefacum N. concedunt
peccare morcalicer beneficiarios,qui vc praemittitur, fuperflue,aut vane prasdi-
£fcos reditus impendunt. Et nulla inucnitur ratio qux fuflicienter probet , eos
potius peccare mortaliter,quam fxculares,in fimili modo infumendis fuisjqua:
non xque probet, teneri eos ad refticucndum, fi eam cranfgrediendo,peccanr;
vc eflicacicer probacum eft fupra mon. XXXIX. Neq-, poceft collere vim crium
argumencorum pra:cedencium prardidus N. rcfpondendo-, non rencri ad refti-
tucionem omncs, qui legem iufticiae fpecialis cranfgrediuncur : quoniam id fal-
fum clTe probauimus fupra ead.q.mon. 1 1. Per quaj,& per adduda in mon.1 1 1.
conftar eum coco cxlo errare,dum aic-,Errare apercifllime Dom.Socum in cribus
Iocis,& me in vno, & alios Dodores,qui funt fere omnes alibi^quod diximus,
lege charicatis & non iuftitiac verx &fpecialisreneri quemad fuccurrendum
excremam neceflStatem patienti. Errat enim crededo^quod quicunque ica lege
ad aliquid dandum, vel faciendum obhgacur , vc ad id per ludicem cogi pofljc,
lege obligacur iuftitiac vera: fpeciaIis*,quod palam falfum eft,per zdduAa. fupra,
cad.q.mon. I. Quibus probacurjpro varietate virtucii, varias legcs & praccepta
de adibus earum tum naturaliter , tum diuinitus , tum humanitus efle latas : ad
quarum obferuantiamcogi quispoteftimperio confcienti.T,oflicioIudicis,aut
adione per ludicem inreriorem,&exteriorem-,fpiricualem,vel f?cularem:qua-
rum tamen non omnes tranfgreffbrcs, fed folum iUi qui cranfgrediuntur lege»

S

ijS APOLOGI^ LIBRI DE

viitutis fpecialis iufticiar,tenctur ad rcftitutionem : licet cogi poflintad illarutri
obrcruantiam •, & coniequenter teneatur legibus iuftitiac generalis,fiue legalis,
Nono, principalitcr & cmcaciter probaturico cjuod nuUus vnquam dubitauir,
qu6dantediuilionemfa(5tam,&cre(5t:ionembcneficiorum,cIericivItraiibine-
cefTaria vfurpantescontralegem iufticii agerent , & tencrentur ad reftitutio-
nem; quod & ipfe N.fatctur , & cxpreireTho. fupra allegatus probat. fcd diui-
fio bonorum,veI fru(5lu'jm,&: redituum eorum poftea fa(^a in tres vel quatuor
parccSjdequaincap.Vobis.&cap.Quacuor.cap. Dereditibus.i2.q.i.Etere(5tio
prajbendarum , & beneficiorum , quo ad hoc , nihil mutauit de natura eorum:
quod multis modis probauimus in prsefaco IibelIo,q.i.a nu.iz.&: fupra q.i.mon,
X L I III. Decimo, quod elecmofynarius, cui Rex mille aureos annuos dona-
rcc, ealcgevc fehoncftealercc, & fupcrfluapauperibusdiftribuerec, obligacus
elFec cerce ad rcfticucdum ea qua: in alios vlus profanos infumerec. argumenco
tocius cic.ff.de condi(5t.cauf.dac.& C.dc cond.ob cauf.In pracfaco aucem libello,
q.i.nu.i7.& mulcis fcq.& fupra in hoc.q.i.mon.XXVIL monftracum fuic-,benc-
ficiarios cire elecmofynarios eiufmodi facrofan^ftje EccIdiar.Sumus enim elec-
mofy narij ea lege confticuci,vc nos primu cx j:editibus noftris alamur,& poftea
quajfupcrfucrint,diftribuamus paupcribus,aliifuepiisoperibus. Vndecimo,
quod qui accipit aliquid fubie(Stum conditioni vel oneri alicui , dandi illud auc
illud , illi aut illi, non folum mortaliter peccat , ciufmodi conditioni vel oneri
non parcndoifed etinm obligatur ad implendam illam conditionem,vcl onus;
quod eft perinde ac reftituere. E t fupra in d.lib.q.i.d.nu.i7.& aliis feq.& in hoc
q.i.raon.XXVII. efficaciter monftratum eftj Decimas & alia bona ecclefiaftica
ca lege & onere fuifTe donata , vt quaj fupcrclTent miniftris , erogarcntur pau-
JJ peribus. Duodecimo, quod mens omnium Pontif.Max. Conciliorum , & San-
<iiorum,quos citauimus fupra ead.q.i.mon. X X V 1 1. & feq. hoc fendt.& adeo
quidem, quod Diuus Bernardus duobus in locis, in Epiftola z.col.pen. & in 41.
col.3.aftirmauit,facere contra eam quaj communis,& noftra eftjConcIufionemj
effe rapinam , & facrilegium. Cuius afTertio eflfec falfa , fi id non efTet concra
prarcepcum de non furando ; qux concrauencio in rebus facris cft facrilegium,
i7.q.4.Ec Diuus Bernardus illam fuam fententiam defumpfifTe videtur ex di£tis
Auguftini in fermone 57.ad fratres in Eremo , & Hieronymi relati a Gratiano
in princip.dift.4i.& 44.& in hoc ipfo cap.fi.i(>.q.i. & Profper.i. q.i.cap.Paftor.
Non tollet huius argumenti vim, refpondere ; frequenter viros fan<5tos dicere,
cfTe pauperum & eis debitum, quicquid pcr folas charitatis & mifericordia: le-
ges(iebetur,vtD.Ambrofiusaitincap.Sicutij.47.dift.inhaccverba. Egentium
panis eft,quem tu recondis:nam ficut nos conficemur id eis, ica eos faceri opor-
tecnobis, quodD. Bernardusfaciens difcrimen inccr rcdicus ecclefiafticos &
faeculares, afTcric •, quod aliquoc impenfs clcrici eirent facrilegium in fuis redi-
tibusimpendendis, qux camcn, vel illarum fimiles, nuUum peccatum, aut non
plus quam veniale eftent^fi fierenc a farcularibus. Neqj obftac,fi quis dicac^eum
agere cantum de clerico , qui prodige impendit de communi cumulo redituum
Ecclefiac , & nonde parte fibi dcftinata : quoniam exprcfTe agic de Canonico
pribendario, qui prodige impendic de fu*E prarbendac redicu. Non collic cciam
prxfatusN. vim argumenti , quod defumicur ex Hieron. in c. Gloria Epifcopi.

'" ■" ' ' ' ii.q.i .

R E D I T I B V S Qjr j£ST. 11. 135

ii.qi]2:fl.i.&: ex Ambrof.in cap. Aurum,ead.caiir.& q. vt monftratur infra mon.
X. Decimo rercio,qu6cl facrofandl-.im Concil.Trid.fefr.i^-.c.i.de reform.fan(fiac
nuper vetuit •, ne vllus Epifcopus nut alius bencficiarius , ctiam fi Cardinea di-
gnitate fulgeret,cognatos, vel familiares fuosex reditrbusEcclefiacaugerer.
Quod ipfum ante prifatum Concil.per mui cos Pontif.M ax. Sc Concili.i, quo-
rum decrctain d.Iib.q.i.a nu.i7.& (upra in hoc,ead.q.i.mon.XXXVIlI, allega-
mmus-,vetitum fuit.Quod non pluspr.Tcepiffct eis, quam laicis, fi Ecclefiaflici
non cffcnt plus obfliridli ad dandum f uperflua pauperibus , quam laici. At non
eflentplusobligati ad hoc,fi folisrharitatis & mifcncordia:: icgibus adid tene-
rentur , cum illae etiam laicos obligent, cap. Sicut ij, ^y.difl:. & fatentur omnes,
Cuiconfequens eft, eos obligari ad id iuftitix fpeciahs legibus : quarum tranf-
greflfio circa res cxteriores,ad reflitutioncm damni per id illati,obligat,vt tffi-
caciter probatum eft,conti:^a prasfatum.N.fupra hac q.mon.III. Aho item modo
pra:fatum Cocihumnoflrum propofitum probat,fcilicetjqu6d nulla ratio alia,
quae fit fit ma,eius prohibitionis reddi poteil:,quam qu6d lege iuflitiac bonis Ec-
cleCix efl iniun(5lum onus elargiendi fuperflua pauperibus,quod non efl iniun-
ftum bonis laicorumiergo prasfupponit Concihu, eum qui violauerit eius pro-
hibitionem,legem iufliitiaj fpecialis violaturum, ac per confccutionem,obIiga-
tumiri adreftituendum:quajefl:noftraconcIufio, &pra:fatae fecundaequo^flio-
nis decifio,per omnia prxfata irrcfragabihter probata, videIicet,beneficiarios
non folum peccarevane aut profanc reditus ccclcfiafticos impendendorfed
etiam teneri ad reflitutioncm fic impenforum. Quod adhuc dilucidius ccnfta-
bit,pcr monita fequcntia, quibus fubuertuntur prscfati N. fundaraenta,non fu-
pr a petram , fcd fuper arenam fundaca.

C 0 ^ FVTz^TI O FF^MT^ <l4 M E T^

torumpartis dduerf^^per monitajtth-»

fequentia»

SFMMARIVM.

Bemfciarij non funt fuorum redituum domim ahjoluti: quoniam hahent
onw dandifuyerfluA fauperibHs.nu.i.

VIII. Monco,nil obftare prifatac nc Arae c6cIufioni,argumentum primum
& principale partis aducrfx,quo nituntur etiam Adrian.in ^.de reft.q.i2.& Do
min.Sot.in lib.io.q.^.art.^.de iuft. & iur. videlicet c.i. de cleric. non refid. V^.6.
quatcnus fignificat a corrario fenfu:beneficiarios fieri dominos diftributionum
.quotidianarum,quas intereflTendo diuinis,Iucrantur. Nam ei copiofc ac cffica-
citer refpondimus fuprxq.i.raonit. X L 1 1 1 L

SVLMLMARirM.
Benefciar^ reditm non aqmrifipendiis fraftdum,frohat ConcilTridjiU.i,

H

140 APOLOGI^ LIBRI DE

I X. Monco , nil etiam obftare fecundum aduerfae parcis argumcntum , vi-
delicet j quod qua ratione pracfides , magiftratus , & alij miniftri Regis poftunt
libere difponere de ftipendiis & falariis fuis fine reftituedi obligatione, eadem
etiambcneficiarij pocerunt difponerede prouentibusredituumfibideputatis;
qua: ftipendia & falaria eorum dicuntur fine reftituendi obligacione : nihil, in-
quam , obftac hoc argumentum. Tum , quiacontrarium ftatuitur in concilia
Trid. nuperrimo in fefT.iy. cap.i. de reform. & aliis multis canonibus.c Perue-
nit.i.q.5. & c. De Syracufanas.iS.dift. quibus beneficiarij vetantur donare quic-
quam cognatis & familiaribus , nifi paupertatis intuitu. At palam eft, Regum
miniftros pofTe donare qui ex ftipendiis fuis lucrifaciunt tam per viam vltimac
voluntatis, quam donationis intcr viuos quibufcunq-, voluerint, camcognacis
quam excraneis,fine vUo paupercatis vel pietatis intuitu.Tum,quiaomnia iura,
quaedehacreftatuunt,videIicet.ti.q.i.ix.q.i.&5.&c.Adha:c.«Scca.ReIatum.i.
dc teftam.contrarium fignificant.Turn,quia hoc confequererur quiddam abfur
dum , & ideo non audiendum.I. Nam quod abfurdum. ff.de oper. hberr.c. Du-
dum, de praeb.Iib.<».Quod eciam ipfimec iudicanc cffe cale,nempe, quod clerici
noncencncur plus , ad erogandas elecmofynas dc fuis redicibus ecclefiafticis,
quam laici de fuis faecularibus. Nam , nulla racionum, quibus Domin.Socusiti
d.lib.io.q.4.arr.3.& 4.de iuft.&iur.nicicur,magis obligare clericos quam hicos,
concludic contra eum qui in ^txdiSts. fimilicudine miniftrotu Ecclefia:, & Re-
gum fe fundaueric : quadoquidem nulla eorum probac obligari clericos ad hoc
nifi per leges charicacis & mifericordiac , quibus ctiam laici tenencur.

SFM MARIFM,

Charitatls lex ex aquo ligat laicos, & clericos hahentesfuferfim. mj,

I X. Moneo, quod praefacusN. infirme refpondic ad c.Mos.& c.Gloria Epi-
fcopi.ii.q.i.dicensi quod illi cexcus loquuncur de hofpitalicace dcbita lege cha-
ricacis,& non lege iufticiac. Tum,quia lex charicacis ex acquo ligac laicos, & cle-
ricoshabences {uperflua-,&capiculapraidida clare fignificanclongeplustc-
neri Epifcopos quam Iaicos.Tum,quia pr^fatum. c.Mos.continet eam parcem,
quae amgnatur Epifcopo, &eius famihac deftinari eiproptcr hofpitaIicacem,(Sc
fufceptionem pauperum : & ita cum illo modo & onere , ad quod implendum
leges iuftitiaj fpecialis obligant.I.i.& 1. C.de donat.qua: iub modo.& afia latius
citata fupra in monito XXVII. prima:quacft.Tij,quiaillaverbaHieronymi.
Gloria Epifcopi eft pauperum opibus prouidere:ignominia facerdotis cft pro-
pnis ftudere diuitiis j longe aliam & amphorcm obligacionem fignificac ineflc
Epifcopis ad fubueniendum pauperibus,quam aliis laicis : & quod ipfum figni-
ficacilIudApoftoh,EpifcopumhofpicaIemefredeberc.i.Tim.i.relacuinprinc.
4z.dift.Ac nuUa ratio poceft reddi,cur Epifcopi habenccs fuperflua,plus cencan
tur ad hofpicalicacem, quam laici habences eadem ,'nifi quod Epifcopi non fo-
lum cenentur ad eam legibus charicacis,ficuc laici, fed eciam legibus iufticiac fpc
cialis.propcer onusdandi fuperflua,bonisecclefiaIlicisiniun^um.

SVM

REDITIBVS Qjr^ST. II. - i^

SV tJ^ OH A R ly M.

Senejiciarij propter dmponemhonorum, olim ,velrecensfa6fam fnonexi"
muntur ab onerefrperfluapauferibMerogandi.num.i.

X I, Moneo,quod pracfatus N.incaute fignificat, me dixifiei diuifioncs bo-
norum ecclefiafticorum hadtenus fadtas, efTe fine caufa iufta ordinatas: cum ait,
nonpofte negari,diuifionesfru(fluum, & eredliones bcneficiorum, ab Ecclefia
iuftadecaufaefiefa^as, illavidelicet , quam non expreflimus de impedicnda
difi:ordia,quam communio parere foIet,veI alia.Incaute, inquam, hoc fignifi-
cat: quoniam argumentum noftrum non prxtendic concludcrc abfolute, diui-
fiones illas fuifte abfquc iufta caufa fadas •, fed difiun(3:iue, quod fuerunt fadx
fineiuftacaufa: quodnoneratdicendum,veI non eaintentione, vt abfolutio-
rem poteftatem habcrcnt Epifcopus &c clerici poft diuifionem in fuis parti-
bus,quam Epifcopus habebat antc diuifionem in omnibus.Quia licec intcrue-
nirec caufa diuidendi adminiftrationem , non adcrat tamen caufa ad mutan-
damnaturam iliorumbonorum-, qu2Eiurediuino,naturaIi, & humano eisine-
rat, vtfuperflua darentur pauperibus. Quod autem fubdit; intcntionem legis
non efte m prajccpto , ineptc diiftum efle , probatum eft fupra,qua:ft.i. monito
LXVIII. & LXXIII. Et prxtcrea nil facit ad propofitum noftrum , in quo
non loquimur dc intentione lcgis , fed de intentione partium agentium , vltra
quam eorum adlus nil opcrari iure vulgatoprobamusjncquc iple negat.

SVMM A RIFM,

Beneficiarionon efltamlatafacultasvtendi reditibmfii benefcjj , quanu
marito reditibusdotis. num.u

XII. Moneo,nii obftare illam, quar noua eft,a:quiparationem ; quam facit
prajfatus N. inca. 7. partis ^.inter beneficiarium quoadbona ecckfix fuje, &
maritumquoad bonavxorisin dotcmfibiabeadata.Tum,qubdmaritusvere
cft Dominus rerum dotaliuml. Doccancfllam. C. de revvend.l. Dotale.fF. de
fiindo dota.non tamen beneficiarius rerum ecclefiac , vt (upra mon. X X 1 1 1 1.
probatumeft.Tum,qu6d in alicnatione rerum dotalmm, non rcquiritur illa
caufa& lolemnitas, qua: in alienatione rerum ecclefiac. Sufficitenim confen-
fus ab vxore,fine vi & dolo fponte prjeftitus & iuratus. ca. Cum contingat , dc
iureiur. imo & confenfus fecunduspoft bicnnium prxftitus. Authent. Siue a
me. C. Ad Veil.& gloflJ^.recepta in d.ca.Cum contingat.Tum,qu6d maritus pro
libito pcrindc impendere poteft frudlus cx re dotali petccptos, ac pcrceptos ex
aliis fuis propriis. iuxta I. Pro oneribus. cum aliis ibi a gloff.citatis. C. de iurc
dot.non autem bencficiarius,vt probatum eft fupra quacft. i. monito XXVII.
TumjquodnequeReucrcndifl^.Segobicnfis Epilcopus,quem ipfe citatin Iib.4.
variarum rcfolutionum.ca.if.id affirraat j fed lolum aitid,quodin monitofeq.
tra(^abimus.

S X

m APOLOGI^LIBRIDE

SF M M A RIF M,

Viuijto iruBuum henefcij yWterfr£ce(forem, &fuccefforemy factenda efiyVt
fit inter vfnfru^nArium & mn vt fit inter mtritum & vxorem fa^o

diuortio attentoiare communi. num.i.
Lketin ff''Jpamainepifo^itibn^ ,& etiam in alils henefcils aliquarum

dioecefum contrafiat. num. 4 .
"Diuifiofru^uum interfidei commijfarium , & eum cul reHituendum efifi-

deicommijfumyfit codemmodo,quo inter Dominum,& vjufru5fuarium.

numero 1.
K^rgumentum afimili , foluitur^er difimile,datum inpropofito in quofit. «

numero 5.
Beneficiario non eft tanttim iurU in rehus henefic^,quantum marito in rehm

vxorls,necJuBinet onera tam ^auia^quammaritus.num. 5.

XUL Moneo,niI etiamobftarenobis id,quod prxfatus N. fccurus prx-

facum ReuerendifT.Segobienfem in lib.prsfatOjtenetconcra communem, fci-

licet jDiuifionem fru(fluum beneficij inter morruum, & fuccefforem facien-

dam efTe eo modo , quo fitintermaritum& vxorem fa<^o diuortio pro rata

tcporis anni,pro quo fuftinuit onera maritus.iuxca l.Diuortio.ff.SoIur.matrim.

& non eo modo quo diuiduntur inter vfufruduarium & Dominum finito vfu-

frudu : quae efl: fententia contrariacommuni, vripfemer Segobienfis fatetur,

quam tenet glofT.c.Si propter,de refcript.Iib.^T.verb.Primi anni,receptaibi per

do6lores,& m c.Pr.-cfentijde offic.ord.lib.iJ.& per Card.& Imol.pofl Hofl.in c,

fin.de pecul.cleric.& aiioscitatos per prxfatum Reuerendi(limum.Monec>,in-

quam,nihil id obftarc.Tum,quia ex eo^licetefTctverum, nilcontranos inbo-

na confequeiKJa inferri poteft. Tum , quia id non eft tenendum , licet prxfati

ReucrcndifT. authoritatem, non abs re magnifaciens, confiderabamproeo fa-

cere, quod alioquin contingere pofTet, vt beneficiarius feruiret beneficio femi

annum fine vllo emoIumento-,puta,fi iam vindemiafada Septembri, acciperet

Kalendis06bobrisbeneficium,cuiferuiret vfque adKalendas Aprilis, in quo

temporeniIfru(f^uum percipitur;quodvideturabfurdum,&itanon dicedum.I,

Nam quod abfurdum.fF.de oper.libert. Licer,inquam,hoc pro,eo confidcraue-

rimjramen in hac fpecie ei non accedo.Tum,quia,vt fuprafacpe dixi,a commu-

ni non foleo difcedere,nifi rexru vcl efficaci rarione ad id me adigenre. iuxra c.

fin.io.diftindl.&Ioan.Andr.receprum in c.i.de conftit.Tum,quia bcneficiarius

& fidci commifTarius uidentuc elTe fibi quo ad hoc fimiIes,arg»corum, quae ad-

^ dudafueruntinmonito XXII II. &certumeft inter fideicommifrarium,&

inrer eum cui reftiruendum eft fidcicommifTum , efTe diuidendos frud:us eo

inodo,quo diuiduntur inter Dominum,& vfufrudluariura; per 1. Herennius. fF.

de vfur.qu2E habet i omnes fruftus, quipoftacquifitum excaufa fideicommiffi

dominium ex terra percipiuntur,ad fidei commiirariumpertinere :licetrrtaior

pars anni,ante diem fidei commifncedentem,intercefIifre dicatur. Tum,quia

argumea

il E D I T I B V'S Q_V j£ST. L /4;

argumentum illud a fimil!,quo ille a communi i-ecedit,de marito ad bencficia- j
riiim,difl'oluitur per diflimile , quod in co ipfo propofito in quo adducitur , in-
ucnitur. Namlicetverumfit, bcneficiariosonera beneficiorum fubiredeberc
(c.fin.derefcript.lib.(j.ibi. Quia propter officium datur bcncficium)ficutma-
ritus onera vxoris.l.Pro oneribus.C.dc iure dot.tamen onera mariti longe ma-
iora funtr&iuraefficiunt eum Dominumrerumdotalium , vtpcrindereditus
earum,ac fuarum,impendcre poflit:& ita concurrunt in eo duo, ncm.pc, domi-
iiium,&onerumfuftcntatio. Bencficiarium autemnon faciunt iura rcrum ec-
clefije Dominum , vt probatum fuit in monito X X I II I. Nec concedunt ei
tam liberam facultatem rnipendendi earum reditus ac marito,vt probatum cft
inmonito XX VII. Quareiuregloir. prxfatacumcommunipotius aflimila-
uiteum vfufrudluario quo ad rcm in qua vfumfru(5i:um habet , quam marito
qui reidotalis habetdominium.Et quamuisN. dicat illam opinionem cflein
vfu Hifpaniis: ego tamcn eo retate grandior, id non vidi feruari, nifi in Epifco- 4
pjs, Abbatibus,&:PrioribusconucntuaIibusj nequeipfe Couarrubias id ait in
Iocopra:citatojimofignificatcontrarium,diccns:a:quius & iurevcrius videri
fibicontrariumciusquodcommunistenet. Dum item aitidcmAlberico fuifle
vifum in d.I.Diuortio.num.ii. fed alios ibi dbdfcorcs, nequc Cofmam vbi infra
tit.de annat.§.Itcmquar,aufumfuiflcid tcnerc. Ncque eft verifimile totdo«5to-
rcs,qui intot regnis &:pfouinciispra:fatam glofl^ approbaucrunt, nonfuiile
moniturosfuos auditores & ledlorcs contraria: praxis, fi quam fciuiflent: ne-
fcire autem vix poterant in re tam frequenter , 6c numquam non contingente.
Etitacrederepar cft,non foluminthcoria a Dodioribus, fed etiam inpraxii
ludicibus, &partibus eamferuatam cflecxtra illos epifcopatus , in quibusa
paucisantchac annis, conftitutionibus Synodalibus aliud ftatutumcil , vtin
Pampiloncnfi, vbi annus quo ad hoc,& aliquor alia, incipitur Nouembri,a fc-
fto celebri Beati Martini. Nec videtur obftare confideratio noftra : quoniam
refponderi poteft, quod illa folum probar,quod eiufmodi beneficiario, qui ni-
hil de reditibus beneficij perccpit , & aliquo tempore illi feruiuit, foluatur ho-
ncftum faIarium,quod pro tali leruitio dcbetur,ficut & vfufruduario, qui prs-
dium in quo habcbatvfumfrudum,coluitarando,fercndo,putando,fodicndo-
& moritur ante meflem, vel vindemiami debent folui expenfar, quas in id fecit
k Domino,qui vult frudtus eius habcre.Quare,ccrtum mihi cft,qu6d fucceflbr
in Ecclefia parochialT,cui mortuus pcr fe vcl per alium infcruiuit,& ante vllos
frudus pcrceptos obiit, debet folucre iUi tantum , quantum adhoneftamfu-
ftentationem inferuicndo indiguit,etiam iure naturafi.l. Secundum naturam.fl^.
de reg.iur.c.Qui fentit onus,debct fentire c5modum,eod. tit. lib. 6.Sc 1. Frudlus
funt ^quireftantdedudbiscxpenfis.fl^.Solut.matrim. Quod confirmari poteft
multis addu<5lis pcr Paulum. i. Cor. 5). & c. 1. 13. q. z. Qux lex quia naturalis eft,
nuila confuetudine deleri poteft.c.fin.cum eiannotat.de confuetud,

SrMMARIVM,

Beneficiarius facit fios fiu^s afolofeparAtoSfftkm nondum reconditos,
numerou

144 APOLOGI^ LIBRI DE

X 1 1 1 1. Moneo,niI eriam obflare id, quod prxfatus N.fubdit , Sc nos con-

^ ccdiraus cum prajfato Reuerendifli. vbi fupra ; nempe , fufficere beneficiario

prajmortuo , veleius caufam habenti, quod frudlus/int afolo feparati •, licet

nondum fint in horrea congregati, ad hoc,vt ad eum pertineant. Nil,inquam,

obftat ; quia ex eo concefTo , nil contra nos fcquitur •, & ita concedimus id cfTe

verum. Tum, quia probatur in l.Si cius.fF.de rei vendicat. fecundum veriorem

intellcdum I.Arboribus.§.Iulianus,alias eft.l.Si fur.fF.de vfufru<Sl:.& l.Si vfufru-

^uarius.fF.Quibus mod. vfafrud. amit. Tum, quia communis cfl , vt ait Tira-

quel. lib. 6. de vtroque retradt.^.^.gloff.^. in princip. Tum, quia nullum funda-

mentum firmum habetglofT.didtica.Prxfenti.qux requirit fru^us efTe colle-

^os,& in horreareconditos;Iicet eiconfentiat etiamglofr.ind.c.Sipropter.&

in d.l.Si fur,in princip.fF.de vfufru(fl.& l.Ex aduerfo, in princip. fF.de rei vendi-

cat. Tum denique , quodinquodamdccretoeccIefiicGallicanx, id fatisclare

dererminp.tur intit.deannat. §. Itemqubdecclefia;vbi Cofmasait, id quod

defendimus efTe communiter receptumi&patetperCard.Imol. &:Barbat.in

d. c. vlt. ad finem, de pecul.cleric. Alberic.in d.num.ii.Dom\n.in d.c.Si propter

Peruf.in d. cap. Praefenti.Salycet.in l.Si pater. C.de vfufrudl.FJorian.in 1. Qui

fcit.§. Sialieno.fF.de vfur.&alij alibi^&contrariumaitelTe trufam. Bald. in d.I.

Si vfufruduarius , addens ; rcconditionem in horrea , nil agere ad rhombum.

Contra quam tamen communem fententiam facit , quod ahas pricer omnes

confiderabam,fcilicer, quod licet pofTefTor bona: fidei fiatDominusfrudluum

fimulac feparati funt a folo,a quocunque feparentur: vfufruduarius tamen non

fitDominus eorum,nifi percipiantur ; vel per ipfum, vel per alium nomine

ipfius feparentur. 1. Si fur. fF. de vfufrudl. & l.Si vfufruduarius. ff. quib. mod,

vfufrud.amitt.At vt plurimum beneficiarij non feparant,nec portantin areasj

vel torcularia pcr fe neque peraliosnomine fuofrudius agrorum , ex quibus

debentur decima:, quar luntbonaparsfru(auum beneficiorum Hifpaniae , &

Galliac.ergo non fiunt eorum ex fola feparatione. Ad quam replicationem me-

mini aliquando refpondere , quod Domini prajdiorum , qui tenentur ad fol-

uendas decimas Deo & beneficiariis,coIligunt omnes frudius, & videntur col-

ligere illos fibi, Deo, & beneficiariis , pro pardbus quae illos tangunt. Pro quo

facit,qu6dPaulusrelatus ibiaBald.ind.l.Sivfufru<5l:uarius.dixit fufficere, fi fe-

paratio fiat ab vfufrudtuario vel ab alio nomine eius explicite , velinterpreta-

tiue.Quod ipfum fenfit criam Bald.in d.l.Qui fcit.§.Pra:terea, de vfur.licet non

fufficiat feparatio cafu fa(5ta.Vnde poma,glandes,& ali) frudfcus per fe deciden-

tes,non fiunt vfufru6tuarij,donecillos accipiat,& tradet,perfe vel per alium;

&itafatispofruntdicifegetes , & vuac ex quibus decimae debentur feparatae a

folo, vtdecimas cedantbeneficiariis co ipfo, quod eas mefTuit, vel collegitDo-

minus, aut colonus, fciens ex eis decimas debcri Deo,& beneficiario : &ica in-

terpretatur confuetudo,quar valde rationabilis,& ecclefiis fauorabilis eft.

SVM M A RIVM.
Biuijio fru[tuum inter pr<£ceprem , &ficceJJorem in^rimogenio faciendA

efi vt inter vfifru^tmrtum & Dominum. num. i .
frimoztnia. omnia,[iue Maioratus^enfint dignitates. num.t.

^ - ■ XV.Mo

Jl E D I T I B V S ay JEST. 1 1. 14^

' XV. Moneo, nilob/lareidquodpr.TfatusN.refLrensprsefatumRcueren-
tJifs. Segobierif m,teneri videlicet,qu6d diuifio fru<3;aum inrer fuccedentem in
primogenio feu majoratu, tS<: eum qui tenuit illum , non efl. facienda eo modo,
quo fit inter vlufru(Sluarium,& dominum finito vfufi udlu. Tum, quia nihil ex
co conctiTo contra nos infcnur. Tum, quia non efi: illud tcncndum:quia con-
trariaopinio videtur communis. Tum, quia fccundum omncs, eadcm, quaz de
diuifione fruifluum intcr vfufrudluarium 6c dominum finito vfufrudlu diximus,
dicenda funt inter fidei commiflarium , & eum cui vel a quo rcfticuendum cfl:
illud^fine vlla pro rata tem.pons diuifioncjper prrrfatam I. Herenius.ff.de vfur.
Erpalam cflprimogeniacflefideicommiflisin hocfimillima. Tum,quianon
obflat.c.i.§.His con(equenter,in tit.Hic finitur Icx,in vfibustcudor.QjJia.§.ilIe
cxorbitat a iure communi , idcoque non cfl extendcndus de feudo ad maiora-
tus.c.QjJX a iurc,de rcg.iur.Iib.<J.pr2E(trtim,quianoncfl eadem ratio, vt palam
efl.Non obflatetiam'ratio,quamprafatusRcuercndils.Scgobienfisadducir,
vidclicct , quod quemadmodum maritus 1 uflinct onera vxons , i ta & vocati ad
maioratusluftincntonera illorum,quosdicitefledignitates:quippe, quicon-
ftituunturper tcftamenta,pcrcontr?dus vltrocitroqueobl)gatotios,&dona-
tioncs fub modis «fadtas , linc vlla Regum authoritate. iuxta 1. Filiusfamilias. §.
Diui.2. ff.de lega.i.cum an not.ci per omnes. Tum, quia etiam aurhoritatc regia
conftituti carent dignitntc,d: nobilitatc, nifi aliqua claufula, qux adid eos ex-
tendat,muniantur rquodpalamprobaturpcrdiffinitionemnobilitatisBartho.
communicer receptam in l.i.C.de dignit.Lb.i2.Tum,quia cap.Q^am periculo-
fum.y.qu.i.in contrarium citatum , non loquitur dc huiufmodi maioratibus, Sc
primogeniis:(cd de ahis,qus in veteri teftamento aliquid faccrdotij habebanr,
quale non hdbent prafati maioratus : & ita longe fimiliores funt m hoc fidci
commifTariis, vlufrudluariis, 8c beneficiariis, quam marito ik vxori,de quibus
fupra, Tum,quia rari (unt maioratus, quorum domini & fucceflbres teneantur
ad grandes impenfas neceflTario facicndas in bellis, vel aliis, etiam fi nolit gra-
tis racere:& quando efltnt aliqui tales,& dctcntores corum,eas neccirario face
renr, polfent fuctcflorcm nd ioluedas eas,fi ex maioratibus faltem tantundem
non percepiirent, compellerc:vt f upta didtum eft de beneficiariis.

S rM MA RI V M.

Peffjlo mn eflfolttenda ei, qui ante diemfolutionia Pafafufixumjmoritur,
num.\,

XVI. Moneo,nil nobis obflare id,quod pra^fatus N.incidenter ait,id quod
cft didum de diuifione fruduum intcr maritum & vxorem , idem eife dicen-
dum de diuifione folutionis penfionum a Papa fupcr bcneficiis conftitutarum.
Tum, quia nil ex eo concefTo contra nos infertur. Tum, quia contrarium vide-
tur tenendum, per eafdem prardidas rationes, & per ftylum curix, qui videtur
hocraagisobfcruare,vthicRoma:aplcnfqueaudio. Tum,quialicetvtaitLu-
douicus Rom.conC 58S.& conftat ex litteris ipfius Papae,penfiones pra:fatjc con
ftituuntur ad commodiorem fuftentationcm corum, & quafi in alimcrum, non
tamcn funt vere ahmenta illius natura^ , cuius funt illa^^ de quibus in tit .de ahm.,

T

i4<? APOLOGI/E LinaiDE

& cibar.fcd taliuni,qur dantar fub modo exprclTo vel tacito, vt ccdente die ad
id prxfticuto, accipiant iiia; fiuc maior, fiue minor pars anai tranfiwrit j 3c noa
percipiantilla,fi aiitcquam diesccdat, tiniantur.

InuUcCtm ConctJij Trldentim. nttx

XVII. Mcneo,niImihiobfl:are, quodprifatusN.in i.par.c.8. nu.ij.figni-
ficar,me dicere in libro mco in q.x.nu.i^. quod concilium Tndentinum feir.i^.
I c.i.dercformat.nouauitaliquacircahic-, quatenusprohibetEpifcopos &'clc-
ricos ex rcditibus beneficiorum, confangumeos aut^familiares ditarerquia ec^o
non dixijConciliii in hoc aliquid noualfcilcd contendi declaralTe ius antiquum,
quod fccundumcommunem fententiamcontinetibeneficiarium,quifuos co-
gnatos, vcl fam.iliaresditat, non folumpcccare,fed etiamadreftituendumte-
neri.Quod fupra mon.XXIllI.tS^ XXVII. repetiuimus, vt eft videre in refpon-
fione indudionis , qua ille vtitur contra meper locum a contrario fenfu, infra
mon. L X X.

SFM M A RI V M,
BenefcUrms quantum frofefujlentando egeat,arhitrarfum ef. nu.\ .

XVIII. Moneo,nil obftare illud Soti argumentu,videlicetjqu6d non po-
: rcfi: fatis rede ajfl:imari,quanto egeat beneficiarius pro fua honefta fuftentatio
ne;& quod ea qus pcr iuftitia debentur,non funt relinquenda iudicio pruden-
tium,qui poftunt"cue varijrimo debet determinari clare. Pro quo facit.l. Leges.
C.deleg.&l.Conftiruriones.C.de iur.& fad:.ign6ran. Nil,inquam, obftat hoc
fundamentum.Primo quidem,qu6d S.Tho.in d.q.i8f.ar.7.Sec.x.«& in d.Q^odK
«S^.ar.ii.cui ille in hac re nititur,ait contrariu. & Vliicus a Dionyfio relatus,aifir
matinlib.i.contrapluralitatembenef.art.ii.Deinde,qu6dlicetnonpoflit2Efti-
mari omnino,& vt aiiit pun<5tualiter,facile potcft pauio plus,vel paulo minus,
vt arbitrantur loannes Maior in ^.dift.i^.q.iS.Tertio, quod quamuis eius arbi-
trium nimis videatur ftri6tum:tamcn oportet vt beneficiarii iciat quanto vnus
quiuis eorum paulo plus vel minus egeat pro fua honefta luftenratione : quo-
niam,efto non obligaretur ad reftitutionem fuperfluiimpenfii tamen necelFa-
rium eft ad fciendum quando peccat morraliter:quandoquidem,etiam ipfemet
D.Sotusfateturin lib.io.qu.^.art.^.deiuft. &iure. in ^.concluf.ficimpendentes
fuperflue,peccare mortaliter-,&: ideo oportet vt fciatur,quanta in fuam fuften-
tationem honeftam iufte expendcrc valeat. Quarto,qu6d ratio aflTcrtionispra:
fati Soti eft cotra mille iura,qux multa iuftitia: opcra boni viri arbitratui relin-
quunt,puta,l.i.dc iure delib.&: c.De caufis,de oftic.deleg. & plurima,qux con-
gerit Raucn.in aIphab.aureo,verb. Arbitrium. & Decius in c.Sedes,de refcripr.
&alij alibi fa:pifllme.Eft item contraipfummet.S.Thom.quiin hoc ipfo propo
fito exprcflim ait contrarium inSec.i.qu.iSj.art.j.ad i.ibi.Nonpoteft determi-

narl

i

R E D I T I B V S Q_V^ S T. I. 147

nari quando fit ifta necelfitas j 8c paulo poft : Hxc determinatio, humanar pru-
dentix relinquitur.

SrCMCMARIVM.
Benefciarij ma^ls ahligantur adlargiend<ts eleemofifjas^qitam Uid.rju.l,
Trodigalttas laicorum 'venialis, clericorum autem mortalis. nu.t,

XIX. Moneo jfalfumcfTc ilIudfundamcncum,quopr.TfarusSotuscontra 1
communem niritur,vt dixi in pr^fato libro q.i.nu.2i.videlicet,qu6d beneficia-
rij non funt obligati ad eroganda fuperflua per Icges iuftitia: , qux obligant ad
reftituendumrfed tanrum pcr leges mifericordi.T & charitatis,qus etiam laicos
obligant ad cleemofynas : neutros ramen confliringcntes ad rcftitutionem , vt
(tipramonito II. & 111. diclumcfl:. Hoc,inquam fundamentumeflfalfum.
Tum ,per ea qux adduda funt monir.I.fupra cad.q.Tum,quia ell mulrorumin-
conucnientium fons.Confequitur cnim illud,qu6d finc iufla rationc Sacrofan-
6tum Cocilium Trid.in d.feir.i^-.cap.i.de reform. vetuiirec beneficiariis, ne quac
fupercircnt eis, donatent cognatis & familiaribus , fi alioquin non efTcnt pau-
peres,non vctando idipfura laicis. Confcquitur item parificatio beneficiario-
rum (Sclaicorum qu6 ad clccmofynac facicda: neccfl[]tatcm:quandoquidem fe-
cundum illum, vtrique tencntur legibus mifcricordis , & neutri vlla lege iufti-
tia?. Cuius tamen contrarium tenet iprcmcr,imo & prxfatus N.Tum,quia eflTcc
quodammodo fcandalizarepopulum Chriftianu.QiiodfatiscoIligcsexCaict.
Sec.z.q.S^.artic.i. Populusenim totdecimas&iurafoluicclero, perfuafumlibi
habens id,quod pra:fatum Concilium feir.i^.de reform. &: mulca alia,vt c.Hoc.
c.Epifcopus.& c.Precarie.io.q.z.fignificanr, ncmpe, qu6domniafuperfluadc-
bent in paupercs&inopera pia impcdere.Tum,quiacftconrradicercS.Tho.
cuius iple aathoritare niticur , qui fignificat , prodigalitatcm bcncficiari j circa
reditus fuos cfle peccatum mortale : prodigalitatem autem laicorum non p!us
quam veniale,in Sec.i.q.i85.art.7.& Quodii.^^.art.ii. & exprefllius.q.iicj.art.^. \^
ha?c vcrba.Prodigus peccat in altcrum confumcndo bona,ex quibus aliis dcbs-
ret prouiderc : quod pr^cipue apparet in clericis,qui funt difpenfatorcs bono-
rumecclcfiafticorum, quac funt pauperum,quosdefraudantprodigeexpendeii
do. Qu.x determinatio non eirct vcra,nifi mueniretur lex aliqua, quajobftrin-
gerct beneficiarium ad clcemofynam, & non laicura. Tum, quia ^'iki^x res fatis
pcrpendatur)fundare, beneficiarios non folum non teneri ad rellituendii vane
velprofane jmpcnra:,fed nequemortahterin hocpeccare:quandoquidcmnec
laici, quibus ille parcs facit , pcccanr plufquam venialitcr, prodigcndo fua fine
alterius damno, quod efi: contraire Thoma: vbi fupra, & contrairefibimetipfij
qui contrarium exprcfle tcnet lib.io.q.^.art.^. de iufl^.tSc iur.

SFM M A RIFM.

Benefciarim nonfofuitur ah ohligationc relHtuendi male imferfi ,froptcr
impterstiam, & fotefillo&illomodo veHittiere, etiamfft MonAchm,
mm, r.

T 1

,^8 AV OLOGl JE LIBRI DE

[ X X. MoneOjinfirmam elTe itcm illam confiderationem Sori vbi fupra, fci-
Iicet-,qubd rcs inutilis efl: airerere,bcneficiarios tcneri ad huiufraodi reftirutio-
nem:quia non poflunt eam faccre, nifi dc fuis ipfis reditibus; qui, iuxta fenten-
tiam quam dcfendimus,debentur operibus piis,etiam fine hac rcftituendi obli-
gatione. Quae tamen confidcratio infirraa eft. Primum, quod huiufmodi refti-
tutioncm facere poterit beneficiarius,(i eft (sccularis, de fuis bonis patriraonia-
libus, vel quafi patrimoniahbus fi habct:fm autem, de eo quod quaerere poteft
parcius viuendo,& etiam de eo quod mercbitur vltra fuam congroam fuftenta-
tionem , inferuiendo bencficio multo plus quam obhgatur ad inferuiedum ne-
ceflario ilH.iuxta ea qujc in prxdi<flo hbro q.i.coroll.5).nu.55?.& coroll.17.nu.10.
didlaLueruntj&repctita fupra,q.i.mon.LXXVIII.nu.3.&retiadeillo,quodper
fuam induftriara donationes & vltimas voluntates quxrere poteft.c.Expedit.c.
Ccrte.ii.a.i.c.i.de tcftam.c.Fixum.ii.q.^.de illo itcm quod recuperare poteft ab
his,quibus malc dcdit.c. Si quis presbyrerorum , de reb.ecclcf non alienand.&:
trad.Caiet.in d.q.iSj.arr.y.quod infra Monit. XXII. repetetur. Secundo quod
impotcntia refticuendi non tollit obligationcm id facicdi.l. Continuus. §. Cum
ira.fF.de verb.oblig.Quamuis excufet a culpa non rcftituendi pro tempore,quo
illa impotcntia durauerit. 1. Nam &c is.ff.de dolo. 5c c. Olim.z. de reftit. fpohat.
Plus tamen coloris habet Soti cofideratio in bcneficiario regulari,cuius orania
bona,qu:c pcr fajcularem quaefita eftent illi patrimonialia vel quafi patrimonia
lia,funt ipfi eccleflaftica : quia quicquid habebat ante profeflione, qusritur per
eam fuo monafterio & ordin.c.In pra:fentia, de probat. & Auth. Ingrefli.C.de
Sacrofan.& quicquid vndecunque poft eam quajrit,qusBrit eifde, per mon. I X.
cum feq.& per monitiim L V I. & LXIL fupra q.i.Nihilominus tamen refpon-
deri poteft , qubd etiam regularis poteft reftituere de reliquatis parce viuendo,
iuxta monitum XXX.q.i.& per mon.LXXX. eiufdem q.&: per facrificia & ora-
tiones •, rogando item araicos vt pro eo foluant : & denique petendo humiliter
per fe, vel alios remiflionera debiti, quam squiparat reftitutioni glof.c.Pecca-
tum,dereg.iur.lib.(j.verb.Reftituatur.

SVMMARIVM,
ConciUum Tndtntinum quomodoudtefentit, beneficiarios teneri ad reBt-^

tuenda male impenja. nu.i.
Ratio vnica legis habeturfro exprejfa.nu. r.

XXI. Monco,qubd nil etia obftat id,quod dixiraus in prxfata.q.i.efTe ma-
I ximuin eorura, qux rae in contrariam partem mouebant, prajfatum Sacrofan-
«fiumconcihumTrid.fefr.i^.dereformat.Qubdquamuisvecetbeneficiariodo*
nare & expendcre pro libito, non tamen prajcipit , vt reftituat quod flc infum-
pferit:& qui de vno dicit,de aho negare videtur.c.Qualis.z^.dift.l.Cum pr^tor.
fF. De iudic. Nihil, inquam, id obftat. Tum, quia ficut non declarauit expreffe
hanc reftitutionem effe necefTariamrita etiara non dcclarauit non efTe neceffa-
riara.Tum,quiapotiusvidetur tacite declaraffe illam efTeneccfTariam^eo qubd
vetando beneficiariis , ne cognatis & farailiaribus ; nifi paupertatis intuitu,
fuperflua donarent i non vetando idem laicis , fignificauit , qubd vltra leges

charitatis

REDITI^VS Q_V.£ST. II; 149

charitatis Sc mifericordix , quibus etiam laici obftringuntur , eft lex aliqtja iu-
ftitiXjquajfolosbeneficiariosobligat.NulIa cnim aliaratioreddipotcft, &ira
hxc vidctur exprelTa.argum.l.IlnguI.Quamuis.C.de (Idei comifT.iundta glofT.^^
Baldo ibidem.Tum,quiaquide vno dicit, etiam dicitde alio fimili , fecundum
Dom.in d.c. Qualis.maxime ii eiTet conreqnens iili, vt videtur ciFe in hoc cafu.
l.lUud.ff.dc acquir.hacred.c.Prastcreavde oific.delcg.

Copjuetttdo nonfotejl contra hant cAnclufwnemmm.\,

XXII. Moneo,qu6dniIetiamobflatid,quod vbifupradixi efTcdepraeci-
puis eorum,qu2cme in contrariam partem mouebant,videIicet-,qu6d aliquibus 5
videtur , quod quamuis recepta opinio in theoria affirmauerit fcmper id quod
riosdicimus:praxistamcn communisferuauitcontrarium. &:antiqua conrue-
tudo magnam fecum confcrt authoritatcra.c. Cum diledlus, de confuctud.&: I.
Minime.ff.de legi.Nil,inquam,id obftat.Primum,qu6dind.libclIo. q.i.num. 18.
&"q.2.num. I. tSc^.&fupra eodem,monito XXXIX. probatum reliquimus;
prasfatam obligationem efle legis naturar ac diuinx , pr^fuppofltis padisex-
preflis vel tacitis , de quibus in monito X X V II. q. i. contra quam nihil pro-
defl: confuetudo etiam immcraorabilis.ca. fin.dc confuetud.ca. Qua: contra.ca.
Mala.& c.Fruflra.8.diflin(Sl:.Deinde,qu6d licet ahquot per ignorantiam aut te-
meritatem,vfifint opinionecontraria jaii; tamenIongeplures,vfifunt com-
muni \ vt monftratum eft fupra. q. i. num. p. & par eft credere \ co qu6d quafi
omnesconfcflarij eam tenuerunt : nequefunttot,qui ei contrauenerint , quoc
aliqui putant.Nam ex/corollariispr.tfata: prima:qua:ftionis,repetitis fupra.q.i.

a monito L X X V. vfque in finem , & reda<Stis in fummam infra, q. 3. moniro
vltimo,colligunturmuIta:caufa?,quibus excufantur.Tertio, quod vtfingulari-
terin d.q.iSf.arr.y.aitCaiet.mentemdiuiThora.tfecutus^harc non eft confue-
tudo,fed abufus contra ius diuinum.Et in Sec. i.q.^j.art.S. afleruir, qu6d oranis
donatio rei ccclefiaftica:, pietate vel neceflitate vacua , non eft diftributio , fed
diflipatioadifpenfatorc vfurpata:&quod maxime aduertendum eft, agitde
ipfiufract Papa?irapenfa,&difpenfatione. QuajCaietanidodrina , non eft
tameius,quam Clementisind.Iib.i.&S.de conftit. &aliorum San(5lorura, &
fere omriium dodlorii citatorum fup.ead.q.raon.V 1 1.& q.i.mon.XXX V III.

SVMM A RI r M,

Beneficium ^ui confen indigno,cm reBituet. num. r.

XXIII. Moneo , nil etiara obftarc id , quod aiunt Aduerfarij , videlicer-,
quod licet bcneficiorum collatores peccent non conferendo ea dignionbus,
c. Licet. 8. q. i. & §. Noac autem. i^.dift.c. Graue,de prasb.non tatnem videntur
obiigatiad reftitucndumpofteaquam ca contulerunt.NihiI,iiiquam,id obftatj

T 5

lyo APOLOGI^ LIBRI DE

imo plus iuuat noftrafn cauram,quam contradiccciumrquoniam collator obli-
t gatur ad confererdum ci,qui dignus iit-,& fi contulerit indigno, tenetur ad re-
ftituendumjfecundum omncsrquamuis alij dicant, reftituere debere digno, qui
fuit negledtuSjVt Caier.Sec.i.q.Cji.arr.i. Alij vero Eccle/is cui nccuit,vt Adrun
d.q.ii.& Sotus |vb.^.q.<>.art.3.de iufl:.<S<: iurer quorum fententia melior nobis vi-
detur. Et ita nos dicimus •, beneficiarium elFe obligatum ad danda fuperflua di-
gno,pura,pauperi vel operi pio-,& ii ea confert alij, confert indigao, & manec
©bligatus ad reftituendum eis quibusnocuit. • - ^

SV M M A RIV M,

"Bom dcUinAtA immedUte fmferibus j ad quem modum differant a de^H'
tatls immediate henejiciarils .num.i,

X X II TI. Monco,nihil etiam obftareThomx didum in Scc.z.q.iSf. art.7,
&:'QuodIib.<J.art.ii.quo pohit grande difcrimen inter bona ccciefiaftica prin-
cipalirer deputata miniiiriSj&minus principaliter p.iuperibus, tls: opcnbus
^ piisj& inter illa, qua: principaliter dcputantur pauperibus, & minus prmcipa-
liter miniftris: &■ videtur prsrf ito N. non efte aliud , quam quod male impenf»
circahxc, obligant ad rcftituenduminon autemmaleimpenfa circailla. Nil,
inquam,hoc obftat.Tum,quia vc vbi fup.q.i.num.io.& fup.eod.mon.X L.mon-
ftratumfiiitjS.Tho.noneftin contraria opinione.Tum,quiadifcrimcn prsedi-
dlum optime verificatur in eo , quod longe maiorem poteftatem habent mini-
ftricirca bonaprincipaliterdeputata eis,quamcirca alia.Quoniampriusfunt
alendideillis ipii, quamEccleliareparanda.ca. De his,de eccIef.rdificNcquc
debenturpauDeribas,nill foIafuperfiua.c.Cum fecundum,de prarb.c.i.i^.q.i. &
illa debentur eis, quos ipfi elegerint. Quorura omnium contrarium dicendurn
eft de aliis. Cicm. Quia contingit. §. Vc autemj de relig. domib.renoaata in d.
concil.Trid.fcfr.7.c.i5-.dercform.

S VlM C\r A R IV M,

Tauferliheriiis ex^snderefotejl quxfttafcr eUemofjnam , quam hemjiciar
riu6 qusfita^er henefciim. num.i.

XXV. Moneo , quod nil obftant etiara illa quatuorqux Adiianum In 4.
de reftir.q.i2.coI.(j. mouerunt \ non qjidem ad aegandum. quod peccantmor-
tal:rcr,fed tantum quod non tenenrur ad reftiturioaem. Primum,qLi6d pauper,
clcemofynam fibilargitam cxpcndens fuperflueaut voluptuofe, non tenetur
ad reftituendii.AIterum,qu6d omncs diuites tcnentur cx fuperfluis facerc clee-
mofynarr.-,ion tamentenenturadreftitutionemnonfaciendo eamiquamuism
eo mortaiuer peccent.Terrium,qu6d obligatio qusobligatfoli Deo, nonha-
bet onus rcftituendijUcet obligatus peccct mortaliter non foIuendo.Qiiartum,
quod qui recipic centum aurcos , cum onere impehdendi ilios in honorem vel
gloriam Kegisvel ciuitatis , non teneturrel}itHere,fi cosidnon cxpenderit»
c x" Ni.hiU

R E D I T ! B V S Q^MS T. 1 1. i^i

-NiViil ,inquam,hsc obflant: quiapvioiacluoargumentalumunturpcr locum
a rimilijqui iundicus quidemeftjiuxta c.Intcr ca;teras,de refcrip.& c.z.dc trasl.
(cd dilfoluitur per difnmilitudinera,iuxta notata in didis capitulis,& in c.Con-
ftitutuSjdeappellat. qux in cafu propofito inuenitur. Nam elccmofynarnoii
dantur pauperi fub modo , quo rcditus bencficiorum beneikiariis coiicedarur.
NecdiuitibusDeusbona concedit cumfptcialiobligatione faciendi eleemo-
fynam, quemadmodumdecimae , aliaque bona fuere ohm conceira , hodicque
concedunrurEcclefiis.Tertiura autem,fahum eft:nam obligatio loh Deo qiix-
ricajproducitncccflitatemreftituendi. Si enim quifpiam aliquid Dcovoucar,
aut iuretfe illi daturum,recepcritue vt Deodet,adreftitucndum illud Dcote-
netur.c.Suntqui opes,&c.Sacrilcgium.i7.q.4.&:c.Debitores,de iureiur. Quar-
tum itcm,falfum cft:nam il quis ccntumaurcos accipiac,vt in honorcm Kcgis
vcl ciuitatisconuertat,rcftitucre tcnetur,ri non conucrteiit in illum honorcm,
velei a quoacccpit, aut Regi velciuitati.arg.I.i.&l.Legatam.flr.dcadminift.
rerum ad ciuicpertin.l.Legatum ciuitatis.fF.de viu & vfufruCi.legat.

SVMMA RI V M.

Beneficiario ab aliquo accifiens aliqua de reditihm titn j an &quandofec-

cet,&reHituere teneatur.nufn.i.
Debitore ab aliquo qualts accipens aliquid teneatur creditoribus eins resii-

tucre.numA.
Benefciario ab aliquo dotatam , qualis ducens ^eccct , & teneatur reHitue-

re.mtmcro i.
Benefciario ab aliquo,qui aliquidmalc accipit,cui reFHtuet.num. ^
Benejiciarij debita,An foluifofmt ex debitis eimncnfcrccftis ante monem,

numero 4.

X X V L Monco , in pra:faro libelio fubiinem,q. z. inferri. Primura, quod
ingenscft dubiumjAn accipiensahquidiniufte abencficiario exreditibus ec-
clefiafticis , rencaturadeiusreft^tutionem. Et quidcm alij putant tcneri , alij
contra.Nobisvidetur,Primum pendercdeciftoncm huiusquxftionis a Icgibus
Joquenribus dc debitoribus facientibus aliquid in frandcm creditorum, qux
haben tui fub tir.ff.dc his qux in fraudem crcdi torum & C.dc reuocand.his qux
in fraudcm,(Sc §.Icemflquisin fraudcm, Inftit.de adtion. Nam vt fup.q.i.mon.
X X V I L probauimusi beneficiarij dcbirores funt pauperum , & opcrum pio-
rum,ipfiquepaupcres &: piaopera,creditoresfuntilIorum. Sccundo dico,qu6d
isquialiquidabeneficiarioacccpit , non tcnetur reftituere fi bencficiarius fic
rolucndo:quiacumdebitor cftfoluendo, eius creditores nihil repetere pofTunc
ab eo,qui a dcbiiorc aliquid,quacumque ex caufa etiam donationis,aut alia lu-
cratiua acccpit.I.Ex his & l.Ait prxtor.§.Propterea ff. qux in fraud.& 1. penul.
de reuocand.his,qux in fraud.ibijPofteffis & diftradis.Nam leges prxdidx,in
dcbitorcsfraudatorcscditx^ceftant, cumdebitor poteft foluere creditoribus;
quod indubie locuni hAbet in bcntficiario h^bcHte bona.p^trimonialia vel

iji AVOIOGIJE LIBRI DE

quafi, qujpcumqucvelit donareporcft, iuxcatraditain illationibus proximr
quxftionis.Imo etiam credimus, quod licet beneficiarius folum habear rcditus
bcncficij-,fi tamen vclit fumptusdiminuere,'acfrugalius viucre^autaliomodo
bonacongerere^vtpaupcnbus ratisfaciat,qu6d tunc is,qui aIiquidacccpir,non
amplius tcnrarur quam illum moncre , vt vitam agat fruga!cm,pareat fumpri-
bus-,& bona quxrat vnde poflit rcftituere,idque cxpc6tarc.Tertio dico,qu6d (1
ignoransclericum bencficiarium foluendo non c{rv.',nccampliuseum in bonis
habcre,quam id quod fibi donatum volebat,id ab co acceperit cx caufa onero-
faiufta,qu6d non tcneturadreftitutidncm.Ea primumrationejqu^d vt acci-
piens aliquid cx contra<5l:u,aut cx caufa onerofa, a dcbitore fraudatcre , renea-
tur ad rcrtirutioncm , duo interuenirc oportet. Primum , vt dcbitor foluendo
non fir:fccundum,vt furcipiens ab eo,fciat eum non cfTe foluendo.d.l.penul. C.
dereuocand.hisqux-in fraud.J.Qni autem.^.Simiiique raodo.fF. eod.Secunda
ratio cfl ; quia is, qui a clcrico bcncficiario aliquid ex n tulo onerofo , veluci cx
contradtu emptionis aut locationis, alioue contradtu nominato , fiue eciam in-
nominato iuftofufcepitbonafide, tantudem dcditquantum fufcipiri&fubin-
denihil reflituere tencbirur per illam longd pulchcrrimam dotftrinam Scoti
viri perfpicaciffimi in ^.difir.i^.q.i.arr.i.quamcitauimusinCommen.c. fiaal.de
vfur.nu.ij.&r probatur per didra Thom2C.Scc.z.q.yS.irt.6'.&: q.^cj.arc.i. videliccrj
quod in omnjbus commerciis & contra^libus efl fernada iuftitiacommutatiuai
ita quod tantum valeatquod dafur,quatum valet quod accipicur. Quarto dico,
quod accipiens aiiquid a bcneficiario ex donatione , aut ex alia caufa lucratiua,
quem fcic nil amplius in bonis habere,quam id quod paupcribus erogarc tene-
tur,debcc quod accipit reftiruere , fi bcneficiarius donator illud non reflituerir,
fiuefciatdonatariuSjfiueignoretbeneficiarium donatorem foIuedononfuifTe.
Quia,vtfufcipiens adebitorefraudatoreex caufa lucratiua ad reflitutionem
teneatur,fufficit ipfa re fraudari creditorem-,quamuis is qui fufcipit, fraudenon
participet.l.Qui autem.§.SimiIeque.fF. Quarin fraud. Nechisobeft,fi quifpiam
dicacjbona beneficiarij obligata efTe tacire,& hy pothecata pro refcdbione dani
abeneficiarioillati bonisecclefiaflicis, iuxtaglotr.quncfingularis putaturin c.
Exlitceris,depignorib.quxtame(imilemhabetinc.Similiter i<>.q.i.Etfubinde
pauperes tanquam creditores praeferendos cfTe aliis creditoribus. Nam primo
refponderipotefljnullamcotrahi hoc cafuhypothecam, eoquodnullus tcxtus
idexprimit,vt fuper d.glofTa dicunt DD.Secundo^quod quamuis fatcamur hy-
pothecam contrahi , contrahetur folum qu6 adindemnitatem bonorum & iu-
riumEccIcfi(^,cxquabeneficiariusreditusfuospercipit^&: quod non porrigirur
ad ipfos reditus, quosbeneficiarius fibi excipit ,>& habet ctiam bonorum Iibe-
ram adminiflrationemcum onereiargiendi fuperflua paupenbus, autinalios
pios vfus conuertendi : quae videturfingularis & squa declaracio. Ciii tamen
obiicipoteflillud, qu6d obligatio prslati ecclcfivftici eft fimiiis obfigationi
• tutoris vr praed.glofTdixir, cuius bona funt tacitc hypothecata , non folura pro
bonis in inuencario contecis,fed etiara pro reditibus ex bonis prouenientibus.l.
Si mater.C Jn quibus cafib.pign.vel hypoch.Lfin. ff.eod. Quare alicer & fingu-
- lariter huic obiedtioni refp6demus,repececes aliqua ex parre, quac diximusfup.
- q.i.mon. X L V I. ncpejquod beneficiarius cuno habec bona^cx quibus paupe-

R E D I T I B V S QV JEST, II. 1^3

ribusaliifque ruiscreditoribus farisfacerepoflit,ipfemet beneficiarius annu-
merandus efl: pauperibus. Quare tunc folutio fuorum dcbitorum cenfenda erit
quafi erogario in paupcres, ac ita ipfe beneficiarius tanquam fuorum redituum
diftributor, poteftex rcliquisipforumfufciperefibi tanquam pauper; vnde fua
dcbita tanquam debita^pauperis foluat. Nec eo modo ipfius beneficiarij credi-
tores prarferuntur pauperibusjfed ipfe beneficiarius fe ipfum, tanquam paupe-
rem,pixferr aiiis pauperibus,proprer poteftatem fibi a lure cocefiam erogandi
reIiquafuorumrediruumpauperibus,quosipfeeIegerit. Quibusfuffragaturid
quod diximus in Manuali cap.i^.nu.i}i.& fupra in pra^fato monito XLVI. fcili-
cetj bcncficiarium dcbita fua, eriam iniuftc conrradla, foluere pofte dc reliquis
fuorum rcdicuum,illa accipiendo tanquampauper, vtdiximusj vtex illis foluar
tanquam pauper nomine fuo debita fua. Infertur fecundo,qu6d non abs re du- '
bitatur: An is qui cum confanguinca,aut propinqua beneficiarij vel alia matri-
monium contrahit, pcccct mortaliter, accipicndo illam dotcm ; & an tcneatur
acccptam rcftitucre,& petenspromi{Tam,fitrepelIedus.Etnobisvidetur,qu6d
fiprobabilitcrputct^bcneficiariumpofTctamampIamdotemiufteconftituere,
non peccat acceptandoilIam,necnonrcftituendoacceptam,necpctendopro-
miftam.Primiim ea ratione,quia recipit dotem cx caufa maxime onerofa,l.Pro
oneribus.C.de iure dot.iV c.Silubnter, de vfur. Dcinde, quod clerici tcnentur
foluere ex fuorum bencficiorii redinbus fua dcbita.c. Peruenir, de fideiufl'. cuni
ei annot.per folutionem pulcherrimam, quam infcruimus Manuali,cap.i^.nu-
mero 130.& latius expIicuimus.q.i.mon.X L V I. & c.Cum fecundum, de pra:b.
etiam iniufte contra(5la, fi alia bona non habeant. Et clericus , qui dotem pro-
mifit , ignoranti non poruifle illam a fe promitti , tcnctur ob promiflioncm 6c
dolum commiflum dotem foluere,ac refarcire ci damnum quod accepit ex nu-
ptiis contradbiSjfub fpe promifljonis inutilis dotis,& fubinde obligatur^arg.I.i.
§. Air prxtor. & l.pcnul.& fequ.ff.de dolo, Sc per fupradida in illatione price-
dcntijfi in promifljone dotis,vt pr.Tdidlum efi,contrahen$has nuptias non par
ricipauit fraudemfdd:ampauperibus,&piis opcribus:alioqui contradicen-
dum vidctur.arg.l.pcnul. & feq.ff.de dolo ; & magis fpeciatim. in l.Si dcbitore.
&l.Aitpr^tor.&I.Si quisparticipet.ff.Qu5infraud.crcd.Tcrtioinfcrtur,qu6d
elegans dubium a paucis propofitum eft j cui fcilicct reftituendum fit id , quod
perperam eft datum,aut reccptum a beneficiario ex reditibus ecclefufticis.Ego
exiflimo fatis excufari eum,qui illud reftituere ipfi bencficiario, aut eius Eccle-
Cix in opera iUius pia conuertendum , aut ctiam fi rcftituat aliis paupenbus vcl
operibus piis. Nam Iicet ipfe beneficiarius in alios paupercs , aut in aha etiam
opera pia illud forte impendifiTetjiuxta di(fia fupra.q.i.monit. LXXVII. nu.i. &
4.tamen cum non tencatur bcneficiarius,vt ibidem monftt auimus,certis & no
minatis pauperibusjvel piis openbus erogare:is qui ab eo accepit,excufatur rc-
ftituendoillis, quibusdonadoipfebLneficiarius farisfcciflet,tanquam,fcilicer,
in eius locum fuffedlus. Quia furrogatusfapit naturam eius, cui {urrogatur.l.Si
eum.§. Qui miuriarum.ff.Si quis cautio. & cap.EccIefia S.Mari^, vc lir.penden.
Qu.irto, jnferturjfuifTe perquamduram luhj 1 1 1.furrnni PonrificisExrrauag.
prohibcncem,dchitaEpjfcoporum&alioru beneficiariorumnonfolura,{blui
ex frudlibus,aut r editibus ipforum beneficiariorum nondum cxa^fti s.Tum,quia.

V

t^^ APOLOGI^ LIBRI DE

licet ipfc lulius iufliis du<3:us racionibus id ranxiflct,& in Lufirania multos exci-
4 tafrcttumulcusrtandem taracn vlureceptanon tuit. Tum, quianon fuit fatis
promulgata. Tumquiareditusbcneficiorum, flatimcumrcdituspercipiuntur,
non folct folui propteripforumlocationes,quibusfolutiodiffcrtur. Tum,quia
oportet interdum beneficiarios mutiium dare , & folutionem expedlare : fxpe
ctiara ex mutuo viuere,etia ad vcrius dc opportunius eleemofynas elargiendas.
Tum,quia decedens ob^ratus^pauper cft cenfendus-,&fubinde nomine cius fo-
lutum,pauperi darum intelligi debct,vt fupra.q.i.monito XLVI. docuimus. Dc
intellc(ftu autem Excrauag.prafats luli j III. diccmus in Comment. quem vna
cum hac apologia fcribimus,de fpoliis clericorum, in c.Non Iiceat Papx.ii.q.l.

SVMMARIVM.

Benffdarios ncn cjje liherosa legibus iuHitia ^erdiBa. i^fius l^probattir.

nnm.i.
Lcges generales nonfolum ver£ &Jpecialis iuHitid .fedetiam charitatls &

aliarum virtutum determinari fojfunt : imo re ipfa determinata funt

legiluijj>ecialihus,mi. t.
Charitatis lex de amando Deum , licet non determinetur quo ad amandi

menfHram,dcterminaturtamen quoadalias circunfantias.nu.^.

XXVII. MoneOjinferri etiam expraedidtis. Primo,qu6dprrtfatusN. pa-
rum firmiter dicit, in 4. par.cap.^.fe probafTccontra fententiam rcceptam-j be-
neficiarioslibcrosefre alegibus iuft:iti3e,'vinculoquereftitutionis inredituum
^ fuorumdifpcnfatione. Quoniamlatcprobatum eft cnntrarium fupracadera
quxft.monit. VIL &IX.& mon.XXVII.XXXIX.& L.Ec vlcraibi pofica,pon-
dero contra N.quod ipfemet in ipfomet c.f.pag.antcpenult.bis affirmat,rauIto
magispcccareilloscumdefuperfluofuorum redituum non faciunt eleemofy-
nam , quam laicos de fuperfluo fuorum , non facientes eam : & in pag.penult.
addit,qu6d ex natura rcrummaiuspeccatumcommittitur in abufu redituum
ecclefiaflicorum , quam aliorum. Ac nulla ratione alia hoc contingcre potcfl,
quam quialegealiqua iuftitiar ad id tenenruripfi,qua laicinon tenentur : cum
ipfcmet in cod. cap. pag. 16. fateatur lege charitatis & mifericordiae omnes ex
:pquoteneri,iuxtailIud Ambiofijjquodipfein hoccitatad verbuminc.Infin-
gulis. 2S. dift. Mifericordiar tfi: communis vfus , ideo commune praeccptum efl
omnibus artatibusomnibus ofliciis nectffaria , &: ab omnibusdcfcrenda: non
publicanus,non miles excipitar,non agricola vcl vrbanus,diues &pauper:om-
nes in communi admonentur , vt contcrant non habenti. Mifericordia enim
plenitudo virtutum cft,& omnibus eJl: propofira.hxc ibi. E t quod ipfemet in d.
c^. fequitur fentcntiam communem , qua; habet , etiam laicos teneri fub poena
peccati mortalis.ad impendendum fuperflua pauperibus,etiam extra neceflita-
tem extrcraam, legc charitaris : & ita vcl vtrique pcccant «qualitcr, quod ipfe
ncgat : vel aliqua alia lcge tcncntur clerici ad id , qua non tenentur laici , quod
ipfum oportct confiteri, & cum noniit alia qua iu}litis,iUa tenetur:qus noflra

&com

REDITIBVS QVJEST. 11, iff

&■ comunis conclu/io eft.Nec prodefl: ei refpondere, qiiod ratione perfona? vet
crdinis clericarusmagispeccant.arg.cap.Homo chriit1anus.40.dift. Tum,<]iiia
circunftantia illa perfon^Cjnon auget adeo peccatum,vt de veniali cfficiat mor
talc,nifi votum,vcl alia lex particularis infringatur, vt probat S.Tho. Scc.z.q,
iS^j.art.io.Tum^quia ipfemet ait proucnire ex natura dc coditionc redituum ec-
clefiafticorum.Qualem nccunde habcnt,ni(i ex lege iufl:itix,qui iubet vt rcbus
alienis in eos vfus ad quos dantur, vtamur ; & non in alios.§. Furcum. Inflit.de
oblig.qusECxdehdl.nafc.CIem.Quiacontingitjderelig.domib.&^quariubetvt
pa<flaleruemus,oneraqueiniun6tacommodisfubeamus.c.i.depa(5t.I.i.cod.tir.
J.i.C.de donar.qu.T fub modo.&l.Secundum natur,im.fl^.de rcg.iur.&: aliacitata
in mon. XXVII. Ncc item prodefl ci rcfpondcre id,quod ipfemet infinuat,fci-
hcef,qu6d ideo magis pcccant, quia &c fi non corraucniunt legi & prarcepto iu-
ftitiaE,contraueniunttamenintenrioni.Qi_iiavt diximus.q.i.monir.LXVIII.&
L X X II I. ipfemerdicir, eum qui contrauenit intentioni legis, non pcccare, fi
quodeaprxcipitfcruer, Etquiaipfccxarquatrcditusecclcfiafticosrediribuspa
trimonialibuSjin quibus certum efl, eos non pcccare plufqna Iaicos:& ita nun-
quamnequeipfe, neque vllus aliusfe abhac replicationc lufteabfoluere pote-
rit.Secundo infertur,nil prodefle praifato N.id,in quod ipfe veluti anfa trahcn-
te anfam.incidit in d.c.^.pag.z.fcilicetjquod folar leges nacurales generales per-
tinentes ad iuflitiam,dctcrminantur per leges pofitiuas:& quod lcges pertinen
tes ad charitatem non determinantur,neque dcrerminari polfunt per eas. Pri-
mum quidem,quod ex eo conccflb nil contra nos in bona confequentia inferrt
pofler. Deinde,quiailludeftfalfum,nequevfquam id dixitS.Thom.cuiipfeid
imponir , vr mox mcnftrabitur. Tum, quia Icx generahs natutalis de colendc
Dco, qus pprtinet ad religionem, & eft alia diuerfa virrus a iuftitia fpeciah ve-
ra,luxtaS.Thom.Sec.i.q.58.art.7.adiun(^a.qu.8r.artic.i.&f.dctcrminatafurtin
Icge veteri pcr plurimas leges pofitiuas,quales erat omnes csrcmonialcs : pro-
bante id S.Thoma Prima.i.q.5J5).arr.^&' in noua per mulras leges ecclefiafticas,
quahs eft de Miffafcflis audienda c. Miflas, de confec, diflin<fi.i. & de Mifla in-
• altari lapideo facienda. c.Altare,ead.d: flin(5i-. & cum veftibus facris.cap. Vefti-
mcnta, eadem diftin6l. &c multa: zlix de qu:bus in d.difl.& in tir. de confccrat.
ecclef.vel altaris. Tum , quia lex naturalis de ieiunando gencralis , quam con-
ftat pertincrc ad tcmperanriam,non ad iuftiriam,dcrcrminarur quo ad modum
&tempusper mulrasleges ccclefiafticas,vripfemet Diuus Thom.probatin
Sec.2.q.i47,artic.3. Tum,quiailIiIegigeneraIideviuendofecundumrationem
humanam&diuinam,qux fecundum omnes cftnaturahs cap.Confuetudo.i,
diftin<fl. cap. Qu.t conrra.8. diftind. qux nqn folum perrfnet ad iuftitiam , fed
etiamad omnes aliasvirtutes rdatzfunt quamplurimae determinaticsnes per
quamplurima particulariaprarcepta tam diuina quam humana de omnibus vir
tutum a(Stibus lata, vt videreeft apud D. Thom. Scc.i.in fine cuiuslibet tra(fta-
tus cuiushbet virtutis tam thcologia: quam morahs.I>e pracceptis quidem fidei.
quaeftio.i^.depr3:ccptisfpeiquatftio.iz.decharitatisqu.Tftio.44.deprudentia. 5,
quxft. ^o. &dcaIiisinaliisIociscitatis fupraeadem quajft.mon.I. Tum,quia
kx gcneralis charitatis diuina & narurahs de amando Deo & proximo , mul-
tis modis dcclaratur j & decerminatur lcgibus humanis,& diuinis pofitiuis»

V 2

if^? APOL. LIB. DE REDIT. QViCST. IL

Nam omniaprxcepta Decalcgi dantur propter chftritate Dei 8c proximi-,iuxta
Tho.qui in pracfataSec.i.q.44^art.i.ad.3. (icait, Omnia praccepta Decalogi or-
dinancur ad dile6lionem Dei tSi: proximi : $c ideo prxcepta charitatis non fue-
runt connumcranda inter prarccpta Dccalogi , fcd in omnibus includuntur. Sc
artic. i.aitoportuifTe legemnacuralcm dcamandoDcodiftingui &declarari
per duo praccepta de diligendo Dcum, & de diligcndo proximum, & in artic.j.
addit hxc alia. Omnia pracccpta pertinccia ad charitatem & ailus eius, includi
quidcm in duobus fupradidlis, fcd proptcr tardiores, de fingulis explicitc pr.T-
cepta efTe tradita.Dc Gaudio quidem,ad Philippen.^.Gaudete in domino fem-
pcr. Dc pacc aurem,ad Hebraros ii.Pacem fcquimiiii cum omnibus. Dc bene-
ficentia autem, adGalat.vIt. Dum tempus habcmus, opercmur bonum ad om-
ncs. Defmgulisbcneficcntiar partibus,inueniuncur prxcepta traditainfacra
Scriptura,vc patet diiigencer condderanci.hacc illc:& in 4.arcic.concludir,qu6d
lcgi dc amando Deum generali , adiundla eft lex particularis de modo amandi
cum,rcilicec,ex toto cordc:& magis prarcipitur modus ii«5tuum virtutis charita-
tis,quam modus adluum aliarum vircutum. Ad idem eft, quod lex de charitate
ik de diligendo Deo &proximo generalis-,determinatur per leges de ordine ac
modo in eo feruandojdc quibus late Tho.per.ij.articulos in Sec.z.qu.i(J.Et tex.
opt.cum glof c.primo.50.diftinc.& per leges de diligendo non folum verbo,fed
etiam opere.i.Ioan.c.3. Et rurfus lcx dc diligendo proximum opere per illa duo
prarcepta de faciendo cleemofyna defuperfluo. De quibus nunc etiam vna cum
hac ApoIogiacomponimusCommetariuminc. Quiefcamus.^i.diftindt.Non
obftan t ea qux ait Thom.Prima.i.q.^jj.arcic.^. Tum,quia folum loquirur ibi de
pr^ceptis legis veteris;& de illis folum dicit duo. Alterum eft,qu6d omnia prs-
cepta legisvetcrisreduciiturad moralia, ca:remoniaIia,veliudiciaIia,quodniI
facit pro eo. Alterum efl:,qu6d determinatio legis in rcbus humanis pertinet ad
iudicialia-, in rebus autem diuinis ad ca:remoniaIia:quod ctiam nil facit pro eo,
ik pro nobis multum : quatenus prxfupponit, non (olum pofle fieri , fed fadtas
eflealiquot determinationes csEremoniaUum , quas conftat nonpertineread
virtutemiuftitiaj. Tum,quia exprefle ait-,pracccpta gcncraliaquajpertincntad
reIigionem,determin2ri. Ec conftat, qu6d licct religio, qua: ordinat hominem
quo adcultum Deifitvirtusadharrens iuftitixfpeciaJi,tanquam pars potentia-
lis eius, non tamen eft iufticia vera, qux eft ad alterum fecundum a^quahtatem,
vtdicitur fupracad.q.mon.L & feq.^ colligitur exThom.in Sec.z.qu.Sz.art.^.
adiun(Stoeoquoddicitinq.57.art.5.NonobftantctiamverbaThoma:,qusAd-
uerfarius citat in Sec.z.q.i^^.arc^. qua- folum fignificat, non cfle determinatam
certam menfuram Deum amandi ,vltra quam eum amando peccetur
per cxceflum •, fed non ait, non pofle fieri dcterminationes , &
declarationes fuper modo, loco, teinpore , & zliis
circunftantiis amandi : quinimo contrariura
affirmat in locis fupra eifdem
moniris, adhoc
cicacis.

APO

A P

O L

D E

O G I i£ L I B R I

REDITIBVS

Terti^ Qudfiio,

An poiTintbcncficiarij de rcditibus beneficio-
rum teftari.

'^7

SV M M AKIV M.

Benefciarij ,nec pro lihito,nec adfufojfunt teHari defHferfluo redituum

bentficiomm. num.i.
Beneficiarij ycur in vitapoffimt erogarefuferflua fauferthM , & nonfer vU

timof voluntates:ratio- aptifima , cutM inaduertentia multi errarunt.

numero i.

Oneo in primis,prxmiriflemeinpr.TfatolibelIocircahu-
ius quacftionisdccihonem-, Primo,qu6d ei non cfllocusiqi
oranibusbencficiariorum bonis, fedincis tantum,inqujbus
dicimus efle locum prxdi6lisduabus quiBftionibus,fcilicet,in
bonis tantumredituumbeneficiorum, &nonin bonispatri-
monialibus,de quibusindubie tcftari polTunt.c.i. c. Fixum. 1 1.
q. f. c. r. c. Quia nos,de tcftam. Neque in quafi patrimonialibus,per ea qux fu-
pcrius dcfinita funt q.i.num.zi.& 22.Deinde,qu6d refpondemus ad eam-, bene-
ficiariumncquaquampofTedereditibus fijorum beneficiorum teftari. Primo,
quia mille pontificiis legibus , & canonibus hanc tcflamenti fadlionem Eccle-
fia eis prohibuit,videlicet,c.Epifcopi c.Sintmanifeftar.ii.q.r.c. Qiiia loannes.
c.Fixum.ii.q.^.c.i.c. Ad hxc.c.Quia nos,c.Cum in cfficiis. &: c.RcIacum.i. dc te-
flam.Authent.Licentiam C.de EpircGp.& cleric.Secundo, quiacifdem rationi-
busquibusfuperiusalTeruimus, nonpoffe bencficiariosbonaifla dc rcdidbus
beneficiorum pro libito impendere, conuinciturnon poflTcetiam eos falrcm
pro hbito de illis teftari.Ergo idcm ius feruandum cfl.!. lllud. ff. ad I. Aquil.c.2.
de transI.pra?Iat.Tertio,qu6d minorem f.icultatcm habcnt teftandi dc his redi-
tibus,quamdifponendi intcrviuos. NampcftuntinterviuoSjOmnesiilospau-
peribus donare , & in opcra pia impcndere j per hoc prarfcns cap.*Sr alia multa
fupra addu(3:a. Atperviamteftandi &vltimxvoluntatis,foIamodicam quan-
titatem, ac in pias caufas vcl in remuneratjonem , idque confuetudine demum

f>ermi:tence , iuxta rcfponfum Alex. 1 1 1. c. Relatuiii.2.de teftim.ergo nec pro
ibito, ncque in pias caufas pofTunt iure tcftariilicer per difpofitionem inter vi-
uospoftinrad pia erogare.Quarto,qu6d prudcntiffimo coniilio Ecclefiacon-
ftituitjVrmaiorcmhaberet beneficiarius potcft.iremd iTirrbrcndi intcr viuos,
quam pervltiniamvoluntatem.Perfpiciebat enim,bt^ntficiariostencri adero-
gandaLeliquaiftoruin redituum paupcribus,duin vitafruuntnr,vtpcr hocc,&

V 5

ij« APOLOGI^LIBRIDE

alia prius citata coftat;^ {uperiiis oftcdimus.q.i.mon.X XVI l.8c X X X V H I.
Perrpiciebat,irem huic erogationi maximo cfTe impedimento auaritiam. Simi-
literexperientia doccnte, intelligebat-, nil effe confultiusad inuitandumcum,
cuivfus frudtus aliquorum bonorum relinquitur,ad libcralitatemin vita exer-
cendam , & ad auertendum a nimio illorum defiderio , quam ei vfumfrud^um
eorum relinquere,fub conditione,ne de illius reditibus quicquam decedcns re-
linqucre poflit. Qux eftvera&: gerraana ratio, quafuitadempta clcricis te-
ftandi facultas in fauorem etiam pauperum,quibus in vita donare poteranr.
Cuiusrationisignorantiafuit in caufa,vt quidam iuris ciuilisinterpretes, Pe-
trus fcilicet , & eius fequaces in Authent. Licentiam. C. de Epifcopis & cleric,
Pontificijinterpretibus obftreperent , dicentes,eosinciderein I. Fufiamcani-
niam,qux vcrabat dare Iibertatem teftamcnto,& non intcr viuos.I.i.C.dc leg.
Ful. canin. & B-ild. in d. Auth. Licentiam. eosdefendcre conatus,laberetur; ac
Panormitani<S«: Ancharani rationes in d.c. Adha:c,deteftam. Barbatioibidem
coLi.non approbarentur. Et ipfe Barbatius ingenue fateretur , fe huius prohi-
bitionisrationcmnon efTe afTecutum. Quinto, quod abfurdum fuiffet ,qu6d
Ecclefiapermifiiretbeneficiariisabfque iuflacaula teftari, dercliquisredicibus
beneficiorum in fuperfl'jos& profanos vfus-,camfinrilla, vt fuperius oftcndi-
mus, pauperibus debita legibus naturaediuinis, quas tutari ad fanguinem 8c ne-
cem vfque,EccIefiam oportet-,authore diuo Vrbano Summo P5tifice in c.Sunt
quidam.2^.q.i.Sexto,qu6d hoc ipfum conftitutum fuit ab Apoftolis, eorumque.
primis,aut faltern proximis fucceftoribus-, vtiexcanonibus Apoftolorum, eo^.
rumque difcipulorum aut fucceflorum apparet,in canon.Apoftol.40. &4i.qut
referuntur in c.Sint manifeftae,& c.feq.u.q.l.'5: colligitur ex. c. Epilcopi.& ca.
Videntes,ead.cauf.& q.& c. QuiaIoannes.& ca.Fixum.ii.q.^. Septimo tandem
nobis opitulatur, qu6d non folum coramunis , fed etiam omnium viia eft opi-
nio',iure communinonpofTebeneficiariosdereditibus beneficiorumteftari in
vllos vfus profanos^autfuperfluosrneque etiam in pauperes &alia operapia^
Yt conftatper Pan.And«SicuL& Peruf.inrub.de teft.& per alios abeis citatos.

C 0 "t^ FVTz^TI 0 FVRT) ^ M E IS!^
torttm contrarite o^iniantt,

SVMUARIVM.
Bonorum 'Ecdef^verm Dominm efl chriHuiynoiiJhlumgeneralirAtione,
quia ojKniafant eim,fedttiamjpecidi : & ita bemficiarij funt quidam
eiws procuratores.num. r.
Confuetudo, vt Beneficiarij pro lihito tcBentur de reditihm ecckfiaUicls^
nulLhi efi, &ficuhi effet^onvaleret, num.i. ^uia contra legem natura-
tem cffet. num.x.
frAcepa Becalogi funtleges naturales y & confequenter prxceptum de non
furandojiHmero y^updmuttis modisinfiringituraiHmero ^.& j.

R E D I T I B V S Q_V ^4: S T. I I I. 1^9

Bcna EccUff^ expre(f€veltacitc,onerldAndifuperflii4 o^eribM piis JhhieSfa,

numero 4.
Leg€pa5forumy<juia naturalii efl,obliganturetiam Papd cr Reges. nu.4.
Tradiiio K^pofiolica & EccUJiafro diuina lege tenenda.num. 6,
InteEiBus c.Relatum.z.de teBam.ab N.datus^refJlitur.num.j ,
Papa Ugihushumanls exemptm , Ugi dc non teUando pro Ubito , qucmod^

Jubiicitur.num.%.
ConHitutio interpretans,in terminis intcrpretatd intclligenda. num. 7 .

1 1. Monco , prxfatum N. contra fententiam rcceptam s.ffirmare •, omncs
beneficiarios ponTc perindetcftaridereditibus fuisecclefiafticis, ac dcbono- x
rum patrimonialium rcditibus. Cuiusfundamcnra nilobftanr. Non primum,
fundatum in c.i.de cleric.non rcfid. libr.cT. quatenus fignificat fragilirer a con-
trario fenfu, bcneficiarium fieri Dominum diilributionum, quas interefTendo
diuiniSjIucratur; & pcrconfecutionem, omnium redituumfuibeneficij. Nam
conrrarium probant in fcnfu dire<5lo omniailla iura, quxin quxft. r. monito
XX II II. cirauimus:quatenusdeterminant D.N.IefumChriftum efteverum
Dominum omnium bonorum ccclefiafticorum ; non folum illa gcnerali ra-
tione,qu6d Domini cft terra & plcnitudo eius,P(alm.if.5<: ca. Quo lure.S.dift.
fcd etiam fpeciali ratione, & humana difpofitione, ficut alij omnes-, beneficia-
riosautcm cfl^e ciifpenfatores,&procuratores eius. Etquia licec aliquoiargo
modo dicipcfllntDomini, non tamen poftuntdici abfoluti, fcd aftri(5bi-, vt fc
fuftcntatis, rcliqua piis opcribus impendant, vt late diAum eft, in q. r. monito
XL 1 1 1 1. rcfpondendo latiflime pratfato c.i.Non obftat etiam fecundum,fci-
licet;qu6dconfuetudovbique gentium idhabet.Tum,qu6dinquift.i.monito
L.probauunusid efte falfiflimum, adco quod nullibi gentium fitconfuetudo ^
tamlibere tcftandi de reditibusecclefiafticis, ac patrimonialibuslaicis. Tum,
quia tenendura eft , quod confuetudo bencficiariorum , ^\ qua cfl^?t tcftandi ad
libitum dereditibusecclefiallicis,nil valeret. Primo quidc,qu6dopinio com-
munis idhibetjquamctiamipfo N.atceftante inca.^.i.parr.tcnct P.inor.in c.
Cum in officiis,nu.y.de teftam.& in ca.i.dc ecclef.a:dific.(8<: alij complures, quos
rcfcrtReucrendifEpifcopusSegobicnfisDidrcusaLeyua,fiucCouarrubiasin
c.Cum inofliciis,num.p.deteftam.quidicunteameflccomtT;unem, ^ei aflcn-
tire omncs ferc in c.r.de teftam.& in c. Rc!arum.2.eod.tit.& in c.final.de pecuL
cleric.quamuis ipfc N.magnopcrc laboret fruftra ponderando minutatim ver-
baaliquorum do6torumad fuadendumdubium eire, an fitcommunis. Nam,
Guicquid ipfc dicat, non folum communis, {^^ omnium fcre opinio habct, non
valereconfuetudmcm ; vt beneficiarij pcrindc teftentur pro Kbiro de omnibus
reditibus ecclefiafticis,ac de patrimoniahbus.Quod etiam tenuit Rochus Cur-
tius inc.fin.dcconfucrud.fol. iz.coI.^.&Philippus Ptruf. in rubric.de tcftam.
col. 25. &C0L31.& Caiet.in Sec.i.q.Sf.arr.y. Quam & 'v^{z ante annos triginta
etiara pra;fato Reucrendiflimo audience me,di<3:ando ecathedra, confirmaui
Salmancicar. Nam & fi aliqui do<5l:ores dicnnt illam , vel illam confucrudinem
leftandi dt i]!i\% , aut illis rcditibus vaitre:rarifllmi taincn funt , qui aufi fucrint

i<jo APOLOGI^ LIBRI DE

dicere id,quod prxfatus N.ait,valercj vc ad Iibitum omnes bencficfarfj de om-
nibusreditibvisecclefiafticiSjperindeacde patrimonialibus,teftenrur,Seaindo
; probatur, quod hoc eft adco vcrum, vt quamuis ncmo id tenuiflet, deberet ra-
men tcneri:eo quod omnia decem pra?cepta Decalogi,de quo Exod.io,&' glof.
in ca. Quid in omnibus^^i.q.y.funt leges diuinaj^imo & naturales, iuxta dodci-
namThomae receptam,inSec.i.q.iii.art.5.&rin j.dift.jy.q.i.art.^.vbi commu-
nisid tenet,pr2fertimMaior.4.i.Neque Scotusin effecSr-jjquo ad hoc propo-
{itum,di{rcntit:w^perconfecutionem,feptimumde non furando,& decimum
dcnon concupifcendo rem alien3m,erunc talesj iuxca I.r. fF.de furt. Acbentfi-
ciarius,qui contrafententiamreceptam vtitur contraria ipfiusN. contra eas
facit, vt probatum eft in q.i.monito XXVII. &XXXIX. rationibus fir-
mi flimis j quarum fummatim repetitarum , Prima eft ; quod non folum eas m-
fringit is, qui alienumfuratur aut rapit, fedetiamis, quireaIiena,contravo-
luntatcm Domini vtitur.§. Furtum.Inflit.de oblig.qure ex del"dt. nafcuntur: 8c
quodquide reditibus bencficijfui contraprarfatam fentenciam receptam te-
ftatur,vtitur bonis ecclefiafticis contra voluntatem D.N. Icfu Chrifl^cuius illa
vera effe fup.q.i. mon. X X 1 1 1 1. probauimus-,&: eius Ecclefiac,cui adminiftra-
tionem ille commifit,vt ibidem monflratum fuit.Secunda,quia etiam infringit
4 prxfata duo pr.tcepta is, qui pa6ta & conuentiones non feruat , ctiam fi Papa
fit,Imperator,aut Rex.c.i.de probat.Uc c.i. de natur.feud.«Sc 1.1* flF.de pad. Sc ibi
per Bald.allegantem Magiflrum Sentent.qui licet ad feruandum fuas leges hu-
manas cogi ncqueant.l.Digna vox.C.de legib.& c. Propofuit,dc concelT.prarb^
funt tamen obligati ad feruandas conuenciones cam eis initas virtute prasce-
. ptijquod eft lex naturalis,& inter Ecclefiam, &: miniftros ipfius,negotia Chri-
ftiprocurantes,&popuIumChrifl:ianum,qui eitatabonaconculir, fuic(vcfup.
d. q. mon. XXVII. probacum eft) conuencio falcem cacita, qax cancum valec
quancum exprefra.l.Labeo,& I.Icem quia.flF.de pa6t.vcminiftri eius,id quod fu-
percft eis, accepca fua,qua2 honeftafic,fuftencacione,cribuercnc pauperibus vel
aliis operibus piis. Cui confequens eft^necefTarium efTe, vt eis,&: non aliis cri-
buancur.Cum aucem palam fir,confuetudinem contra ius naturale aut diuinum
nihil valere,efreque corruptelam per c.Qus! contra.& c.Mala.S.diftindt.palam
ouoque erit,eam de qua Ioquimur,efre (vtCaietanusdixit)corruptela.& hsre-
fim,vel illi proximum,dicere ilIamvalere,vtPctrus Sotusrelatusind.i.q.n.38.
(ignificauit , & fatis Archid. ibidem etiam relatus expreflit^Tertia , quod etiam
tranfgreditur ha?c duo praccepta, & leges naturales^qui re in alium vfum acce-
pta,vtitur in alium: ficut qui mulam in Salmanticam commodatara, ducit Bur-
pos.§.Furtum, deoblig. quxexdelidi.Atbeneficiarij ,quiopinione contraria
recertx vtuntur,hocfaciunc: qijandoquiderareditibusin alium vfumdatis,ia
. alium vfumlonge diuerfum vtuntur^ Quarta, quod etiam didaduopraccepta
tranfgreditur, quiquoddebetinon foluit eicui debet j&quifenoncxoncrac
iniun<5l:o ei onere, quando&quomodo tenetur. Quoniam in effedu eft alie-
num accipere autretinere,c.Saepe,dereftit.fpoliat.&Thom.inScc.i.q.(ji. art.
fin.& probattotustituIus.flr.de condit.&demonftratJ.i.&i.C.dedonat.quae
fub modo. At qui praefata fuperflua detinet, aut non tribuit paupenbus,aut do-
nat dimtibus rationc cognacionis,an[ucitiae,vanitatis,auc vitij jnon fe exonerar^

nec^uQ

i

REDITIBVS Qjy^ST. III. Kfi

neque foluit cui dchetrquandoquidem, ea ex quibus colliguntur, collata funt ei
cum onere dandi pauperibus. Tertio probatur , quod non valeat pra;fata con-
fuetudorquia ex fine.c.i.& principio cap.^.A(^orum,adiu(3:o.c. Videntes,iz.q.i.
ex vna parte,& c.Futuram,ead.canr.&: quxfl.cx alrcra,ex Clcmen te in locis Ai-
pra.q.i.mon.XXIIII.&LXXVII.citatis,coIligiturfenrentiamcommunemefre
tradirionem Apoftolicam & Ecclefiap, vt miniftri primum,dcinde pauperes fi-
delesalantur.Etomnis traditioApoftoIorum,afuccciroribus corum velutipcr ^
manus fufccpta vel obferuata,pro diuina inftirutione tcncnda cll.c.EccIefiafti-
carum,&c.In his.ii.diftin. Quarto,probaturidcm, co quod bonaecclcfiaflica
funt bona Chrifli,& non Prarlatorum Ecclcfi^,etiam iure natutali & diuino,vt
irrcfragnbiliterprobatum cft inmon.XXIIII.qu.i.Etpcrfupraproximedi6ta
probatumcfl:-,quodtraditioncApofl:olorumdccl3ratumcfl,intcntioncm.D.N.
lefu Chrifli fuilfe , vt illa in fola opcra pia impendantur. Ergo iuris diuini efl,
vcl eia-quipolIcntis,neeam aliosvfusquampia opcraimpcndantur.Quinto,
quodadhoceflcafus in capituIoRelatum. i.dctcflamcn.qucm pofl & ante
aliosmuItumcomendatRochusvbifupra;quatcnus ibilnnoc.III. declarando
concilium Latcranenfc, quod in cap. Cum in officiis eod.tit.haber,quxfita per
clericos cx bonis ecclefia:, pofl mortem eoril pertinere ad corum ecclefias, fiue
moriantuf teflari,fiue inteflati, ait, procedere illud tam in mcbilibus , quam in
immobilibus.-fubdens tamen,non effe cofuctudinis improbandar,vt aliqua mo-
bilia pauperibus, & religiofis locis, & illis qui viucnti fcruierant, fiue fint con-
fanguineifiue alii,aliquaiuxtaferuitij mcritumconferantur. Perquodclarefi-
gnificat,eam folamteflandiconfuctudin.cmdc reditibus ecclefiaflicis valcre,
per quam rclinquuntur bona in pia opera,veI in iuftam obfcquiorum remune-
rationem, Neq^ obftat, quod prxfatus N.vclit intclligere illum textum de ipfis
bonis flabilibus ecclefiafiicis,& non dc reditibus corum,ad adminiflrationem
redtoris eius pertinetibus.Tum,quia hoc cfl: velle nouare omnia reccpta.Tum,
quod vna con/litutio interpretans alia,intelligeda efl in terminis interpretata?.
Auth.Ha?c confIitutio.§. Harc igitur.ColI.^?. Sz c.Cum in officns, eiufdem tituli,
quodibideclaratlnnoc.IoquiturdercditibusEccIcfiarperrincntibusadeiusre-
d:orcm.Tum,quodipfcmetInnoc.in d.cap.ReIatum.VcrfCartcrum,cIarede-
monflrat-,fede rcditibusEcckfia^Ioqui, &nondebonisaliisflabilibusEccIe-
fisejquatenus ait,ea qus prxdixit,non cfTe intelligcnda de his qune cx haeredita-
tc,velartificio,autdo(5trinaproueniunr:quoniamilladiftnbucrurproarbitrio
dcccdcntis. Palam ponens difTerentiam inter quarfita cx bonis Ecclefja^, Sc alia
aliunde quxfira. Iraquc in efFccflu probat,varcre confuetudinc teflandi de qujc-
fitis ex bonis Ecclefix in operapia:non autem in alia. Qua?,vt poftea dicemus,
efl: vera c6clufio,& rcfolutio. Scxro,idcm probatur,quod Papae funt omni lcgc
humanafupcriorcs,nequeobliganrur eaquatcnuscfihumana.cap.CuncStaper
mundum.jp.q.^.c.Propofuitjdcconccfr.prafb.l.Princcps.fF.dercgib. At Paparli-
gantur legc de non ttftando ad profana de reditibus Papatus;quianon permit-
tit Ecclcfia, ncque fucccfTorcs corum talia teftamcnta cxcqui. Imo prxfata eo-
rurabona dcfcruntur ad eum, quem Camerarium , feu Camarlengum vocant:
cuius officium morte Summi Potificis non finitur.Clcm; Ne Romani.§.coprOr-
uifojdc cic^. vbibona glo.in propofitum noftrum. Ergo lexdc non tcftando

X

i€x APOLOGI^LIBRI DE

sA profanadc reJitibus ecclcnaflids, non eft cantum humana , fed etiam natu-

ralis vel diuina. Neque obftar diccre ex aduerfo , quod Paparura fiue Pontifi-

ctjm Maximoruni teftamenta, non admictuntur, etiam ad pias caufas fa(5la ; vc

ipfemec dixi in pritato libcUo.q.j. Sc quod ita hoc argumentu non probat plus

de confuetudinc rcftandi adprofana, quam ad pia.Et ipfe fatcor in prarfata q.^.

Icgemdc non teftando de leditibusccclefiafticis ad pia opera, folum cfTehuma

nam,&: nonnacuralem,nequediuinam. Non,inquam, hocobflac. Tum,qu6d

fufficic in eo propofico,qu6d probcc Icgem de non ceflando ad profanaeile di-

ujnam vcl nacuralcm. Tum,qu6dalia racioneimpedicurcxccucioccllamenco-

rum Poncificum Maximorum ad profana ; &c alia ceflamctorum ad piarquia illa

impeditur, co quod func concra legem naruralem, vel diuinam-, hxc vero, quia

cuTinia reli(fta in pios vfus de rcdicibus eccleflafticis poreft vercere Papa ia

alios.Clem.Quia contingic,derclig.domib. &ricali:cccirorpoteflbonarelidla

a prscefTore in vnum vfum pium , conuercere in alium \ & longc Lcilius quara

ea.quslaicirclinquunc dcbonisfuisprofanis. Quoniam relidla ab his non

pofTec fine iufla caufa , vc facis declarauic concilium Tridenc.fefT.i^.cap.^. de re-

' formac. Relidla vero Papx poffec conuercerc pro voluncate fua , vel cerce pro

longe minori caufarquia func rclida dc bonis fuapce nacura piis vfibus dedica-

tis. Sepcimo facic, qu6d cum in anciqua, Sc parce decifa.c. Ad h2EC,de tcflani.vt

refercIoan.And.in Mercurial.reg.Nemo plus,de regul.iur.lib.6'. erantquxdam

verba, quibus fignificabatur, valere huiufmodi confuetudinem : qu3e tamen in

hac, quam habemus authentica compilatione , fublata fuerunt; ik non alia ra-

tione,quam quia illud quod illa verba fignificabant,licet forte non probarent,

erat contra legcm naturalem, vel diuinam, per prxdidla. Nam ratio, quam N.

reddit, fcilicetj quod illaconfuetudo,dequa ibi, erat aUquaparticuIaris, & ne

amplius ferpcret , & ne per illam daretur occafio eam extendendi , & alias ge-

nerandi^fueruntfublatailla verba. Quiafatetur, legem meliorem efTejUon te-

flaricIericos,quamtcftari. Illa,inquam, ratio nihil valet. Tum, quia efl mera

diuinatio,^ fomnium,vt ex fe patet.Tum,quia leges prouidere quidem folenr,

n£ confuetudines praus, qus funt contra leges nacurales vel diuinas, orianrur:

non tamenne orirecuriIl.T,qu2funtracionabiles,IicecUntconcraIeges huma-

nas,& non tam vciles ac illx.c.fi.de confuet. Eticacum,ipfofacentc,prouifura

fueric in decidendo prarfacum capitulum , Ad hic, ne orirentur alia: huiulinodi

confuetudinesjpalam colligitur hanc efreprauam,& dire^e vel indirede con-

tra legem naturalem vel diuinam, ac per confecutionem inualidam. Tum,quia

fi N.opinio eflfet vera,videhceti quod beneficiari) perinde pofllnt difponcre in

vita & in morte de reditibus ecclefiafticis,ac de patrimoniaIibus,rationabihor

profedo effet confuetudo teftandi pro Iibito,quam contraria. Quare neq; illa

opinio eft vera:& ratio tollendi verba pra:£ata, fuitj quia contra legem natura-

lem vel diuinam erat confuetudo fignificata per ea , iSc ita nullatenus tolerabi-

lis.c.Suntqmdam,zj.q.i.c.Qu3e contra 8.diftm<^.

SVM M A RIVM,

Conjhetudo ,vthemfciarim prcifiatfriUfffi vnitn vel altcrius mnifoft

morttm.

k

REDiTiBVS ay^sr, III. iS^

monem , valida. numm i. Bt quomodo intcUigenda remifmt tiu-

mero i.
Confuemdo defogat legi , quatenm efi humana , non quatentt^ ej naturdis,

veldiuina.nw^.
Confuetudo dericorum tejlandi ad lihitum a Pa^a , non toleratur in Italia,

necaltbi.nu.^,
Nec af^robaripotefiabvHapotefiate httmana,cum ejfet contra diuinam ath

thoritatem. nu.eod.
Fermtpo duplexyaltera efU£frobat, altera cfuatanttinonfunit.hurtisjpeciei

ejfe illam, quafermitttturalicubi confuetudo clericorum tejiandi adltbi-

ttim, & (jua de caufa.nu.^*
Confuetudo ttfandi ettam adpia , non ejl in J1''f^ania Bftfcofis : videtur au-

tem cjfe tnfenortbu^, cjud tamen nec illis ejt tn Italia , nec in multis far-

tibui Galliiejinefacultate Epfcoforum.nu,6,

III, Moneo,'nihiI etiam obftare proximi moniti conclufioni illa quinque, i
quac in prarfata.q.jjiu.u.eiiam ipfemet mihi oppofui Jrimum eft Extrauagans,
quaeincipit,Sufcepci,Ioan.XXlLquaeeftintit.clecte<a.interExtrauagatesfius,
& in tit.Ne lede vacan.inter Extrauagantes communeijquac approbat coniue-
tudinem,vt bencficiarius percipiat poft mortem reditus bencficij^pnmi aut fe-
cundi anni. Secundum eft,qu6d videtur Innocentius approbare in c. Cum tibi,
dc verb.fignifica.prxfataj confuetudinis valorem; quod ibidem Panorm.anno-
taifedicicur. Tertiumcft,qu6dconfuetudopoteftiegem abrogare humanara.
c.fin. de confuet.I.i.C. Quae fic longa confuetudo, qualis videtur efte hxc, pro-
hibens beneficiariis hanc teftamenti fadionem \ & quod contra eam eft gene-
ralisconfuetudo. Quartum,qu6dbeneficiarij vidcntur domini fuorumredi-
tuum.c.i.de cleric. non refident.hb.(^. per locum a contrario fenfuj & quod do-
minuscuiufque rei potcft pro libito de eadifponere, atque teftiri.l.Si quis vi.f.
Diffcr entia.tf.de acquir.poftlir.l.i.ff.adlcgemFalcid.I.i.C.de Sncrofan6t.Eccl.
Quintum , quod fummus Pontifex cumnon puniat beneficiarios tcftamenta
facientes,fatis videtur legemid prohibentcm abrogare vclle,cum alioqui pec-
carent.argumenc.cap.Quincgligunc.&cap.Refecand2.2j.quxftio.4-cap.Qu!
confentit. 83. diftind. Ad quae argumenca parum vrgcntia fic refpondctur. Ad
primum quidem codcm omnino modo , quo rcfpondimus fupra quxft.i.moni-
to XLVIII. defendendo non probari per illamvalcre confucrudincmdifpo-
nendi ad hbitum de reditibus ccclcfiafticis inter viuos , neque teftando. Ad fe-
cundum rcfpondemus,Primum quod Inn.in allcgato c.Ciuti cibi, de verb.fign.
non aftcric eirc vllam confuecudinesn ccftandi clericorum, ncq-, de poccftate ce-
/landi loquicur, fed de poceftacc ordinandi, quam ordinncioncm gioir.in eod.c.
rcferc ad ordmadoncm inccr viuosfacicndam,:uxca conftitucione Aiex.III. po-
fitam in dx.Ad hvTc. Deinde,qu6d quamuis Innoc.ibi cam confuetudincm prae-
fupponcretjintcUigendustaraen foret de confuetudiiie tcftandi in pics,& non

X 2.

1*4 APOLOGIiC LIBRI DE

m profancs vfiK, iuxta fupradidtain refponfione argumenti primi, remjfiTaad
monitumXLVIII.quxft.primx. Ad tertiumrefpondemus.priraofatendocon-
3 fuetudinem poflc mdubie derogarc legi humanx , quatcnus cft humana.ca.fin,
dcconfuetud.fednon quatenus ill-icopleditur legem naturalem,autdiuinam.
c.Quac con tra more<;.8.dift.&' latc Fcly.in c.i.de tt eug.& pac.Et fiibinde fateor,
confuetudinem pofrebcneficiariisooncedcre facultatem tcftandiinpiosvfus,
cum id legetantum humana prohibcatur : fed non tcftandi in vfus profanosj
cum id lege naturali comprchenfa in fcptimo pr.Tceptd fit interdid:um,vt pro-
batum fuit fupra q.i. monit. XXI. Sc XXXIX. Sccundo , refpondeo , ncgando
plane id quod hoc argumentum fupponit,vidcIicct-, Cofuerudinem generalem
vbiquc vigerc , vt bcneficiarij ad libitum teftari poflint : contrarium enim effi-
caciter monftratum fuitfupra ead.qu.mon. 11. & q.i.monit. L. Ad quartum re-
fpondcmns , inficiantes apcrtc •, beneficiarios efic dominos redituum ecclefia-
fl;icorum,falrem hbercs,&:abfoluLOS,ficutifuntredituumfuorumpatnmonia-
luirn, Sc quafi patrimonialium, & vt laici fuorum bonorum: fed folum difpcn-
fatorcs,vcIdominiaftri(Sti &obligati,vtvi(ftufibihoneftoretento,qua^fuper-
fluunt elargiantur pauperihus:quia fupra q.i.mon.XXIIII. cfticaciflime proba-
tum fui t,foIum lefum Chriftum D. N.eirc verum dominum omnium bonorum
ccclefiafticorum, non fclum ea gencrali ratione, qua Domini eft tcrra, & ple-
nirudo eJus,Pfal.25.& c.Quo iurc.S.dift.fcd etiam {peciali,qua alius quilibct eft
iurc g-cntium rcifuardominus ^&rpcr eumimmediare conccflam cfleadmini-
ftiationem eorum Ecclcfix vel Pap2r,& mcdiate aliisPra:Iatis,& beneficiariis,
per titulos canonicos fupradido modo reftridam. Ad qaintum,negamus pri-
mo;fummos Pontificcs tolcrarc vbique prsfatam confuetudinem : quia palam
eft non tolerare illam in ltalia,vt latiusmonftramus in commentario.cap.Non
liceat Papi.ii.q.i.quem cum hac Apologia componimus. Secundo, etiam ne-
gamus, videri fummos Potifices voluifle legem prxdi^a.m abolere, ex eo quod
bencficiariostcftamentafacicntesnon punierinr. Primum,quiafuperiornon
videturlegem a felatam, a fubdttifque receptam abrogare,eo quod tranfgret-
forcseiusnon puniat.c.Cum iam dudum,depra;ben.gIo.c.Omnis,dift.5.&lare
Fclyn.in c.i.de treug.& pac.fup.glolT.illius fingularis vcrf. Noua lex. Sc conftat
hanc legem communem,fuifle receptiflimam. Item,quia legem naturalem,aut
diuinam pofitiuam, nequeunt fuperiores,vtmaximeid velinr,ac exprelfim ca-
ucant, tollcre.QuiaIegemaioris,minornontolIit.Clem.NeRomani,deele(5l;.
cap.Cum inferior,dc maiorit.& obcd.Neque etiam circa eam indulgere feu di-
fpen(arefineiuftacaufa.gIofc.Noneft,devoto,&c.Quanto,deiureiuran.No-
taturlatcinc.Qujein ecclefiarum,deconftir. Etlexprohibens reftamentifa-
«Stioncm de reditibus ecclefiafticis in vfus profanos,cft naturalis,comprehenfa
in fcptimo Dccalogi prseccpto, vt eam fuperius explicuimus in hac ead.quieft.5.
monir. II. & latius.q.i.raon.XXL&XXXIX. Et fubinde,nec tacite nec exprefl^e
hanc legcm fupcriorcs tollerc poflunt*,neccircailIamdifpenfare fineiufta cau-
fa,v t luculenter Panor.docet in repet.c. Cum eflfes.num.ip. de tcftam. Quae di-
fpenfatio rei^c fa(fla, dcclaratio effe^flu ipfo iudicanda eft,iuxra Thom.Quod-
lib.^.artic.ij.&Quodlib.p.art.iy.&Maiorin j.diftindlio.i^. qua:ft.ii.& melius
in 3.diftin(itione37.quiftio. li.vbiScotus fubtiliterde duplicidifpenfatione.

Negamus

R E D I T I B V S QJ^ i£ S T. III. iq

Ncf^amus icemid,quod infinuatur in fine praefatiquinti argumcnd, rcil^ccti
fummosPontilices, aliofqucprxlatos permirtentcs tcrtamenta bcncficiaiio- f
rum, nonfadta priusabrogationehuiusicgis, pcccarc. Primum, quianon il!a
permittuntapprobandojfedfolumnon punicndo,ad alMraaiora damnacui-
tand3,&: aliosfinesbonos:quod fieri poteft, iuxtaglolTam celcbrcm ab om-
nibus reccptam in ca.Omnis.5. difl:in(5t. & inca. Merctrices. jz.quxil.^. <?c
Io.Andr.inMercuria!.ca.Pcccatum,de rcg.iur.libr. 6". receprus vbiquc,qui his
duas fpccics permi(Iionis exprcflir. Qui etiam rationc Ecciciia , mulca obfcoc-
na incarnifpriuiofieri impune pcrmictit. ca. Deniquc ^.diftindl. multamquc
proftibuii,feu lupanaris fornicationcm impunitam omittir:fcd non idco idhqc
approbare cenfetur, d.ca. Merctrices-, necfi vellec^ponTcc, contraiuris diuin»
pcohibitionem. ca.Sunt quidam. i^. qua:ft. r. &hacrationenonfunt diccndi
perperamagercfiipcriores, huius iegistranfgrclToresnon piedlcndo, ad eui-
tanda plura & maiora damna litium, iurgiorum, inimiciciarum , &■ fumpcuum,
qu.xin dies oriuntur-,exquirendo,an 8c qualicer,ac quaccnus circa prardi<5ta be-
neficiariiexcefTerinCj^»: moucndoliccsaducrfuscorumhrrcdcs. Quod profe-
<Sto eflcc licibus , & fcandalis implere orbem , cum paruo commodo j eo quod
mulcis modis (c poflenc ha:redes dcfendefe,aIlegando mulras racioncs, quibus
dirponerepocefl:beneficiarius,cam in morce,quam in viia ad libicumde om-
nibus rcdicibus fui bcncficij-, vel dc aliqua eorum parcc, qux coUigi polfunc cx
prarfaro libcllo.quarft.i.anum.^S.vfqucin fincm.& in hocfupra.quefl.i.a mon.
L X X V. vfque m finem ranguntur,&: t cfumuntur infra,mon.vlt. Quarc mul-
to fatiuseft committere iftaomniaconfcientiarbcncficiatiorum , vt rationcm
ipfi debitam ineant,& illam reddant Deo,qui indubic petiturus cft eam exaAe
•iftorumredituumfuaradminiftrationicommiflbrum. Ad quod etiam refpcxic -
lcx Regia Hifpaniarin pecic.S^.incuriisfcucomiciisVallifoIcci^anni 1^33. ibi.
{y fobre Ias herertciAS de los clericos,V7a)jdamos cfuefe guarde la coHumhre^ ojue
ctieHo fe ha tenido ,j defdc agora fe den las prouifones ^ ^ue fueren necejfaria*
fara quefeguarde la dicha coHumbre ) rcfpexifle , mquam, vidccur , quacenus
prafcipic feruari clericis confuccudincm,quam circa ccftamenci fadfcionem ob-
tincnc. Necenim menseius latorisfuit^vtomniapaflim teftamcnta beneficia-
riorum tuerctur jnccfi ea fuiftct, iufta foret: fcdtantum voluit quieti Reipub.
confuIere,& feminaria&fomentaIitium,iurgiorum,& fcandalorum pruden-
tifl!imoconfilio fubmouere, acipforum tcftamentorum conditores, fuie ipfo-
rum confcicntixreIinquere,vteorum Deo reddancrationem,exadleeam re-
pofcituro. Qua ratione audio eciam fc.re. Pium 1 1 1 1. vtinfra monitoIX.
tangemus,& latius dcclarauimus fuper ipfiufmct Extrauaganci in commcnc.ca.
Non liceac.ii.quarft.i.qucm cum hac apologia canquam rem ad eam pcrcincn-
tem componimus,ftacuiflcjne ccftamenca clericorum in Vrbc decedencium, m
ius vocarcntur,ficut ante eum vocari folcbanr. Sit itaque hxc conclufio; quod
confuctudo non conccflcric, neque eciam pofllc concedere bcneficiariis te-
ftandi faculcacemde reditibus ccclcfinfticis in profanos vfus,licec in piosfic:
quamuisnecin piosEpifcopis Hifpanisconceflerit^&fi par fic credcrc con-
cefllflx; illam adpiosvfus aliismincribusclericis fxcularibus , & bcneficiariis
in Hifpania : quoniam in Italia id non eire confuecudine conceflum , palam

X 5

i66 APOLOGI/C LIBRI DE

conftat cx pTzdiStz Excrauag.&: aliis quis Paulus III. lulius I IL Paulus 1 1 1 L
PiiTs IIII. & S. D. N. Pius V. ediderunt •, quarura tenores qua parte huc
pertinentjin prajdi<fio c.Non Iiceat,a nobis tranfcribuntur. In aliquibus etiam
partibusGallixnonconfueueruntcIericifineEpifcoporum faculcatc^ vel ali-
quorum aliorum obfcruatione etiamad pia tcllari.

SV MM A R I r M.

"Bpjfropiyejuaratione in Hijpania non teftantur.nam.x,
Bencfinarij minores Eprjcop/s etiamjimpiices,effia ratione non teBantwr.n.t.
Benejiciarms y etiam Epfcoptis y poteji reltncfuere teHandocuivoliterit tarh
tum quantum depatrtmonialtbns deJitgratioJe. nttm.^.

X 1 1 1 1. M3nco,infcrri ex prxditilis, Primumj quoi bona pars rationis, qua
quotidie Siimmus Pontifex per fuos colledlores in Hifpania accipit omnia
ipoIia,feubonaEpifcoporum ,qux relinquunt cempore mortis de reditibus
ecclcfiafticis^omnibus reiedlis teftaraentis,eft-,quta Epifcopinon pofTunt de
illis iure cc(l:ari,pcr pracdidba-,& per texcum in hoc fingularem in c. Quia loaii-.
nes. 12. quift. ^. Dixi, bona pars radonis , quianon efl: toca •, eft enim pars eius,
quodper iusantiquum fcripcum, vel non fcripcum, id ell confuetudinem an-
tiqiiam, vel per nouasExrrauagantes ,funtreferuataipfiPaps-, vtiatius dixi-
mus in Commcntario prxfati.ca.Non liceat Pap.x.n. quxd.i.HiPc eadem ratio
eft , quare Summorum Pontificum tedaraenta a fuccelforibus fuis non reci-
piuntur, quoadredicusecclefiafticos j quando faltemcos adalios quam pios
vfus rcHnquunc. Quin omnia prxdidia eorumbonadsfcruncurad Camera-
riumrcuiusofficium morceSummi Pontificisnonfinicur.Clem,Ne Romani.§»
Eo prouifo, de ele<5l:. vbi bona glolTa in propofinim noftrum, vc prseditftum eft
fuoraead.qiiaeft. mon. 1 1. Dixi, fatccm quo ad alios vfuSjquam pios: quoniara
alia rationc opus eft ad ea infringenda,cum eos in pios relinquercnt,qux pofi-
ta eft in monito 1 1. huiufmcc qu.tftJnfercur item,qu6dnullus omnino benefi-
ciarius ceftari poteft de his rebus , q>ias non liceret ei donarc inter viuos diuiti^
bus propinquis,& amicis,fine refpedu pietatis,auc paupertatis.Namex fupra-
didisliquet, quoadillasomnes ,prohibitamefie beneficiariistcftamenti fa-
dVionem-,& minorempoteftatemcoshaberereftandi,quam donandi.c.Adh^c.
adiundo c.ReIacum.z.dereftam.(5cc.Qu:a Epifcopus.iz.qurft.^.vbi glofiamc-
^ moranda.Infercuriccm,verumefreid,quod Panor.inca. Cum eircs,dcccftam.
num.15.late ac efficacirerprobaccumcommunijContr.i glofiamin c.Pracfenti,
de offic.ord.libr.tJ.videliceCjnulIurabcncfijiarium, qnamlibec firaplicem,pofte
dcreditibusetusccftari. Primum,quiaiurapontiiiciaidprohibencia,generali-
ter de omnibus beneficiariis loquuntur , & ita generalicer func inceiligenda. 1.
De precio. ff. de pt^lic. ca. Solicar, de maiorir. 6c obed. Deinde, quia expreflim
quxdam illorum iurium prohibenc fimplicibus bencficiariis reftamcnca facere,
videlicec.c.Relacumi.deceftam.&c.Epifcopi.^c c.fin.iz.quafft.i.quae' id prohi-
benc canonicis , cjuos efte beacficiarios fimpliccs in confcJTo eft. Tercio , quia

ea<k'ii>

R£DITIBVS Q_Vi€ST. III. idj

eadcm ratio diiSlat adimendam elfe vtrirquc bcncficiariis fimplicibus .5^ curatis
teilamctifadionem, cum vtrorumquebeneficicrumfimplicium &:cnratorum
redttus fint ccclefiaftici,&: bona ecclefiaftica:habcantque fubindc onus adiuii-
(9:um tacite vel exprelTe crogandi iliorum fupcrfiaa pauperibus , vtfupcrius
abunde diilum eft in qusft.Kvbi etiam monito XXVII. &:XXXIX. docui-
mus,reditusfimplicium beneficiorurancquaqiumhbcrius crogaii pofic,q'jam
fcditus aliorum.Inferturetiam ex prididis ratio concilij Agathenfis.c.Si £pi- 5
fcopus.u.nuefl^.vpermittcntisEpifcopOjVtquantumdebonisfuis patrimonia-
libusEccIefiascontulcritjtantundcm pofllt dccedens propinquis, aut quibuj
maluerit rc!irqucrc:quia, fcilicet,tunc .Tquipollentcr feu virtualitcr dc rcditi-
bus fuis pat rimonialibus effedu infpedo teftatur. Et de iquipoUcn tibus idem
cfliudicium.l.fin.ff.mandat.c. Licctexquadam, de tcflib. Infertur etiam,quod
bcneficiarius, quirebus fuispatrimoniahbus, autquafi patrimonialibus, quid-
piampauperibus donauerit, poiret tantundem cx teflamcnto cui volucritrc-
linquereexrcditibus ccclefiafticis^per prifatum.c.Si quis Epifcopus.u.quxfl.^.
&traditPeru'".in rubr.de teftam. col.31. Sicuti etiam benehciarius aliquiddo-
nansEcclefiarmrcrviuosex bonis patrimoniaIibus,potefl deindc tantumdcm
fibi ex bonjs Ecclefi? afiumere.c.Si quis qualibet.ii.qu^fl:.!. vt fupra didtum efr,
quarfl:.!. monito LXXV. &: tradit Peruf. vbi fupra. Q^iod tcmpcrandum efl,
iuxtaPanormitani dodrinam in cap.i.de rerum permurar.&: in reper.ca.Cum
clTes^deteftam.num.^i. puIchrius.Qjio multicxcufari pofTuntj&rimputare rc-
ditibuseccIefiaflicisomnia,quxineIeemofynam expendunt exbonis fuispa-
trimonialibus, vel quafi patrimonialibus , vt tantumdcm cui velint fana con-
fcicntiarelinquere pollint.

SVM M A RIVM,

SemfcUrij dmirJA lege frohibenturteBari de redttihus bemficij ad ^rofi-

na , hnmana vero adfia.num.i.
Concordia negantium & aJJerentium,confuetudinefoJfe induci vt bemfcia-

rif teJientur. num.^,

V. MoneOjinferrietiam e3cprardidlis;qu6dlicetbeneficiarij,dumbcneva-
lenr, imo &: cum a-grotant, pofnnt &: dcbeant intcr viuos omnes f uos reditus i
fupcrfluos, &: qua:fita ex eis,pauperibus &: piis operibusdonare. iuxta hoc. ca.
Hicronymi.&: c.Cafrellas.&: c.Epifcopi.iaquaefl.t. vc lam fuperius didbum efl
in quifl.i. monito XXVII. &: feq. per teflamentum tamcn&: vkimam vo-
lunratcm nequaquampofTuntjncque sgroti neque fani. Infertur etiam quod
alia legc acratioueprohibcntur bcneficiari) tefliaride rcliquis fuorum redi-
tuum in profanos vfusj & alialege ac etiam ratione in vfuspios. Nam lefla-
menri fai^ioin vfus profanosinterdiciturlcgenaturali diuina comprehenfa in
feptimo Dccalogi pra:ctrpro:&: eriam in ratione,qu:E di(ftat repugnare lcgi na-
turali vrire alienain ahum vfumabco in quemacceptafic:&: quod efldcbi-
tum vni,aitcri folucre. Id quod Ute monflratum cft fupra in cadem q. monito

:<si AV OLOGIJE LIBRI DE

lll. &c quifl:. I. monito XXI. iScXXXIX. Quorum vtrumque facft be-
ncficlariuSjdura rcliqua iftorum redituum dcbita pauperibus, vult cx reflamen-
to in profanos vfus relinquere , pcr latc in prxdi<3;ismonitis addu<5ta. Tcftari
vero in pios vfus haudquaquamhaclcge& rationebencficiariis prohibetur.
Cnm teftando in pios vfus^in cum vfum m quem accepcrunr,his reliquis vtan-
tur,&foIuanteifdem,quibusdcbcntur.ProhibcnturautemtcftariIcgecanoni-
ca intendentC',vtbcncficiarii rcliqua ifta intcr viuos,in piaopcraimpcndant,
& vt illorum dcfiderium abiiciant. QuT fuit ratio fcopufque huius prohibitio-
■^ nis,fupra in hac quxft. monito I. declaratus. Infertur etiam exhis, deciiio il-
lius perobfcurx quxftionis^a multis quidcm propofitae,a nemine tamen hadle-
nus radicituscxpIicat.T-, Anfcilicer, confuetudineinducipoflit,vtbeneficiari|
teftari valeanr de reditibus bcneficiorum, abrogandoius communecontra-
rium. Et refpondemus-,nullamomnino confuetudmcm inducere pofTe iflam
teftandi fadlionem , contra iuris communis prohibitionem , in quantum ea in
feptimocontincturpra?ccpto,acIegi concordatnaturali in eo comprehcnfap.
Quandoquidem confuctudo contralegcm naruralcm, &diuinamnullaeft.cl
Qux contramores. (Scc.Mala confuetudo. S.diftindl. &: confequenter nequic
prxflare facultatem teflandi in profanos vfus,cum aduerfetur hoc, vt proxime
& in III. monitodiximus, feptimo prxcepto,& leginaturali ineo compre-
hcnfs. Potefl autem confuetudointroducere, vtinpiosvfus beneficiarij te-
ftenturi cum hoc lege humana tantum prohibeatur,& non naturali , cui dero-
gare potefl confuetudo.c.fin.de confuetud.I.i.C.Qux fit longa confuet.vt pro-
xime explicuimus. Qna radicali, vtitadicam, declaratione, conciliari potefl
opinio irnprobantiumiflamconfuetudinempermittentem reftamenta condc-
rebeneficiariis, quamfereomnes ampleduntur j ex quibus multos retulitde
more D.Didacusind.c.CuminofficiiSjdeteflam.num.c). cum opinione con-
traria paucorum,quos idem retulitibidem. Cui tamen non accedit Hoflicn. in
c.fin.de pecul.cleric.Solum enim ait id cfTe verum fecundum quofdam. Ncque
D.Anton.j.par. tit.io.§. 14. foIumenimait,idfieri, nontamendicicbene fierii,
quamuis quidam pucant eos efTe in illa paucorum opinione. >

SV M M A RI r M,

papa , (fuanto diffcilius potejl ficerefacuUatem teHandi adprofana , quam

ad pia. mm.i.
Fapa,Arfy& quomodo teHaripopt plufjuam alij clerici.num. 1 .
TeBandi facultas de redttihm eccleftaliicis intelligitur ad vftis pios , etiam

fy&c. numero 5.
Priuilegiumitainterpretandum , vt operetur aliquid contra ius communtT

fiddato aliquo talieffe^u, reslringendum , ne alia , pr^Jertim maiorA

operetur.numero 5.

, VI. Moneo,inferrietiamexpra?di«n:is-,qu6d conclufio Panorraitani in c.
Cura elTes, de teftam. num. 30. afTerentisj fummum Pontificem non pcffe cort-

cedcre

REDITIBVS Qjrj^Sr. IIL is^,

cederc Pacultatem teftandide reditibus ecclefiafticis abfqueiufta caura,re/lrin-
genda eft quo ad facuitatem teftandi in profanos vfus ; quia hajc eft contra le-
gem naturs. Et ideo tanta caufa in hoc requiritur , quanta in difpenfatione 8c
relaxatione Icgum naturalium. Non autem eft extendenda, quo ad facultatcm
teftandi in vfus piosrquia hxc legi tantum human^ aduerfaturj& ideo hxc fan-
<^e dari poteft ex caufa longc minori: &fifiatfinevUacaufa,invtroqueforo
■valebitjlicetquc)adforumconfcientiafpeccaretur,faItemvenialiter.Q\iiacoA
tra Icgem fuam poteft fummus Pontifex fine iufta caufa difpefare,adefFe6bum,
vt valeat difpenfatio : imo Sc ad effedlum non peccandi mortalitcr ; imo & ad
efFedum non peccandi venialiter, fi aliqualis caufa iufta putata fubeflet-, vt fa-
tis colligitur ex vtroq^ Thoma Prima.z.q.5)6".art.^.& Sec. i.q.iS^.art.j. Et fi quis
diligentius expendat argumenta Panormitani , intelliget per illa nil aliud prp-
bari. Quae fane noua, aperta,& optimefulcita declaratio eft. Infertur etiam ex
prxdiO:is multo certior & clarior decifio illius quatftionis •, An fummus Ponti-
fex teftari poftitjquam illa nonnihil confufa Perufini in rubri. de teftam.coI.32.
&33.diccntisjPo{rePapam,ficut&reIiquosfimpIicescIcricos.fecundumgIofr.
fing.in I.Cum h.Tredes. C.Qui teftament.face.pofT. Eft enim clarior & profun-
dior rcfponfio •, non pofTe tcftari eum de reditibus ecclcfiafticis ad vfus profa-
nos:quoniamhoccft prohibitumper legem naturalem inclufam in feptimo
prajcepto Dccalogi. Poffe tamen tcftari ad vfus pios : quia hoc eft prohibitum
per folam legem humanam, cui Papa fubie<Slus non eft:faltem quo ad coa(5tio-
nem.cap.Propofuit,de concefr.prajD.& cap.Cunda per mundum.9.q.3.& vter-
queThom.Prima.i.qu.p(7.art.^.Nonobftatidquodaudio,fciIicetjPontilicum
lummorum fuccefTores, prjcdecefTorum teftamenta minime admitterc folere,
etiam fi fint ad vfus pios fadta : quia refponderi poteft per ea quze refpondimus
ead.quxft.mon. III. fcilicetjquod pofTunt efficere, non quidem vt prxcelTorum
fuorum teftamenta in pia operafadba non valeant, fed ne in illa impendantur,
m qux reliquerunt,fcd inaliaqu.Teisvidebunturconuenientiora.Non autem
polifunt iufte efficere , vt illa in vfus infumantur profanos : quia id lege naturali
vetitum eft,pcr fupradida in cad.q.mon.III. & q.i.mon. XXXIX. Infertur eria
ex prafdi^bis tacultate teftandi a fummo Pontifice praclatis, & aliis beneficiariis
eccIefiafticisconcefram,inteIIigcndam efTc in dubio conccfTam advfuspios,
&nonadprofanos,vt deciditBarbat.de pr^ftant.Cardinalium^part.i.q.^.coI.^.
pcxeaquaeipfe allegat , quac paulo plusnos fuperius digeffimus. Etquialicet
omne priuilcgium debet ica intelligi, vt aliquid operetur contra ius commune.
c.In hiSjde priuil.& l.i.ff.ad municipal.dato tamen aliquo quod operetur,in re«
liquis debet reftringi.c.Porro,dc priuileg.l.fi quando.C.de inoffic.teftam.c.i.de
refcripr.vbi pulcherrime Deci.col.^. Vnde,cu praedida facultas fit priuilegium,
& operari poffitefFedum teftandi ad vfus pioscocraius commune , non debec
alium maiorcm efFcdtum operari , fcihcet teftandi ad profanos. Idem quoque
afTcruimusdc priuilcgiotcftandiadquoslibetvfus conccffo nonexprimcndo
profanos eadem ratione. Ec quia facies facultatem generalem,quar ex proprie-
latc verborum poteft comprehendere ea qua: funt dehdba, & non funt deLidaj
non dcbct prxfumi,vclle delinquercj vcl mandare delidturn J. Si procurator.ff ..
de condit.indeb.c.i. de reg. iur.l. Mcrito.fF.pro focio. Dicere autem facultatem

Y

r7o APOLOGIy€ LIBRI DE

iilamgcneralemextendendam cfl'eadvfusprofanos,nilaliudcft, quamin du

bio profiteri Papam peccare,caiifamque peccandi pracftare : quia vc mox dice-

tur,pcccat concedendo id abfque iufta caufa.Facit a fimili,qubd Papaderogan-

do iuri patronatus,non videtur derogare iuri patronatus laicorum,etiam u di-

cat fe derogare iuri quorumcunque patronorum,vt probat Fely.in tradl.Quaa

do littcra: apoflolicx. Infertur etiam ex pracdi^tis , peccare illum , qui priuile-

gio aliquomunitus , e reditibus ecclefiaflicis ad vfus profanos teftatur : quam-

quam id fit apoft:olicum,& in eo exprimatur,vc poflit tcftari ad vfus proranos,

fi abfque iufta caufa ei conceflum fuerit. Quia illa eft difpenfatio contra legem

naturalem diuinam,contraquampriuilegium conceftum fine iuftacaufane-

mini prodcfTe potcft , faltcm quo ad forum interius. glof. adiuni^o textu. cap.

Non cft , de voto. & cap. Quando , de iureiur. Et hanc exiftimo efte caufam,

quare ego nullam hucufque viderim facultatem particularem , in qua fummus

Pontifex exprcfTe conccdatalicui, vtdebonisccclefiafticis indiuites &vfus

pTofanoSjfine paupertatis autpietatis intuitu,teftaripoftit:quamquamvidi

aliquasfacultatcs,quibusteftandifimpliciter&quomodocunquevoluerit,po-

teftatcm concedit. Verum ad vfus profanos huiufmodi difpenfationcsexten-

denda: non funt,pcr fuperius didta. Dixi, particularem facultatem:quia poftea-

quam fcripfi prjpfatum libellum,& in Vrbcm veni,vidi Extrauagante lulij III.

datam Nonis Fcbr.anno i^^jo.cuius tenorem tranfcribo in comment.cap.Non

liceat Paps.u.qu.i. Qua clericis apud Sedem Apoftolicam refidentibus, fit fa-

culcas tefiandi de bonis fuis, etiam ex reditibus ecclefiafticis qusfitis in cogna-

tos & extraneoSjdiuites & pauperes. Quac tamen facultas, vt fuper ead. Excra-

uag. annoto , intelligenda cft qub ad forum exterius tantum : quia fadla fuit, vt

audio, ad tollcndas grauiffimas illas moleftias,qu*E fiebant per miniftros a Ca-

mera deputatos,omnibus clericis acgrotisj annotando, etiam antequam more-

rentur,bona, quse habebat vndecumque quarfitajnc morientibus illis, cognati,

hasredes , & famuli abfconderent , vel amouerent a domibus eorum ea fpolia,

qu2E poft mortem eorum , Camerx Apoftolics debebantur , vc paulo latius di-

cam fupcr didla Extrauag.

SViMfMARIFM.

Teflamefitum teflantts perpriuilegium valet , nulla de tali friuilegiofaSf^

mentione.nuj.
Interpretatio in dubiOyfacienda ita, 'vtaStus valeat. nux,
Princeps regulanter nonpr/tfumitur in duhio vtipotefiatts plenitudine, nip

cum alias aiha non valeret. nu.t.
ludicis fententia fundata incaufa minus fufficienti ,fuflentaturper aliam

fuffcientem.nu.^,
ludexfungens duplicipotefate,prafimitur vti effcaciore.nw^.
Donatioa Regefliofa6ta,val€t:ctiamfinonexprimatfe in idpotefiatls

plenitudine vti.nu.^*

VII. Md

REDITIBVS QJ^^ST. III. 171

VII. Moneo, idin quo inter prarfatum N.& me conuenit} valere tefta- i
mentumeius,quihabctpriuilegiumteftandi, etiamfi tefteturnonexprimendo
fe virtute illius teftari. Primo quidem perl.j.fF.demilir.teftamen.quatenus ha-
bet,militis teftamentum valere, priuilegio militari, etiam fi iure communi vo-
luit teftari,& non adhibuit omnia in id rcquifita. Deindc,qu6d in dubio inter- ,
pretatio debet fieri,vt adus valeat.l. Quoties,de verb. obIigat.& 1. Quoties m
adtionibuSjdc reb.dub. & in cap.Abbate Sandi,de verb.fignif.cum fimil.ibi al-
legatis in glofia, in verb. Valere. Tertio, quod licet Princeps non prxfumatur
in dubio vti plenitudine poteftatis, vt notat Innoc.in cap.Innotuit,de eledl.ta-
men,fi aliter avfbus non valeret, pr.Tfupponitur ca vti, ad hoc vt a^ftus valear^vt
notat Pauf.dc Caftro in I.Ex imperfe(5bo.C.de tcftam. & Alcx.in I.Quanquam. ^
C.de teftam.milit.Qiiarto,qu6d fententia fundata in aliqua lcge parum racien
te, fuftenta^ur per aliam mclius facientem , fecundum Panorm. in cap.Cum cx
oftici),de prxfcript.qucip fequitur ibi Fely.col.ij.ver.Quarta conclufio,qui fu-
periusin($".conciufioneprobauerat,iudicem qui dupliccm potcftatem habet,in
dubio procedcre virturc efficacioris. Non obftat , quod Bald. dixerit in c. i.§.
Item facramenra,de pace iuramen.firm.col.penul.nu.ip.Donarionem faftam a 4
Rege proprio fiho,non valcre, nifi exprefte dicar, fe poteftate Regia id facere.
NamliceteumfequaturFely.inc. Qu3liter&quan.i.col.2.deaccufat.&:Hyp-
polit.ahos referen 3 in fing.ip^". non eft verum. Tum , quia licet iurc communi
donatio inter patrem & fihum in potcftare conftitutum non valeat.l.Donatio-
nes quas parentes.C.de donat.inter vir.& vxorem. 3c l.Fratcr a fratre.ff.de con
dit.indebif.tamen id falht in donatione,quac fit a Rcge filio vt ipfemct Bald.di-
cit vbi fupra,& ali j plures, quos allcgat Tiraquell.in tradt.de nobilit.cap.37.nu.
4^.argum.I.penul.C,de donar.inter virum & vxorem : & quod quifirum ex tali
donatione nt quafi Caftrenfe peculium. iuxta 1. Cum multa.C. de bonis quic li-
ber.& vt fupra dicfkum eft,quando Princeps facit aliquem a(5tum,quem non po
teft facerc nifi vtaturplenitudine poteftatis, etiam in dubio videtur illa vti.

SVMMARIVM,

Te/landifacttltaSynon moritur morte iUam concedentis. nu. t.

Licentid eligendi confejjariumy non exfirat morte illam concedentls. nu. i.

Cratiafdfa non expirat morte ilUmfacientU. nu.i,

Jndulgentia morte concedentls eam, non moritur.nux,

Mandatum morte mandantis re inte^a moritur.nu.x.

Sententia, pr^ceptumjine cognitione latum moritur morteferentis, nu.j.

Licentia non reftdendi morte concedentis non moritur.nu. 4 .

VIII. Moneo,dixifi^e in dido hbcllo q.j.a nu.ii.id,in quo etiam inter praf-
fatum N. & me conucnit, fcilicet ; facultatem fiue licentiam teftandi non mori
mortc conccdentis : licet contrarium tenuerint aliqui , de quibus eft Marianus
SocinusiuniorjConfilio.S^.voIum. I. quod neruofius quam ipfe,& ahj per

Y i

»/1 APOLOGIil^ LIBRI I>E

ea quibus in c. Placuic, nu.55. fccuri Palui. contra qiofdam alios in ^.dift.j. <i
probauimus,ab hinc circiter vigintiodo annos : poteflatem eligendi confefla-
rium a Papa vel Eoifcopo faAam.non expirare morce concedenris.Primo qui-
dem,qu6cl graria fada non expirat mortc concedentis illam^vt cft cafus.cap.Si
cui,de praeb.lib.^. quatenus habet poreftatem alicui collatam ad confcrendum
aliqua bencficia, nulla perfona exprclTa^non expirare morte concedentis:quia
porius efl: gratia, quam mandatum. Deindc, quod c.Si fuper gratia,dc ofEc.de-
leg.l ib.<J. habet n on folum gr atia durare p . fl: mortem cam facien tis , fed etiam
mandarumeiusexecutoriumfimulcumeafa6tum.Tertio,qu6dgIof.memora-
bilisinCIem.Dudum,defepulc.§.Statuimus.Vcr.Acdeindc,inVerb.Concefle-
runtjhabct liccntiam fratribus prjefentatis conceflam,non cxpirare morte con
cedentis. Pro qua eft text.in Extrauag.lnter cun£tas.§.Duos,de pnuil. Quarto;
qu6d glof.illa celebrata.c.Cum ex eo,dc elcdl.libr.6". Verb.Septennium, & fln-
gularis putata a Romano, fing.yiy. habct •, Difpcnfationem ab Epifcopo ftudij
Caufa fad:am parocho ad feptennium de non refidcndo, rcuocari pcr eum non
pofl^e ; & afortiori per eius mortem non reuocari: cum reuocatio exprefla flc
potentiortacita,qu2Bfitpermortcm.l.4.fF.locar.Qumto,facuIcasordinesacd-
piendi a quocunque malucris Epifcopo,non expirat conccdencis morte,fecun-
dum Card.rcceptum in CIem.fin.de elcdt.q.^.Ec quod licenria conceflacuipiam
celebrandi in domo fua,non expirat morcc concedecis.Rota in antiq.decif.j8o.
Camerarius. Sexto,qu6d gratia a Papa fa6ta,fimulac ipfius manu fignatur,per-
fc<5i:a eft-, & non expirat morte ipfius. per citata a Fely.'in rubr.de conftir.col.4,
Septimo,Innoc.receptus ait in cap.Quod translationem, de ofiic.deleg.Indul-
gentias a legatis conceflas , finita eorum legatione durare. Non obftat , quod
mandatum re integra morte mandancis moritur.c. Gracum. & c. Relatum,cum
ibi annotat.deoffic.deleg.I.Mandacum.C.eod. Quiaaliudeft inmandatodc
faciendo aliquid , de quo illa iura loquuntunaliud de gratia, licencia, vel facul-
tate cuipiam fa<3:a,de qua nos agimus. Non obftat,quod fententia, qua excom^
municantur omnes furtum committentes,expirat morte illam proferentis.glo.
recepta in c A nobis.i.de fent.cxcom.Quia aliud eft de fentetia poenali,&con-
ditionaliterfinecaufaccognirione iata : aliud de concefllione fauorabiIi,& gra-
tia-,vt exprefle annotat Panor.in illo c.penul.de cleric.no refid. Hoc ipfo modo
diluitur & I.fi.ff .de pocn.qus habct, Inhibitionem artis exerceda: aUcui fadlam,
morte vei depofitione inhibentis cxpirarc. Loquitur enim de iudicis prarcepto
inhibitoriofinecaufajcognitionelato,quod mhibentis officio finito,iplum
quoque finitur. Non obftat etiam glof. penult.de cleri.non refident. quatenus
videmr habere, quod licentia cuipiam de non refidendo concefTa, morte con-
cedentis expirat. Quia primo illa ipfa in fine videtur in contrarium inclinare,
dum aic •, eiufmodi licenriam dc non refidendo ab Epifcopo conccfTam , poflc
per fuccefTorem rcuocarij & ita innuic , eam morte concedcntis non cfle reuo-
catam. Etquiailla glof. quatcnus concrarium fencire potefl , reprobatur pcr
Ioan.And.Card. Panor.& communem ibidem.

SVMMARIVM,
TeUandi facultas nonjiniturferfrimumtcHandi a^ttm. mm.h

Di

R E D I T I B V S QJ/ ^ S T, III. 17J

T)t/hoJitio fecundum materUm intelligendd. num. 1.
VerbA defrimo a6fti tantum ejfe intclligenda^cfuomedo limitafur. num.$,
Regula l.Boues.^.Hoc fermonejf.de vtrh.figmfquomodo intelligitur.n.i,
TeHamento nil iuris qumtur ante mortem. num. 4.

I X. Moneo , tenuifl!e me etiam in dida quaeflione 3. a num.ii. Faculratcm
teftandia Papaconcenam , non confumi per primum tcftandi adum , contra ^
fententiam Pbilippi Decij inconf.^ii.quem fcquuntur aliquot recentiores , &
in his Tiraquel.in l.Boues.§.Hoc fermone.ff.de verb. fignif. col. final. num. 78.
qui dicunt,tcftamentum primum valiturum,&: non fccundum:& conrra quan-
dam poftillam pra:fati confilij *, quar habct, neutrum valere, non quidcm prius,
quia teflator non perfeucrac in eorneque pofterius,quia tcftandi facultas intel-
ligenda eratdeprimo tcftamento^ quasopmiones refellimus ibi. Primo qui-
dem,quia videntur magis fundatsc in rigore verborum , quam inintentionc
gratiam & facultatem concedcntis, contra cap. Intelligentia, de vcrborum
(ignif Secundo, quiadifpofitio debetintclligifecundum naturam materia:fu-
perquafir.arg.l.Incontradlibus.§.fin.C.denonnumcr.pecun.l.Si vno.ff.Locat. t
lednatura teftandi eft deambulatoria atque mutabilisvfque ad mortem.c.Vl-
tima voIuntas.ij.q.i.cap.CumMarths,de celcb.mifT.Tertio^quia inconfcffo
cfl:,eumqui eiufmodi facuItatemhabet,poflcprimumteftamentum reuocarej
alioquin non eflct tam teftamcntum , quam contra^us.I. Sicut ab initio. C. de
a<fbion.& obligation.&: fequeretur , quod ponTct quis Icgem ponere in teflado,
a qua nonpoflfet ipfe rccedere contra 1. Si quisinprincipio. ff. de legar. 3. vbi
communiterconcluditur,idnonpofreficrietiamp?riurametum.Quarto,quod
quifacitteftamentum , inquo non perfcuerat vfquead mortem, intcftatus vi*
detur deceflifre.argumen.l.i. §. Teftamentum. ff. quemadmodum teftam. aperi.
ibijTeftamentum autemproprieiIIuddicitur,quod iureperfeduracft, & quoj
continetfupremamvolutatem.Inftit.de haercdit.qua: ab inteftat.defcr.m princ.
ibijSed & qui teftamentum fecit,fi eiushazreditasnon cft adita, velruptumvel
irritumeftteftamentum,intcftatusnonimpropriediciturdcceflii(ff.facit.l.Inte-
ftatus.ff.de verb. fignif.Neque obftat regula illa.I. Boucs. §. Hoc fermone.ff.de
verb.fignif.qu3c Decium & aJios mouit, videlicet, vcrba promictentis aut con- ^
cedentis , non comprehendere nifi primum adumrquia mulris modis.eifdeque
firmiflimiSjvbifuprarefpondimus, quosfummatmihic repetimus. R^fpondi
quidem,PrimumjrcgulamilIam inrelligendam effc, quadodifpcfitioeft nimis
onerofa,autodiofa,vtdiximusin c.Placuit.num.<j8.dcpGenit.diftind:.<r. qualis
non eft facultas teftandi de reditibus ecclefiafticis ad vfus pios: quand^xiuidem
concefTumcft, vt cccltfiailicis bonis ad dcbitum modnm vramur. Secundo
qubd illa tc gula non habet Iocum,nifi quando primus a<2;us eft yalidus, & ali*
quar.doproduxit cffcdlum.argumen.glof mcmorabilisincap. Ex tcnore, de
refcripr.qux non tanti m agit de contradtu inuahdo,fed cti. m dc vaIido',elidi-
bilitamen,vt airTiraquel.vbifup.fimit.i.num.^.pri ban<-,oporrerc a<flum pri-
mumeflt validun.& vtileui,ac taltm, quifitfortituscffcdliim Hliqucrr:'"ed te-
ftamentum,quouique teftator vita dcccdat,nullu producit tffcdum,&: fiiRulaC

Y 3

174 APOLOGI.^ LIBRI DE

rcuocarur , nihil manct.Tertio, quodillaregulanonhabetlocum , quadopcr
priraum adum,intentioni concedentis vel proraittcntis minime fatisfit,vt pul-
chre annotauitFely.incap.Sicut i.de treug.5<:pa.coI.penuIt.verb.FalIitquin-
to,&c paulo amplius dilatauit Tiraqucl.in hmit.jji.Sed conftat eum,qui primum
teftamentum facit , quod poft modumreuocat, non fatisfeciflTe intcntioni gra-
ti^rateftandiconcedentis,nifi aliudfaciat:quia illafuitvtcura tcftamentode-
cederer. Qiiarto,quod dida regula non habet etiam Iocum,quado caufa & ra-
tio quibus eft conccfta facultas,diirat poft primum adum, fec udum Ludouicum
Roman.conr504.FcIy.vbifup.faIIen.4.&-TiraqueI.limir.io. q\ix m noftrocafu
durantrquandoquidem caufa & ratio conccftx gratiar, fiiir • vc ille cui fa6ta eft,
decedereccontentus, co quodeius vltima voluntasimpleatur. I. r.C.deSacrof.
Ecclef.Qujnto,quod illa regula locum non habet , quando contrarium a^quitas
fuadcr,vtaitSalycet.in I.Docisprouiiio.ff.de iurcdor.Quxin hoccafu euidens
eftjattcntaconccdentispcrfona, &fincin quemconceditur, &:naturaa6tus
concefl[i,& nummis quibus cofticir.Sexro, quod dicfta regula non haber locum,
^ quando per primum adii5,nihil iuris alicui quxfirum eft ;id quod larillime con-
firmar Tiraquel.limir.i3.& patet,qu6d per teftamentum,quoufquc tcftator vita
dcfundus fir,nullum ius cuiquam qu^rirur.c.Cum Marth.t^dc celcb.mifl^Tr.& c.
' Vlrimavolilras.ij.q.i.&iracredofohrumfieriab eisqui huiufmodifaculrarem
habcnt.ConcIudo itaque illum,qui talem facultatem habet, pofte teftariitefta-
mentumque reuocare femel,& pluries dura viuitjita vt vltimum fit efficax.

sruauifARirM.

TeHari qmpotefl,poteflcodicillmy& donare caufi mortu.mm.i. pIm contir

net infi minus in caufa odiofi. num.i,
j)iJpenfasioAdqu£acce^oriaj& qUitminoraextendit»r.num.i.

X. Moneo , etiam efle verum id,in quo inter prxfatum N. & me conuenit
' contra Decium in prxfaro conf.f i z.videlicet; Eum cui teftandi facultas eft,pof-
fedonarecaufa mortis,& facerecodicilIos-,quod ncruofiusquamipfedefcn-
do. Primo quidem, quiaquiporefthxcfacere. l.Marcellus.fF. dedonar. cauf.
morr.& l.Conficiunrur.ff.de iure codiciIl.&-,Cui conccdirur quod eft plus,con-
cediturvtique quod eftminus.c.Cui plus,de reg.iur. lib.6".& reg.Incoquod
plus.ff.eod.cum allegatis in eis.Quod procedir in omni mareria etiani odiofa.h
i Nec in ea.flf.ad I.Iul.de adult.I.In fuis.ff.dc Iiber.& pofthum. etiam ipfomet De-
cio confitente,inIocismoxinfracitandis. Secundo, quodnon obftatid, quo
maxime nititur Decius, fcilicet-, quod in difpcnfationibus non valet argumen-
tum a maiori,fecundum Hoft.receptum comrauniter in c.Poftulafti,de refcrip.
vt latc trad.ibi Fely. col. 1 1. verb. circa tertium: quia eius didum non proccdit,
quandoilludminuseftacceflbriura, vtfentitglofr.memorab. c. Quia in tan-
tum,de prscb.iuxta glofT. c. Si quis in clcro.7. quift.r. &gIofr.c. Non poteft, de
pra:ben.lib.<r.Scd quia replicari poreft contra hoc, quod illae gloffa: funt intel-
iigendaede accefforiis, qua: ncceffario confcquuntur difpenfationem, & non

de

REDITIBVS ayJEST. I 11. i-j

de aliis, {Inequibus dirpenfatio poteft prodeiTe. iuxta gloflas illasfolemnes
Clem.i.de itate& qualit.verb.Ineadem.& c.Statutum,de refcript.libr.^^.verb.
Canonicis:& facultas teftandi prodede potcftctiam fi non comprjehcndat fi-
cuitatem,donationem caufa mortisvelcodicillos facicndi.Idco refpondco fc-
cundo,& melius-, iIIudHofl:ien.efleIimitandum,vtprocedatfolum in materia
mandatorum,iuxta.c.Cui de non facerdotali, de praeb.lib. <j. eo quod eorum fi-
ncsdiligentcrfuntferuandi.I.Diligenter.fF.mandat.velcumnon militateadem
vel maior ratioinminori,&nonaIias-, vt irrefragabiliter probatipfemctDe-
cius,contra quem arguimus in d.c.Qnia in tantum,a num.f.per.c.Per venerabi-
lem.qui filij funt legit.& aliaiconcludendo idem efle in difpcnfationibus,quod
in aliis odiofis,& rcftringendisiquod tenet in I.Non deber.ff.de reg.iur.lib.(r.&
antca inc.Atficlerici.§.de adulteriis.nu.y.fedncruofiuSjind.c. Quiain tantum.

SVMMARIFM.

TeHarimultominHiffOtefl religtofu^ quam cUricu^ ficulam. num.i.
CMonachm , quicquid acquirit^cquirit monaBerio velhenefcio. nu.i,
EdigtofiSyanteBari pofn cum Papa priuilegio.num.t.
pafa dfjpenfare potefi cum iuHa caufa , Juper voto fuhBantiali monachl.

numero 2..
Dijpenfatio fuper voto paupertAtis inonejl necejfaria religiofo quo teHetur.

numero %.
Religiofi quadruplices quo adteBandipoteHatem.num.4..
Religiofo cui iuHum morale , vt concedatur vltima voluntatts dijpofitio,

numero j.

X I. Moneo,infcrri etiam ex prsEdi^isibcncficiarium, ^\ eft religiofuspro-^
fefltis,multommus tcftari pofle,quam clcricus fxcularis. De rcditibus enim cc- l
clefiafticis eadem ratione qua clericus teflari non poteft : de aliis vero bonis,
qux fecum deiulit in monafteriu, vel poft ingreflum quarfiuit per hacreditatem,
donationem , aut alium quemcumque modum, multominus teftari potefl: quia
non eft,nequc poteft efle Dominus alicuius rei.c.Non dicatis.ii.q.i.& c.Cum ad
monafterium,de ftat.monach.Auth.Ingrefli. C.de Sacrof Ecclef. Tradimus latc
in rub.de ftatu monach.& fup.q.i.mon. I X.& odo fequent.& L V I. & L X 1 1.
immo vero,quicquid acquirit,acquirit monafterio,vel bcneficio.ca.MuItos. ^4.
dift.cap.Cum ohm.i.de priuil.& cap.In prxfentia,dcprobat. Atncmo de rebus
alienis teftari poteft,cap.Filius de tcftam.l. Cum aliena. C. de legat.ad effcdlum
vt Dominus tencatur eas darc. Et fane hoc habct locum, quamuis fit Abbas, vel
is fadrusfitEpifcopus aut Archiepifcopus.cap.i.iS.qu^f.i.d. cap.Cum olim.i.dc
priuiI.Hienim neque adpiaopcrateftari poffunt.Panor.receptusin rub. dete-^
ftamen.fub finem,& Bart.receptus in l.i. C.dc Sacrof. Ecclef.verb. Tertio.q.io. 2
Addo aucem primum,qu6d eft adeo magna difficultas-, An religiofuspoteft cum
priuilegio Papa:ccftari,vtnonnullihocSummoPomificiremittant deciden-

if6 APOLOGIit LIBRI DE

t!um,vt Perur.in rub.de teftam.col.penulr.Aljj vero affirmantnonpoflTc-, quo-
niam videtur eis,qu6d Papa non potefl: eum abfoluere a voto fubfl:antiali pau-
pertatis,per finem.c. Cum ad monafterium, de ftat.monach. Alij vero opinatur
pofTe propter aliquam m.agnam caufam. Hi enim videntur afTentirecommuni
opinioni Innocen.Io.And.&: aliorum in d.c.Cum ad monafterium,quaehaberi
Papam pofle abfoluere monachii monachatu ex magna caufa: in qua opinione
cadem perftat Peruf.in d.rub.col.penuIr.Secundo addo,vtrofque plurimum er-
rare,cxiftimates efte neceflarium eucllere a monacho monachatum,»!^ reddere
eum fjecularem^vt ei priuilegium teftandi praiftari poflitrquia fat cft cfficere, vt
ficutpotcftmonachatumnonrelinquendo, aliquorum bonorum& eorumre-
dituum liberam haberc adminiftrationem,vt de illis per contra6tus inter viuos
pofl[it difponere-,ita etiam habeat liberam facultatcm , vt in vltima voliicate dc
eifdcm bonisdifponat.QuamquidemfacuItatem, tametfi religiofoconcedere
non poteft Abbas, neque alius prster Papam : Papa tamen poteft ei facile eam
conccdcrcjlicct eum a voto paupertatis non abfoIuat.Hoc enim non eft mona-
chumalicuius rci Dominumfacere-, fed folum efficere eum executorcm atque
difpenfatorem,quaIis ctiam iure communi efte poteft religiofus.ca.i.de teftam.
lib.(r.nifi fueritordinisminorum.CIem.Exiui.§. Proinde,& §. Verum,deverb.
ficrnif.quales quotidie fiunt a tcftatoribus, & illo munerc fan(5te vtuntutinec ob
id voto paupertatis contraueniunt.B.(y)Tertio, addo \ quod quantum ad hanc
rc attinet,quadruplices funt religiofi. Quidam enim funt beneficiarij. Alij funt
fimpIicesrehgiofi,qui in Conuentibus perfedlsE communitatis refident,& nul-
lam rem f;tcularem habent pecuHarefeparatam.AIij funt,quibeneficiaquidem
non habent,fed neque in perfedla communitate viuunt: imo habent cum fupe-
riorum licentia certam quantitatem panis,vini,pecunia?, ac aliarum rerum vi-
Gtni fuo neceffariarum^ita vt fi quid eis defit,id aliunde qusrantjfi quid vero fu^
pereft.fibi & fuis neceflitatibus obferuent. Ali j deniqne funt cum licentia Sumi
Pontiftcis, aliaue fufficienti extra monafteria degentes.Hi quide eis bonis alun-
tur,qux induftria fua,Iabore,aut elecmofynis qu.-Eritanf, quor u nil reddunt fuis
monafteriisineque ab e^is quicquam recipiunt. Quarro,addo;Summum Ponti-
ficem huiufmodi priuilegiumprimis, hoc eft, beneficianisreligiofisquotidie
concedere foIitum:quoniam nihil incommodi monafterio neque beneficio in-
fertur,eoqu6dipfe,eaquacinvitadonarepoteft,inmorte relinquar. Immo ex
hocf*epe monafterio commodum euenit:quoniam aliquot nondonat invita,
& parcius viuendo quserunt , quaeiuxtafuumpriuilegium in morre relinquint:
quod minime teciiTcnt, fi id priuilegij a Papa non habuiflTent. Poftea vero dc-
ceduntinteftati,&fuccedit eis monafterium,veI fuum beneficiu. Quinimo ali-
quibus militaribus ordinibus fadla eft iam facultas gcneralis, vt Comendatarij
eorum , e frudibus & reditibus ecclefiafticis Commendarum licite teftari pof-
fint-,dummodocertamquandam fummam,fuo magno Magiftro vel Commen"
datario maiori foluant. Quinto,addo;qu6d fecundis,hoc eft, fimplicibus reli-
giofis,qui in perfe<fia communitate degunt,facultatem banc teftadi, Papa mi-
- nimedare confueuitJ^on quia concedendo hanc facultatem, videatur eos bo-
norumproprietarios facere',fed quia nonhabent,neque habueruntvnquam in
vita rem aliq^uam vel in proprietate ,, vel in adminiftratione : 6c non decec vt

quis

REDITIBVS ayJESr. III tyy

q\ils difponat in morte de his bonis, in quibus in vita neque proprietatem , nc-
que pofTcflionem , neque adminiftrationcm vllam habuit. Quamuis fi aliquis ^
religiofus cum ingreffus eft monafterium, vel poftingreftum, aliquam hs redi-
tatem,vcl donationesmagnasbonorum monafterio qu^reretjautfi magna fua
induftria , & labore multa bona lucrifacerctj honeftum videretur , vt fuperior
cius , aut certe Papa, facultatem ei faceret donandi in vita , vel relinquendi in
morte aliqua nonnuHis cognatis , amicis , aut aliis , non quidem diuitibus , fed
pauperibusjvel aliqua Miflarum facrificia,aut alia opera pia in eius memoriam
inftitucndi. Quod frequenrer folet fieri in eorum remunerationem , & ad ex-
hortandum alios, vt idem faciant , infpiciences ita fuas pias intentionesiuuari,
Tertiaj fpeciei religiofis confueuit Papa huiufmodi facukatera concedere:quia
hoc nihil aliud eft , quam adminiftrationem bonorum prorogare ; vt quemad-
modum habent eam in vita de fuperiorum licentia exprefta vel tacita; ita quo-
quc habeant tempore mortis. Quartis , eadem quoque rationc qua tertiis , &
maiorijteftandi facultatem cocedere foIet:quia licct bona quac vtrique habent,
monafterij fint, quo ad proprietatem 8c pofTcfljonem, Auth. IngreflG.C.deSa-
crof.EccIef.c.i.de teftam. Tamen,ea quaj tertij habent,quaerut e bonis eiufdem
monafterij, cui fubfunt , parcius viuendo : quarti,ex aliis bonis atque ahis mo-
dis.(A)Quamquam fcio S. D. N. PiumV. idcuidam monacha:huiusquartx
fpedci,etiara a multis rogatum & flagitatum,noIuiirc concedere.

Commendatores ordimm militarium nonpjfetefiari , nijiadhocy&hoq
modo.nu.\. Bt clauJitU buR^ Pif F. ferquam adimunturmilitartbtisor-
dinibm, & quibufdam aliis facultates tejfandi.nu.eod.

XII. Moneo, cx prarcedenti monito, & aliis fupra pofitis in monito V. in- ,
ferri,efle difficilc defenfu; Commendatarios ordinum militariura teftari poflc,
quoquo modo voluerint, veluti aliqui teftantur, videlicet, relinquendobona
fua diuitibus in vfus profanos. Primo,quia funt religiofi, vt oftendimus in rubr.
deftat.monach.&: fupra.qu.i. mon.LVI. & LXII. Deinde, quia fi ipfeSummus
Pontifex de fuis reditibus ecclefiafticis pro libito teftari non poteft, vt fuperius
cad.qua:ft.monit. VI.diximus,fine aliquo refpedbu paupertatis aut pietatisjmul-
to minus potcruntCommendatari), qui eius innituntur priuilegiis. arg.c. Cum
in cun(5tis,deele<il.Auth.MuIto magis.C.deSacror.EccIef.Quocirca, dico pri-
mo,neque cum priuilegio , neque fine eo, pofle eos teftari de reditibus fuarum
Commendarum , fine intuitu paupcrtatis aut pietatis , per &\€tz fupra ead. qu.
mon. VI. Secundo,nequeetiam pofleteftari eosfinepriuilcgio e bonisqux
habuerunt ante profeflionem,neque de his quar poft profeflfioncm quarfierunr;
nequc de reditibus eorum , quia funt religiofi : & religiofi non teftan tur. cap.i.
deteftamcn.&didtaAuthen. Ingreflfi.&quianihil habentproprium. Omnia
cnim qu3ecunquehabent,funtCommendarum,& ordinum corum. Quoniam
omnia ca,qu2habent religiofi anteprofeflioncmjfiuntpropria monafterij,&.

Z

17« APOl-OGI^ LIBRI DE'

or«iinis,<}uem profitentur.Authen.Ingrefll.C.de Sacrofai».Ecclef.&cap.In pra5

rcntia,cle probat.Et quemadmodum quicquid feruus acquirir.domino acquirit.

§.Itcm nobis acquiricur.Inft.per quas pcrron.&l.Placct.lI.de acquircn.hxredit.

Itl quicquid religiofus quasrit poft profeflioncm , acquirit monafterio, vel bc-

neficio.cap.Cum oiim.i.de priuileg. vbi hoc Innocentius ab omnibus receprus

ait:&confequcnternonpotcftplulquamfcruusreftari, praed.Authen.Ingrefli,

Sc c.z.deteftam. Tcrtiodico,eosdc(upradi<5lisbonis teftaripolTe cumpriuile-

gio,dumm.odo paaperibus, faltcm non habcntibus fufficicntia ad decenter vi-

uendum,&: opcribus piis,& non profanis viibus relmquant:funt enim illa om-

nia bona ccclefiaftica, & e patrimonio lefu Chrifti, & fuo proprio nomine ni-

hil aut dominij , aut poflelTionis in eis habent. prard. §. Item nobis acquiritur,

& pra:d.cap.In pr2Efenria.& cap.Cum oIim.2.cum ci annot.de priuileg.&Iatius

diximus fupra eodem lib.quift.i.monit. I X. &: odo fequent.&: qua:ft.i.monir.

XX.A Quarto admoneo id, quo monitum hoc plunmum confirmatur,fcilicetj

S, D. N. Pium V. Anno. D. i jiJ8. Quinto Id. Se^tembris in Bulla reuocationis

quorundam priuilegiorum , militibus teftandi tacultatem in harc vcrba abftu-

li/Te. Prartcrea , omnes Hc quafcunque licentias & facultatcs teftandi , & alias

quomodocunque difponcndi , etiam ad certam Sc quantumuis modicam fum-

raam& quantitatem,derebus,fru6libus & bonisimmobihbus,mobihbus,& fe

mouentibus,admagiftros,priores,pr.'Eceptores,miUtes,fratres,&'perfonasmi-

litiarum&hofpitahum pra:di(fiorum ratione Ulorum •, necnon prafceptoria-

rum, hofpitalium & beneficiorum eccIefiafticorum,ctiamlaecularium, &aIio-

rumordinum regularium , ac pcnfionum &fruduum quorumcunque proue-

nientes ; necnon fada hucufque , non tamen eftedum lortita vigore licentia-

rum & facultarum prardidarum, teftamenta, & alias difpofitiones huiufmodi,

etiamfipereafdem licentias , & facultates difponatur , quod dimidiavelaha

pars rcrum & bonorum prididorum miIitibus,hofpitalibus,domibus,& locis

vnde illa prouenerint, aut aliis piis locis rehnquantur. Decernentes omnes &

fingulas referuationes, aflignationcs, translaciones, vnioncs, annexiones,in-

corporationes,fuppreffiones, applicationes, appropriationes, teftamenta,do-

nationes , & alias difpofitiones quafcunque , quas prartextu priuilegiorum, fa-

cultatum, difpenfationum & indultorum prscdidoru iicreuocatorum; accon-

trapraefentiumtenorcm pcr quofcunque etiamdida Apoftolica auihoritate

fieri vel fadlas pcrfcqui cotigerit, tanquam fubrcptas & extortas,nulIius pror-

fus roboris , vel momenti elle ; nec per eas ius, auc citulum , etiam coloratura,

cuiquam acquiri-, nec quemquam quocunque tcmpore, quauis caufa reftitutio-

nemin integrum,redu6iionem ad terminum iuris,aut quoduis aUud gratix,vel

iuftitix remedium impetrare , aut etiamab alio vel aliis impetracis , aut motu

fimih conceflis,vtiinec praireates litteras, de fubrepcionis, vel obreptionis,feu

nullitatis vitio,aut intentionis noftrx, vel alio quopiam dcfedu notari,vel im-

pugnari ^ nec fub vllis reuocationibus, fufpenfionibus, Iimitationibus, aut aliis

contrariis difpofitionibus, fimilium, vel diflrimihum rcuocationum,& ordina-

tionum ab ipfa Scde, quandocunque & quomodocunque cmanandis,compre-

hendi : Ced femper ab illis exceptasj & quotics illac emanabunt, totics in prifti-

num & validum ftatum reftitucas,& plenaticrcintegratasefle, & cenfcri : fic-

c^ue

KED2TIBVS dy^ST. III. 17^

qucinbis & omnibus &flngulis aliisfupradidHsperquofcunqueiudiccsordi-
narios , & delegatos , etiam caufarum Palati; Apoftolici Auditores , & San(Ji.t
Roman-E Ecclefix Cardmales in quauis caufa & inftantia,fublata eis & eonim
cuilibet quauis alitcr interpretandi &iudicandifacultate&authoritate,vbique
interpretari, iudicari & diffiniri debere •, nccnon irritura & inane quicquid fc-
cus per quofcunque quauis authoritate fcicnter vel ignoranter contigeritat-
tentari. Volumus autem fimilium priuilegiorumdifpenfationum,facultatum,
& indultorum conceflioncm noftiis cxplodi tcmporibus , & quod nobis licere
non patimur , noftris fucceftbribus indicamus. Non obftantibus &cc. Per quse
tollunturlatifllmeomniacontraria, & muniuntur pracdida contra quafcun-
que derogatoriaslittcras. ^

SFM MA KIVM.

Ccmmendatorihus non licetitaprmogemajioe nmioratus tejlando injfitue-

reyacclcriciifecuLtYib:is.nu.u
Commendatorum miUtariumftatWyCurnon adeo defiderandM.nux.

XIII. Moneo , cx fupradidis inferri •, quod licet clerici przdi<ai farculares
poflintyiftitucrcmaioratus magnos,&paruose fuisbonis patrimonialibus, J
vel quafi patiimoniaiibus, & aliis dc quibus difponere poflunt , perinde atque
de fupradidis , & vel diuitibus , vcl quibufcunque voluerint relinqucrc qucm-
admodum laici, vt fupradi(ium eft, in i.qu^ft.mon. XXI.XXII.XXX. & feq.&
in hac quxft. monit. I. NuIIus tamcn Commendatarius profcflus poteft huiuf-
modi maioratus facere pro diuitibus : quia illi dominioru & poflefllionum funt
capaces.cap.Quia nos, de teft.im.cum ibi citatis. Hi vero quia religiofi,nequa-
quam.cap.In pra:fentia,de probat.& c.i.dc teftam. Et quoniam tradtauimus in
prxfata rubr.de ftat.monach. an Commendatariorum fili j flne peccato poiCnt
bona Iibera,qua! parentes eorum ante profcflionem habuerunt cx teftamcnto,
velab mteftato fibi tanqaam hxrcdcs quarrercj & an idem fit dicendum de bo-
nis poft profeflionem quxluis,& alia his conformia:& quia hacc Apologia cre-
uit intcr manus plus quam puraram , nil dc hac re aliud dicam , prxter id quod
ante multos annos Salmanticx , cum elTem gymnafta & cathedrarius ilUus ce-
lcbcrrimx Academix dixeram, nempeiure mirandumj quod tot viri adco no-
biles, & illuftres, & fanguine clariflimo creti , ab omniquc labc dcfecato pro-
gnati, adcoque chrifluani, ctiam habcntes aHunde, quo fe honefte alanr, tanta
cura & opere in hos militares ordines cooptari, aflumiq; fatagant, ob vmbra-
tilem illum,quem habirus eorum pra£ftat,honorem,veI ob Commcndarum re-
ditus,quos poftea quam tuerint cooptati,adipifci fperant. Cu tamen Iciant,aut
-certe fcire debeant •, facere hoc , efle facere fc religiofos , vt in praefata rubr.de
ftat.mon.& fupra q.i.monit. L VI.& LXII. probauimus,fceuti Tho.Scc.i.q.iSS.
art.^.Efle prauifaccrc quodda opus adeo hxroicum & fublime, q? rede facflum,
quoddam martyrium eft,remiffioneraqj a culpa & poena prarftat.authorc Tho.
Scc. !.c. iS^.art.^. ad 5. Eflc omnibus voluptatibus vencreis renunciare, excepta
coiugaJi,idqj per difpormone, ecd.authorejCad.Sec.i.q.iScr.art.^. Efle refutarc

Z z

t8o APOLOGI'i£ LIBRI DE

omneslionorcs,&omniabonar3ecularia,ficriqucillorumincapaces,etiaraco-
dem auchore,ibidem. Efle voluntatem fuam omnmo abnegare, & cam alicnx
fubmittere.c. Nullus.cap. Religiofus, de eledb.lib.tj. EfTe grauiter pcccarc, cum
vel honorcs , vcl reditus in prxcipuum fcopum & fincm tanti operis appetant.
Quandoquidcm, non folum hoc tam grande opus, verum Sc quodlibetcuiufq;
virtuti^,cui pro fine pra:cipuo prarfiguntur temporalia bona,eft prauum & pec
carum, falte venialercum non liccat maiora in mmora ordinare,vt nuper pro-
bauimus in cap.Cum rainifter.ij.q.^.nu.^o. & olim probaueramus in rcpet.cap,
Inter verba.ii.q.j.nu.ip.fecuti Adrian.in Quodlib.io.col.4. ECCe item vellc libi
contrariafecumque pugnantia,contra.I. Vbi repugnatia.ff.de reg.iur. Eft enim
velle pcr paupertatem larcularem , magnas diuitias farculares acquirere \ 8c per
fubmiflionem mundanam, fublimitatem mundani honoris quxrere. Efle libe-
ram facultatem fibi tam in vita, quam in morte difponendi adimerc, ad maio-
rem & Iiberiorem confequendam. Effe millc fefe implicare fcrupulis , qui fibi
oborientur in vtendo alienis , perinde ac fi eflent fua. Efle dcnique abuti quo-
dammodo religionis ftatu,omnium(excepto Epifcopatu) perfcdlifllmojdoccn-
te id Thoma.Sec.i.qu.iS^.artic/. Imo, & nonnullam darc anfam murmurandi
Lutheranis,quidum abufus religionumdamnarc,easvero ipfas laudaredebe-
tent, damnant has proptcr illos impudenter. Adde , qubd religiones militares
non fuerunt inftitutx ad indulgendum genio, neque ad diuitias Sc honores fa:-
culares,quibus fui profcflbres renunciant, quzrcndos-, vt latcThom. docuit.q.
i88.art.3. ad 4. Inftitutx cnira fucrunt , vt fidem catholicam armis defendercnt:
quod fieri pofle probat idem author ibidem art.5. viuentes in caftitate, qux fa-
lutem & vires auget. Eft enim caftitas, vt quidam ait,omnium virrutum viror,
& fmaragdus, ficut e contrario venus fqualor Sc mollities eneruis,qua; vt alius
ait,virescncruat:vtquevtentesabftinetia&fobrietatc,qu2cingcnia exacuunt,
ftratagemata bellorum acrius, & altius penetrarent. Sicut enim caccitas mentis
nafcitur ex Iuxuria,docente Thoma vbi fupra q.i^^.art.f .& hxbetudo mentis cx
gula,fecundum eundem ibidem.qu^f.i^S.art.y.iic ex caftitate,abftincntia,& fc-
brietatcnafcunturclaritas,acumcn,& ferenitas mentis : quia contrariaopc-
ranturcontraria.c.Sciendum.8.q.i.&l.EtficontratabuIas. ff.dc vulg. & pupill.
Vtquc efficerentcorpora laboribus, cxterifquc malis bellicis pcrpeticndis ha-
bilia.Equidem , ipfc, vt iudico miferos eos, qui prxcipuc ob caducos honores,
diuitia{quefallaces,fefe praifatis ordinibus ingerunt,& addicunt:ita focliccs ar-
bitror illos,qui iuxta Chrifti confilium , abncgantes femctipfos, & fpretis vc-
nereis aliifque bonis temporariis,eius Maieftati fe,fuaque omnia cum vita dc-
uoucntcSjinpracfatos hzroicosfines religionura militarium,cruces & infignia
obtinere procurant-.conaturque pIuscoramDco& hominibus, fan(5lum kra-
perqueduraturumhonorem,aeternaquebonaquxrcre,obcIaragefta,&viram
Euangclicam-,adguod cruces quas geftant in pedoribus obligant : quam cadu-
cum,diuitiafque fugaces,quaeearumfolavanageft3tio parit. Idquc in gloriam
D. N. lefu Chrifti,qui nos omnes fuamifericordiarerueta:tcrnum,Amen.

ADMONI

R E D I T I B V S Q_V >€ S T. 1 1 1. ttt

ADMONITIO CONFESSA-

riorum,& confultorum fuper pcccato malx
impenfa: rcdituum ccclcfia-
fticorum.

SFMMARIFM.

Corffejfarios, & confultoreshenejidariorHm yquA anlmAduertere oporteatad
ahfoluendumyvel damnandum peccati mortiferi ob impenfam redituum
fuorum. numero i .

Bencfciarij&laici imfenfaomnu inordinata,feccatum:fediUA clerict re-
gularitermortale,h£cvcro laici regulariter veniaie. num.j.

Benefciarifprodigalitaf&auaritia,tjuapartepeiorquamiaicorum.num.i.
Berfefciarij rtgularis impenfa,quomodo refarcienda. num.t.
Bentfciartj impenfa quibtis cafibm iudicanda ordinata,& quibfn cenjendd
inordinata.numero 5.

Ecimo quarro & vlrimo , Monco cx omnibus in hac Apologia dc- i
cifis, interri; admonendos cfTe confeflarios & confulcores benefi-
ciariorum , * ne faciie peccati mortalis , & reftiturionis damnenr, «
vcl abfoluant bcneficiarium confitentcm malam bonorum fuorum
impenramcimomatureconfidcrcnr, Primum,omncm impenfam quorumcun-
que bonorum,a quibufcunque quocunque modo fadtam,fi cfl: inordinaca, hoc
cfl:,conrra rc^am rationem naturalem, diuinam vel humanam ; omnera item
rercntionem inordinatam,eflepeccatum,raltemveniaIej quia illaeftprodiga-
liraSjharc auaritia:harc eftcontra vircutemIibcraIitatisperdefc<Slum,iIla con-
tra candem per cxccflum •, & ita vtraque mala,& peccatum , falteni vcnialc.
Quodprobat Thom.Sec,i.q.n8.art.i.& ii<?.art.i. Interimpcnfam autempro-
digam , & rctentioncm auaram bcneficiariorum de rcditibus ccclcflafticis ex
vna partc,& fimilcm <Ic rcditibus laicis cx alccra,hocdiftarejqu6d hxc regula-
riter cft venialis,illa vero mortifera,vt diximus fupra q.i.mon. XXXIX. poft
Thom.m d.q.ii^.arc.2.Dcinde,animaduertant-,an nt rcgularis,vcl faecularis. Et j,
fi eft regularis, eadem cenfura cenfcant impenfam fadara ex aliis bonis , quo-
quomodo quxfltis ante,vcl poftprofcflionc, ac dcreditibusecclcfiafticis;quia
illaomnia funtecclefiaftica , eo quod quicquid habebatantcprofcfljonem , fic
pcr cam monafterij velordinis.Auth.Ingreflii.C.deSacrof.Ecclcf.c. In prarfcn-
tia, dc probat. & quicquid poft eam quxrit, acquirit eifdcm.c. Cum olim.i. de
priuil.& didumcftfup.q.i-monX&tribus fcq.&L V I. & L X 1 1. & modum
rcftitucndi male impenfa,pono fup.q.z.mon. X X. Si auicm cft fxcul.iris, con-
fidcrct cuius fpecici fint bonailla,qua:impenditj<S:non cenfcatcum mortaliter
peccarc magis quam laicum , fi bona illa eranr patrimonialia , vel quafi patri-

i8i APOLOGI.CLIBRI DE

5 monialia, pcr pofita in mon. X X H. Quorum de numero funt etiam ca , quac
ratione dignitatis clericalis miflando , prsdicando, confcdlones audiendo , &
aliafacra miniftrandoquxfierit ; vt ibidem ,&inmon. LXXIX. probatur.
Idem fi erant eccleliaftica, fed reliquata cx illa eorum parte,quac illi ad dccen- •
temvitam erat conueniens,pcrmonir. XXX. Scdvio fequentia.q.r.&: monito
L X X V 1 1. ead.q. ctiam C\ auare fuerint reliquata , fiue refidua fada^ pr.tfato
mon. XXXI. 6(:feq.Idemfieabeneficiariusipfe fitcommeritusex obfequiis
Ecclefix prxftitis^vltra ea qua: tenebatur pr^eftare inferuicndo mcdiocriter fuo
bcncficiopcrpofitainq.i.mon. LXXVIIL velfi tantundem dedcrit Eccle-
fisfua: , vcl paupcribus ex bonis patrimonialibus , vel quafi patrimonialibus,
quantum dc reditibusecclefiafticis impendcrit,mon. L X X V I I.Ita quod tan-
tundcm potcft pro patrimonialibus habere de reditibus bcneficij , quantum in
•lecmofynas&aliaopcrapia impcnderit, poftquam bcneficiumfuitadeptus,
per idem monitum:quod eft maxime notandum.Iudicet etiam bene impenfum,
quod damm fuerir paupcfibus quibufcunque etia alienigenis,& locis piis extra
Uiam parochiara, vel epifcopatum fitis, per d.monit. L X X V I L etiam (i non
fuerint datain neceflitatcm natura:,fed tantum decentijc pcrfonx , per monit.
L X X V 1 1. Idem faciat , fi fucrit impcnfum in dccentiam , aut vtilitatcm Ec-
ckCix immediatam , vcl mcdiatam , hofpitio fufcipiendo Regem, procercs, ^
iudiccs eius-,Iitteratos item,& alios amicos,& etiam aliquando iniraicos,vt lo-
co&tcmporc opportunisprofint, velnonnoceafitEccIcfi^, vel iuribus cius,
vel litigado,pro iuribus Ecclefi2,vel pro fua eIc6lione vcl prouifione,per mon.
L X X V 1 1. & mon. L X XV 1 1 1. q. i- Idem fi fuerit impenfum in remunera-
rioncm obfequiorum a cognatis,amicis,veI famulis ei pra:ftitorum, per monir.
LXXXI. ead. q.Idem iudicet, de vere irreuocabilitcrquedonatis adqua^uis
opera pia,«tiam in articulo mortis,per d.mon.LX X XI. Sc leq.d.qi.Ide etiam
deilIofuperfluobeneficiarij,quodleruatinpia operaeriam futura,modo pro-
babilitcr fpercntur,per mon. LXXVL Nccputet male impenfum, eo quod
beneficiarius malc viuat,&cbid pcrdatfruduSjmodoalias canonice poflli-
deat,per mon.L XXI X.Idem itcm iudicet de qua:fltis,per diftribu!:iones,quod
de afiis reditibus, per mon. L X X I X. & de quscfitis per penfiones , per monir.
L X X X. Pro male vero impcnfo, iudicct retcntionem fuperfluorum, flne iufta
eaufa, &line propofitoimpendcndipiisoperibus, faltemfuturisprobabiliter
fpcratis,Der raon. L X X V.Beneficiarium autem,qui fucrit confeftuSjfe impcn-
difle notkbilcm quantitatem de rediribus ecclefiafticis male,vane,aut profane,,
extracafus,& modos fubpra:didiscomprehcnfos,peccafle i-nortaIiter,tcneri-
que ad reftituendum,qua parte poterit,iIIam piis operibus. ludicet ire diuitem,
qui gratuito contrailu recipit a beneficiario aliqua , fciens non efle patrimo-
niaha,vct quafi patrimoniaIia,neque ob caufas pra^didas Iargita,peccare mor-
tahtcrjtencrique ad reftituen.dum vcl procurandum, quod donans reftituat^ Sc
reftituere,fi ille id non fecerit,iuxta monitum L X X X I.q.u

Quoniam

R E D I T I B V S Q_V ^ S T. 1 1 I. f^

/^ Voniam fubfcqucns S. D. N. P 1 1 P A P ^ V. Balla , nondum crat ty-
V^^pis excufa,quando excudebatur Monitum LXXIX. Qiiixrtionispri-
mx^nfuitin eotcnoreiusinfertus.Atquiafubfincmcxcufionis huius Apo-
logi.T fuit cxcufa,&: illius cognitio atque lcdio plurimum eft vtilis & necelTaria
beneficiariis,acpcnfionariis:ideohic eam duximus fubiiciendam.

Tjvs en? i sc o p V s se\ws

ferHomm Deii Ad perperstam rei
memorsam,

Xproximo LaterancfiConcihopia&falubris fandioema-
nauit j vt quicunquehabensbeneficiura ccclefiafticum ,cum
cura , & fme cura •, fi poft fcx mcnfcs , quam illud obtinuciit,
diuinum officium, lcgitimo cefiantc impedimcnto, non dixe-
rit j beneficiorum fuorum frudus pro rata , omidionis officij
& temporis , fuos non faciat , fed cos tanquam iniufte percc-
ptos,in fabricas ipforum bencficiorum,veI pauperum cleemofy nas erogare te-
neatur. Veruntamenmultorumanimi fufpenfione tenentur, cuiufmodi ratae
pr.xdi6ti ratio fit habenda. Nos huic rei euidentius atque cxpreflius prouiderc
voIentes.Statuimus,vt qui horas omnes Canonicas vno vel pluribus diebus in-
tcrmi(crit,omnesbeneficij feu beneficiorumfuorumfrudus, qui iUi vcl illis
dicbus rcfpondercnt,fi quotidiediuiderentunqui vero matutinum tantum , di-
midiamrquicarteras omnes horas, aliam dimidiam:quiharumfingulas, fextam
partem fruduumciufdemdiciamittat: tametfi ahquis choro addidusnon re-
citans omnibushoris Canonicis, cumahis prxfcns adfit, frudufque & diftri-
butionesforteaIitera(Tignatas,folapra:fentia iuxta ftatuta, confuetudincm,
fundationem, vclaliasfibi lucrifecifl^ prartendat^Iseriamprxterfruduum, &
difttibutionum amiflionem.Item,iIIe qui primis fex menfibus officium non di-
xerit, nifi lceitimum impedimcntum ipfum excufauerit, grauc peccatum intel-
ligat admihire. Declarantes pr.T:ftimonia, prarftimonialcs portioncs , & qua-
liacunque aIiabeneficia,etiamriuIIumomnino feruitiumhabentia, obtinen-
tcs,cum pr.-edidis pariter contineri.Atquicunquc pcnfionem,frud:us, aur aUas
rcs ecclcfiafticas vtclericuspercipit,eum modo pra;dido ad diceJum officium
paruum Beatse Marix Virginis dcccrnimus obhgatum •, &c pefionum,fru(fluum,
rerumque ipfarum amillioni obnoxium ^ . Nulli ergo omnmo hominum hccat
hac paginam noftrorum ftatuti,decIarationis,& decrcti mfringcrcjvel ei aufu
tcmerario contraire.Si quis autem hoc attentarc pr.Tfumpferif, indignationem
omnipotentis Dei,ac beatorum Petri & Pauh Apoftolorum eius fe nouerit in.-
curfurum. Dar. Roma',Apud fandum Petrum,Anno Incarnatioms Dommicae,
Milicfimo quingentcfimo feptuagefimo primo,Duodccimo KaJcnd.OdobriJ,
Pojiuficacusnoftri AnnoSexto.

I

T1{^0 PVG "M ACFLV M

A P O L O G I AE

LIBRI DE REDITIBVS

ECCLESIASTICIS DOCT.

MARTINI AB AZPILCVETA
N A V A R R I.

EODEM AVT H 0\E.
AdS.D.N.Grcgor. XIII.

L V g T> V 'N /,

Apnd Guliclmum Rouillium fub fcuto Ver.eto,

Ui^, D. Lxxr.
CumfrimUgiis & licenPia SHpriorum.

SimonisMagniRamlotasiBelgx T. V. D^

Ad pium Lci^orcm Elegia.

QVk^NTk^ fit immotiftahiltfifuepotemU Vcri,
^ No5pafimL€5forfaginafucradocet,
^Min etiam variosif^ufix do^aperzf^,

^u£ dtci rertm certa magtjhafolet.
Namfoltdum quamuU marmor confumat, & ara

Longa dies, durafingula fauce terens
Regna Semiramidis, Romana Palatia,7^li

Pyramides,SolymifanafuperbaDei,
SfUndida Luculli,drradiantia teBa Neronls,

t^aufoli, & Triuid marmora rara Dea:
Maiu^ optti Verum, quodnec dijfoluere pojjunt

Sdicilla, nec rauco fulmina ia6tafono,
7^n hoc conficiunt CMartisfera hellaferocis,

Nec caua lorato fcuta gerendaftnu:
Nongalea,non hajla teres, gladiique micantes

Spicula,tela,arcti4, lanceafunda, mantis.
Per medtasjedfxa acies, mediofquetumulttis,

ks.Mx manetfundit & ifque dolos:
K^ftquefiK iugulatftnuofajophfmata technts,

^Asftruit errorum pernictofa lues.
Scilicet accepto vtflorefit vulnere virttti,
Sic magis hac,fueritft exagitata,micat.
^uddprohat exemplo doStrina hoc tradita libro,

^ud micat tllato maHige multo magls.
Kyftcontra,occafufaUax do6hinaperenni

Commentis propriis hdificata ruit,
Haudfectu ac validii magalia peruia ventis,

Sarmentofra^li ruHicafiru6ia cadunt.
7{tlitaqueefimirum, illufirisftfcripta Tiauarri

Perfiant,repperias vix quibtis vtilitis.
Nampia de vultu conaturfumpta Tonantis
Scnhere^abhecfolopramiapercupiens,
In quod mnauium, legumfed confulit extd,
S^^ natura tulit, Prodetis, atque Detti,

Scuto circundabic te veritas cius.Pral.^o.

S,D.N

SDN- GREGO-

RIO XIII. PONT. MAX.

itMaART I NFS qAB ASTIL

cueta Dodtor NauarmSy

Perpetuam in ifta fua mira gubernandi vigi-
lantia pcrfeuerantiam.

V A M humillime, beatiflimc
Pater,fuppIico S. V. vt qui
crederis dignatus fuiffe legere
quandam Antipologia tibi di-
catam , &C aduerfum me fcri-
pram^jdigneris quoque & fi non
legere , faltem audire , vel certe fummam rclatam
cognofcerc huius epiftola^ fubie£ta:quaadpium
Ledorem fcribo, precatus Deum Optimum Max.
vt cuius diuina prouidentia mirabilitcr ad iftam
maximam monarchiam eledus fuifti, cuiufque
confiho mirabilius cam gubernas , in terris , emf-
dem immenfa boniiate mirabiliflime olim regncs
in cxlis. Amcn.

Aa i

iSS

PIO LECTORI

yl^ AT^TJ^N FS A^B ^ Z P 1 LCVETA
DoBorJ^atiarrus S.inTDomino plf^rimam.

{^ ESPONSVRVS quam breuiflime cuidam Anci-
^Tm pologiaercdprsin mc,&:S.D.N.dicatx,pra:moneotc
/^ pieLedor^fcripfiirem

me fermone Mifpano , in Hifpa-
/3 nia ab hinc circiter odo annis qucndam libellum , de
N rcdicibus Ecckiiafticis (upcr c.fi.i(J.q.i.quem Regi no-
'^h ftro Philippo 1 1. Catholicidimo nonnullis de caufis
^^f. y dicaui , Sc poftea latinitate donatum in Latio , fosl.rc-
_ ?)Ki^/'\3 cord. Pio V. ob alias nuncupaui : in qucm quidam N.

(huius^nomen caufa honoris & amoris,taceo,)genere &munere Illuftris,alium
ciufdem tituli librum me praifente , &z nullatenus prarmonito , in Vrbe editum
eidem Pio dedicauit , fpiricu non fatis ( vc quibufdam etiam lUuftriffimis viris
vifum fuit) amico , cum ante triginta annos Salmanticae fuilTet mihi multis no-
minibus amicus;ouado cgo prima: fundionis canonum Cathedram, poft mul-
torum annorum prarlcdibnem regebam,&: nondumipfe illos audire coepifTct,
& de quo in vrbe benc mereri fl:udui,etiam in quibufdam fuajconfcicntiae fcru-
puliscontundendis , cui profedo non refpondiflem , nifi intellexifrem aliquoc
auditores meos antiquiores illo vtriufque luris profeflione , in Vrbe, & in Hi-
fpaniajVoluifTc rcfpondere,& timuilfem, ne in ea re pro fua in me maxima be-
neuolencia , modum exccderent , & ne plurima vera qua: farta tedla remancre
Reipub. Chrift.intererat, iufto patrocinio deftituercntur. Quare , ipfemet de-
bita cum modeftia, & tacito nomine, caufa prajdida, Apologiam eius compo-
iitam eidem Pio nuncupaui,reputans fore,vt ei fatisfacerct : contra tamen cue-
nitjquoniamlicetfuum librum iterum,vt ipfe teftatur,in Hifpania imprimi fe-
cerit , 3c multa vt audio mutauerit , Antipologiam ramen prxdidam clam me
mifit ad vrbem, quaj nudiustertius X. Kal. Nouembr.huius ann.M. D. LXXIIL
quo finemeditioni Latina^ManualisC^feftarlorum ponebam, inmanusmeas
vcnitrcui Antipologix eifdcm de caufis quibus Apologiam fcripfi,hoc quoque,
ceu eius audtarium lo.Rcfpofis digeftum,fub cenfura tamen fanda: Sed.Apoft.
& cuiuslibet alius rede fentientis,fubiicio : precatus imprimis D. Iefum,de cu-
iuspatrimonioChnftiane impendendo agitur , vt fux gloriofiilima: Virginis
matrisinteruentu,fpiritu re<5to nosdoner, & principaliconfijrmet, quodicen-
da omnia ei placcant. Amen.

S FM

PROPVGNAGVL. A P O L O G. 1^9

SV M M A RI V M,

^uthor cur iuBe commom corJomt , & cur ti fcnium mde imprope-
ratur.mmero i.

1 N pnmisigitur,fatecr me proffagilirarc mea,prima cius le-
<3:ioncPaulumfiiificcommorum,qu6d viderem me falflcaris,

mendacij , philaurix , detradlionis , adularionis &: fcnc^fturis,
tumclara, tum fucata oratione argui, fubfannari , & irridcri:
Imo & religionis crgo derpici,& qualis antca fuerim oblitum
cfle pra:dicari:fcd re altius fcdata mente penfata, animaduerti
mearum partium cfTe, imitarieumqui quum maledicerecur,
non malcdiccbat,& fenedutis opprobrium pro beneficio duccrc,quippe quod
eft magna mihi occafio gratias agcndi Dco Opt. Max. quod adco fanam men-
tcm quoad naturalia in corporc fano , dcdit , vc odtogeilmum annum agcns,
poft tot labores, in tot Acadcmiis cxantlaros, nullo corporis morbo laborem,
jeiunia, acofficij mei muncra,tamfuaueac vnquam fcram,&ea vi memori.T,
& inrelledtus vigcam,vr clarcinruear nunquam mihifuilTc minus incptam
euboliam, nec minus obliquam fyncfim, ncc voluntatem minus paflionum nc-
bulis fubicAam.cuius rei argumenta funt Commentariain c. Cum miniflcr 25.
qu2Eft^.^.& in c.Non liceat i2.quifl:.i. & pr.rdida Apologia,quicquid ipfe folus
ei obiiciat,&: tradudlio ManualisConfeflTariorum adeo repurgata,auda, &: rc-
formata, qu^ hoc triennio cdita, 8c iis qui antea edideram collata id palam
demonftrant.QuodipfumfaciuntrefponfaquotidianatarainfacrafPoBniten-
tiarix Prxtorio, quam extra illud a variis variarum orbis plagarum petita , 3c h
nobis indics rcddita, comparataiis qua: antea refpondcre folebamus. QucTC
non ad iadiantiam fcd ne opufcula noftra,qu3: quamplurirais prodeffe audio,
nominismei iad;ura,definant eis eflc vtilia,comemoramus(Dco tefte) cui cf-
femus ingrati, & mentiremur,fi fccusdiceremus, & ea omnia ei adeo accepta
non ferremuSjVt nil nifl errata,& minus dolata,nobis adfcribamus.

Sccundo,qu6d duaefuntconcluflonesprincipales quibusego inCommen-
tario c.fin.i6^.quxft.i.digeftointresquxftiones,refpodiadduas earum primas.
AItera,quod bcneficiarius vane vel profahedifpendendofruftusrcdituum be-
neficij,peccat mortalitcr. Altera,quod non folum peccat, fed etiam ad reftitu-
tionem qua partc potcft,tenetur. Ad quas defendendas fcripfi principaliter
praefatam Apologiam , contra prardidlum librum N. licet multa alia ad eas
pertinentiaqua' mihi vifafuerunt infuolibrodignaccnfura, addidcrim, &vt
confufione , rardio , labore , & impenfa tc pie ledlor leuarem, inferui ei , omnia
quar in IibelIoN.&meo,adeaspcrtinentia contincbantur, fimulcumhisquce
noue addcbam. Quo fit,vt immerito centics reprchendar ab N. quod di6ta in
illo commcntario, rcpeto in Apologia , cum in Epiftola ad te in eius principio
data,promififlem,& proteftatus eflrera,me id in rem tuam fa^^urum.

Aa 5

i^» PROPVGNACVL. A P O L O G.

SV M M A K IVM.

tenefcimum feccare mertaliter dijponendo vane vel profane iam nunc
N.fatetur, &fic non ahfoluitur volens idfacereyvel non reuocansfa6tum
fiptefl ycontrariumtamen eumdixiffe infriorelibello monBratur 2.2^,

&'amflit^locfs.num,z.

Ertio gratias ago Deo Opr. Max. & ob amorem eius condono

N.omniaimproperiaruacrefponfionis, quatenus me,vt priuatam

pcrfonam tangunt , eo quod tandem pfane confiteatur priorem

praefatarumconclufionum, purabeneficiariumpeccare mortalitcr,

vane,veiprofaneimpendendo frudbus fui benefici), etiam quandolaicus fimili

modo impendendo fuos , non itapeccaret,quod tamen non fecit vfquc ad

pag.i^. in qua fuperatus(ni fallor) argumentismeis, refpondens Monit. 40. id

confefius efl:femel,&pofteaiterum ad Monit.7.qu^fl.2.pag.^8,gratias,inquam,

ago Deo,Tum quia placet ei veritatem pra:ualerc,tum quia multi Vrbis refipi-

fcentqui opinionicontraria?, tanquamlaxiori , &appetitui faauiori.adhxrere

ca;pcrant,dicentes,fatis efTe fibi,vt bonaconfcientiapoflent impendcre fuos

reditus beneficiales in profana,perinde ac patrimoniaieslibereprofuolibito:

habereprofeopinionemtantiDodtoris, quiaufusfuerit Dodori NAV AR-

RO in faciem refpondere,edito libello, &dicato fo^l. rec. Pio V. Ponr.Max.

ignorantes quid fua Sandtitas refpondifiet. Tum quiaiamfiipereanulla erit

contentio , &iIIatanquamconftituta, &confefia, ad confirmationemalterius

aptiflime vti poterimus. Quam vrnemototfialcrisfulciuit quotnosfulcimus

in pracfata Apologia quaeft.i.Monit.i7.&- 38.& feq.Itanemo eam tot modis re-

ftrinxit: vt enim fategi vias male dandi obftruere, ita conatus fuivias bene

dandiaperire, ampliando&probando multasdandi intuitu pietatis, pauper-

tatis, remunerationis , & iuftiti2E,non folum obligantis de prjecepto , fed etiam

de confilio , vel honcftate , vt videre eft in prsedidaq. praefertim a Monit. 77.

Quae res omnibus beneficiariis debet cfle gratiflima , quippe qua ars bene dan-

dijdocetur.Statigitur conclufio ab omnibus &etiam ab N. confefla, quod be-

neficiarius impendens quantitatem notabflem redituum fuorum beneficia-

lium,vane,vcl profanCjid eft,fineiufto refpe<ftu pietatis,paupertatis,remune-

rationiSjVel iuftitiae,qua» ipfum ad id obIigat,faItem de confilio, vel honeftate,

peccat mortahter. Huicconclufioni eftconfequcns,non pofleabfoluiacon-

feflario illum beneficiarium qui habet propofitum impendendi notabilc quan-

titatem redituum fuibeneficij inprofana, velvana exceptismodisprxdidlis,

nifidefiftat abeo, quoniameiufmodipropofitumeftpeccatummortale,cum

vclle fdcere id quod eft peccatum mortale, fit mortale, c. Vouentibusi^. q.i.c.

pericuIofe& c.fi cui,dcpGenitent.diftind:. i.&isquemnonpcenitetomnium

peccatorum mortalium , neq uit abfoIui,ca. Defleat, de Reg.iur. & c. fratres,de

poenitent.diftindt.^.Confequitur item quod qui beneficiarius,tcftatuseft,vel le-

gauit, vel aliam difpofitionem quam iure reuocare poteft, de reditibus benefi-

cialibus, in profana fecit, tenetur posnitere , & confequenter reuocare illa , vt

quidani

D O C.T. * N'A V A R R. ipi

quidani maximus Praelacus Hifpanijc cum propinquus morti IcgafTet vni nepo-
ti fupeliedilem fuamvalorisplus quamcenrummiiliumducatorum,moninis
aConfeflarioDominicanOjquodredlainfernum adiret,pctito,& accepro vc-
medio,quodvnicumerat,reuocauitilIud,& in pia mutauit^precatusnepotem,
vt id bonicon(uIeret,quinon folum boni confuluit, fed&fuaomniaobtulir,
vtea piis redderet,(i adfuxanim3cfalutem,idopus efTer.

Quarto,quod perperam me arguit falfitatis, eo quod in prxdida Apologia
dixerim eum in fuo Iibro tcnere contrarium prxdiila: conclulionis , nempe,
ciericumde frudiibusfuperfluisfuibeneficij ita libere pofle difponerc , ac lai-
cum de fru<ftibus fui patrimonij , & ob id non plus peccare mortaliter , vane,
vel profane difponendo de illis extra pios vfus, quam illum,& eo magis, quod
multis Apologia: mea: iocis congeftis nonnulla iniuriofa vciba milcendo id
faciatjfubdcns, quod non cito loca in quibus id ipfe teneat, quum notorium fic
vrbi, &oibis partibusinquas bbereius invrbetypis exculusperucnit, eum
multis eiufdem,tum diredtcjtum per firmam confcquentiam id tenuilfe, primo
quidem.fol.i74.pag.i.ibi,

Opinio S.ThornA eji^tjuod EpifcopttSy & clericw potcfi dijponere de reditibasfui
beneficij vel porttotiii ftbi aJfigrjata,eo wodo i^uo dt bonii patrtmonialibm.
At m confclloeftclericumdefuis bonispairimoniahbus tam libcre poffe 6.1-
fponere in vita & m morte, ac laicum dc (uis, iuxta text.cum glo.cap.quianos,
de ceflam. & arg. cap. cumdiledtus, cumglof. mcmorabilide iur. pat. ergo
per confequentiam neceflfariam tenet id quod diximus eum ibi tcnuiirc.
Secundojin eadem pagina i. ibi,

Et itM vult D.Thom.quod tllorumfruUuHm Epifcopu4 & Clericmfint Domim\
& a legeiuFittiitltberiyltcet lege charitatis ficut tn altis etiam bonis & clerici»
€r laici (vt infra dicemns) non fint foluti.
Nonne hic dire<Sto exsEquacm hoc clericum laico?

III. fol.17^. pagina I. ibi,
J^tu opinio S.ThomA videtur hoc argumento probarii clerictisficut in bonisfuli
patrimonialibus habet dominium, ita habet tn fruHtbpfsfui beneficy : ergo eodem
tnodo deifiisyficut de illis dijponere potefi.

None paiamdicic clericuefle tam Dommuredituu beneficij, ac patrimonij fui?
None argumctum quod adducit ad probandH opinione qua ipfe male imponit
S.Thom2,fundat in hacparitate Iaici,&: clcricij& parnmonij, & reditus bene-
ficioru?Cu ergo ipfemet cil omnibus ta theologis,qna Canoniftis teneat laicum
no peccare diipedendo bona fua extra fuflentatione (ua,& opera pia,modo 6r-
dinate idfaciat, imonecfi inordinate faciat fine prariudicio tamen alterius,
plus quam venialiter,per firmam confequentiam cohtccur clericu ide facictcm,
de redituecclefiaftico,non peccarc mortahrer,quod nos diximus eum tenuiire.
II II. foI.i7f.inducensprofecap.peruenir,dehdeiu(Tor. quorefpondct Pa-
pa debita bcncficiarij foluenda efTe de frudibus bcncficij illius, Poft confu-
tatas aliorum folutioncs,fubdit hxc vcrba fol.i^^^.nag.i.
Ex^uibtudeiure ,&obferuantiaapparet illos fruHmnon ejfe dehitos pauperi^
btaMtocjuin tdfieri non pojfet./niufium entm ejfet cjuod ex re alteri debira , al-
teri fatisfiat :fignum crgo manifeUiffimum efi tllos ejfe fru^iw proprtos tpfim

spi P R O P V G N A C V,L. A P O L O G.

clerici , & eos Ubere pojfe alienare, &hoc raiione mcixima nitimr:n<im iniqnum
ejfet,vt clericHipoJfidensheneficiumpingHe,eximatur a debitis, ejfet^ue omnino
commercium ei interdiSluiitye^uod nullo cananefaBum efi,imo permijfum clerico
efi vendere , & emere dummodo non ita mercetur,vt mercatori^ nomen, & offi'-
cium vJurparevideatur.Nec potefi dici tjuod id contingat, non^uia T)ominm
fit,fed auia adminifirator cum lihera^qui licet peccet,non tamen in exteriori fo"
rofaBa ab eo reuocantur , vt Card. & alij de tjuibui in fua opinione retulimM.
Ha^cibi,

Nonnc clareafTcrit beneficiirium eflTeplcnumDominum fru<3:aumruibene-
fici)?NonnectiamciamnatCard. docentcm quod peccat eo modo quoadmi-
niftrator cum libcra pcccaret? Nonne ait fignum manifeftiflimum efTc prcxdi-
'dros fiudlusefre propriosbencficiarij , & idcolibcram facit ei cmptioncm &
vcnditioncm eorum iicut laicis,modo mercatoris nomen non vfurpet? Nonne
qui hic ait , dircdo , & confequcntcr ait,eum non peccare in his plus quara
laicum? NonncaitPapa;rcfponfum iniuflum iudicandum efle, litalesreditus
dcbercntur paupcribus? quia iuberet foiuere crcditoribus deeo quod antea
crat pauperum,fiue debitum pauperibus.Nonnc ait clericum poffe alienare il-
iospcrindeac laicum? NonnepcrhxccIencum.Tquat laico in dominioredi-
tuum fuorum ? Quid cnim aliud denpcit verbum ( plenos dominos ) cum aliis
idcm dcnotantibus? - {;.• >r '■n': J' •: j? ,'J.'i<)rn ru yl> f

V. foI.iyS.pag.i.ibi, Exdifcurfuextr^nagantts Sufcef^ti , yipparet manife"

fie cjuod fupportatis oneribm,& diuino cttltu exhibito ,fruHn4 beneficiorum funt

omnino liberi,(juodnon ejfet ,f omma <pfu<tjuperfint,egentibtu. &piis operibptsef

fent dtjbenfanda. Imo & ibidem admittitur confuetudo , vtbenefciattu habedt

hAredes infruSlibpu fui beneficij, etiam annipofi mortemfuam fe^uentis. Et ita

non folum domintum , & proprietas fruBuum viuo conceduntur,fed & mortuo

confuetiidine deberipojfunt , ergo natura frutiuum beneficiorum non efi talis, vt

fuperfiua pauperum fint.nihil enim potefi magi^fttperfiuum reperiri, qnam quod

^ortuoreferpiatur. Hxc ibi. .:,

Ponderain his vcrbai!!a,omninoIiberi,5(: quo4.ao.n funtdifpenfandapiiupe-

ribnSj^^^ciHa, quibusctiamhxrcdespermjt!:it...;.>.'\v ,V\\ ••'

(■ VI. fcl. 178. dum fundans fe in efFc^itu diu-fionis transfa'endiinDoriii-

num,ficconcludir.

Intcllige cjy.od transfertur dominium fcilicetvt dominium , cjuod antea erdt
commune,& non diuifum,nunc in eapartefitproprium,& abornm communione
hherura:cfuo fit,vt de iilivii portionis ffuU::hti.i liherc tancjuam vere Domi7ii4i,di-'
Iponere pofiit,quodenim commune erat,proprium efi cjfelium. Hxc ibi.
i^ondcraiingula verbaqu.-E iignificant clericum habere propric:at2iTi, &clc-
jnininm rcdiruumccclcliafticorumperindeaclaicumfuorum.

VII. eod.fol.^pag. ibi, jQuod exprddiSiadiuifionepauperihtts vel pau-
pcri,tr:hti:tur,it.tfit ipfipupauperis, vt nvlla obligatione asiri^taft, & etiamfi
aliauid fht fiperfit ,reFiituere ,nec aliquis vmfuam paupcris remfihi datample-^
7J0 iure etpu ejficinegauit.ergo idem dicendiim e(i de clerico quoadportionem fibt
^Jfignatam,& hoc aroumertto vtttur Frater Dom.de Soto tn ditb-. lO; ds tufi. &
iur.q.-ir.art-^.in i.concluflicetfolum vtatur quoadea,^ua fuh eleemofynd. nomtne

clericij

DOCT. NAVAK, J5,5

clericis dantHr,tAiiien ad omnia etiam ^at ex reditibnsfiu porttonis clerlcis ap-
pUcantur,aptaripotefi, cjHodprobattir, ejuia cum portiopaupernm, &portio cle"
rici,ex eodem cumulo dedHcatMr,non efi curdiuerjo iure cenferi pofiit ,cum ab vna
eademque reproueniat.

Nonnc clare exaequat pauperem acquirenrem pcr eleemofynam , & clericum
acquirentem redicusjNonne ait pauperem liberum dominium qujcrerein elee-
mofynis? Nonnefuperac in hac rc Sotum, quem conftat cenere quod dico eum
tenuiire?

VIII. fol.175). pag.i.ibi. Si miles facit fuum flipendtum ^fifuAm mercena-
rim mercedem , quare clericm reditiu tn ^ipendium fihi ajfignatosfuos non effi-
cietf nec in milite necjue in mercenario difttnffuitur,an id ejHodfibtfiatutum efi,
necejfarium in viBumft,& veHitum, vel abttndansfit^&fHperfiuat^namfivl"
tra laborem dominus mercenario retrfbuatjtberalttas domint non debet efficere,
vt nos ob id iniijuioresjimus. Hxc ibi.

Nonne exarquat dominium clerici in rcditibus fuis , dominio militis in fuo fti-
pendio ? Nonne tam plcnum , & libcrum facit dommium clerici quam merce-
narij? At in confefTo cft militem &c mcrcenarium non peccare eo folo quod fti-
pendium,vel merccdem impendant,extra opera pia.ergo faretur nec clericum
idemfacientempeccare,pra:fcrtimmortaliter,eofoIoquodidemfaciat.Ethoc
eftquodnosdicimus eumtenuiire.

I X. fol.iSo.pag.i.ibi. Si igitur Ecclefa vberes, & abundantesfiu^us clerico
afiignauit,clertCHs illiusfitpendtj largtorts eodem modo, dominus efi,fcut &iufH
& necefiitattfoltfufficientis.

Nonnepariftcatiupcrflua clericorum cumfupcrfluis militum &mercenario-
rum,quoad peccandum vel non peccandum pcr difpenfionem illorum? At hoc
efl: quod dicimus eum tenuifle.

X.foI.iSi.ibi. Manifefiumergo confuetudines pr£diElasexcufare apeccato
mortali, &Uberare a Uge tuBitia, aUas mah faceret cccUfia eos ita toUrando:
^uod dtcere ejfet impium, & infanum.

Nonnc palam fatetur non pcccare mortaliter clcricum libere fuos reditus ex-
trapiainfumendo?

X I.fol.iSj.pag.i.ibi. AfeUus ejfet^vt confuetudine induceretur,vt ^u^fuper-'
funt omnes tnpauperes largirentur ,fed Ucet optandum idfit ,non tamen impe-
randum.

Nonne palam tenet clericum non teneri dc prarccpto,ni(i confuctudo aliud ^\-
^et,ad crogandum fupci flua paupcribus? Ergo confequeter dicit eum iure non
peccare mortaiirer , imo nec venialiter , quum confilia non obligent etiam ad
venialc,nifi ob contemptum glof.fing.in cap. Quis autem,io.dift. quodeft plus
quam quod nos dicimus eum tenuiflrc.

X 1 1. fol.iSj.pag.i.ibi. "Ergo &portio cUricorum a Uge iuftitiay Ucetfuper^
fiuat ejlfecura.

Nonneconduditnonpeccare clericum plufquam laicum indiftributioncfui
patrimonij ? At laicus non peccat mortaliter , nec venialiter ob id folum quod
non dct fuperflua pauperibus, cxcepto necefllicatis articulo,ergo confequenter
idem ait de clerico qaoad rediti^s eccicflafl;icos.

Bb

ip4 P R O PV.G N A C V L, A P O L O G.

X n L 6ol.i^o.pag.2. eopiofius adhuc ibi. Card. Zabarell.hu arigusiiif con-
fiitums^e^icisiirnauit hos caitmes eopertinere,vt clericipeccatt rci conftitnamtir
ah iliis vero adeo adminifirationem cum lihera fihifacultate cortcejfamy vt tjuic-
^uid de hor.isin vit4fiatuerint,ratafirraaijue haheantur,nec refittutionis necef-
fitate ohligentur^pofie tamcn eis adminifirationeinterdici, interim tamengefia
r^tra^^in nonpojfe,fic igiturvultpeccare eoSy<]uifuperfluanon dantpauperihpUy
tidreUitiitienem tamen ohligari noltnt^ Qud opmio licet videatur in S. ThomA
opinionem aliquo modo inctdere, inmultistamen dtffertyCum Card.clericos non
dominos ,fed adminifiratores efficiat, & eorum potefiatem infaisfi-uBthiu nolit
e*indem effe,auam in honis propnis pojfunt exercere, At S. Thomaseos dominos
conftitutt, & idem itu eis in portionefihi afitgnata quod in patrimonialihm pro-
^ priis hanis habent , concedit. Item interdicihis honorum adminifirAtione fi abn-
t^ntur, vidt Card.fed S.Tlooma-s non magis horum bonorttm interdtcttonem ad-
mitttt,quampropriorumyCum eiufdcm rattonis ea ejfe cenfeat^hxc tbi.
Nonncclcricumfacitplertum,&iiberumdominumrcclituumfuorum? Nonne
a:quac patrimonialia clcrici cum reditibus beneficij '( Nonncexpreire damnac
Cardin,eo quod dicac eum peccare difpendendo in profana,Iicec dilpenflo va-
-leat,tS: liccc poflic ei incerdici? At hjec plura func qua qux cgo dico eum tenuiire.

X 1 1 1 1. tol.it^i.pag.i.ibi. Thomas infua opinione nullam conHtttiit differen-'
tiam, inter Epifcopiim & alios clericos, nam vt ex eo apparet , eiufdem rattonis
e^ifiimat portionem Epifcopo afilgnatam , & portioncm affignatAm derico , &
tiXriufque poYtionis fiuttits bonis patrimonialibM A^uat.
Nonne idem hic eciam confirmat?

X V. fol.i^^.pag.i. ibi. S. Thom. vu.lt naturam horum bonorum non difiarea
honi^ patriinonialibiis, vt apertis verbi^ dicit,
Nonne eciam idem hic confirmat ?

X V L Eodem fol.pag.i. ibi. S. Thomas dixit ex natura honorum mhil dif-
ferre portionem affignatam clerico,ahonispatnmonialibn6, &poffe deeaficut
de p atrimonialibpu difponere.
Nonne.eciam hic idem copiofius dicit?

XVII. fol.ipj.ibi. Sit itaque conclufio, clerictu, etiam Epifcopta dsfiuBi-'
busporttonisfibi affgnat<t,finaturam rerum, vclperfonarum refpiciai,potefi ita
dijponere,ficut laicus de bonis patrimonialihiu pojfet,

N onne iple aic fe Thomam cui fuam opinionem falfo imponiCjfequi? Et nonnc
aic,Thomam asquare porcionem<lefru<^ibus ecclefi^ aflignacam clerico bonis
patrimonialibuseius? & icadifponere polTe ac laicum deluis pacrimonialibus?
Quidergotam auda^^ter negac quod egodicoeumdixifie,quod non peccac
magis mortalicer clcricus dif pendendo redicus fui bcneficij , quam laicus redi-
tusfui pacrimonij?

XVIII. foLioi.pag.z.ibit C^erici de his bonis,vt depatrimoniaitbiu,fict4tper
confuetudtnes permiffum efi, dijponcrepofunt, &alege iitstttixfunt Itberati , &
multo magis ab eade lege tuFiitnefolutt erunt haredes clertcorumy qutbiu ex t efia.
mentOyVet ab tntefiato haredita^ efi delata dtSi^confuetudifiibfUpermittettbiu,
Nonneetiani hicidemconfirmat? ,' .

XIX. foI.ioS. pag.i.ibi. Cliricui (^uoadjegem iaUitiafatisfacit in expen^

, . dendo

D O C T. N A V A R R, 19^

dendo fuStus/iii henefici^/tobferuet id , <]updin ereBione fui henefcij n Pontifice
faUajl-atutnm reperitur, cjuodfinihil reperiatur,feruando confuetudinem iUnti
prouinci<e,in cjua extftit tale heneficiumjatf^facit tam juoad difponendum inter
'viuos,e}ukmin'vltimavoluntate.

Nonne hic addic quod n on folum donando fed etiam tcftando poteft de redii-
tibus Ecclefiafticisidem facere, quod de fuis parrimonialibus, & W\c\ de fuis?

X X. fol.iiz.pa£j.i.ibi. Et ita tam laici cjun clerici.tam mares ijuam fcemin£,
cuiufltbet coditfois^fub peccati mortalisprdcepto eleemofyna facere tcnetur,&c.
AdiungcndoillaprjccedcntibuSjexprefleaitbeneficiarium nonteneriad elee-
mofynam lege iuftiti3e,fed folum lege chariratis,ficut quiliber alius Inlcus mas,
vcl foemina,tenccur cam faccre de (uperfluo. Rogo rc igitur ledior : Nonne qui
hxc dicir, nunc clare , nunc per confequentiam , affirmat eum in impendcndo
fuos reditus extra opera pia no magis peccarc, faltcm mortaIiter,quam laicum
impcndcndo extra ea? At ipfemet,tS<: omnes tam theoIogi,quam canoniftxcon
ficcntur laicumnullatenus pcccareimpendcndo extrapia, modo 7d ordinate
faciat,ncc plufquam venialitcr,licet inordinate,{ine tamen altcrius prxiudicio
id faciat, ergofateturclericum ,non peccare plnsmortaliterin impendcndo
fuos reditus , profane , quam laicum in impendendo fuos , quod ego vere dico
eum dixiire, & ipfc id malencgat.

XXI. Quodinnullapartefui libridixitbencficiariuobfolumvanumvel
profanumvfum frudtuum fui bcntficij pcccare morraliter, cumtamen \n fu-
pradidis io,Iocis,& aliis,cTquaueritin hccclericoslaicis, (5<:fru6bus bcncficio-
rum bonis patrimonialibus beneficiari j,&!n confcflo fir apud omnes clcricurri,
in vfu vano vel profano fui patrimonij fcru!aris,non peccare plus falrcm mor-
taliter, quam laicum m vfu vano vel profano fui.

XXII. Quod etiam in hac refponfione,adeo id atgre confifctur, quod vfq-,
ad 40.Monit.quod cangit pag.15.id non fecerir,imo contrarium peTbonatn coh
fequentiam tncite aiat pag.18. ibi.

PoB^uam cuilihet clericorum eflafp.gnatlafukporth.&per ereStionem hene-
fciorumpars cuiuflibet efifeparata, ex illo enim tempore, &'!e^e.iuHitii, (jiHi{'
bet clerictufuam pQrtionem,t.tn<jHam propriam Ithera poffdet ^nam folum cjuotid
legem iufiitiA atttnet, clericos in parte fua liberos e^cto,& non quoadlegem

mifericordiA. Etpag.y9.ibi. '" "" '

In confimptione av.tem ^uoad legem iuHitii ,pares ejfent decuriones itjfuis
falariis, & clerici infuis reditth'M:licet ^uoadle^em mifericordiii longe diflent.
Nonne pcr hic P.edifum bcncfici j facit propriu bencfictar;j , ^' exTquat parri-
monio cius?& facit liberum a Icgc iuftiri^,ficu:laici patrimon:Li?5.r folum fubii-
cir lcgi mifericordiar,vt laicum? & in locis fupra citaris cmncs,laicum, & cleri-
cum pauperem,(5cdiuircmxquelcgemifenco'rdixrencri?crgoconfequeccrnc-
gat itcrum quod aflirmat clcricum ob folum vanum v(um vcl profanum pecca
re mortaliter,cum illc vfus fola Icgc mifcrfcordix non fit maius peccatu, quam
vfus vanus & profanus laici.Idipfum fignifica t in replicando folurionibus a me
datis ad c.i.de cier.non refi.Iib.jT.Moni^^..^ in replicado ad intcllcdtum.c.per-
ucnit de fideiulf. a nobis nouc aptaru in Monir. 46". dum conatnr facere clericos
plenos dominos frudiuij fuarumj& pauperes tam liberare a dado fuperfluo eo-

Bb 1

!?<? PROPVGNAC. APOLOG.

rum,quamlaicos,quccetiamdebcntureislege mifericordiae qua fola diciteis
debeticlericorum.

Nihilautemexcufateura,id quodrefertfe dixiife inc.i.primapar.fuilibrijfci-.
licet,clericum magis peccare impendedo reditus ccclefiafticos vane vel profa-
ne,quaralaicumidcmfaciendo. Primoquidem quiaadconon exprimitcum
pcccare mortaliter ibi,quod nec nunc rclatis ad litcra quac ibi fcripfit fafTus eft
illudvfque ad Monit.^o.vtpraididueft&obhancconclufione quamtenebac
contrariaprioripracdidarumduarum. Etquiatenuitclericutambberum ha-
berc dominiu in reditibus ecclefiafticis,qua in patrimoniahbus,& confequen-
ter quam laicum in fuis laicis,dixi eco poft Concil.Trid.eum tenere conclufio-
nemproximamha:re(i,quamanteilluderuditi{fimus,acpietiflimusPetrusSo-
tus ibi a me citatus,dixit cfte talc,5c non eo quod tenuiftcc altera concluiionc,
licet contra communc,quam nos fequimur , fcilicet quod clericus quamuis in
hocpeccet mortaliter,non tamen tenetur ad reftifutionem,quod exfragmen-
tis mei libri ab eo ad hteram recitatis , palam eft. Secundo,niI eum illud excu-
far,quia id dixit in principio libri quod poftea in 4. parte,quia illum horis fuc-
cifiuis vt(ipfe ait)& opus demonftrat , compofuit potuit obliuifci , & cgo illud
ei ad memoriam reuocaui,& oppofui eius prsdidlis didtis in 4,parte,non qui-
dem eo quod ibi exprimeret contrariii eorum qua: in viginii , 8c amplius locis
praecitatis 4.part.tenet,fed quod ex eo eUciebatur,hoc illo forti argumento vi-
delicet tu aftcris ibi.Quod clerici magis peccant non erogado fuperflua in cle-
mofynas,qua laici,& non poteft dari alia ratio quam quia lege iuftiti£c,ad id tc
nentur,quia lcge charitatis laici seque ac illi in id obligatur, vt ture late fateris
in d.^.parte c.^.in prin. Ergo &c. Excufat tamen eum hxc plenacofeflio a pec-
catis alicnis eorum qui refponfione hac vifa cocipient non pofle tam pro libi-
to,& libere impendere in qua:cunqj profana vellent, quam perledlo fuo libro
conceperantj& ita ceflahunt a nimium hbera in profanadifpenfatione.

SriMCMARl r<M,

BenefcUrium teneri reBituere male impenfa confirmatur num. 4.
CefarCoHaArchiepfcofHs Campanu^ laudatusnum.^,
Francifm Turridnm magnum Societatis lefu ornamenttm num.^.

V.Ioco demiror eii cui irafcutur aliqui viri pietatc,eruditioneqj cIari,quod
in ipfa Epiftola nucupatoria aufus eft; anirmare opinione meam qqae habet be-
neficiarios eccleflafticos vanc, vel profanc fuos reditus profundentes , peccare
mottahter,& teneri ad reftitutione,efle omni a veritatc ahena,& qua: maxime
ecclefiaftici ftatus fecuritate labefaJ^at. Tum quod no meminit quod eam an-
teainEpiftoIaniacupatoria ad Pium V.appellauitfaluberrimam, & qua rcipfa
lequi animarum faluti magis expediat. Tum quod etiam contrarium tenentes,
iudicanteam tutiorem , vt & ipfemet in prxdida Epiftola iudicauit. Tum
quod fatetur z.part.fui hb.c.i.foI./iS^.pag.z.efle magis communem , quam mox
monftrabimus, efle ad huc comrauniorem quam ipfe putet. Tumquaiam
priorem iflius partem. f. quod peccat morcalitcr,gracia Deo,pIane conficetur,

quac

D O C T. N A V A R R. i^7

quac grandis gradus eft ad alteram , fcilicet , quod tcneatur reftituere, nam ai-
gumentumomnifolutione maius ad concludendum clericos teneri legeiuifti-
tia: addandum fuperflua pauperibus , videtur efTe hoc, Clericipius prohiben-
turfuosreditusimpendere vane vcl profane quamlaici fuos,& magis :enen-
turdareillospauperibus quamlaiciluos, &non tantumvtcunque m^gis,fed
fub pocna mortalis pcccari:At lege , mifericordia: , & charitatis vtrique prohi-
bcntur,& tenentur aequalitcr,vt ipfemetN.&Sotusconfitentur, ergoaliale-
ge fortiore prohibentur,& tcnenturad idclerici,quamIaici,i?(:non aliaquam
iuftitiae , ergo lege iuftitise , ac confequcnter tenentur ad r^rftitutionem , quia
violans illam , tenetur rcftituere fecundum omnes etiam Sotum, pra^terN.
Ergo,&c. Tumquianon dcbuiteamadeotraducerefiucinfamare ctiam pro-
pter alias multas,& irrtfragabiles rationes addudias in d. Monit. 7. Tum quia
probatur idcm quod ait loan. Maior, S.Thom. non fuifte in contraria opinio-
ne,quem etiam Pctrus Sotus vt ibid. dicitur, nro noftra parte allegat. Pro qua
etiam Caietan.cire cfficacitcrconuincimns. Tumquiafereomnesanriqui , 8c
maior pars recentiorum eam tenent, & adco quidcm , quod prardidus Maior
aiatnullumcorum qui antcipfumnatieftent, tcnuifl^ccontrarium, & Pctrus
Sotusid hacrcfi cfte proximum/x: Archid.cftehxrefim. Et quanquam alia aliis
iure placcant, aliis quidcm alia rationc , &: aliis alia , mihi fcmpcr placuit mos
ille docendi, didandi, Sc fcribendi, quo mc audicnte lodocus ille Belga', qucm
diuusCarolus V.inHifpaniarumCancellarium promouit, cuiufque funtapo-
ftillas multac glolfatum Codicis Tholofono morc di(flatar, vtebatur diccns, fa-
tis efte vnum vel alterum textum firmum, & vnam , vcl alteram rationem fir-
mam, cum vno vcl altcro claftico dodlorc qui putaretur communiter recept us,
ad vnumpropofitumcitare,eflcque aliavt plurimum fupcrflua, quin& non-
nunquam damnofa, quippc qua: inutihtcr paucis fcntcntiisoccupent horas
prxlcdionis , impleant chartas, & mentem prarlcgcntis , & audientis diftra-
hant,&pe6lusinmgtdent,ac faftidiant. Ideoque deinduftria foleam taccre
multosquosfciam vel l:aciIefcirequcam,propofitam amefcntentiamtcnerc:
Quamuisitem videarmihiplus fatistextuum,gIofl^arum,& authorumprohac
fentcntiainApoIogiaaIlegafte,& rede aliaquardam omififle,addam tamcn
hicqurc audiorcitamfandia:, ramquc ncceftaria; pccfuadcndx- profutura. Al-
tcrumquodRcuerendiflimusCampanorum. ArchiepifcopusCxfarCofta,vir
omnigcna eruditione & virtute clariftimus Iibr.i, ambiguitatum iuris ca.40. in
ha:c verba fcribit.

EcclcfuHicoi pr^latos uehmcnter errare^C' mortali crimine effc obtioxios ^fi cd (ju£
prtcter hone&wn eoru,m uidum de rcditibui Ecclefiaiiicisfuperfuntypi^s operibm non crogent,
rectptifima eft opitno Didaci Couarr.in c.cum in cfjim.num, i.de teiham.ufque adcb ut con^
trarium affimarc,non procul ab hxrefi diHet Frob,m c.Nemo.de dcd lib 6 nm. 7^ in aidtt.
«fd lo. Monac.

Scdan de fms tantundem rcRituereteneatur , mdgna fane dubitatio eft, cr MarUnm
l>Jauarru>i lurcconfultuiclarifimufy pariqucfcicntia^crpietateMfignif duobui editi^s uolumi^
nibus ,conjirmat abutentet prAatot reliquofque clericos de fuafubilantia ad re^itutionem
tenerijrepugnantibu6tkhcu',Dom.Soto libr.io. q.^.art.-^.deiuft.criur.DidiXO inc cum m
offi:iiSjd€t€iiam.nuttt,i,Zab<t. inClem.gr4tiic,derefcriptMm,i2.0' Sarmicnto in Ubelb hac

Bb 5

,^g PROPVGNACVL. APOLOG.

dcrc e(^to, lcgoquidm prjeter tot canonMn authorUatem quibui Nauarri opinio qu£com»
wuxi ejl,uehemcnto- niti uiictury^ prxtcr Au(fl.4 Nauarro doLlijlime collciloi in Apolog.
q.iMon.7.Kcperio idemfentire Cahrenf.confiL^j.i.uol.num.j.cum fcq.Vrob.iti c.Nemo,
de ek^.Ub.6.nMn.^^.'tn adiit.ad lo.mnac.pofi lo.de ligna.m trada.dc piuraL bcnejic.q.ii.
BertrW.con/5/. J78.2.uoi.f X prima cditione Rebuf. in prax. bcnef de dij^cnf ratio. £tat. m • •
ticrb.necKondcbitis.num.^i.

Q»iM iureqaoqucciuili hanc qujcliionem ddermlnataminuenio.luBnianm in Au^. ut
deteY.fiti:um.cleri.p''opcfincm,utrumquc£)jirm4t,a' peccareprAatoSy a^clericos nonero^
oantes \n pia op:ra ca qu£ pr£ter hoieilumuidumfupcrfunt , cr defuo ad re^itutioncm te^
tieri. Itaenim inquit ux:a Holoandri uerfionem. QjicmadmodHmautcmad ea pcrtinentes
fumptiii certafinc dcfcripfvyi:*^, itx conucnu ut fam^ij^imus pro temporc ?atriarcha , cr Re»
uerendifiimi clcrici circumfpici.int,n:rcliqmfumptM,quicx ecclcfunicii rediUbuifiunt.aliter
quam m pi.a , cr D:o pLiciiai cuufas mfm intur , cr ut m lilos co^fcrantur yqucr reuera
cQcnt.ncc alimdehabcnt unde uuunt {h.cc enun Domimm Dcum conciliare foknt ) non uero
pcr patrocinia, crhommumjludiamlociipktei diMuant ea qu£ aiccckjia^icoifAmmi-
fuppctitnt,utexiniecgcntcsuitjcneccffariiidcpaudentur. NouenntnDci amantifimi Oecos
nomi,ta"^iq'n "unc^ 9"'*'" 9"^ °'-^'^ P^'^ temponbui fituri funt, quod fi quii m his dcliqu^mt,
nontc:ntumpceniicock{libus eruit obnoxij , fedctumdefubiiuntiafu facrofanSl-e ccckfi£.
mdemnitatcm pr^Habunt.UMif^uc co.^dtutionis meminit 'Balfamo m Nomocanone tit. i o.c. r.
Vn k nos »M co'Mgimus , ohm Occoaomi Concilforum uetcrum iecnt^i m ccckfm coniii=
tuebantur,q'.dpr£crantdif^enfutioniccckfu(iicarumrcrum , quift erogaffm mundato ?a-
triarcharum.a' Epifcoporum m profnnos ufii^,non m pu opera^tantundcm de fuafubiiantia
tcncbantur ecckfi£ reiiitucre. Kutioquc erat , quia Oeconomus iujlioncs Epifcoporum , quui
•Bulfamofupra cixato loco appcUutjvrmaSyContra r.itioncm canonum fequi non dcbcbat.crant
mmnulliusroboriiyUt mquit Bulfamo. Sed cum hodic Epifcopi Occonomorum funguntuf
vnunere ahutentes , cr t" pia optra non eroguntes pan ratione tenebuntur rejiituere ^ pr£tcr
diuinamultionm,ut imperator mquit,^ pocrM cockfits , exc^uo mortak deHaum colligitur,
uel ctiamiacoUigipotejl.Cuutum efi m Concii.Antioch£no,Epifcopum nonerogantcm cccle^
faSikos rcditui in piu opcrafed m domefiicorum ufM^<cr commodu, Synoio Vroulnciuli poc-
nus daturum,cmus canonis mcmmit tcxt.m c.Epijcopus. 1 2 <j. i. er qu£ pocnafu cui obnoxiui
erit Epifcopus, uuktur per hunc conficutionem lufimiunidcclarutum, tuntundem fcilicct dc

fuo refiituere* . ^ - ,

Kcc dicat aliquis^hociuiante diufionem fmffe ^ aliui demdeiuspofl aj^gnatim cuique
portionem confiitutumfu^ffe.nam diuifw nullum nouum iui truduiit Epifcopis , quod antea tion
obtincrent,h£c cjum diuifonis nutura non eft.jed difimd£ portionesjucrunt^ut Epifcopm ara
ccretur a reiiquis,non ut infua maius ius^aut dommium obtmerety^ ut iurifconfultorum uem
ho utar^non quo mugiSyfcd quo mmushaberet.jii^ eji diuipto.Demde apcrtifime apparct ai
fumpttisVatYiarcharumy^ ckricorum portionan illam,dc quu lutimianus mmmit^foiffe af=
pgnatnm, utexuerbisfkcilecoliigitur, Ha;c ilie.

Qtii late refellic foluiionem eius,qui refponderet pr^e^itam Auth.efle Impera-
toiis cui nulla cPt poteflas ftatuendi de rebus ecclefiafticis ca. Bene quidem <)^.
diftind.c.ecclefia dc conflit.& addi poflec lUamlegem non efTe luris noui con-
ftitutiuam,fed antiquidecIaratoriam,& quoddam teftimonium Imperatoris de
mente& ratione canonumecclefiieadfaciedamfide-quod-eccleria illo tcpore
idferuabat,&eratiuItaobreruatia:quodlicereImperatori j nulia dubitatio elt.

Altcrum

D O C T. N A V A R R. ipp

Altcrumquodnonnulli eruditiflimi ( in quibus eftdo^fiiflimus Dodor AI-

fonrusDelgadusEcclefixTolctanaEScholafticusdigniffimuSj&Canonicusad-

modumRcuerendus)quibusha:c communis lententiap!acet,diiigenter quje-

iieruntmuItosaliosprjEtercitatosame , quieandcm affirmant , quos omnes

tamquxrentes,quamquxfitosJicetitarufpiciam, vt eorum aurhoritasadtam

piafententiacredendajmihipro ratioiie fjcric:Qut tamen volente nolcntcm

adcamtenendam etiamd nullusrecentiorum camrcnerct , trahunt & com-

peilunr, funttextus 3c rationes irrcfragabilc; quibus cam prx omnibus qui

ante nos fcripferunt mimiflc in prxdidla Apolog.putamus , idipfum artcftantc

eruditiflimo DodloreFrancifcoTurriano fcriptorc diligcntiflimo , cSciudicio

emun<fbifllmo:cuiusauthoritatcm pcncsmcmultum augct,quod Illuftrifllmx

Socictatis Icfu flt profx-flbr &c inlignc ornamctum. At quia fortaflis Pic lecftor,

hxc folalcgcs, &iion dignabcris,vcl no vacabit ptxfata quc in Apologia con-

gerunturlcgcre, admoneo teprimorationem illamfirmam fuperius tadlam,

quod cum clericus prodigens in profana rcditus fuos , peccct mortalitcr , non

autemlaicusidem faciens,confcquens eft,iIIumfortioriIegetcneri quahunc,

& cum vterque Icgc charitatis, & mifericordix,pcrxque teneatur, confequirur

illum tcncri lege iuflitix,ac confequcnter rertituere,quum fccundum omniuni

excepto N. fententiam,vioIansIegesiuftitix,rcftitueretencatur.Dcindc,quod

multis ibi probo , quod ecclefix Chriftianx traditionc , canonibus cius Sc do-

nantium intcntione, bonis ecclcfix cft adie<ftus modus & onus , vt dcntur fu-

f)erflua pauperibus:&: quod accipiens aliquid cum onere hoc vcl illud faciendi,
egeiuftirixtcneturad illud. Terrio, quod prxcipuum fundamentum N. eft
quodS.Thom.tcncat idouod ipfc,quod tamen noncfle verum,permulta ibi
probo,&: in his quod loan.Maior conftanter id affirmat,& multi eiufdem ordi-
nis,puta Caiet.cius dcfcnfor acerrimus in loco proprio,fciIicet, i.i.q.iS,-. arti.7.
Comunem cfledtu rcnendo,&:decIarado exprcfleThoma.quatenus quodhb.tf".
arric.ii.fignificatcotrariumintelligendumefledehisqux plus minus funt ne-
cefl^ariaadfuamhoneftam fuftcntationem, &nonde aliis. Addens nonpofle
cadere infapientisfenfum, quod tam grandes reditus tantum illa neceflaria
cxcedentesconcedanturEpifcopo fineoncre & obligationc diftribuendi eos
pauperibus,nam fcimus alicubi jo.alibi 6o.Sc So.imo & 100.& circiter ioo. mil-
lium aurcorum annuorum fummam excedere. Et quod Petrus Sot.eiufdem or-
dinis, & illiusfcdlatorgrauiflimus,eumpronoftrapartecitat. Er floan.Bro- "^
miardus eiufdem etiam ordinis in concionado exercitatiffimus, in fumma prx-
dicant1umIiteraP.XIII.anum.41.non folum aflerensbeneficiarios vane &,
profane impendcntcs, tcneri adrcftitutionem, fcd etiam late affirmat acci-
picntes ab cis non folum pro adtu vitiofo, vt mcretrices & lufores , fcd etiam ^
proadiualioqui bono vtcognati& aflincsquo ditiores,& nobiliores fiant,ad ,
idem tencri. Quin & fubdir, cxperimento (quod & certe nos teftari polfumus) ^
compcrtiflimum,eas domos qux huiufmodi largitionibus crefcunt,cito & gra- <
uitercorruerc: &foeminas qux talibus reditibusfplendide dotatx longe al-^'
tioris ordinis viris nubunt, tandem defpici, odio haberi , deferi, & pcenas pro /
dotantium peccatis,prxfertimpofteorum mortcm dare.

Scd & Pirrhus Tarus lureconfultus clariflimus , & cum primis vrbis con-

ioo PROPVGNACVL. APOLOG.

fcicntiac rcGti cum fcientia confummata coiunfti nomine ceJeberrimus, etiam
antequam ob id i S. D. N. Gregorio XIII. in Illuftcem Vicarium Illaftciflli-
miReuerendiflimiqueCardinalisfiii Vicarijmaximidcligcretur, teftaturacri-
ter fuifle olim fe prajfente coram tcEl. rec. Paulo III. hac dc re difputatum, &
tanderain fcntcntiam cuiufdampra^cellentisMagiftri Dominicani(cuius per-
magnatunccrat aurhontas) communcm opinionem firmiter aftruentis , con-
uentum. Cumigirurharc itafefe habeant,vid?rit N. anfatis modefte in Epi-
ftoIafuanuncupatoria,adrummumChriili Vicariumomni iull:itia& vcritate
priditum,dixeritpraefatamcommunem fententiamomni averitate aiienam,
&quajft:atumEccIc(iirt:ica:difciplinarIabefa(5let. Pra:fertim quum eam in al-
rcra ad Pium V. cpiflola appellauerit faluberrimam , 8c animarum faluci ma-
gis expedientem.

SV M M A R IV M.

TeHandi de corffuetudwey^uidi^uthorfenferit. num.^.

i^uthnrprolixitatis nomine male notatu^. num.^.

Bon Didacm Couarrttuias Prdfes lUufhrifimus laudatus. num.\.

c V L F; uftra videtur conari N. me exofum facere Illuftriflimo fupreml
Rcgis Confili j Pr2{idi,eidemque ReuerendifT.Epifcopo Segobicn. Dominoq.
meopecuIiari/IimoomnilaudemaioriDon DidacoaLeyua & Couarruuias,
ob ea qux de confuetudine teftandi in prxdic^a Apologia dico.Tum quia Vrbs
& orbis palam nouit,quofim erga eum afre(5tu,reuerentia & officio.Tum quia
non cft facile crcditurus, me in hac JEtate,& opmione, incidifTc in eam omncs
carpendi libidinem , quam mihi impingit , qucm longe iuniorcm & Xenodo-
chiae illecebris magis illcdbumprobe nouit, etiam meordm asqualium , ctiam
Auditorum,largumlaudatorem, &maiorum reucrentem cultoremque exti-
tifre,& adeo quidcm vtob hocmaleaudirera apudreputantesracmet nimium
fubhifcere apudquos meoportuitin EpifliolaadteinManualimcodata pur-
gare,nouirque notum efTc toti orbiHifpano cui ipfeprxeft, quodquamuisab
omni animi hofleintus coramDeototaraeaxtatc,tentatusfucrim ,arabitio
tamen, auaritia& dctradtio adeo raro me infignitcr triurapharunt,vt fortc
pluries de nimio illarum conteraptu,& nimio laudandi ahos officio fuerim no-
tatus. Tumdenique quodcumdignatusfuerit lcgere, vel abaliolccSba audixe
quacfcribo in locisab N.citatisfcilicct quaeft.i.Nlonit.^o. &Monit.p. & fcq.
&quaefl.3.Monit.i.facilepro fuo fingulari, &ferenoingenio coliigetme non
diccre nullibi eflTe vllam teflandi confuetudincra ,irao exprcfTe aioinHifpa-
niaefTcaliquam & legc Regia iufTam fcruari, & quod credo illam ciTe vali-
dam etiara in foro confcientiae, quoad teflandura, intuiru pietatis, paupertatis,
reraunerationis & debiti folutionis, fedaio nullara cfTe confuetudinem prx-
fcriptam & vahdam ,teflandi pro libito in profana fine aliquo pracdi<iiorum
intuitu, quamuis in muItisRcgnis, & ProuinciisextraltaUam , &in aliqua
eius parte,iufl€ in foro extenori toleretur confuetudo, ne teflamenta clerico-

rum

P O C T. N AYA K R. loi

rum ob hoc in iudicium deducantur, Sc fcruari iubeatur ad obuiandum fre<juen
tiflimis Utibus quac alias orircntur.Qu? jfocI.recor.Pius V.admonitus ante<juam
licentiaimprimendifieret;refpondite(reiuftam,&fandtamopinionem. Quin
& ipfemet N.ni falior/atis illud fatetur in 5. par.fua; huius refponilonis ad Mo-
nif.i.pag.^^S.ibi.

Si iHi permitteret JimpUciter clericis teflari ,pr<tfumendum propterea nort ejfe,
profane eos teftaturos ,Jicut &invita dtjponere permtttit : non tamen pOjfumns
dicere ad hocpermittere, vt va?ie &profane (vt verbis Dommi Afartini vta-
mur) clericidijponant : ^uia cum lexmifericordiA debeat eorum aUfH dirigere,
neque lex iuftitix in hoc dtJpo;iat,eorum confcientis, relinejuitur.
Hacc ille. Nonne qui ait iuie permittence teftari , non licere ad profana teftari,
fatis ait , fola confuctudine contra iu5 permitcente, licitum non iri ? Intelliget
etiam eius Hluftriflima Dominatio, quod licet vfu captum fit nc qua quajftio in
foro exreriori fuperhoc tiat, non tamcn conftareid cfTe legitimc vfucaptum
quoad forum confcicntiar, eo quod maior pars ecclcfiafticorum id faciat,quan-
doquidem maior pars efl pauperum , vel non habcntium vltra fuam honcftam
fuftentationem ncceflariam,^ aliorum bona pars eft Epifcoporum,&fuperio-
rum, & Abbacum, & Religiororum qui de taU fupcrfl jo non tcftancur,& alio-
rum m.igna pars plus d^bitorum quam quxfitorum relinquic,& ahorum,muIti
folum intuitu pictacis,paupertatis, & remuncrationis de fuo reditu Ecclefiafti-
co tcftacur,& non finc fcrupulo, vc mihi per aliquoru quxfica conftac , Sc mulci
folum de patrimonialibus,& pcr induftriam fuam,& per munera,&:dona Prin
cipum,&aliorumdiuicum,auccognacoru quaeficis.lcaquodpauciftimifintcol-
latione aIiorum,qui tcftecur ad profana dc fupcrfluo folius redicus ccclefiaftici,
extradlis iis quac ad fe fuftentandum fuerint neceflaria , & omnibus aliis in pia
etiam elecmofynis minutis,& remunerationibus iuftis fadiis fimul cum his qux
funt cis debita ob feruitia facfla ecclefi? vniuerfa;,vel parciculari vlcra ca ad quae
ratione fui bencficij tenebatur,qua: omnia efle fubtrahenda a fuperfluo dc quo
inhibctur tcftatio,ibi probauimus. Quarc mulcum adducor ad opinadum quod
efto confuecudo ceftandi ad pia de rcditibus ecclefiafticis fit praffcriptibilis , 8c
praEfcriptainHifpania,vtcrcdo,confuctudotamentcftandiadprofanapro li-
blto, neq; eft prsfcriptibilis, nec C\ eflet talis, cflet prazfcripta, quia paucifllmi
vtuntur ea Equide prardico ipfimetN.quod quum mortis arciculuseum prefle-
rit, non facileaudebitteftari ad profana de redituecclefiaftico qui eifuperfue-
ric , demptis ex co omnibus pracdidlis , quicquid nunc fatis iuuenis ahos doccre
tenter. Quod autem miuria mc prolixitatis, fupcrflux repetitionis, & defiderij
augendi librum accufet,inde colligas, quod licetahj eruditione, aliifq-, oratio-
nis virtutibus mc praccellant , breuitatc tamcn didladi omncs mea: profcflionis
acquales mcos G ymnaftas Hifpanos anteuertiflc Salmatica, & Conimbnca te-
ftancur.Ec quod Dcus & amanuenfes mei noucrunt iuftos tradatus de elecmo-
fyna, & de fpoliis clcricoru , quos interfcrerc Apologiae, ceu valde pertinentes
ad eam,decreucram. Alterum in Commecarium c.Non liceat,u.q.i.qucm iam
edidi. Alcerum in Comentarium c.Quiefcamus.^i.dift.qucm propcdicm edara,
relcgaui,ne nimium Apojogia crcfceret.Et quod vt fupra dixi,tranfcriptJonem
raulcorum in libeilo defenfo contentorum cuius rae accufat, feci quia id pro*

Cc '

ioi P R O P V G N A C. A P O L O G.

mifi facere in Epiftola ad te data,quo te leuarem labore,confuiione & Impeti-
fa lcgendi rres libros,vnum illius,&<iuos mcos,quorum trium fummam^ad ar-
gumcntum noftrum prscipuum pcrtinentem cum potioribus neruis invnum
collcdam facilc habcre,lcgere,intclligereque pofles. Et quidem facile prudens
lector iudicabis, quantum prcecellam cum breuitatis ergo, fi eius librum fuper- ^
fluis Sc vulgatis in re clar a citationibus, & parergis, oftcntationis caufa parum ^
ad rem propofitam pertinentibus diftentum,&in mulcas partes Sc capitula dif- '

fedtum contulcris cum Apologia mea his omnibus dcfrcata , praEter vnam di-
greffioncm in defenfioncm Rcgis noftri Philippi 1 1. magna dc caufa ei infer-
tam. Qux & fi non fit, vt ipfe me carpendo ait , fententiis & aliis tanti Regis
hiftoria dignis ornata , fuit tamen oppottune fcripta , & tanta fide recepta, ob
opinionem quse de authore habebatur etiam a primi ordinis viris qui cam igno
rabant , vel non aduertebant , vt multi etiam luar Maieftati deuoti , longe ma-
gnificcntius de illo poft eam lediam fentiant , quam antca fentirent , 8c multi
qui palamobloquebantur,nunc etiamfecrcto Iaudent:veracnim magisdicen
tis fidem quamverborum lenocinium exigunt: vtinamin cxteris ita de Rege
caclorum mcrerer,vt in hac rc dc eodem, & de Rege terrz bene mcritum fuiflc
credo,fatis mihi pra:mij eflc ducens,muneri,& pietati qua erga eum cflc dcbe-
bam^fatisfeciiTe.

sr lM CMA R i yc\€,

Paulm MAmtiW cum Aldofilio laudatus m, 6,
fieditmfimflki d.fcriben dum nu. 6,

V 1 1. Ad id quod de verbo, rcditus, an fimplici, an duplici d.fit fcribendum
6" tam prohxe & parum neceflario congerit, hoc folum refpondeo.Quod Paulus
Manutius quemillc merito appeIIatdo£lifl[imum , & orthographije obferuan-
tiflimum,ego vero muitis etiamaliis nominibus iurefufpicio,infuoCaIepino
vbiex proreflb fuamexpreflit fententiamcumfimplici d.kribendum cenfer,
Quin & nunc interrogatus , & adroonitus quod N.pro fua opinione contraria
eum in Concilio in omcina fua impreflb citat, ingenue rcfpondit , quod in fuo
Calepino fcripfit fentire, mirarique quod N. contrarium ei adfcribat ob crro-
rcs fugientes Corredorem a Populo Romanodeputatum in opcrccuiuscor-
re(^ioni minime ipfe intendebat, nec intendere tenebatur. Quin & citauit fi-
lium fuum Aldum,virum profefto pro jctate cum primis cruditum, patris, Aui-
que decus eximium, idem tencntem in fuo libro de ratione orthographiaSjVal-
deeIaborato,&eruditionisrecondit2EpIenifljmo,fublitera.R.Et iure quis me-
rctur,eu qui menimize proIrxitatisarguit,tantacurainutih,toterroresin Con-
cilio Roms impreflb qua:fifle,& eis atque aliis parum ncceflariis le^orem oc-
cupafle. Ad ea vero qua: inutiliter fuper authore.c.fi.i<>.q.i.inuoluit, inutile du-
co refpondere.

SVMMARIFM.

2{obilitaf,<judperreligionem amittitur, & alludejje nohiUm,almdmhili

par€ntenatum&c,nu,7,

VII.Quod

D O C T. N A V A R. 205

VIII. Quod fl eius inucilem prolixitacem in refpondendo ad Monit.^j.q.i.
imitari vellem,mulca pcflem refpodere his,qux tum laudando tum vitupcran-
dOjde nobilitate,eruditionc,& virtute mea,quam noui c(V; cenuifl[imam,& ex-
tollcndo difcipulos meos,quae gloria mea eft,iuxta illud Filius iapies gloria pa-
tris,profundit,fcd fatis duco refpondere primo me iniufte ab eo quadam tenus
defpici, quod iim Canonicus Regularis , & quod incaute fuggiller ab eo, quod
cum fim Canonicus regularis, melignificauerim nobiIem,tum quia no dixi me
nobiIera,fedtantumexvtroqueparentenobiIiantiquiflIma:lamilis,Iicetnon
adco diuitis,nulIo danatae (c£tx fanguine infedlo,nacum,quod iurc me pocuifle
dicere, non obftance religione, nemo vnqua negaueric , nill qui non animad-
uertit,vt N. aliud effe diccre qucm efCe nobilc, &c aliud dicere quem cffe natuni
ex nobili : imo,& aliud cflenatum ex nobili, & aliud natum ex vtroq^ parentc
nobiIi,im,o &: aliud ex vtroque parentc nobili, aliud ex vtroque parence nobili
nullo daranata: fcdlac fanguine contaminato, quod non quihbet nobilis, cciam
llluftris & laicus veie,&c iurc dicerepoteft. Tij quia licet nobilitas pohtica per
rcligionisprofeflicncmperdatur, iuxtaglo.vuIgatascap.i.depurg.canon.c.Ea
qua:,dc ftat.monac.&c.fcripfir.iy.q.i.Nobilitas tamen naturalis hoc eft fangui-
nis,non poteft perdi,arg.l.ius agnationis. ff.de pa<5t. qua in hoc citat Lud.Rora.
fing.57. & alij alibi-, Sccundo, quod non debuit infamare me dixifle,nullum di-
fcipulum inueniri dodiorem fuo Magiftro , qui agnofcam me ab aliquot difci-
pulis meis eruditione, &c aliis animi dotibus longe fuperatii, quod magna: glo-
ria: duco : Licec verum fic illud Magiftri Magiftrorum Macch. 10. Non eft difci-
pulus fupra Magiftrum,inquancum talis, ex mente Thom.& aliorum ibidem.

Votttm ctrca folemne fiaupertatis , h£C mttlta exorhitmtia Mxit 7{^ nu-
mero 8.

I X. Quod licet ipfe in bono fcnfu dixilfet omncs teneri ad feruanda con-
filia mentalitcr, &:ego idipfum dixerim in monit.7. qu.xft.i.tamen verba iphus
bis reperita fccundum propriam , imo & comuncm acccptioncm, vt accipi dc-
berent fiuc barbara fint,fiuc latina c. ex litcris dc fpof. & l.Labeo de fupcll.lcg.
nonhabencbonumfenfum,quod necipfcnucnegac.Nccfacisexcufatur,quod
aJiqucd eorum firbarbarum,quo fe ipfe excufat,n2m ctiam barbara fecundum
coraraunem fignificationem pereadem iuraaccipi debent:&:ideovilumfuit
nobis expedire,vt lcdior id admoneretur.Er quidem qua in eum fum charitate,
& obferuanria, doleo cum adeo adhuc perftare in multis a via c5muni exorbi-
tantibus,quq ego efficacitcr confutaui,a mon.S.vfqi ad i^.vt etia aliqua pericu-
lofiora nunc adiiciat.In quibus funt quod Apoftoli,efto vouerint ftatum perfe-
<Jlionis ad fe pcrficiendum, non vouerunt paupertatcra. Qucd vouens vorum
folcmnepaupertatis,non fitinhabilisaddominium quactcndum. Quod Apo-
ftoii per Apoftolacum,&monachi pcrEpifcopatu abfoluuntur avotofolemni
paupertaris prxcedentis. Quod Petrus & monachi poft vctii folcmnc funt da-
mini ctinm X':'. fpcci.'.l',vcfti.MV,,pp.niS'^>^ v-c.;l.o-M!.r:.Q:)/^.dd.^ipi":u r;;Mi-.r. t..:ii-

104 PROPVGNACVL. A P O L O G.

poralium eft neceffarium prxlatis ad adminiftradum. Quod dominium verum
Donorum ftabilium ecclefia: habent prajlati & clerici. Quod Francifcanusin
particulari eft dominus vcftium, & cioi ad vefcendum donatorum, Quod Mo-
nachus qua»rit fibi dominium veftium , & ad vefccndum (ibi datorum-, non au-
temfcruus.Etconfequenter quod feruus &monachus non jcquiparantur in ac-
quirendo,ilIc fuo domino, & hic ordini fuo,vel Monafterio;vel certe Deo fpe-
ciali ratione & quod paupertas feruihs maior cft paupertate Euangelica. Quod
ridicuIumeftdicereMonachumnonclTe dominum eorumquafveftit,&edir.
Quorum omnium diffinitionem Illuftriflimis ac Reuerendifljmis ac aliis cau-
farum fidei cognitoribus,debita cum fubmiflione ac reuerentia rclinquojfatif-
fecifte me muneri meo ratus,qubd recepta & fecura pium ledlorera admonue-
rim, & ipfa quicquid ille refpondeat, efficaciter probauerim.

SVMMARIVM.
Bona donata D€0,non ejfe illmfriuatme vt donata^roximo,funt ilVm,^e'
riculofum,contra Concilium Trid, nu,^.

X. Demiror quod perIc(^o meo Monit. i^.pertinaciter doceat clericos effc
5> veros dominos,non folum trudtuum bonorum immobilium ecclefi2B,fed etiam
eorundem immobiIium,perinde ac pupillus,& minor rerum fuarum,&primo-
genitus,& fideicommiflarius rerum reftitutioni fubiedlarum, Et confequenter
quod ConcLl.Trid.definiens fefl^.i^.c.i.dc Reform.bona ecclefix efte bona Y)t\y
(olum definiat , efTe ipfius tanquam generahs domini omnium aHortimiuxta
illud pfalm. Domini eft terra &c.relat.in cap. Quod iure S.dift. cumulatiue , &
non ita priuatiue,quod ipfe folus fit verus,5«: particularis dominus,&non alius,
cum ratio,mens,& verba ipfius ConciI.& fundamenta irrefragabilia quibus ad
id moueri potuit, pofita in d.Monit.i^. fint ei contraria. Quin & ipfa ratio na-
turalisquaprobaturDeum&finon amplius,faltemcEque ficridominumfpe-
cialem priuariue rei fpecialiter fibi a fidelibus fuis oblats , & donata? , ac alius
homo fit rei fibi donatac , & quod Deus cui res ita donata eft , habet dominium
ilhus rei priuatiue,& non cumulatiue,vt haberet alius homo cui iUa donaretur,
adeo quod nullus alius etiam ecclefiafticus,etiam ipfemet Papa fit dominus ii-
lius,fedfolumadminiftrator. Papaquidem vniuerlalis,&immediatus, alij au-
tem particulares,& mediati,qur eft catholica conclufio,quam in illo Concilio
dcterminari,per facram Illuftriflimorum ReueredtffimorumqueCardinalium
illiinterpretando deputatorum congregationem definitumiriarbitramur.

SV M MA RIVM,
Refetitionis inutilis N. &non Authr carpendus nu. lo.

lo XI. lam tertio miror , quod me millies ad Mon. iy. & alias carpit, eo quod
multa ex libello meo de Redicibus mca: Apologix in cam tranftulerim, cum in
epiftolainprincipio cius ad tedata, lcgcrit iuflam caufamob quam id me fa*
<iurumproraifi,&non aduertit,quantoiuftius reprehedetur,& leuitatis argue-

wr

D O C T. N A V A R R. lof

tur abomnibus, quod fincvllo exemplo tertio quoque verbo ,mc nominac
tribus & aliquando pluribus vcrbis , fcilicet Reucrendus Dominus Dodor
Marcinusab AzpilcueraNauarruSjContraillud glof.celebr. Rubr.fF. quod mer.
cauf.gaudent breuitatemoderni. Quodtotiesitafacit, vtbona parce IibcIIufr
eius minucretucjfi id non fcciflec.Peius autem&:duriuseft:,quod mereprehcn-
diceoquodin l.q.Monic.p.cumpIerifqueomnibuseadere rra(5tancibus tcneo
illam quibencficiariis eflconfolacionis plenaconcluiionem , fcilicec id quod
beneficiariusperparfimonia flbi facicreliquumdefrudibusfuibencfncij quos
honcfte in fuam fuftencacionem impcndcre pocefl, ficri ei quafi pacrimonivile,
de quo pcrinde libcrc ac de aliis pacrimonialibus in vica & in morcc,difponere
pocefl,pcr friuolasj&clonginquopecicasraciunculas. Tumquod nemovfquc
adeumconcrariumdixit, tumquodomnesquiea de re loquuci func,id pro-
banc,nam&vlcra ibicicacos,idtcnctFrancifcusa Platea grauiflimus Auclior,
de Rcfticuc.num.ijo.Do(flor iccm cclebris loan.Bachonus in 4. difl. zi.q.i. arc.i.
Tura quia omniaquzpcrfuaminduflriamfibiquxrit clericus, fiunt eipacri-
monialiac. QuianoSjdeTcftam. Atquiclcricus pcr parfimoniam fibi aliqua
rcliquat,perinduflriam idfacic, &nonper qualcm quaIem,fcdpcenofam, &
fuogcnere Deo acccpcam. Tum quodfamuluscui hcrusdarccioo. adaliquod
negocium,ca Icgc quod non ccnerecur ad plus dandum,ncc famulus ad redden-
dum quod cx cis parcius viucndo rcliquarec , fuum facerec , ex mente omnium.
Tnmperaliain Apologia citata. Etita N. videripoteflcontrariumdicerc, vt
non folu mihi aducrfctur in his quibus clcricorumfacultate anguflo,fed etiam
inhis inquibus amplio^malcfignificansquodegovclimeosinillo rcfiduoli-
berarc aIegemifcricordiar,quumccrcumfic, ci & omnibus,menonIiberare
eos ab illa plufquam in pacrimonialibus, quum illis illud exicqucm , fcd a legc
iuflicise qua tcnentur dare pauperibus alia quze ad fuam decentc fuflentationcm
non funt necefTaria.Non autem abs rc dcclaro prjcfatum didtum Innoc. habere
locumcciaminillobcncficiario qui iufladecaufa,putaiufl2 legationis Regia:
vel fimilis Icgitimc abeft a fuo bencficio, & lucratur aliquod falarium , poccfl
enim viuendo de frudlibusbcncficij lucrifadtadcfalario quali pacrimonialia
fibi facerc,pcrindc ac facercc Iegaca,& donaca fibi ca legacione fungenci , quia
nulla eorum func intuitu Ecclefix qusefita , fed omnia funt induftria vcl alia ra-
tionc feculari parta,&ita eadem racio facit , vtillud didtumin omnibusha-
beatIocumargum.l.IIIud.ff.adIeg.AquiI.& c.Dudumi.deEIc(3:. An auteidem
dici poflic dc abfencc fine iufta caufa , maioris quiftionis cfljpofTcc tame idcm
rcfpoderi fidcbicas horas recicarec, &non abefTct tahtcr,nectah decauf9,nec
tali cafu quo ipfoiurcpcrdcrct fru<flus , quia ex eo quod peccaret per abfcn-
tiam iniuftam, non fequitur quod perdercc facultatcm impcndendi frudlus pcr
iuflum ciculum fibi qusficos,quo minus fe de illis honcfle fuflecare pofTcr, quia
adiuerfis non fic illatio.I. Papinianus.fF.de Minorib.c.Ad audicntiam dc dccim.
Sc pcr alia qu.x gratia brcuitatis omittoromnino tamen optans & exhorcans ne
quis ica abfi.Cxccrum miror quod aiac me Monic.jz.adulacionis caufa laudaire
fcel.recor.Pium V.defan(3:aparfimoniaquavitabat fumptusin aula:is, conui-
uiis honeftis , muficis, Sc aliis quibus animi caufa, & paterni crgaconuiuas, 8c
affiflentesafFeCiusprofuafummadignitate vci pocuiflet, quafi id nequiuifFec

Cc 5

io(f PROPVGNACVL. APOLOG.

honen^e facere , cum videamus honeftiflime medio inter vtrumque deledlo
S. D. N. Gregorium XIIL mediocritatis iuri diuino , & humano confonx
obrcruantiflimum,aIiquidhorum araphusquamiilumadmittere , iuxta illud,
Inter vtrumque voIa,medio tutiflimus ibis,relatum a glof.c.i.de QfF.cuft:od.& ea
qu2 habentur in textu Sc gIo(r.§. H.tc autem fub c. Charitas eft aqua,de posnit.
diilind.i.Idquefacit prsfatusN. nonaduertens fe falli,pracfupponendo omne
quod in opera virtutum expenditur,in opera pia cenferi impenfum : quafi om-
nia opera fortitudinis, magnanimitatis,magnificenfia;,obferuantia;,& aharom
huiufmodi,Iongc alius fpeciei quam mifericordia, & rehgio, (int pia de quibus
in hacmateria agitur, contraomniumfententiamprobatam in Monit. i.q.3.
quod fe non intclligere ibi fatetur.

SrMMARIVM.

Tau^er decju^fitisfer deemojymm, non tenetnr flufquam alij diuitesad

eam.num. u.
Bmfta. a derico nomine fio , non jiunt Eccleji^ , ^rafertim immediate,o'

cfttoad pojfefionem ifuod N.dixerat. num.ii.
Diuijio non omnis transfert dominium. num. 1 1.

II

XII. Gaudeo quod ad Monit. 54. clare agnofcat pauperem non teneri ad
faciendam eleemofynam de quaciltis per eum,plufquam alios laicos diuites,cu-
iuscontrarium eius verbamihifignificarevidcbantur:qua;confcfliopIurimum
commodat refponfo meo 3. fupra pofito quatenus a:quiparando clericorum
quxfita exfrucfiibus ecclefiafticis quxfitis pauperum,& horum quxfitaquxfitis
laicorum , per bonam confequentiam dixit clericos non peccare mortaliter
impendendoilla invfus profanos , quod eum dixifie ibi probare intcndimus,
GaudeoitemquodadMonit.^^.confiteatur exopinione Archid.non fequi be-
neficiarios effc rcputandos vfuarios,quod ego dixi eum fignificare in ^part.c.i,
Et nihil eorumquaeadidcongcriteumexcufat ,quia ipfedixitexeafequi be-
neficiarium efie inftar vruarij,quifolumquotidianumvfum habet, allegando
prin.inftit.de vfu & habitatio. Gaudeo etiam quod agnofcat ad Monir. 37. em-
ptade frudlibus beneficij nomine beneficiarij non quxri ecclefia: immediate,
& minus polTeflionem eorum , quorum poftcrioris contrarium nemo ante il-
lum afteruit. Quod autem ipfeid dixeritin fuohbropalam eft legcnti eum
c.i.^.part.num, i8. necipfcmetnuncdirede negat, licetrem multis inuoluat.
Quod vcropofteaad Monit. 41. prarfupponit per omnem diuifionem bono-
rum , diuidentcs fieri pienos dominos fuarum partium , manifefte falfum eft,
cumpaflim fiant diuifionesquoad adminiftrationem tantum , & non quoad
alios efFedas quam conftituendos dominos pIenos,vt ex cap. Edoceri,cura lat.
;iot.ibi per Pan.Dec. & alios, & pcr deduda a nobis in q. i. Monir. ^f. per eum
citato palam eft in theoria:cuius rei vnum ex multis cxemplis in praxi eft di-
uifio Roncaruallis inter Priorem & capitulum eius. Argutiasautem quibusni-

t:n.K

DOCT. NAVARR. iof

titur fraudare pauperes eleemofynis (Ibi adeo debitis de fuperfluo beneficia-
riorum,quodimpcndendo illud in profana ipforaet confitentepeccaturmor-
taiiter,temitto D. N. lefu Chrifto pauperum patri.

SrMMARIVM,

Benefctartm regulartsfimlisin hocfiadari. num-Ji.
C^fater N.Jflefidiele dotnta reditibus ecclefialiicis . num.XL,
ReHituit quis debitotfibi/vtfauferi. num, 1 1.

XIII. Quod an fecum pugnantia implicet,dum replicat ad folutioncs da- it
tasa nobisMonit.44.adcap.i.decler.nonrefid.Iib.(j. &■ idcmfaciendo Monir.
46".contra intclledlum a nobis noue aptatum c.peruenit, dc fideiulT. ipfe vide-
rit,nobis enim id vifum efl.Cajterum quam ftudiofus nouitatum vclit apparere
nofter N. facile colligasex eo quod fine vllo textu & ratione reprobat diduni
CardinalisatotoorbeChriftiano vfu receptum, & aneminein theoriareie-
dJ:um,tcxtuque ac ratione ab eodcm & a nobis Monit. 4^. fundatum de bcnefi-
ciario regulari , quod ratione fuitituli canonici poflitdifponere de fru(9:ibus
fuis perinde ac fecularisclericus defuis in piaClem. z.§. fed&tales, devit.&
honeft.cler.Quod omnino tenendumcft.Tumquianemoei contradicit.Tum
quod§.iIleSed & taIes,probatilludquatenusiubet regularemquiepitogioni-
misbrcuifeufoderatovtitur,fi eftbeneficiarius,det illud pauperibus, fiautera
careat bencficio,tradatiIIudfuperiori, qui illudfuo arbitrio operi alicui pio
impendat. Vides dificrcntiaminterrcgularem fimpliccm & beneficiarium in
impendendo,qux nulla ratione ahanititur, quam quod hic fine aliusconfen-
fu poteft reditusbeneficij adminiftrare,illc veronon ea quarafuo Monafterio
accipit. Tum quodomnistituluscanonicus beneficijdatillum habenti facul-
tatem difpendendi rcditus in fuihoneftamfuftentationem, &opcra pia. At
omnis fccularis & rcgulariscuicanonicecollatumeft bencficium, habet ca-
nonicumtitulum,quiacanonicctenet illud, &beneficiumfinccanonica infti-
tutioncobtinerinon poteft cap.i.de reg.iur.libr.^.Tum quia iurequilibet re-
gularis poteft in fuam fuftentationem, & opera pia fuos rcditus impenderc. At
(ecularisnon poteftm alios fuosfecundumomnes abfque peccato ergo vtri-
guc eft par poteftas iuftc difpcndendi. Tum quia alioqum fequerentur duo ab-
uirda. Alterum, quod nulla elTct difterentia inter religiofum fimphcemha-
bentem peculium,& habentem bencficiumrCum vterquepoflit fuamfuften-
tationem honcftam acciperc, & neuter pofTct in aliud impenderc. Alterum,
quodnullus regularis fa(ius Abbas,Epifcopus vel Archiepifcopuspoflet dif-
pendere fuos rcditus fine fuperioris licentia , qux funt abfurda , & ita non au-
dienda I.Nam quod abfurdum.fF.de oper.Iibert.Quare me male notat fufpicio-
nis, quodego idfequareoquod fum regularis , quum ego probabiliore forte
coniedtura diccrepofrem,eum tenere has nouas opiniones,eo quod mater
ciusfplendidcdotata fuit bonisintuituecclefix qutefitis. Arbitror autem quod
vtmulti viri eruditiflimi,&piiflimiprobarunt,itaquoqiprobafretN.fiabfquc

io8 PROPVGNACVL. APOLOG.

ftomacho fcripfifTct illam conclufionem quam ego infero Monir. 4<r. & in
Manual.Iatinoc.zy.num.113. fcilicet pauperem qui tenetur reftituere pauperi-
bus , pofTc fibi tanquam vni ex eis aliquid retinere,prrtfertim in foro confcien-
tirc/altcmdeconfilioconfcnarijjVclEpifcopivtAnchar.confil.S^.dixitAbba-
tifTam exccutricem ad diftnbuendum pauperibus,etiam in foro exteriori pofle
deligere fuumpaupermonaftcrium,quamuiselfe6tu fit eligerefeipfamarg. c.
Nullam i8.q.z.& Cald.confil.jp.pofte parcntem deligere filios pauperes,quauis
reputcntur idem quod natcr l.fin. C. de impub. Quod enim prxcipue obftabac
apud eoSjCrat prarfumptio fufpicionis, & fraudis qux in foro confcienti.x cef-
far. Nec obftat quod intcr dantem & accipientem , debeat cfte diftindio, quia
idcmfsEpcdiuerfarationevicc duorumfungitur, vta(5l:oris& Rei, inc.ex ii-
teris,de probar.&: aliorum in aliis multis citatis per glof.eius.Et ita qui vno re-
fpe<Stu cft debiror, alceroporeft eflepauper cui reftituatur praefertim coram
Dco, qucm laterenonpotcft, quod tanquam verepaupercapiatafe verode-
birore fi res ira fe habear. Qrrim dccifionem cum lua ratione confirmant
Thom.&: Caietan.i.i.quafft.ji. artic. p.ad 3. Thomas quidem decifionem,qua-
tenus ait quod diftributor eleemofynarum in pauperes,poteft fibi Ci cft pauper
diftribuere ficut & aliis.Rationem autem Caietan.quatenus arguit primo con-
tra Thom.eoquodlegeciuilicauetur,eum cuidata funtcentum, vtdet cuivo-
luerit,teneri mandati,fieaconfumpferit,quod habet l.fimandauero2.§.fitibi
centum.ff.mand.quam ipfe non allegat,& poftea refpondet. Quod illud eft ve-
rum,de illo qui non vt diftributor,applicaretfibiipfi pauperi,vr alreri, fed ab-
folute confumeret, non autem de illo qui paupertatis intuitu fibi tanquam al-
teri applicaret.Diftribuensenim fibi intuitu paupertatis propria;,mandatum
impleuitjdandocui voluitratione ducc,quae ipfumnondeterioris conditionis
eftc didtat ex hoc,quod eft diftributor,quam fi non effet.Stat ergo folida literac
dodrina, quod diftributorlibereinftitutus poteft feipfum in pauperes referre,
fi eft,«Sf abfque fraude tantum fibi difttibuit.Debet enim fe vt extraneum com-
putare , 8c in perfona donantis diftribuere.hsec ille. Quid vero fentiendum efte
de confuetudinc teftandi clericorum cenfeam,dixi fupra in refponfo tf.per vbi
dida tolluntur omnia quae replicat ad Monit.yo.& 51.

SVM M A R IV M,
Cleric orum aliqua mala imfumtafermittit ecclefia licet ea mnfrohet, ».15.

X 1 1 n. Quod ego non dixi in Monit.fj.Ecclefiam permififte vel permitte-
re impunitos clericos facris ordinibus initiatos , vfurarios , vel concubinarios,
^^ quod alicui videri poteft mihi imponi ab N. quicquid tamen ille dicat , verum
eftEcclefiampermififle, ac permitterc multa peccara impunitaclericorum \i-
cet plura laicorum,non enim videmus eam punire clericos primx tonfurae, nec
minorum ordinum beneficio carentium ad meretriccs acccdentes , nouit enim
N.quod omnesfere fcholafticiSalmanticae,& Pinciac artate noftraerant mi-
norum ordinum,vel primaetonfuraE,& palam multi eorum accedebant ad me-
retrices,quorum nullum vnquam vidimus ob hoc folura punitum,Quod ipfum

etiam

D O C T. N A V A R R. 109

etiam in reliquo orbe/eruari videmus, & audimus. Pluralitatem itebeneficio-
rum fimpIiaumtantotemporepermifitimpunitam,quodlicctillaefretaprin-
cipio iilicita,quia quodlibet eorum requirebat refidentiam perfonalem iuxta c.
Conquerente de cler.non refid.fadra eft confuctudine permilTiua tanti tempo-
ris licita iuxta multas gloir.&: multa lura, & refolutiones communes doftorum
in c.Extirpand.T.§.qui vero,de pr2cb.& alibi faepe.Item tota noftra actate, etiam
nunc pofi: Concil.Trid.quo noue prohibita fuit pluralitas benefici j ei qui habe
ret vnum fufficiens, vidimus, &c videmus impunitos vixific ac viuerc habentes
pluraquoruravnum fufficir. Etquicquidilledicat nontrahunturiniudicium
triennales pofieirorcSjfiue iufte,fiue iniufte teneant beneficia,nifi in cafibus ex-
preflis, neq-, qui in carnifpriuio mulra leuia peccata, & notoria, etiam in Vrbe
committunt,nam c. Denique ^.dift.perinde feruatur in clericis ac laicis faltem
quoad leuiota, & alia multa quibus confunditur eius opinio conftantius quam
oportebat afterta , fcilicet, quod Ecclefia nulla mala clericorum ad euitandum
maiora permittat impunita , licet non probet ea. Quod etiam in hac ipfa Tpe-
cie,fecilire & facere (cn tit Caiet.z.i.q.iS^ .art.y.ibi per patientiam &c.C2Eterum
ea qu.-c verbofiilime adducit contra Monir. ^4. diluuntur vno verbo , quod nec
Papa , nec ali j qui diuiferunt, & erexerunt beneficia Ecclefiaftica , id fccerunt
animo exonerandi illa,oncre dandi fuperflua piis operibus cui antea fubcranr,
nec interuenitiuftacaufa id faciendi,per ea quar ipfc in monit.^i.irrefragabi-
iia induxi.

SFMMA RIVM.
Jieligtone de militari mulu apjhrda rcfponndet 2^ ««. 1 4 .
D.SamartirtU4 Caruaial licenttatm laudattfs, nu.i^.
Reltgiones militares ejfe vere religionesy& eorumvrofejjoresverosreligiefis,

gaudereque friuilegio Canonis &fori nu.i^.&i^.
Commendas militum religionum vera benefcia regularia ejfcj nu.i^. &i$.

X V. demiror de N. quod tot audeat de religionibus militaribus, & profef- 14
foribus illarum dire<^e, vel indiredte dicere,& quidem, mea fcntentia,pcricu-
lofa,& iuri,& fa«5to c5rraria. Primo,nullam rcIig;ionem militarem,efte vcram
religionem contra Tho. & omnes in Apolog. Monit.i^.& fequentibus citatos.
Secundo,quod nec Comendatorcs illorum ncc vlli ali) proficcntes eas ad cxer-
cendam militiam vel alia munera teporalia aliena a diuinis officiis & contem-
pIatione,gaudeat priuilegio canonis. Si quis fuadcnte i/.q.^.contra c.Non du-
bium,de fcnt.exc5.& alia ibi citata. Pcr quacconftat etiam conucrfos qiiarum-
cunquereligionumnulIoordincinfignitos,&adahamuncra,quamdiuinorum
officiorumproficenteseogaudcre,ctiamfcEminas,c.deMoniaIibus,defcnt.cx-
com. & contra multa infra deduccnda. Tertio, quod non gaudeant priuilcgio
forijlmo ludicentur a iudicibus laicis in quorum territorio degunr,cum non (o
lum iure,fcd etiam confuetudine totius Hifpania: inuiolabilitcr obfeniara nul-
lus eorum iudicctur ab alio quam a Rege,vcl ordinum confilio,quod ipfum re-
praefentatjvel a Priore : a Rege,inquam, non tanquam Rege, fed tanquam ad-

Dd

xio PROPVGNAC. APOLOG.

mini(lratore MagifteriorumTupremorum illorum ordinum, ita quocl nec ipfe»

n^cconfilium eiusiudicat eos auchoritatc laica,fecl ccclefiaftica quam olim

magiftri habebant , 3c nunc habet Rex, non vt Rex, fed tanquam adminiftra-

tor conftitutus a S.Sede Apoftolica Magifteriorum illorura qua: fuerunt Re^ia;

Corona:adnexa,fiue vnita, antc quodnuUus rexHifpaniarum exercuit in illos

vllam iurifdi(ilionem amplius quam m clericos, vt coftat per Hiftoriam Sc per

praxim qua in hunc diem fola eccleftaftica iurifdidlionc iudicatur. Et ideo vbi-

cunque delinquant,n iilus ibi fi non adcft Rex ipfe, vcl prior,vcl confiliu pra:-

fatum punitcos, vtpote priuilegio fori exemptos ab omni iurifdiclione laica,

etiam Regia quatenus eft laica. Et ita quatenus habet iurifdi(fiionem ecclefta-

fticamperquamnoninfligiturpoenafanguinis. Quxeftvna prxcipua caufa

quarc tantopcre appctitur militia horum ordinia qua; fuos profeiTores omncs

atimorcpaenjefanguinis Iiberat,ficutordofaccr,vnde,prjefidcs,&con(iliarij

conftlij prazdidorum ordinu non poflunt cfte laici , fed oportet vt ftnt religioft

ordinum iIIorum,quod efte notiflimum,&: vlitatiflimum raox dcmonftrabicur.

Quarto, quod nullus vnquam dixit prardidlos commendatores fiue milites or-

dinum militarium efleperfonas ecciefiafticas,cum vtego probo,fintctiam rc-

Iigiofi,& multis fuis bullis vt infra fubiiciani,P6tifices Max.appcIIent cos non

folum ecclcfiafticos, fed rcligiofos : & eo nomine laude & fauore dignifl[imos.

Quinto,quod negatconfequenter profcflbres prarfatorum ordinum etiara qui

vocantur de AIcantara,&: Calatraua,qui proficentur regulam fandki Benedi<5ti

vel Ciftercien.efl[e ccclcfiafticas pcrfonas, motus eo quod videntur fibi non vo

uere caftitatcm & paupertatem , eo quod verbis faarum profeflfionum id non

cxprimunt , non aduertcns quod omnes religiofi tam fandi Bcncdidi qua Ci-

ftercienfes qui eandcm rcgulam feruant , fimiH modo proficentur , &: per illam

profeflloncm fiunt veri religiofi : non aduertens item , quod vouens obedien-

tiam fecundum aliquam regulam monachalem a fede Apoftolica approbatam

videtur vouere caftitatem, &: paupertatem quas regula ilkiubet feruari : etiam

fi nuliam aliam exprefllorem de illis mentionem faciat, & per id fic verus reli-

giofuSjfccundumlnnoc.recepr.in cap.confuIuit,de Regul.

Non item aduertens quod etiam conuerfi j egulae fanc.Benedidi,&:Ciftercien-

fis quam prajdidi milites(vt didum eft)profitecur, etiam Sutores,Latomi,Car-

pentarii,& Agricola; fintEccIefiafticx perfonac, irao religiofi,& gaudeant pri-

uilegio canonis,& fori fecundumomnes in dd.c.& in c.i.dc for.compct.&vbi-

que. Sexto , quod foli & omnes deputati ad militiam vocantur Coramendato-

res,cum proprie nulli praeter eos qui habent Commcndas fint Commendata-

rij,nec appeilentur in regula tales,& vulgo tam profefli ad diuina oflicia,quam

ad arma,appellcntur Commcdatarij, vt palam eft in Hifpania, adeo quod Sal-

manticarcollegiacorumqui ftudentinibi liceris(quodloIi profefl[i addiuina,

fiuechorum faciunt)appeilentur CollegiaCommendatariorum,Et inVrbe

Reuerendus admodum licentiatus Samartinus de Caruaial Sc prudentifllraus

ideraq; ob raaxima qua: in ordincm fuum fandli lacobi contulit officia, & per-

egitnegotia, Regifummo fui ordinis Magiftro acceptifllraus , & profefTus ad

chorumimopresbyternullo alionominevulgo appeiiatur quam El Comracn-

dator CaruaiaL Septimo , quod ncgat cos intcgrum votum paupertatis cmit-

tere.

D O C T. N A V A R R. lu

tere,contra quod vJtra ilia quae adduxi in prxdicSto monir. jf. & Tequ. adduco 3.
cap. prima ri c. 5?. de ia Regla y eilabiicimientos de ia Caualleria de ia orden de
Santiago , in quorum primo omnes profefTores iilius tam milices , quam cierici
iubenturmanifeftare femei in anno omniabona mobiiia,&iramobiIiaquaj
habenrpeculiana,&pecerelicentiam tenendiea,exprimendovaIoremcuiuf-
cunqueiilorummfpecie,quod temperaturperfecundum, quoaliquibusdeiu-
ftis caufis ftabilitum fuit , vt fufficeret militibus manifcftarc bona fua in genere
iine exprellione valoris eorum in fpecie. Clericis autem non,quamuis vtriquc
incurrerent pcenam ablationis eorum quac celarent. In tertio vero (cribuntur
hxc verba.

Los bicnes immohiks quc (lex4Yen losfrailes ^e nucfira orclen que •muruffcnfm hijos Ugis
timos , que queden libres , y effentos para la dicha rueftra orden , y diilos no puedan mandar,
try tcjlar ny dij^oner a pcrfona dguna quefca m nir>guna mancra : porque todo lo que cl rdi^
giofo adquiere,afu ordailoadquire.

Quod poftea fuit relaxacum ex patte ab Innocentio,8. vt ibidem rcfertur in
c.^.fed nupcr facl.rec. Pius V. omnia priuilcgia teftandi profeiToribus ordinum
miiitarium coceiTa reuocauit, per bullam cuius tenot em huc pcrtinentem tran-
fcripfi m pra^didla Apologia qu.3. Monit. iz. Qua ratione Papa hxc priuilegia
polfet dare,& tolIere,daret,& rollerct profcfToribus prididis fi non eftent ve-
rc profeifi piupertatem? & quomodo iXegta maieftas ferret vt tot Illuftriffimi,
lUuftrcs &nobilesviri alioqui laicipenderent anutu Papxquoaddifpofitio-
nem bonorum tcmporalium in fuis Regnis ii torum ? quum non patiatur , vel
minmium agricolam iaicum ,fuorum Regnorum pcndereab eoetiamquoad
difpoiitionem vnius pracdioli fecularis. 0(Sbriuo,quod Commcdatariorum pr.-c-
fatorumcommendarnon funtbencficiaecclciiaftica, necrcgularia, fedfecula-
ria,qua; conclufio inaudita cft in theoria,& m praxi adeo inufitata quod nulla-
tcnus line difpenfatione Apoftolica (quam neicio hadlenus efte coceiTam) pof-
funt conferri aliis quam rcligiofis profcftis eorundem ordinum , ita quod Rex
quatenus eftfoiumRex,nihiipoceftdiIponeredeiIIis,&quatenuseftmagifter
Commcndatarius a (ca. Apoftolica deputatus , non potcft commendam vnius
ordinis confcrre militi alccrius,fine difpenfatione Apoftolica per quam fiat fa-
cultas tranfcundi ad alium,qni fiat capax ilhus,quod fi cqucnter fadlum ad Re-
gias prcces Icunus , & fupcr valorc facultatis confiilri fumus , & non aducrtit,
quod conueniat ei tcca definicio bencficijccclcfiaitici , quamdiiigcntercolle-
«^am pra:fercim cx Cald.Fel.& aiiis in c.poftulafti de refcripr.& Anch.in cap.i.
de rcg.iur.hb.tf.late declaramus in rubr. de ^i:xh.Sc rerulimus in commenrario
c.aonliceat.a.q.i.

SV M M A Rir M.

Don (JMichaela Marann on licentiatuslaudatM,n».Jy
Religiofos milttes ^non fojfe moraliter fetttare caHitatem in Curiafui Ma-
giHriduHdi^um,nu.\6.

XVI. Quod pracdidi Comendatores gaudeantpriuilegio pracdidli canon.

Dd i

iii PROPVGNACVL. APOLOG.

Si quis fuadente, & fori, vltra fupradidla & addudain Apologia , allego frag-
menta fequentia tradatus nuper editi a nobiiiflimo viro-,eodemque dodiflimo
Licentiato Don Michaele a Maranon , non vno nomine mihi fufpiciendo, qui
fifcalis omnium ordinum munere apud pracdidum Condlium Regium in prae-
fenti fungitur:cuius propoiitio prima fic habet.

Que \xi miiciMy ordcncs dc SantiagOy Cdatraua.y Alcantnra ( Ui qualcs junbimos por
fcr cjfi una orden)fcan perfit&s rcligiones ,y los cauaUerosy perforM de cUm uerdaderos rt*
ligiofosy exemptos dcla jurifcdcionfcgUr anfi en lo cihil , como en lo crtmvnal, no tiene duda
alguna,y rmichas caufm ay y razones de que manifieftmentefe concluye U dicha rdigion, y
exmpcion deUs dichas ordcnesy pcrfond^. Y porqueferia Urgo traer Us aqui todM , fe dis
ran enfumma Us quc bajicn para mojirar fer uerdad lo dicho, Y ItU dm^y ejhs yfolution
dc contrariosfc podra uer copiofamente confm aUcgaciones en derccho,y Theologia encl libro
que dc U origcny rcligion y cxempcion de cjks milicias tengo cfcripto^diuuiido cnficte capia
tulos por mds diiimay particul^rmcnte efmmu^i^arby traer lo todoial qual remito ad ledor.

Vrimeramente queUs ordencs dc Santiago,Calatraua,y Alcdtara,y perfonM dc cUai/can
religiofxs, No rccvbeduda pues conjh,y cs notorio que profeffan exprcffamcnte ,> con todn
\m ccrimomas dc religm los trcs uotos fid>fhjiti4cs , y baflaiitaner.te para religion perfeta.
Y quefon ordcnes aprobad^f por Ufedc Apofiolica dc Row4 por el Vapa Alcxandro terce»
ro:^lnnocenciotcrcero ,yllonorio terccto^ LuciotcrccrOjyluUofegundo^y Leondectmo»
IC otrosmuchos fummosVontificeSyConrmchos cncomios y loorcs uerdaderos deenteray
pcrft^ reiigm, Y quc U cyfdcn dc Santiago esdcia ordcn dcfant Augu^m ,y como atnlfite
dada U reglay orden de biuir a los clerigos, relgiofos dcU dicha orden, confwme a U de fant
AuguHin. Y los otros cauaUeros de Udicha orden diputxdos para U Militia y dcjenfa corpo*
ral dcUfeynombre ChrifiianOyfiie afi mifmo dada fumanera de rezary uiuir en todo conue*
nientCy a cauaUcros religiojos.y a efhdo mlitxt reWgiofo.La qual orden defnt AuguHm mt*
dic dudafer de Us mas antiguM de Chridianosy exempti,y U orden de CaUtrauay Alcant^
ra,esdc U orden de Ciflcl. Y la wlfmafin tencr otra diffcrencia^maf dcfr efhs militares m
fiituida para la dicha dcfinfion dcUfe.Y en todofigucn U rcgU de Ciflel,y biuen debaxo defu
obediencia^fe gouuernan porfui diffinicioncs, Keciben d habito conUsmefmdsfolennidades
y le traen de cotinuo de dia y de nochdUqual orde de Cifltl es de Im mas celcbres del Chriftia*
tiifmo, y por leyes dela partida muy loada y todas dichat tres ordenesy pcrfonas dc cUas , fon
uifitadas por perfonM defu orden nombradM enfus capitulosgeneraks que cada un annofon
obligadas a cdebrar, Confeffanfu^ pcccado a perfona de fu ordcn. Pmc den fcr abfueltos pof
losfuperiores dcfu orden de cxcommuniony irrcgularidadfi encUdi 'mcurrcn,comp los de m4i
rcligiofos de otras rdigiones Faganfus dccmM los dc SantUgo afu ordcny los de Cdatraua y
Alcantxra a nadie defin laborcsygrangcriM conforme d priuilegio de Cifid incorporado en
derecho.Goz<in todos dd Canonyfiquisfuadente dd qual nogoz<irian ni ddo arriba dicho a no
fer rcbgiofos.Mucrcn como rdigiofosycntierranfe como tolcf .Y enfwna que tomcmos d prins
cipio , medioy fn dcfu orden de todas tres miicias y rmtemos entrada , uida y muerte deUs
pcrfonas de cUas ninguna cofa les falti parafcr pcrfi^as rdigiones y Us perfonas ucrdaderos
reUgiofos. Y af^i como rdigiones,fe puede paffar a eUas dd cfbdo. Clerical ,> de eUas no a
efiUo otro alguno,m rdigion. Por donde tabim cUramentefc conuencefer rdigioncs y no dt
mcnos perficm quc quakiuicra dcUs otras. Vorque aferlo,podriafe paffar de cUas a las oras
como a mas perfvtas confbrme a derecho.

AntefcpuedccoucriaddezirqueefUsfidigiones excedmmciertAmner^aUsotras,

?or<jUc

D O C T. N A V A R R." „,

Vorquc Us otrdi cofi{ien Us mas en obras dek uida cotcpUtiudy y dcU a^iud tienen poco d lo
matos tn rcjj[>c(lo de ejlas.Y efias coprcnden perfcdamcnte entrJibas uidas.Vordue los clerhos
detfhsKcligionesexcrcen,comoes notorio,enlos conuentos dcUorden muy cumpUdamente
Us obrtis dda uida ContcmpUtiuacnlos diuinos officios: y en rcz.arjy en muy grande con»
tempUcion y apartamicnto delmundo , y enlos dcmas exerciciosdcU uidacontempUtiua.
Y aimlos Caualleros quenofonClerigos.tambtencumpknperji^mente loi dichas obras en
tl entre tanto g«c e^an en los deuotos conuentos , porciue fon cbligadosaaj^flir ,> ajliRcn a
€U4SJuntmcnteconlosdichosClcrigosdcUorden Y losunosy losotrosnopuedenfalir^ni
faltn dc los Conuentosfm pedir licencU, mas que los Religiofos de otras KcUgioncs. Tfifitera
dc los conuentos quando de tUosfalcn los dichos cauaUcros con licencU , como dicho es hccha
fu profefkon , no cumplen Us obras deU uida contcmpUtiua, es porque no fe compadeccn Ut
m4i de Us dichas obras, o no conuiencn con U miUcia como uanos cnlos f-.^les predicadores
quepor prcdicar no fe occupan en el choro,y cn otras obras que impiden eifludiar.o prcdtcar.
Laqual MilictatambicnencdosCauaUerosuaendtrecada derechatnente al mifmo finque
Ui obrM dcU uida contempUtiua, Porque fu fin de^ia milicU es el enfalcamiento deU fi uer*
dadcra dcDlOS. Qmc c; el mifmo wimcdiato amor de DlOS en quien confi{ie tam=i
bicn d fin deU uida contmpUtiua, Y aun para e(tefin,es el medio eneHa milicia elmas per*
feHo de todos. Vorque espcr medio deUmucrtey mArtirio Vorlo qual bien a propofito
diz.e el Cardcnal AlbcrtoienU regla de Santijgo en cl capitub de los ayunosfer cofa m^or
ym^ugrauc,y,pefada,dijicuUofa,ytraba)ofaponerUpcrfonaapeUgro de muerte,ya tan*
tostrabajos y pcUgroSyComoedos CauaUeros Uponencada dia enUguerra contra moros
por dcjrfay aumcnto deUfi cathoUca , que no ehando en paz y fofitego ,afiigir el cuerpo
con abfiincncias, difcipUnas ,y otrai mactraciones. Qucfon los exercicios de otras KeUgio*
ncs , por los quaUs praenden excedera U Keligion dcSias ordenes. YCHRISTO nucn
firo Suluador por Satit luan lo dizCiqut nadie puede tener mayor amor a otro, que efboncr
la uida por el.T U uida adma yfm obraife cuplen en edas ordenes, perfe^ifiimemntey y mi0
tnoi Urgamtntcfm contradicion quc en Ids otras KeUgiones de obra , y nofolamente de paUi
bra, Vorque ticnen nuu bienes paru cumpUrias , y efian dedicados para cUm muchos hof^m^
Us con grar.des rentaspn otras vnfinitas Umofnas,y refcates de captiuos qucfe, haze en e{iai
ordencsporobligaciouyfm Uilimofims uoluntnrias. Yengeneraltodoslosdcm4S biencs de
Hiasordeiies fcga{lan en obras piasen U dichaguerra contra moros ,>en mone^eriot
demon)4s y fuHentarotras gcntesquclaorden manda. Y nofoUmcmeU>sbienes{que es el
primergradode charidadconclproxtmo) ponen eiios CauaUcros porfuiproximosipero
tambien ponenel trabajo corporaly uida,quefon los otros dosgradosdeU charidad dd
proximo. YcnconcUfton cumplentodaslas obras dem^ericordU como tlegante y uerdoa
deramente lo dizje el duhe Cardenal encl dicho capitje ctyunos.

Etpoftmultaquibus probat authontate Alberti Card. & eius rationibus fuper
regulaS.lacobiperfeClionem iliiusreligionis(ubditharc.

Y no dexande fer Ktltgiones perfedas ,por no cxercitarfetanprincip4mente en Us ohras
deU uida contanpUtiua,como otras Keligiones,porquefcgtm Sando Thomas,ylos demas
Thcohgos yy canontfias ,muy bienfepuedc i/nfiituyr Kdigion para obras dcU uida adiua.

Y fegun d mifmo S. Tlwmas U uida de los Apofiolos de CHKIST O (que fit: cl re»
trattoy dcchadodcUperfecionde Kdigion)confifiioprincipalmente cn Uprcdicucion dd
^uangeUo,Uqual pertencce f^undmejmo S. Thomas aUuidaadiua. Y entrelas obrasde
U uid4 adiuafe puedc mfiUi^t Kdigion y aun deue(dize d mifmo S. Thomas) para U mili»

Dd 3

2.J4 PROPVGNACVL. A P O L O G.

licUyOgueYYdcndefenfwndelafr. Comocs U deejlasordenes. Y creoparainiqueepMndo
S.Thomas dixo que poiia injlituyrfe Rcligiony y deuia {como dicko cs)para U dicha guerra,
ejiandoUfi en peligro por jnltade los Vrincipcs Chrijli^-nof ^ quc quifo entendcr por ejlas
ordenes , que no mucho antes dd ticmpo de S. Thontdsfc confirmaron todM tres por el ?ap4
Alcxaudro terccro. Y fe ^'^(i.eron Kcligiones por U mifma caufa y razon de cjhr U fe Chris
fliana en gran pcligro en Efj[fanna por UdifcordU y guerras de los prir.cipcs Chrifiianos de
Bfhanna entrefi Como a la Utra lo dizc U regU dc U ordcn dcl bienaucnturado SantiagOy
ponicndo U razjony caufa dcfu inflitucicn. Y por el mefmo pcligro tcflifica el Arcobij^odon
Kodrigo.que fue inflituyda la ordcn de CaUtrauayCuyafiHacion es Alcantara.

Ec paulo poft. Y mas fe ha de aducrtir que en e/ uoto de U obcdiencia que es el prins
cipal dc los trcs uotof, exccdcn eflds Kcltgioncs a Us otras , porqucfe Mott en cjlas ordenes U
obcdicncia cn todo y por todo.y comprchendc d mjrtyrio^yfepadxce cj.da dia cn cfh M/li*
cia E/ qual cxcedc a toda otra pcrfcdion Chrifiiana, y a U Virginidad fcgun S. Thcmxs y
Theologos. De dondcfefigui , fgun el mcfmo S . Thomas , quc pucRo que e{ias mclitds R.eli*
gioncs fueffcn cn lo; otros do! uotos , mfbriorcs a Us otrM KcUgion^.s^fc hauria de compcnfar
con efie exfcffo dc csids fand.is Kcligiones a las otras cn cl uoto de U obcdiencia quc conut
prehende tambicnclmartyYio^comodichocs ^ycxcedeatoda otra pcrfcaion, &c infr.i.
Y confderando creo efla fumma pcrftdion dt^.as fagradds Kcligiones eRa prohibido por Ui
buUdi Apoilolicas de la confimacion dc efids ordencs que de eUd4 no fe pueda p.iffar a otra
alguna RcUgion dc qualquicr caUdad qucfea.Y nadie qucfm pafvon quiera )uzgar, y aya uiflo
UregU ,y buUas, y priuikgtos de efias ordcnes^negara fcr perfvtAs ReUgioncs, Y los quc lo
coritrayio han dichofm auer Us uiflo , ( porquefi Ids uieran tio lo dixcram) no pudicron bien
^uzgdr, ni cfcriuir dt lo quc no ideron,ni por pretender que nofeguardaua U Re^lrf, negar U
RcUgion. Quecs crrormanipc^o.

Ec paulo poft. Y que mas aproudcion de U ReUgion defldi ordenes es meneRcr , deque

fu Mag. y bs cathoUcos Reycs dc CafliUa, los poffecny tiencn con titido de adminiflracion dcl

Papa como a cofa rcUgiofa y ecckftafiica^.Y cada dia fupplican ai Vapa poreUds , como por

ordcms y rdgioncs. Y hs VapM ft efld/s ordcnts no fueran rdigioms ecclcfaflicdi , como , o

p:^ra queUs auian dt tximir de U jurifdicion ecckfiaftica deUs obif^os, y otros comoidi exi«

mcnylcsdanotrosmuchosprmiltg-os^yUiUaman rcUgiorxs cn muchxi buUdi. Yftalgun

tcxtouuiera enderechoque UfUamuraexpYtffmcr.tc rdigiones ^nadie dubdara de fu rclia

giomputs porquc mds feade dubdar Uamando ias clfummo Pot fice rdigioncs fiicra de texto}

Vuts dmi;mo podtr jc ticned Vapano haziendotexto.que hazicndo le. Y dpodcrdeflos

pontificesque Uamanu efidsordenfsrdigionesy csdmifmoque ddelos otros que hizicron

bstextosdddrecho Canonico, Y aun qucmdsfrequentementeldiUamsnordcncsJomfmo

importa quc UamarUs rcUgiones, anfi cn drccho como crxl comun haUar. Y /i contta lo ar*

riba dicho de U reUgion de efhs ordaiefyYcpUcare alguno quc no esfu rcgU dc cftc ticmpo U

queyo he pwuaiJo, o aUiicms nofeguarda, idfe cxcrcit».n lot cauaUeros dcUds ^cn U Mili^ia

fmo los mds en todo lo contrario defu regU y profifiion.Argumento fiw eile y error. Vrime*

ramente dc VuicUfy luan Hmj rcprouado end ConciUodc Cofiancia , y renouado cn nue^iros

t.ianpos porf* difcipulo en los errorcs Martin Lutero^ para deshazcr U ordcn y potejhtd cc*

clefiafiicaporlosabufosjranfgr€f^jones:,exccffoS:,ymaksde los fccUpaiiicos. Y csdt bs

Moros para rcprouar nueiira ky Chriitidna por hs pocos que diz.en que Lnguurdan de effos

pocos que Ufiguen, Como que U ky no porft ftno por los que U ftgucn^ oguardanfc uuieffe

ie )uzg^^ f^ bumfi tnaU: A loqual todo y<tlode matrimonio^y a otros dejitos y ob)etos

D O C T. K A V A R R. j,y

^uecotttrd U rdigm dejks noblcs ordenes opponen algunos , Rcffonio Wgmente m d dU
chohbro cnclcapittdo quintojondc copiofmcntc fc traa, ckcarticulodeUrcligioniccfidi
MilicidSyyfepiicdeucr, Por jnmcraficfiendo cftM noblcs ordcncs rchgioncs^y laspcr.
fonMdecUisrchgiofM^qucdubdapucdc aucriparano fcr cxcmptM cn todo dc U jurifdicion
fegUrf Yque hombrcde iuyt^ic poirancgar quclAsperfoim dcdMordcnesno featen mu:p
bicnporUs uotos qneha::iin y feohUgucn a U rcligbn.

Ec paulopofl:. Y porconckyrconcxcmpUfacado dcl mifmoechoy cafo que frabt^
mosnotorimcntefe uecadadia^qucfi unclerigo,ofaccrdotctomaclhjbito dc aignnadeilas
ordcncsfe eximcdc U iuriflicion ecclcfiu^ica aquc cfUuaflibjcto, Tcs pzgado foUmcnte
por fuordcn. Y ejlofwcontradic:ondcnadic,y mandandolofu Magcfl^d. LucgoU ordcn
dcjias Milici.ts y rcligiones , pucs atrac afi a fu jurifdicion rcgUr el clcrigo y faccrdote que
eTadcUjurifdxionycjhioccckftajlico. Dcdondctambicn fcpguc,y ncccffariamcntc que
pues U jurifdicion dc eflas order.es es ma^ poderofa quc U ecckfiajlicay y U ccclcfu:{iica cue U
fcgUr que lofcra tambiai mAs quc U fcgUr, Y que U ecclcfiahuafca mxf podcrofa quc U fca

gUr,es notorio. Vorquefiunlcgo fc hazcckrigo Jeexime deU jmfdu:ionfcgUr y a que
£Jlauafubjcto ypaffaa U ccckfuflica.

Ec pofl: pauca. I tem parccc qut no tictic duhda U dicha excmpcion por Ulcyii tit. i6.
lib.i.ordinu.cchaporlosRcycs catholicoscnTokdoannodc 1480. PorUqualdccUranpor
rdigiofos a los cau^^Ucros de cjhf trcs ordcncs , y dc U defant luan, yguaUndo los a todos y
compcti-andolos conlos dcmAirdigbfos dc otroiordcncs, Y como ataks rcVgiofos yexcnux
ptos dda yarlfdicioHfeglarj los Inhabdita para opcios fcgUrcs, y U caufa de hazerfc a qucU^
teyfwdon • • • • ' dc Gu^man cctujUero deUorden de CaUtraua ^corregidor quefiicdcciu=
dad Real, d qual enU nfidenciafuc accufxdo dc cicrto homicidio, y por d hibuofe eximio de
U jurifdicionfglar.Vor lo qual los dickos fennorcs Kcycs hizicron a queUa ley para los cauaU
lerosdc Us dichdi quatro ordcnesoengencralparatcdos losreligiofosdequaUuier orden.

Et poft pauca. Que en Madrid ficndoffcd d BachiUcrdc U Torre, por todo el cona
fejo Kcal prcfcntcs fui Altezon deUsduhos [cnnores K^cs Catholicos , fe decUroporU
cxairpcion de CaUtrauayde quicn fui AltezAsfc qucriati mjormr ,y por configuiente de aU
cantxra , que es cofa anmxa dc CaUtraua,y una ntifma ordcn y U de Santi go cjh ygualadd
qUAto a esie arliculo^ aU de CaUtraua porU dicha lcy n.dd ordinamentoy tabien ay dccU-
rucio cxprcfft defumios Votipcesaquie cfhdccUracion pertcnece , por depcdcr principaU
mete de fer,o no cjhs ordenes cofa rcUgiofa y ccckfiaftica, DcU ordeny cauaUeria de Satia»
go.ay dccUracioy buUa dd Papa lnr,occtb,y delPapa Martino <^.de Uordcn de CaUtraua y
Akatara.aydecUracio delmfmo \nnocctio ^.y Innocetio S y Lcon x.y ajliquado cl Sennor
Keydoluadfcgudo hizodegoUar adonAkarodcLunamae^lre dcSantiago hiz^o defijues
traer de Koma para fi y los demas quc auiairUcrucnido cn U atucru dd macfite.abfohkio dc
U exccmwiio cn quc auiaincurrido por aucrpucfJo manos uiolctas enel dichomaeflre.comolo
teftifica tl Do^or Mc t:iU(ogtoffador dc Us partidas^ dd cofcjo dd mifmo Senor ReyDo lua»

H;ccibi. PcrquiEomniaconftatquamalicnaafadOjtSciure N. refponde-
ric ad Monit.5f. Q^are quicquidipk & Dominic. Sotus Author alioqui gra-
uiflimu?, 8c multis nominibus mihi fufpicicndus, collcgaque meus olim in
Acadcmia Salmanticenfi erudkionc quidem,&: xtate me longe prior, loco vc-
ro pofterior,!n.hac re dicant,mjhi,vt in prxdido Monit. ^6. dixi, videtur iniu-
riam omnibus Ecclcfiafliicis & laicis agentibus vitam ccehbem in Curiis Pon-
tificum Maximorum & aliorum Ecclcfiafticorum §: R^umac Principumfe-
cularium,rmp & in aliis vrbibus extra fepta Monafteriorum, dicere, quod mi-

17

1,^ PROPVGNACVL. APOLOG.

lites pr*Efatorum ordinum obfequentesRegi Magiftro fuo , non poflunt mo*
raliterloquendoferuarevorumcaftiratis,quia non eft difficilius eisferuare il-
lam, quam aliis facrisinitiatis fuam,& aliis coelibibus,fextum decalogi pra:ce-
ptum extra fepta Monafteriorum habitantibus,quamuis certum fit, cacteris pa-
ribus,facilius effe illam feruare intra illa quam extra.

SVM M A RIV M.

Comnjendatarius cur vocatus K^uthor.num. 1 7.
Religionem militarem dicere non ejfe veram,paculum , & eius profejprem
hahere projfrium,peius, num. 18.

X V n. Quod incaute imponit mihi quod ego Monit.So.q.i.num. ^. appel-
lauicanonicosRegularcsRoncxualliSj&S.IfidorlLegionenfisCommendata-
rios, quodnecperfomnium vnquam venitmihi in mentem, nonenimego
appello ibi canonicos Commendatarios,fedpraclatos quibuseorumprarfcdta-
tx in Commendam conferebantur , quorum altera fcdicet prioratus Ronca:-
uallis fic collata fuit quatuor praJcefToribus eius qui nunc eft Reuerendiflimus
llluftriflima: familis Don Antonius Manrricus in Epifcopum Pamp. a Regia
Maieftate nominatus Dominus meus quam colendiflimus & altera fciliccc
Abbatia S.Ifidori commendatafuitmultisvfque ad prajfentem, de quo nefcio
an fecerit profeflionem , & acceperit in ticulum , nec ego me appellaui Com-
mendatorem, eo quod flm canonicus fimplex RoncjEualIis,fed quia Commen-
dadeIViIlar,prope Villagran Legionenfis dioce(is,cui iurifdid:io temporalis
meri , & mixti imperij ineft, illius ordinis mihi fuit collata a Priore generali,
.0 & pcr Sedem Apo/lolicam confirmata anno 1 5 1 4. An vero pcriculofe figni-
ficet in refponiione ad yy. Monir.non efTe vcrarn religionem quse ad militan-
dum inftituitur , ipfe viderit, mihi ego piaculum cenferem,per pr.Tdidain if.
refponfo , fatis autem miror, quod audear dicere , quod ego exxquo regulares
clericos, (ccularihus, eo quod dixerim vtrifque eandem facultatem difponendi
de frudibus beneficiorum , quafiperhoc conccfTerim quod regularespoflint
haberepatrimonialia propria ficut feculares. Caueat autem ipfe an periculofe
dicat contra religionem Chriftianam, quod Commendatores poft votum pau-
pertatis folemne poflint habere propria patrimonialia, qnodetiam genera-
lius ante dixifTe notauimus in 5>.refponfo non aduertens,quod omnes ilTi etiani
de more fe expropriant,vt in if. Refponfo pra^dixi.

SVMMARIVM.

Commendatores ordinum militarium Hijpaniahahent Bcclejias Jeparatas

commendatas,qu£ aliis non conferuntur, num.\9.
Benejiciaritfs licet non teneaturrefcere ecckfiam priujquamjumat neceffa*

riumadje alendum fecundumqualitatembeneficij : fecustamende ne^-

cejfariofiin fecundum aliam qualitatem extrinjecam, num.\3.

,.iov.i,, • XVIILQuod

D O C T. N A V A R R. 117

XVIII. Quodali.iqu2rubiicitvrq;aclfecundampartemnonfunrd!gna 19
quibus refpondcacur,nifi vt aduertar,an fibi conftet, an vero fecii pugnet affir-
mando cxertc fupra ad monir. 40. quod clericus pcccat mortaliter infumendo
fruiStus bcnefici j vane, vcl profane,quod ipfum repetit in fecunda parre ad mo-
nit.7. & quod non parificauic clericos laicis quoad difpendendum reditus fuos-,
&nuncparificateos quatenus facit eis liberam facultatemdifponendi de eis,
8c abfoluir cos ab omni Icge,praeterquam mifericordiaf, qua fecudum eundem
etiam tenentur laici , qui tamcn fecundumeundem non peccant morcahter fic
fua impendendojfi enim hoc efi: verum,quomodo illud non eft falfum:-.?c e con
trario,lcgcns vero ea qm ad Si.refpondet ,fateor me valde tentatum ad reta-
liandum, nifi mc condonatio fupra fa(fta , 8c mifia quam nunc indigne feci , ab
eo rctraxilTetiQuis enim fcrattamfrequctem,&duramreprehenfionemtran-
fcriprionis eorum qu.T in hbello defenfo continentur faitam ab eo qui nouic
melediori iamindea principioinEpiftola ad eum dataob vtihtatem eiusid
fad:uiumpromifi(re?QjiisitemferataudireCommendatoresipfosnonhabere
Ecclefias , quarum dccimas ipfi recipiunt , quaeque ideo non habent Rc^ftores
principales, quia funt vnitxordini , & ab ordine commendatx commendato-
ribus , & ideo folum ponuntur in eis Vicarij perpetui vel temporales quos ipfi
prxfentant? Quisitcmfcraraudire ordines prxdi6los non habere Ecclefias
qua:nonconfcrunturprcsbyterisordinum,&quodreparatioecclefiarumqu3e
non habcnt rcditus feparatos a mcnfa Commendatarij non debeat fieri ab eo?
Quorum contraria funt notoria Hifpanls,&eorum teftis omni exceptione
maioreftin Vrbe prardidusCommcndatorDonSamarrmus de Caruaial Vi-
fitator S.Iacobi frequenter defignatus cum aliis eius rei confciis. Cxter um af-
fcrtio quod filius Regis Parochiam mille aureorum habens, non teneatur re-
parare , & ornare illam necefiariis fi illis mille eget ad fuum ftatum quafi Re-
gium decenter fuftentandum licet , ipfa non habcat reditum feparatum , ad fe
conferuandum,& quod potius Parochiani tenentur illam repararc,indigna eft
^uouis canonu perito,prajterqua ipfo adcontradicendu mihi adeo propenfo.

SVM M A R IV M,

Legem mlUm ojua nititur aquitate ejje iuBiti^, non dixitK^uthornu.io,
}^^ti6 'vnui cr idem varie rejpe£tu ad varias virtutes & varias leges

fertinere foteJiynu.il.
LegeiuTHtianon obligatur quicunque iudicis ofjicio cogifotejl.nuxi.
offcium iudicis nobile non efi a6iio , &fieqtienter datur contra obligatum

alia lege quam iuBitia,nu.it.
Legale debitum multiftex, & cju^ legalis iuHitiafariat aStionem , & qu^

officium iudicis,& quA neutrum,nu. 15.
Lexfubfidiaria regulariterfarita^ionem,quicquidN.dicat,nu.i^.
Necefnatem extremampatientisnonfiunt ifjo iure ei n€cejjaria,licetfit da»

da & abeofofiintaccifi,nu.i^.

£e

xi8 P R O P V G N A C V L, A P O L O G.

' Domlmttm rerum Ecckfid ejl aptiJ DettmJ}ecialiter &pri»atfuf, m.%€,
GloriamferiuHitiam,& eiu6 opera ^uariyntt. 17,
Iusiiti.i vt maxima virtutum moraltum, na.tj,
Benefciariusfuccejforcumpr^cejfcrc, vt dimditfrucfu6 remifiuCjmi.tZ.

20

XIX. Quod quia fatis fupra in Refponfo c. didum cfl: quoad alteram con-
clufionem pcincipalemin qua tcnco bcneficiarium nonfoliim peccarcmor-
taliterimpendendo vane & profane fru(3:as fui beneficijjfed etiamtencriad
reftirutioncm, circa quam vcrfantur omnia quce ego dixi m (ecunda quaftionc
Apologii&ipfedicitin fecunda partc fuar Anripologix non refpondeofin-
gulatira multis qua: fine certo fcopo difputando vcrbofe inuoluit,& dilatat fu-
pcrfluis allegationibus , & parergis, quicquid vcnit in buccam effundendo , &
tertio quoquc verbo errorem,Iuris principiorum ignorantiam,incogitantiam,
obliuionem , aut a:tatis defc(flum improperando , alia noftra non intelligens-,
alia noIens,aut non potens intclligcre. Qux omnia Dcus Opt. Max. ci condo-
net , vt ego iam condonaui , & quidem animo non ficto, fcd pro antiqua inter
nosamicitia , & charitate,'ad obfequendum ei quibusin rebus mea tenuitate
voluerit parato,folum adiiciamharc pauca, &:nuda confirmationibus, &:con-
£utationibus,quibus cum in iuftum crefccrent librura,&:audlarium fierct maius
audo. Primum, quod ipfe qui improperat mihi tranauillam fcne(ftutem,forte
per prascipitis iuuentutis ardorem,ait in principio,ambiguum fibi fuifle an mea
primaquie/lioproponeretur de peccato tantum beneficiarij maleimpenden-
tis,an etiam de obligatione refliituedi. Quilibet enim fcnex,imo & adolefcens,
Cne tumultuario feruore,tenorem qujcftionura legens,pra:fertim adeo ferio ac
ipfcjclare vidifletjCum vt patet,ex i.mon.i.q.prima quarftio habeat,an talis be-
neficiarius peccct mortahter. Sccunda, An cfto peccet mortaliter,teneaturre-
flituere : Nonne qui coecus non efl: , videt in prima quacftione non quarri de re-
ftitutione, fed folum de pcccato mortali;Item quod mirum eft virum iuuenem,
diligentem, & adeo apud fe fapientem,non intellexiire,quod ego ci non impo
no in mco primo monito, quod ipfe dicit ad illud,fed tantum qucd non omne
id ad quod quis copelli poteft, debetur iuftitis fpccialis lege, in quo ipfe lapfus
eft in fuo libro , & fallitur in hoc ipfo monit. & fequenti , dum putat omnc id
proprer quod ad iudicium venirur, cfte debitum iuftitix fpccialis,cuius contra-
riumego in monit.i.qu.z.irrcfragabiliter probo , monftrando m.ultas leges, 8c
prajcepta multarum virtutum aliarum a iuftitia fpcciali eire, ad quarum obfer-
uantiam quis a iudice compclli potcft, licet non fint praecepta, & legcs virtutis
iuftitia: fpecialis,fcd vel noluit intelligcre, vt bene agerer, pfal.<5^8.rclat.in capi
Idco.37.(iift.aur certe credo ei dicenti le non intclligerc,quia iiondum peruenit
ad hanc(qux non eft triuiaIis)cognitionem. Sccun<io,qLiod miror cura purare,
veliingerc me moueii illa do(5trinaThoma:quam in tauorcm meum allegar,
tacitcmc ignorantix illius notando ad monir.i.mcum quam poftca ccntra mc
opponit, nonenim facitprome,l!cetipfemet(vt ait)non intclligcnsidfaJfum
putetj&infmuetme dicere nullalegc iuftiti«E in nulio cafu tcncri patrcm filio-.

D O C T. N A V A R R. 119-

vcl maritum vxori, neque econtrarlo, &fal/ius imponitmihi qnod dixerim
legcs qux ftatuuntur ob arquitatem , & fundantur in ea, non percinere ad iufli-
tiam fpecialem, quod legifta infenfatusnon dixiirer , &:ipfo tefte ad 6. monir.
allcgcm.l.Si 5cmQ&c Titium.ff.de reb.cred. ad probandum adlionem ob folam
ajquitatcm dari , &contra id mihi fallo impofitum opponit , nullum finem ar-
guendi faciens,mulra qua: cuique iurifperito ad manum erant, ego enim id fo-
ium dixi de lege qux tantum ex pietate, mifericordia, vel charitate defccndir,
<5<:non de defcendente ex yquitare^cui omnesfere I^^ges nituntur,authore Celfo
qui relarusab Vlpian.inl.i.ff.de iuft.&iur.aiciuscfre artem boni,& squij&iu-
rifconf ultos philofophos iquum ab iniquo feparates. 1 11. quod non intelligit ^'
autccrtenon aducrtit,quod vnus&idcmad:us vnorefpcdlu poteflefTevnius:
virtutis,&aItcro alterius,vtad;usaiendifi!ium velparentem,eftadusvirtutis
pietatisquatenuscx folo amore naturali , vel charitate proccdir, fed quatenus
padlo,promiffione,IcgttovcIiuftaIcgctcnetur alerCjfiue ametf;uenon,&aIe
re hc ve! fic,& illo, & illo rcmpore,vcht,noIit, adlus f pecialis iuAicia? efl:,& ita
fieri potcft,quod a(^us quinonparitadbioncm, necrefl:icucndiGbligationem
quatenus cft ^iius vnius virtutis vel vitij , pariat cas quatenus cfl alterius, ficuc
pafTini -apud TheolcgOi inuenias acftam fuapte natura indificrcrem,ficri adum
aliciuusvirtutis,velv.'tii,ublegempra:cipientem, vel vetantcmillum. Imo&
adTium vnius virtutis,ficri aItcrius,ob diuerfum fincm,vel diuerfum prarccpcum
vcl lcgcm,ficut vnu£,& idcm adtus, lcge naturali veldiuina, & humana prxce-
ptuSjVel vetituSjVno rcfpedlu pertinct ad Icgem naturalem,& akcro ad huma-
nam,vt eft pukhrum in rc graui exemplum apud Caicr.in trad>.i5j.qua:ft.5.Non ii
item intelligit, iut ccrte non aduer tit , quod aliud efl obligari qucm ad aiiquid
Icge iufliti3f,& alaidobligatumlrgeahusvjrtutisccmpellipofirecfficioittdicis
r.obili ad implcndam illam, potefl: enim quis cogi ofiicio iudicis ad facicndum
quod lubet lex mifericordia-, pietatis, charitatis, rcligionis, manfuctudinis, vel
aiius virtutis qua? cfl: multiplex, vt cx Tho.icccp.probo in d.i.Monir.adiund^is
illis qus tradunt poll alios, Fel. in c.i.de otf.iud. & lafo.in princip. de Ad.fuper
glofin vcrb. lus, & citati ab ei% & ah j alibi de ci^icio indicis nobili,qu<)dnon
eft proprie a(5lio,qucd eft miicricorditer implor.-.ndi:m, qucdpcrillud proui-
detur paupcri de aduocato , & fratr.bus mir.onbus , de eleemofy na cis rcl:6la,
& cogitur diucs aliquandofaccrc elecmofynam , &.'c. quamuis enim ad mulra
qua: debentur Icge luflitia" fpecial!S,ccgi poflit quis ofiicio nobili fine a<5tione,
non t^mcn omnia ad qua: quis illc cogi potefl:, dcbentur legeiufliria: , per pro-
xime di<5ti<,(I<(: mox dicedj,quod Sc Caicr.;. To.tract.cj.q.^.dixit de compulfione
ad implcndum votum ofiicio Epif copi fme aCtione facienda. Nec item intelli- 23
git, auc certe non aduetrit duplcx cfle dcbitu ctiam Icgaie, alterum cuod dcbe-
tur de honen:ate,& non de prafcepto,qualiafunt alinuadcbita virtutis Iibcrali-
taris,& giatitudinis,ad qucd non darur .-.Ctio ncc cfficium Iudicis,& eam fran-
gens,non cogicur refbtuere.AIiud cft dcbitu Iegale,qucd debetur dcprxcepto,
neceffano facicndii,& hoc rurfus eft du|->lcx. Alteru,quod dcbetur Icgc iuftitias
fpecialis,& ad hoc vt plurimum datur .'>-Ctio,ralrc iure canoniGO,& violator co-
giturreftiiucrc.Alceriijdebitum deprxcepto Icge taniu ahusvirtutis,& .idhoc

Ee i

H

tzo PROPVGNACVL. A P O L O G.

quatcnus ab ea tantum praccipitur , non datur ad:io, ncc coadio , ad reftituen-
dum , fcd officium tantum iudicisnobile,ad cogendum ad illud implendum.
Exemplum primi , debitum a diuite patienti neceflitatem non extremam , nec
adeo magnam,illud enim obligatdchoncftatetantum,&: non parit adionem,
nec obligationcm reftitucndi,ncc officiu iudicis ad compcllcndum. Exemplum
fecundi,efl:debitumexcontradu,veIquafi,dcIicao,veIciuali,velvitimavolun-
tate quod parit adionem & rcftituendi obligationem. Exemplum terci j,debi-
tum quod quis debet e^cnti cxtreme,quod non parit a6l:ioncm,ncc obligatio-
nem rcfticucndi , fcd offidum iudicis nobile , quo potcft ad id compelii , & ita
pertinct ad iuftitiam gcricralcm legalem.qu.T non parit adtionem, ncc reftitu-
tionem,quando non concurrit,cum iuftitia fpcciali,& tunc iic,ncc officium iu-
dicis,quando non concurrit cu vircute,qua: illud panz^Sc tunc fic.Per quae non-
dum fortc hadenus ita dcclarata funt componeda dida Alcx. Halcn. S. Thom.
S.Ant.Caicr. Adria.Panor.Turrcc.& aliorum multorum,qua: primo afpccflu fe-
cum pugnare videri poflAint. Quse & alia pofica in meo monit.8. N. intclligere
voIuiflet,non fc fruftra torfiflet, fingendo fcopos in quos fagittas mitteret, vi-
difletque propugnacula quibus Adria. Sot. & ego quos carpir , defcndimur , &
laudari meremur.Sexto,quod ego efficacitcr probaui verum effe regulariter,&:
fimpliciter,cos qui lege fubfidiaria tenentur , obligari ad reftitutione, quod cft
contrarium eius quod ipfe fimpliciter dixit , & nunc meis argumentis coadus

2f Iimitat,per quod an fatisfaciac ipfc viderit. Septimo, quod vim facio mihi pa-
tienter terendo illa qusc ad monit.4. refpondet de dominio rerum exiftcntis in
extrema neceffitate , afferensme non intellexifledodores, quos , gratiaDeo,
adeo antequam forte ipfc nafceretur intellexi,vt audea dicere nullum vnquam
tam vere,ciarc,refolute, & ad praxim appofite eade re dixifle,ac cgo fcripfi in
Man.Confef.c.iy.a nu.^To.nam & ipfe inde forte didicit qux dicit me non intel-
iigere, & lion aduertit fecum pugnare^afTerendo egentem extreme fieri domi-
num eius rei quam apprehendit , ad fe conferuandum necefTariam , & mox ar-
gumento meo conuidus, dicit teneri ad reftituendu veftem pretiofam fine qua
prjchcnfa periiflet. 0(5bauo,quod infulfe,ne dica, periculofc,iterum confundit

^^ dominium fpeciale quod Dcus habet in re fpeciali donatione,vel difpofitione,
hominis fibi dicata, cum dominio generali quod habet in omnibus, etia laicis.
Tum quia fignificat Deum eiTe minus capacem ad qusrcdum dominium quam
proximum. Tum quod parum obferuat Patres Concilij Trid. dum reputat eos
dicentesbona Ecclefiaftica cfTe bona Dei, & ob id ftatuctes rcdicus eorum non
eiTe donandos diuitibus, intellexiffededominio generali quod habet etiamin
bonis Iaicis,& non de fpeciali quod habet priuatiue vt didu eft, fupra in lo.re-
fponfo, &:refoIuiturinfranu.3i.iuxtaprofunda&hadenusnullibifictraditam
refolutionem Apologia: Monit.24.i.q.Nono,quod licet defidcrare in eo memo
riam vel diligentiam , dum ait fe non meminiire vbi arguat de dominio militis
fuperfuoftipendioquaefito addominiuclericiin fuisfru(Slibus, cum multis yer

^7 bisidfaciat4.part.c.i.poft.nu.4.fo.r75).DcfiderareIicetctiacircumfpedioncm,
dum incaute, peruertendo fenfum gloriofi c. gloria Epifcopi.u.q.z. ait ad Mo-
iiit.io.non quxri gloriam per opera iuftitiac,fed mifericordis,& alias indebita,
contra illud,iuftus vt palma flQrebit,& alia mille ioca fcripturae,& contra iflud

Thom

D O C T. N A V A R R. i«

Thom. recep. l. i. q.iSj. art.5. Chriftianaperfedio edentialiter confiftit in
pr^ceptis, & inftrumentahter m confiliis , & contra exprcftam eiufdcm dete r-
minationem ab omnibus reccpt. 2. i.q. 58. art.ii.qua iuftitiam prxfert hbe-
ralitatij&omnibus aliisvirtutibusmoralibusetiam mifcricordiaj^quatenuseft
triftitia alien^ miferiac , ratione regulata , vt fubti liter docct Caietan. ibidem.
Quod tamcn eft intcUigendumdc aliis virrutibus ordinatis ad fe vcl proxi-
mum,& non de rcligione qux ordinatur in Dei honorcm , quar cft prima mo-
raliumfccundumeundcm 1. i. q.Sr.art. 6". Probatautem Thom. hocperillud
T ullij i.offic. In iuftitia virtutis fplendor eft maximus , cx qua boni viri nomi-
nantur. Et per illud Arift. ^. Ethi. Prarclariflima virtutum eft iuftitia, & ncquc
eft Hcfperus,nequelucifcr,itaadmirabilis. Quod ait proccdcrenon folum in
iuftitialcgali, (cdetiam in fpcciaIi,dupliciratione ,&:pondcra in didto Cic.
verbum fpIendor,& in Arift.vcrba,Hefpcrus & lucifcr, quibus fignificatur glo-
riaquarab Ambrofiodcfiniturcfreclara cumlaudenotiria, vtlatc monftraraus
in c. Inter vcrba 11. q. 5. & eft contra totam Ecclciiam Chrift. qux tribuit
lauream gloria: martyribus ,non folum quibus fead id, cum non tcnerentur,
obtuIerunt,fed ctiam his qui quarfiti tenebantur id pro fide Chrifti fubire.Quin
& contra fapientiam Ethnicorum,qui ob iuftitiam cgrcgic feruatam, alij Tra-
ianum, ali j Ariftidem, alij alios eius maximos cultores , gloriofiflimos appella-
runt.Dccimo,quod fufficit cum exxquare maritum,& beneficiarium quoad di~
fpofitionemfrudluumdotalium,& bcncficialium,ad hoc vt dicatur maleillos
exa!quare,quodnospra;tendimus,quumteneat,beneficiariumdifpendendova-
ne,vel prorane,peccare mortaliter,& tcnere debeat maritum, id faciendo non
itapeccare per pra?di(5ta. Item quodvtdoleototamferevrbem conccpifteli-
brum eiuscontramefuiftefcriptum, itagaudeoeumdicererem ipfamnonfic
fe habere. Itcm quodnon fuit vifanobis iniqua diuifio frudluum inter pr^ i8
cefirorcm & fucccftbrcmbeneficij inftar diuifionis inter maritum, & vxorem,
fedquod illanon eft iurecommuniftatuta;,necvfu antiquo reccpta, cum in
Monit. 15. q. i.dico,nullaglof. neque dodlor ordinarius antiquus meminerit
talis confuctudinis contrarisopinioni communi, quam noui non fuilTeante
lyif. annum,inRegno^Jauarr.T,ncc Caftclla:veteris, vbi mihi quoque tunc
collatafuit Commenda fupradi(5ta,ficutipfe aitfenunc habercpingue cura-
tum in Rcgno CaftcIIjENoua: liue Toletano.An autcm ea tunc feruarctur ibi,
ficutnunc Icruari ipfe tcftatur, ncfcio,quamuis fciam, quod & ipfc non igno-
rat,noncfleiuftamcaufam cur impingaturmihi eius ignorantia, coquodfue-
rim m vtroqueiurcGymnaftap. (vtipfe ait)annis, fiquidcm vbiqueterrarum
ad Gymnaftas Academiarum fuper iuris vtriufquc dubiisconcurritur. In reli-
quisautem qua: refpondet vfquein finem,parua diuerfitas eft, vel c5uenimus

SVMMARIVM.
Benefciariu6 poteflfihi facere fatrimoniale defto reditu , qtiantum impar-

titpauperibus defuo patrimonio,nttm. 19.
Difcere potcf quiuls eti.im fenex a iuuene,num. 50.
Bonorum facrorum (^ laicoium dtjferentia quoad dominium , adminiHr^'

tionem,impenfonem,&peccatum, num»} l .

Ee 3

111 P R O P V G N A C V L A P OL O G.

19 X X. Qupd ad ea quas refponder Monitis meis 3. qusft. foium rcplico, pri-
rnum , quod gaudeo eum ad primum dicere , non polfe clericos iufte teljari ad
profana,efto iure fimplicicer concederecur , vc poITenc ceftari , quia nec in vita
itapofruntdifponerejin quoconuenimuSjQuodfatisperpenfum, magnusgra-
duseftadmeam conclu(ionem,quodnon valctconfuecudo ceftandi ad profa-
nadequifitisexredtibns bcncficiorum. Secundo ,quod nihilego imponoei
quod nondicacipfe in fuo libro dirc(5tc,vel indirc-^cpernccenariamconfe-
quentiam,vtinmuliisarticL:lisfupramonftraui.Tertio,quod quilegerintluum
librum & mcum,iudicabuncmcum(nifaIIor)longe pr.TCclIere fuum methodo,
breuicace,claritace,& rcfolucione. Quarto,memirari,quod quum Iic largifii-
mus in concedcnda clcricis faculcacc difpendendi , negec polTc iuftc bencficia-
rium iaipendctc in profana canquam patrimonialc cancundem de reditibus be-
ncficij quantumimpendcrit defuispatrimonialibus, in opcrapia in qux illi
reditus poccrant impcndi,quod cgo aflfirmaui Monit.^.quift.j. per c.fi Epifco-
pus.i2.qtia:fl:.f.&merico,quia vidcturquisfoluere incaufam duriorem, 6c po-
tiusquoddebet,quamquod nondcbetl.i.ff.de foluc.d: l.cum dcindcbico.ff.de
probar. Ecconlequenccrqui clericus debec dare fupcrriuarediruumbcneficia-
lium paupcribuSjin dubio, adtu, vel vircurc vultpotiusdaredehisqux debec,
quam qua; non debec, &confequentcrdare qux dat de patrimonialibus in
compenfationcm eorumquxretinet,veI accipitde reditibus bcncficiariis pcr
prxfatas Icges, Sc multa fimilia qu^ facilcadduci poirent, nifi quum exprclFe
inonusfuiparrimonij id faccret,quia tunc fecus elTct, arg.l. continuus. §. cum
itadevcrb. Quinto, quodmcamdecommendaroribusordinum milicarium,
do<5trinam. contraquam ipfemulta fcripfit dirc6tc,& confeqaenterapproba-
uic Pius V. in bulla quam dicic legilTe infercam Monic.ii. & alia mulca adducka
fuprarcfponfo ii.Vlcimo,quod ipfe videric an modefle dicac ab eo mc didi-
cilTc quafdam leges lurifconfulcoram Sc Codicis facis profedo vulgaras , quas
ancequam ipfe nafcerecur,iam pr^Ie^tor docere poceram,qui co improperan-
ce ^o.annis fuiCymnaftain Academiis, Sc me fcience , & Deo giacias agencc,
circicer^o. An item modefte dicat me indicantc fe , nouiffe Aluarum Pela-
gium,quem ante lo.annos in Manuali confeirariorum Hifpano non femeici-
30 taui. Quae non dixerim nie Ie<ftor,vt fignlficemputare meadeo fenemnon
poiTe^vel non eiTe paratum ab eo iuuene difcere multa diuina,& humana,graj-
ca,& Iatin2,Pontificia,&Ca;farea,po{rumenim & paratusfum ,difccre etiam
abaliolongeinferiori, imitatusPatriarchamiilum meum maximum Augufti-
num relatum in c.fi habcs 2^c^uxi\..i,.8c Pomponium yS.annorum dicetem in L
Apudrjlianum.ff^.dc fideicom.Iiberc. non pigerc fe altcrum pedem incumulo
habentcm,aliquid addifcerc:vc qui iam pridem certius quam ille Echnicus no-
ui fenrentiam glcIT. c. nifi cum pridem, de renunc. fupcr illo, Spiricus vbi vult
rpirar,hoc difticho contentam.

TnJpirM vhivis,tuamunerAydiuidis vt vis,
Scis cui des,quod vis^cjuantum vis,tempore qtio vis.
Sednemea opuicuIa&refponfamuUis vtiiia,cius impropcriisdcfinantef-
fe talia , &: vt apud fe reputet , an id damni rcficcre tcneatur. Et quod fortafiHs
inter nos quoquc cil locus illi apud Hieronymum paroemis , Bos laiTus foriius

figit

D O C T. N A V A R. 115

figitpcdcm. Etqifod iionrarofeniliscantio eft CygneaNumineDei ; qui nos
ambo?;,& omncs fua fan^fiifllma pace conciliatos in terris, iterna tandem glo-
riadonet in coclis. Amen.

Coronisitaquerefolutoriafir,quodquicquid blandiamur nobis bencficia- .
ri j tam fecularesquamregalarcs, vcritasconliftit in his o(5lo. Primum, quod
omnium bonnrumpecuniariorum ficut&aliorumomnium verus Sc (umniu^i
Dominuseft Dcus Opt. Max. illa fua difpofitione gcnerali, qua ipfius efi; rerrs,
Sc plenitudo eius,tam quoad naturam,quam quoad vfum,vt declarac Thom. in
neutro Iibro ad hoc citatus 1. 1. q. 66. art. i. Sccundo , quod horum bonorum
quardam funt coramunia , & nullius , ita quod ncquc funt Dci , ncquc hominis
fingulariter , nequc hominum communiter vlla difpofitione humana in id fuf-
ficicnti, fed capicntium fiunt, qualesfuntlapidesinlittoremaris, & pifceseius
1. 1. ff. de acquir. rer.dom.AIia vcro funt diuifa qux aliqua difpofitione humana
funt alicuius,& hxc funt duplicia, quardam Dei tantum, qux etiam appcllantur
nullius in §.facrx,& §.nullius, infl:ir. dc rer. diuif. alia tamcn rationc quam fu-
periora,fciIicet,quianulIius hominisfingulariter nequehominum vniucrfali-
tcr funt,fcdDeitantum,fccundumgIofr.recept.ibi&in I. 3. ff.de acq.rer.dom.
quahafuntomnia Ecclefiafiica & Deodicataperhumanam oblationem,do-
nationem, conuentioncm, deli6lum,vcl vltimam voluntatcm, iuxta c. funt qui
opes 17. q. 4. Sc c. Rcs,cum glofT. iz. q. i. &c alia multa prxfertim c. i. de refor.
fefT. 2y. Concil. Tridcn-& I. NuIIi & I.Id quod &:I.fi quis ad decfinandam.C. dc
Epifc.<S.: cler.cuius glofT.in verbo,minui, probatpofTe Deum inflitui hxredem,
&eidonari&: Icgari. Quxomniadicuntur facra alicuius cx quatuor fpecie-
busfacrorum,fccundumThom.recept.i.i.q.5><j.ait 5.&probaturiniuribusprx-
di(flis,Iicct aha fint aliis facratiora,vt probatur in Apolog. q. i. Monit. 14. Alia
vero funt hominis,vcl hominum fingulariter,vcl vniucrfaliter,qualia funt om-
nia profana & laica,fiucfintpublica,fiuepriuata,iuxta§.vniuerfitatis,&:§.fin-
gulorum inftit.dc rer.dmif.Tertio,quod hxc confequitur,foIum Deum,& nul-
lum hominem cfiTc verum Dominum bonorum ccclefiafi:icorum,& ira ecclefia-
fticos,fiuc fccularcSjfiue regulares difponentes de iIIis,difponcrc de alienis:bo-
Dorum aurem profanorum eire vcros dominos laicos,& clericos fecularesfin-
^uIoSjVel vniuerfos ad quos ea humana difpofitionc ad id fufficicnti pertinenr.
Etitaeosdifponentesde iis , difponere de luis, Quarro,quod vnntcrfalisom-
niumbcnorum ecclcfiafticorumtammobihumquamftabiliuni.qux funtDe^,
adminifiratio , fiuc ius adminiftrandi ca nomine ipfius pertinct ad Ponr. Max.
per conccffioncm immediatc fad;am ci , vt fuo fummo vicario. Particularis
veromediate, vclimmediate abeodem PontificcconcefTa inferioribusbcnc-
ficiariisfecularibus, vcl rcgularibuspro fuacuiufque inftitutione,&titulo,ita
qucd nullus eorum etiam ipfcmet Papa , eft verus Dominuseorum, ledfo-
lum admininrator rerum ahenarum". Papa quidcm fummus , fed imrredia-
tus, alij vcro particularcs , & mediati. Quinto, quod inter bencficiarium
fecularem , & rcgularcm hoc diftat, quod illc potcft habere verum domi-
nium rei pecuniarix profanx vna cum iurc admiiniftrandi hxc vel illa bona
«cclefiaft;ca perhunc, velillum titulumbencficiarium canonicuma Papafibi
mediatc, vel irnmediate concefTum, & quicquid acquirit intuitu fux perfonx.

114 PROPVGNACVL. APOLOG.

acquirit (Ibi quoad verumdominiu.-quicquid vero acquirit intuitu fuibencfi-
cii , acquirit Deo quoad verum dominiura, &Papa: quoadadminiftrationem
vniuerfalcm, fibi vero, quoad particufarcm : Regularis vero quicquid acquiric
tamintuitufu2cperron2E,quamfuibcneficij,acquirit Deo quoad verum domi-
niLim,5i Papx quoad adminiftrationem vniuerfalcra,& immediatam, fuo vcro
bencficio,&: fibi quoad particularem mcdiatam. Sexto,quod intcr clericum fe-
cularem non bencficiarium , &• regularem fimplicem non beneficiarium , hoc
diftar,quod ille fiue fit facris initiarus,fiuc nnn, quicquid lufte acquirit, fibi ac-
quirif quoad tam verum dcminium quam laicus, ea quae fibi acquirit , hic vero
nihilpenitus acquiritfibi quoad verum dominium ,nec veram pofTcflionem,
neque vfumfrudum, neque vfum iuris,fed quicquid acquirit , acquirit primum
Deo quoadvcrum domininm,& Papiquoadvniuerfalemadminiftrationcm
immediatam , & quoad particularem mediatam ordini fuo , vel Monafterio fi!
eft capax talis iuris adminiftrandi,fin autem,rcmanet illud apud Papam , Sc fo-
laadminiftratiofadi apudordinefuum, vclmonafterium dum Papailliseam
permittit,& etiam propriam fua: perfonx dum Papa, vcl fuus prxlatus cam fibi
iufte permittit.Septimo, quod tam Papa quam omnes alij beneficiari j , fiue fe-
culares,fiue regulares, debent adminiftrare prxdidlabonaDci, tanquamad-
miniftratores alienorum bonorum,fcilicet Dei,fecundum voluntatem eius de-
claratam perfacraslireras,traditiones Apoftolicas,& CanonesEcclefiafticos
Conciliorum vniuerfalium,& Pontificum Max. Odauo,qiK>d voluntas Dci,&
D. N. lefu Chriftideclaratapcrprcefata, eftquodPapa, & omnesalij mini-
ftri inferiores beneficiarij pofiGint fe alere decenter ex reditibus fuorum bc-
neficiorum,& quod fuperfluanaturs,&decentiae,diftribuantin pauperesquos
clegerinr,fiuemendicos,fiuealios,indigentes tamcn, faltemad fedecenter fii-
ftentandura,vel in alia pia,vel iuftac gratitudinis officia, & non thefaurizent ea
etiara ad mutandura ftatura inferiorera in altiorera, nec donent illos diuitibus,
etiam cognatis,vt ditiores,vel nobiliores fiant,& quod contrafacientes, in no-
tabili quantitate,peccantmortaliter,ceu vtentesrebus alibniscontra volunta-
tem Domini,& tenentur ad reftitutionem, quia violant legem iuftitix, non fo-
lura ipfi, fed etiara qui accipiuntab eis,nifiexcufenturpcraliquodeoruraquar
noscolligiraus inApologia q. i. Monit. 77. CoeptumS. Kal. Nouembr. fini-
tum,eifdem Kal.raanu extreraa donatura,die facro B.^Martino Apoftolorura
pari, cuius vt interceffione contra omnia aduerfa muniamur , cura tota Ecclc^
£a oramus.Amcn.

L A V s D E o.

\EVE\E^T> I S S 1 M O T> 0 Ai 1 ?^0

GonzjU Herrera Spifc Laodicen.Franc,
TtirrianHs Seciet, lefu*

V I A exliteris tuis poftremisintellexi propofitu efle
D. Liermo Epifc. Mondonien.deiignato (cribere de
bonisecclefiaflici$:&quid ipfede ratione eis vtendi
fcntiam,cupere fcire:faciam:& quod amicus tuus a rae
pctir:& quod cgo ei pro fua in rae beneuolcntia & ftu
dio atquc officio mea fcripta ( vt fcribis ) defendendi:
dcbcre mihi videor. Tametfi poft tam multa de hac re

a duobus magnis viris fapius vltro citroque magna

conccitarionedi!putata:&abaIteroeorumvtriufqueIurisconfuItiflimo veri-
tate tam fubtilitcr Iimata:«Sc tot ac tantis argumentationibus, & au(^oritatibus
canonicis grauKTIme conclufa , fortaflis a<ium agcre videor. Sed ii mhil aliud
in hac fcriptione proficiam ih re honcfta amicis morem gerere opers pretium
cft. Et quia eadem repetcre nec opus eft:neque fine faftidio legentis & lcriben-
tis ficri potcft:inuefligabo paulo diligentius,fi quid forte ab illo grauiflimo pa-
trono & fortifljmo propugnatoreveritatisnobis relidum eft quod adpropo-
fitum ci finem cpifcopos,ecclefiam,& pauperes adiuuadipcrtinerepofllit.Bona
igitur ecclefiaftica fic data funt domino,cuius funt,vnde Kvgj^Hi id eft dominica
inapoftolicisconftit. appellatur:ficuttemporeapoft;olorumdederunt Ananias
& Saphira vxor pretium agri,qucm vendidcranr. Dco cnim dederunt,non ho-
minibuSjficut fcriptura tcftatur,cum ait:Cur tentauitSatanas cor tuum raentiri
fpirituifandlo? nonesmcntitushominibus,fedDeo. Deoigiturdederant,cui
oportebat fidcm feruare, & non fravidare eum, auertendo partem doni oblati.
Huiufmodi crgo bona Deo oblata Deus ipfe poftea ( ficut a fandtis apoftolis in
fuisconftitutionibus tradicum eft)deditepifcopis,&ahisminiftristanquiope-
rariis cibo fuo dignis.ficut ait euagel.Matth. Cum vero cibum dixit,ea inteliigi
voluit,qu2 natunneceflicas poftulat. Vt canon apoftolorum 41.& fynod.An-
tiochcna canonei^.inrcrprciantur.hisenimindigcntminiftri. Quodfiexdo-
nis Dco oblatiSjOpcs miniftris ecclefix Dcus concefltiflet,& non ncceftaria tan
tum, opes, fiue diuicias , & non cibum vocalTet, quo dignos cfle dicit miniftros
ccclefiar,tanquam mcrcedc fua. Hoc cnim contentos clFe vult , & non amplius
fibi fumere,ficut apoftolus ait, habentes alimenta, & quibus tegamur, his con-
tenti fimus. Quod quidcm de epifcopis in primis dixilfe ,.qui in locum apofto-
loriJi iucceftcrunt,teftis, & interprcs eft idcm canon Synodi Antiochena: 2^.qui
fequcns canonem apoftolorum, cpiicopo coccdit, vt ex bonis ecclcliafticis ae-
cipiat:qu.T (inquit) opus fibi funt ad vfus fuos neceflarios, & hofpitum:vt nihil
cis defit lecundum apoftolum dicentcm;habentes ahmenta,&quibus tegamur,
hiscontenrifimus.Et apoftolica conftitutiolibro2.c.24.Sumat(inquit)epifco-
pus ex bonis ccclcfiafticis, quantum fibi fufticiac:in indumentum,quantum ne-
cefl[itaci & honeftaticongruat. Quodfialiundefuppetatilhsad viucnduro, &:

F£

'JLi^ EPISTOLA.

:funt fortaiTe diuites,liccbiteis dare bona rua,qaibus yidcantr fccunduin cano*
nem apoftolicum 40.&: de cuangcjio viuere,{icar dommus ordinaui c, fumead-
bus ex bonis eccleiiaflicis ( vt iam diximus ) quancum (ibi & familidc acque ho-
fpitalicatifufficiaCjtanquamqui hnt»S:mdigences &opcrarij:vc quod acci-
piunc , (ic eis mcrces , qna func digni propcer opus minillerij , quac vero fuper-
func,aiiorum egentium fanc. Omnino enim huiuimodi bona donaca funt Deo.
Qu.T ideo grarce dicuntur Jla^ct id eft : dona , qua: dari folcnt etiam non indi-
gcnti , vt ccrte nulla re indigec Deus cuidonantur. Cum vero dat Deus raini-
ftriseccisfixiftadonafua, quiaiamtanquamindigentibus dat,non Aa^x fed
{floyalx vbique & fcriptura , &c apoftolica conflicucio vocare folet. Sunr enim
(Mfu\x quxdaca inccrpretari folcmus,eaqux indigcncibus dantur. Notauit
hanc vim verbi huius Sandlus Maximus Dionifij Ateopagitx fchohalles in
quxftionibustScrcfponfionibusadThnlaffium.SicPauI.mcpi/l.adPhihppen.
c.4.vfusefthocvcibo,cumait:&Theiralonicam fcrael&bisniihiinvfummi-
liflis:nonquiaquxrodatum:gr2ececft JlSfxa inquodignaeft admiracionefcri-
pcurar fan(ftxprouidentia : quxeo verbo in mercedc mmiftroium ecclelia: vci-
tur,quod eos ftatim redarguerc poteft, fi non contenti cibo fuo, plus apperant,
id eft:(i ex poftcflionibus & bonis ecclefiafticis plus libi fumanc quam quod eis
ad vfus vitx necefTarios honeftos,& decences fufficiat. Concmuo enim eos ro-
gabimus, ifta, qux fuperfunt nccefficaci, quo nomine vocabuncur ? ^ig* cnim,
ideft,dona,nonfunr,qua:darifolentetiamnonindigencibas: vridemquoque
San(ilus Maximus notauit. Deus aucem ifta dona fua, id cft,iibi obIaca,non dat
miniftris ecclefia: tanquam non indigencibus:fed pocius dac in cibum, id eft, ad
necefTarios vfus vicx,velucindigccibus:vccanon apoftolorum nos docet. Neq-,
rurfusfunt</l(7^t«t*ideft,daca: quiahxcmdigencibusdantur. Iftaautera (uper-
fluunt iftis:non igicur iftorum Iunt,qax iftis, nequc tanquam non indigenubus
a domino Deo donata funt:neque tanquam indigencibus data.Ncmo enim in-
diget fuperfluis. Reftat crgo,vt llnt alicna,& diftribuenda quibus debentur,&
quorumfunr:vtfinondiftribi!ancur:iniqvieabIatafinc:abiacadicoegentibus,
quorum funr. Quod fi ablata funt, iuftitia poftulat , vt rcftituancur. Deinde, fi
cpifcopiveri&Iecicimi domini fruduum pofTcfficnumfunt^cureosfcriptura
fandia , & apoftcfca dodrina a Clcmencc Petri ik Pauli difcipulo fcripta , &
apoftohcipontificesoEConomos,ideft,difpenfatores,&procuratoresvocant?
aut fi ccconomi fimid Sc domini func , confequens eft, vt partim horum bono-
rum ecclcfiafticorum tanquam propria corum fint : cafcihccc, qux ipfis eccle-
fix miniftris ad vfus vitxneccfl^arios opus funt. Partimnon propria,ledipfisa
Deo commendata,&concreditfl:tanquam fldchbus CEConorais. Quod ii occo-
nomijfiuedifpenfatorcseorum funt,quaE neceflitati fuperfunt,an ratioiuftitix
naturalis non docet, fi occonomus auertat GbiSc fuis vhbus , quo: difpenfanda
erant:ea refarcirc : 8c compenfare debere ? aut certe fi non debct, non acono-
muSjfiuc difpenfator •, fed dominus eft cpifcopus , &: mentietur fcriptura •, qux
oeconomos fiue difpenfatores vocat,vt apud Lucam in parabolajcum ait:Q\iis
putas eft fidclis difpcnfator &prudens?(Grxce cft oecQnomus)quem conftuuit
dominus fuper famfliam fuam ? vc det iUis in tcrapore tritici menfuram ? quem

locura

E P I S T O L A. 127

locum de dirpenfatore rpirimali & non fxculari, ecclefiiftico &non riuili,ne-
ceflariofccundumfcripturam intelligendum efre,fatis(vtopinor)probaui lib.f.
defcn(ionis epiftokrum pontificura apoftoiicorumcap.^.aduerfus Magdcbur-
genfcs Ccnturiarores. Sic ctiam vocat apoflrolicaconftitutio lib.i.cap.i^.cum
ait; Vos epifconos oporter,non mignas impenfas faccrerncque donis Dei tan-
quam alicnis, fcd tanquam propriis Dei vti , vt bonos ceconoraos fiue difpen-
facores Dei deccr. Deinde fubiungit. Suraat crgo epifcopus alimcnti quantum
fufHciat: ininduraentum,quantumneceflirati, & hnneftari conueniat. Item
cap.jy. Dabis , inquit , facerdoti quae ei debentur , primitias area? , torcularis Sc
oblata pro peccatis^tibi cnim conuenir,vt largiaris, illi vero tanquam oecono-
mo,&'miniftratori reruni ecclefiafticarum,vt difpenfctrcauc tamennc epifco-
pumadrationesvoces,neq;difpenfationcmciusobfcrues,quomodo,autqui-
bus,aut vbi,vtrum beneanfecus, habetenimratiocinatoremDeum,quihanc
illiceconomiam,fiucdifpenfationeminmanustradidit. Dcumdixitratiocina-
torem epifcopi, ne Iiccntia , Sc imnunirns a iudicio hominum illccebra ci eftec
maledifpcnfandi. Sic quoque apoftoHci pontificcs cpifcoposolim vocabant:
ficut ex fcripnirafand,i,6c ex apoftolica tradidione didicerant. Vnde Alexan-.
primus hi epiftola i. Quod aurem ( inquit ) ad alios iudices prius non debeanr,
quamadfe(ficenimdft in cxempJari Vaticano manu lcripto)facerdotes vel
acfborcs accufari:ita atempore apoftolorum obferuatum (3cdiflinituminucni-
tur.Epifcopos,quifanr(ficutClemensRomanusvccat)(acerdotespopuIorum,
vocat Alexander aftores eccIefirE fux. Sic enim legendum cft , ficut in vetuftis
exemplaribus raanu fcriptis fcriptum reperitur : dc non aucStores vcl ret^ores,
quos prius quam accufcntur, conucniri vuk Pont. Alexad. ab iis qui in cos que-
relam habent.osconomos enim grazce : quos nunc,vt antca dixi , dilpenfatores
interpretarifoIemus.oIimintcrprccacifuntaifloreSjideftjadminiftratores.fiue
procuratores. Teftis cft interpretatio latina antiquiflima cpiftoLx- ad Galafas,
in qua vcrbum occonomi grxcum fic translatum eft , cum ait.c. 4. quanto tem-
porc hxrcs paruulus eft, nihildiffcrta fcruo:cum fit dom.inus omnium : fed fub
tutoribus 8c adonbus eft , vfque ad pracfinitum tcmpus a patrc , pro adoribus
grxce cft osconomis. Et in vetuftiiHma interprctatione Ircnxi Ijb.^.cap.^^. in
fine:quis igitur (inquir) fidelis ador bonus dc prudcns. Locuscft euangehj Lu-
ca: u.in quo ccconomus cft Grajcc, Lacine,difpcfator.pro quo inrcrpres Irenxi
( vc dixi)idor vcrtir. Sic etiam vocat epifcopos Anscletus in epifb^.aiaores cc-
cldix, idcft,(rconomos,vel difpcnfatorcs. Ego ( inquit magnus Bafilius ) cum
carnem audio,carncmintelhgo,cnmfc3pham,fcapham. Nominaenim adfi-
gmficandas res impofita funt. Similiccr nunc dicendum eft:nos cum epifcopos
ceconomos & difpcnfatores audimus , occonomos & difpeiifatorcsintellipi-
mws. Nomenigitur,quo fandti apoftoli epifcopos oeconomosbonorum eccle-
fiafticorumvocauerunt,vtClemensRomanusincoft.apoft.tcftatur,6cnomen
itcm,quo ipfa bona ecdcfiaftica eis data Acftx[A id eft, data indJgcntibus ap]?el-
larunt,hxcinquamnomina,voIucruntilliian<aiapoftoIi,vtperpctuocpifco-
pos admonerent, debcre eos conteros cfTe necefTariis ad vfus vitx:reliqucrura
Ycro ad diftribuendum tantura in vfus egentiura potcftatera eis fisri , vr ii hoo

ixS E P I S T O L A.

nonfeccrint,caqu3cegentibusfrau(latafucrint,egccibusreddenclafint,Siquc.
ApoAolus Timotheo in epift. i. fcripfit omnibus fcriptumiefle voluit , cum air
formam habct fanorum vcrborum,qu2 ex me audifti in fide,&: in diIe<ftione in
Chrifto lefudomino noftro ,quioeconomus,&difpenfatores quosfcriptura
fan6fca,& tradidio apoftolicae dodrins, Sc pontificum apoftohcorum confue-
tudo vocat, dominos potius vocant, &:faciunt, & difpenfationem ac procura-
tionem bonorum domini in dominium Yertunt,quomodo ifti formam habcnt
fanorum verborum in fide creditx difpenfationis,&in dile(5bione pauperum in
Chrifto lefu domino nofl:ro,& epifcopo animarum no(lrarum,cui primum bo
na ipfa obiata & donatafunt?Rurfus idem apoft.in epift.ad eundem:Si quis(in-
quit) non acquiefcit fanis fermonibus domini noftri Icfu Chrifti, & ei qua:, fe-
cundum pietatc eftjdoc^rinXjfuperbus eft,nihil fciens, fed languens circa qux-
ftiones, &pugnas verborum:at qui ex numcro eft fanorum fcrmonum domini
noftri Icfu Chrift!, &: ad dodrinam, qux fccundia pictatem eft,percinet fermo,
qui tradic fccundumfcripturam,&:apoftohcamdo6trinam,&:apoftoIicicano-
nisconftitutionem bonaeccIcfiafticaChrifto dominodonata efte,&eorum
ccconomos,& procuratores epifcopos efte, cui fermoni fano,& pietatis pleno
qui non acquiefcit,qualis fit apoftolus dicit,non ego. Et iteru in extrcma parte
epiftolar,OTimothee,inquit,depofitum cuftodi,dcuitansprofanas vocum no-
uitateSjdepoficum vocat,vt dodusTertuI.in lib.de praefcription.h^retic.fentit,
apoftolicam dodrinam ecclefix catholica: tradicam, qua: inftar dcpofici fideli-
ter in ea cuftoditur,a qua qui difccdit,is inducit vocum,id eft, vt Vincenr.Liri-
nen.vetus & grauis au6tor interpretatur , dogmatum , rerum, & fententiarum
nouitates protanas,quae nihil,lnquit,habentfacri,nihil religiofi,& ab ecclcfia,
3c templo Dci funt aliena^. At nemo iam ignorat,vocari, vt fupra docui,epifco-

f>os in euang.in apoftohdo(5t. & apoftol.conftit. & in epift.pontificum apofto-
icorumceconomos, difpenfatores, procuratores, adiores, & adminiftratores.
Qui ergo eosbonorumecclefiafticorumdominos dicunt,&faciunt,fidem apo
ftol.doft.ecclefiisDeitraditacinftardepofiticreditiviolant,&profanamvocis
nouitatemintroducunt.Denique fi corrumpunt bonos mores colloquia praua,
vt apoft.in epift.adCor.priore aitdidum Menandri comici approbans,profe-
<^o ad colloquia praua pertinet dicere epifcopos dominos bonorumecclefia-
fticorum,fiquidcmadauaritiam,&non ad largitatemminiftroseccIefia:hxc
vox inuitat,quos apoftolus vult babentes alimenta,& quibus tegantur,his con
tentos efte.Sed neiam amplius, fi qui adhucc5tradicunt,fubterfugicndi locum
cogitent,& in aperto latebras quajrant,imponat finem difputationi apoftolica
conftitutio a Clem.Ro.lib.i.cap.i^.dcfcripta, quxfic ait.Qua: fecundum man-
datum Dei tribuuntur, decimas dico : & primitias infumat epifcopus, vthomo
Dei : qux caufa,& ratione pauperum fponte ofFeruntur , diftribuatdecentcr in
pupillos,in viduas,in affliftos &calamitofos,in hofpites egentes,tanquam qui
Deumhabeat harum rerum raciocinatorem, quarum CEConomiam, id eft,pro-
curationcm ei commifcrit. Impartite ergo epifcopi cum iuftitiaomnibus mdi-
genttbus,& vos vtimini bonis domini,fed no abutimini. editcex eis,fed ne foli
ea deuoretis:quin potiuscomunicatecura cgecibus,& declinate offenfione Dei,
Nondixit,impartiteomnibusegentibusciimifcricordia,autcharitate,fcdcum

iufticia.

E P I S T O L A. itp

iuftitia.Ne quis diceret ( vt iam quidam dixerunt)non efTe refl:ituendum,(t quis
eos fraudarct, quibus impertiendum eratrquia lex non iuftitiz fpecialis, fed lex
charitatis impartiri iuberet.Iubet igitur lex apoft.conft.cum iullitia diflribuere
omnibus egcntibus, vt cuiufque ratio, & neceflitas poftjlaucrit, quod quidcra
ad iuftitiamdiftributiuampertinetrergoqui hanc iultitiamin diftribuedonon
fcruaueritjqux in alios vfus conueiterit,ea per legcm iuftitirc fpecialis & com-
mutatiux rcftitucre egcntibus dcbebit. H.tc cnim eft:,quar id, qiiod in eo,auod
diftribuendum erat fraudatum eft aliis , emendare 6>c corrigcre dcbct, vt docct
S.Thom. 2. 2.q.<ji.ait. I. in refpon.ad 3. Dcindequiaproptcrcliaritatem Dci
.&proximifcruanda cft harciuftitiainbonisDomini in vfusegentium diftri-
buendis. Idcirco cadcm Apoft. conftit. dclegectiamchantatis inproximum
admonctfubiungcns:ctcnim fiiftabona foli infumpfcritis,illud vobis tan-
quaminfatiabiIibus,<S:quifoIiea comcdctis, exprobrabit Dominus: Lac dc-
uorabatis, &Ianis opcricbamini , & in alio loco : An foli in tcrra habirabjtis?
quocircaiuftumeft(mquit) vobisin Icge: Diligcs proximumtuumficut teip-
fum. Non folum igitur lex charitatis iubct epifcopis bona Domini •, id eft , cc-
clefiaftica cum omnibus egcntibus c5municare,hoc ipfum enim iuberet quam-
uis omnia bona ecclcfiaftica epifcoporum eftent(vt funt) patrimonij bona. Scd
in primis lex iuftitia: diftnbutiua hoc lubet , quia non funt epifcopi , fed com-
munia omniumegentium.obhanc caufampriusde iuftitia admonuit & prar-
ccpit,quam decharitate apoftolica conftirutio. Licctfitcharitas excellcntior
virtusifcd quam habereepifcop.nonpoteftjnifi illamiuftitiambona Domini
in vfus omnium egentium diftribuctem feruet-Subiungitdeindc apoftol. conft.
Atque haJcquidcmdicimus:non vt laboribus veftris non fruamini. fcriptum
eft enim non alligabisos boui trituranti, fed vt moderatc cumiuftitiafrua-
mini. Ecce iterum iuftitia in iis etiam feruanda , qux epifcopi vfui deputata
funr. Iniuftitiaergoeftepifcop.bonisecclefiafticisadvfus fuos&familix im-
moderate vti. Tantumenimfitcpifcopipropriumex bonis ecclefiaftic.advi-
ucndum exeis,aut ad dandum, cui velit , Ci malit ex patrimonio viuere , quan-
tumeidcmad vfusneccfTarios & deccntesfecundumgradum&Iocum, quem
tenet, necefrarium eft. Ergo fecundum Apoftconfticur. epifcop.qui iis,qua:
fpecialitcrvfuiciusdepuratafunt jimmodcratevtitur, ica vt immoderatafibi
rerineat,&: aliis egentibusnon fubueniat, non folumpeccat, vt in bonis patri-
monijfui fimilitervtendispeccaret,fcilicet , contra debitum charitatis, fcd
ctiamcotradebitum iuftitix inprimis peccar.Atfortafle,quoddixitS.Thom.i.
2. q. iS^.eandemrationcmvidcri inhis immodcrarcvtendis,vtdcbonis pro-
priis non afteucranter affirmauit, fcd dubitanter dixit, cum ait, videtur efTe ea-
dem ratio. Subiungitpoftcaeadcm Apoftol.conftit.vcigiturcumbosin area
operaturorenonalligarojindepaftum capefcic,non tamcn totum, quod in
arcaeft abeodepafcitur ,ficetiam vos cum in area, id eft, in ecciefiaDei ope-
ram cxercetis,ediie cx ecclefije bonis.En 'gicur,quod bos in area ore capit,dum
laboratmefTcmtcrendo. Excmplumcft,& in vecerefcriptura^vtApofl.PauIus
interprctatus eft,figurafuit cius partis fiue portionis,qua epifcop. contentus cf-
{edcbet.fiueipfcexfummanondum d'ftributabonorum omnium ecclefiafti-
corumalioqui coramunium iibi fumat:fiue iaminteaf-dlapartitionebono-

Ff 5

ip E P r S T O L A.

rum Domini in clericvOSjin f^bricam, in paupercs: nihil enim rcFcrr, ncc snim
qaia pars epifcopi maior alioquiquam vrusRece{rar!;,& dccenres moderatc
requirunt , inucnta eH: fpccialitcr eius vfui dcpucata.Idcirco totam quantacun-
quciic cideuorare finccrimineiniu/liriae l!cebit?abiir,nonitaert::(ecunduni
Aooft.conft. necliocvnquam S.Tho.feniir. Dceaigirur parteloquiturS.Tho. •
quam vocat fpecialiter vfui epifcopi deputacam:inqua viicri dicic per immo-
deratum vfum peccarc.ficu: in propriisoonis : m qualcilicer, non cii notabilis
fupra necefliratem cxceirus : & latere potcil:. Sin vero ik multus excelTiS , qui
non potcft latere, id ipfum feniic, vt rationicuralis 8c diuini iuris poiliulat,
quodfenfir, ci-uti epircopusplurqaamdcbetdecomrauniramma ante diuiiio-
nem bonorum rumic, ita vtmultus {icexceiruS,quilatcre(inquic) non potcfl:.
vndc videtur^inquir) bonx fi Jei rcpugn.ire, bonx fidei dicit, fcilicet, difpenfa-
tionis ac procurationis bonorum ecclcliafticorumcredita:. Exquofir, vtnon
folumpcccct raorcaIiter,fedetiamrcll:itucrcdebear,quiavbi bona hdes cre-
dit.r difpenfationis feruara non eft, ibi ahenum iniufle ablatumcft. Probac
deindcAport:. conrtir. teftimonioprophecacEzechielis, quod dicitdeepifcop.
moderato vfuboaorum eccleflaftic. cumiufticia, id cft, vtnonplusiufto fibi
fumar,etiamexpartefibiaiTignata. Noneaim exprobrabir Dominus epifco-
po,quod de h£te grcgis maducet,(3<: dchna ouiura veftiatur.Q_uis enim(inquit
Apoftolus) pafcitgregem,&deIa<5keciusnon maaducar?Sedcxprobrabicfe-
cuadumapoftolicam do(5trinam , quod lac gregis vc infatiabilis deuoret: Sc
quoddc aliorumlanavcftiat,hoceft,plusiiiftoin cibos& induraeaca fibi fu-
mat. Hoc enim fignificat apud Ezechielem, lac deuorabatis, & lanis operieba-
mini. & paulo poft idem Ezf chiel : pafccbant (inquif) paftores femctipfos , &
gregtsmeos non pafcebanr. Signiiicatimmoderatos fumptusin vfus fuos fc-
cilfe, otoues indigentes defraudalTe paftuneccfTario. Inqua re quiainiuftitia
erat,rainatur paulopoft Dominus, inquiens: Viflcabo oMesmeaSj&pafcaxnil-
las iniudicio,iniuftitiam planeexprobratpaftoribus. Ell:igiturfccuadumfcri-
pturam aport:oIicaconftitutioneinterprcte,iniuftitiain vfuimmoderatopartis
epifcopi,quod fi iniufticiaeft: eft igitur opusrcftitutione, qux eft adusiuftitisE
commutatiuac,vtqu2:diftribuendaerategentibus, vt corura communia,egcn-
tibus reddantur:aut in alios vfus pios collocentur. Immo, vt ficut Apoftolus ait:
omneosobftruatur-,nequcverbum ipfumreftitutionisproprium in facris ca-
nonibusprxtermifTumeft. Synodus enimAntiochena, quxgrauiffiraa eft, &
plures canones apoftolorum renouauir,ac confirmauir canone z^.rcnouans ca-
noncm apoftolorum epifcopus(inquit)cccIefiafticarum rerum habeat porefta-^
tem ad difpenfandum in omncs qui indigenr:cum omni reuerentia , dc timore
Dei.parcicipet autem 8c ipfe quibus indiget.Si camen indiget,tam in fuis,quam
infratrum,qui ab eo recipiunrur,vfibus neccfTariis^iravtnuIIo fcaudeturiuxta
fan(flumapoftoIum dicentem.-habcntes alimcnta, & quibus tegamur, his con-
tenti iimus.Deindcfubiungit,quod ficontentushis minimefuerit,fcilicet, nc-
cefTariis^conuertat autem rcs ecclciix in fuos domefticos vfus,& prouentus ec-
clefiaz vel agrorum domefticis fuis, aut propinquis, aut frarribus , vel filiis tri-
buat,itavtperhuiufniodi perfonasoccultereseccIefia:Iaedantur:Synodopro-
uinciajpanasifteperfoluat. fic incerpres vetuse graecovertit. Eftautem hic

poenas

E P I S T O L A. ijT

poenasDerrolucreSynoc!o,rationesSynodorefcrre. hocenim fignificat ,quod
GrsceefltySifv^fcrtffsXflp.quod vulgo dici folcr:fyndicari. Cumquis rationcm
adminidrationi qua: fidei eius commilTa efl: , repofcirur, vt fi quem traudacum
eflreconri:itcrit,confe(ftisrationibusrolucndum (It.Iudicio ergo Synodi Antio-
chenjCjfi epifcopus non conrcntusneceirat iis , plus in vius domcflicos, auc do-
mefticorum, vel propinquorum infumat,fiue diuifa fint bona ecclciiar,fiuc non
(int(nihil enim refcrt,ncqueSynodusquidquam icferreiudicaaic, qu^ cpifco-
pumnecefrariis,vtcumquefir,oraninoconrencumdcbcre cfTe fccundum apo-
ftolicuracanonem dccrcuir)contraiuftitiaTTi facir^&reflimcrcdeber.Immo ne
quis fentcnciain canonis vclmaliciofacauillacione eludcrec , velpcrcrrorcm
falfo ejdftimaretjhoc gcnus Ircdcndi res ecclcfix a Synodo prohiberi, cum epi-
fcopus prouentusecclena:velfrudusagrorum nonper presbyceros, ^dis.co-
nosecciefixrra6l:at,fedpcrdomefticos, ^propinquos, fiue fracres, fiuefilios,
quibuspoccftatcm corum cum ladburarcrura ecclefiafticarum dederit. Addidic
canonrSi autcm aliter accufatur epifcopus,aut prcsbyreri, quodea, qua: perci-
nent ad ccclcfiam,vel ex agris,vel cx alia ecclcfiaflica occafione,fibi vfurpenc:
ita vtexhocpaupcrcsaflligantur,criminationivcro 5c blafphcmix tam fcrmo
pr.Tdicarionis,quam hi,qui ficdifpcnfanr,exponantur:&: hoc corrigi oporter,
fanda Synodo,id quod decer,probanre. Corrigi oportere dixit, quicGrarco
vcrcic,pro eo, quodeft, rcfticui oporccrc. verbum enimGraecumjl(o|9(5Wifquo
vfa eft Synodus,rcftirurionem propric fignificat.ficut Ariftor.in lib.f.moralium
docetjvbi eampartemiuftitix,quaj commutaciuadicicur,qua!indamnis 5clu-
cris*BquaIitatemconftituit,<^(i>p9ar'xiiuvocat ,ideft,partem luftitiarqua: in re-
ftitucndo vcrfatur. Quomodocunque igiturepifcopusnoncontcntus iis,quac
td vfus fuos nccefTarios deccncer fufticiunc,plura fibi auercit cum egentium de-
trimentOjts iufticiam nonferuar,&corrigercac emcndare debet rcftituendo:
vtSynodoprouinciaEdccerevifumfucric.hunccanonemnonintcrpreratuSjfcd
fecutus eft luftinianus in authen.j.vtdctcr.fit num.clcr.vbi CEconomiseccIefia-
rum iubct,fiegcncesa patriarcha,auc reliquis clcricis defraudati fuerint, in-
demnicatem pra:ftarc:quod quidcm finc reftirutione fieri non poreft, vr in Sy-
nodo Anciochcna fancitii cft.Poftrcmo Ci quis adhuc iudicio Synodi Antioche-
na: grauifljmx no acquiefcit,& infuper ex iudicio Dei futuro,quid in re fir,fcire
cupir,videamusquidIfidorusPclufioracruditifIlmus&fan£tifnmus parerance
annospropcmilleducccosinepift. adPaladiumdiaconumdeiudicio in huiuf-
modiepifcoposfuturofcripferit,intcrprctcmur larine.In aIcero(inquir)ra:cuIo
pronunciabirurconrraeumaiudiceincorruptoin illohorribiliccibunali,cura
clamabunc efuricntes his vocibus:nos quidem neque cibos ad neceflicatera na-
tatx ab hocaccepimus, hicvcro dcliciis perfluens, & opcs congerens, reli-
qua in hoiioresfplendidosinfumpfit.Nudidiccc:duriorhic,&difficiliorquam
hiems nobisfuir./fgrori , grauior ipfa .Tgricudine cxtitit. pupilh : nullumpa-
trocinium ab eo cuiimus. Vidux:non acculic nobis cofoktionem. Inclufi m car-
ccrcznon ftiliauir in nos lathrymam compaflionis.CaIamirofi:non porrexirno
bis manum fubleu.itionis,&(vt fummarim dicam)cum omncs,quorum cft
cpifcopus ordinatus, in cumclamauerinc : quid exiftimas fadurum dTe ludi-
cem incoiruptum? annongrauicerpunicc, qucm nec honor ftcit mchorem?

iji E P I S T O L A.

omnibusfanc liquet, ita fore. Siquis vero noncredic pronunciationem fen-
tentia: in euangelio legere poteft. Diuidet (inquir) eum, (3<:partem eius ciira in-
fidelibusponet.ha(SlenusIfiidorus.Hafceftfcntcntia, quamDominus in euan-
gelio Lucxait,pronunciandamefIeiniIIum difpenfatorem ; quem conftituic
Dominusfuperfamiliamfuam, vtdaretillisintemporetritici menfuram. Illc
veropercutiensfcrnos&: ancillas,ficut aiteuangelium,ccepit edere,&:bibere,
&inebriari , ideft , immodcratevtibonisecclefiafticis libiad imperticndum
egentjbusdatis-,qu3: quidemquinon impartit,is egentespercutitfame,acnu-
ditarc.Sedfingamus proficifcihincinalterum fsculum huiufmodi epifcopum,
dolcntcm quidcm, non diftribuiflc cgcntibus , quar fuis vfibus necefiariis fuper
fuerunt , fed non prouidcnrem , vt pofi mortem faltem difiribuantur, cum ta-
mcn pofTct. An continuo filcbit illa , quam dixi egentium querimonia , & la-
mentatio ? An muta ent accufario illa efurientium, Sc nudorum? minime. Non
enim '\\\x vcccs audienturrquia hunc non pcenicuit fuae in cos inhumanitatis 8c
inii^fiitia; : fed quia inhumanus & iniquus in eos fuit. Sc quod cis abftulit, aliis
pofieacgentibus, quiloco priorum invitarcmanfcrunt,ncquedum vixit, ne-
quepoftmortcm rcddidit.Si igiturverumefTet, in legemtantum charitatisac
mifericordiae,nonautemin legemetiam iufiitia? eos epifcopos peccare, qui
pauperes ecclefiafliicis elecmofynisdcfraudant:nuIIa:querelacefuricntiura , &
nudorumillic audircntur.quiainiuftaj efient. Audienturtamen (vthicgrauifil-
mus audor, & fan(fti(Iimus Ifidorus Pelufiota teftatur) illaigitur poenitentia fi-
ne corre6lionereftitutionis,nonfuitvera pcBnitcntia. H.-ec enimeftbonorum
ecclefiafticorum lexa Domino eoruminftituta,a fandis Apoftolis tradita, 6c
eorum canonibus diuims fancj ta.vt ex eis clerus cuius pars Sc hxreditas eft Do-
minus ea tantum quaead vfusvitacneceftariosopusfunt, moderate tanquam
fuafumat:reliquaverotanquam nonfua, fed Dominipropriacumegentibus
communicet. Idcirco funth^c eccIefiafticabonailI.Tadmirabilesdiuitia:,quas
propheta Efaias dicitprophetans de miniftris noui teftamenti , cum aitc.dr.
Vos autem facerdotes Dom.'ni vocabimini minillriDei ncftri. Dicetur vobis,
fortitudinem gcntium comedetis. hoc dicit proprer eorum, qui ex gctibus con-
uertendi erant,largas oblationes pofteflSonum, decimarum, primitiarum,alJo-
rumque bonorum,quae fortitudinem & vires vocare folet fcripcura, vt cum ait
Ecdefiaft. 14. fecundum vires tuas porrigens da pauperi. Deinde fubiungit
Efaias:& eritis in diuitiis eorum admirabiles. Quid enim admirabilius efte po-
tcft, quam eos, quihuiufmodidiuitiasquamuisampliflimashabent, fic casta-
menhabere,quafi non habeanfrfic pofliderequafi nonpoftideant? quod qui-
dem tuncfif, cum i),quiex clerofunt,cxboniseccIefiafticiscopiofis,qua:ha-
bent,ea tantumfibi,familiap,& hofpitibus fumunt,qu2ad vfus vitajnccelFarios
fufficiunt:fcliquainvfusomnium cgentiumcollocant, quippe quxcorumfidei
ad diftribuendum commifTa funt.hoc ergo cft in ecclefiafticis ac dominicis bo-
nishabcre,& poffiderecatanquamnon habentes,nequepoifidentes,cumhoc
modo & Icge habentur,& pofndentur. Qui autem epifcopos faciunt bonorum
epifcopatus fui dominos,&r reliquos clericosfuorumbcneficiorumritavtquac
necefTariis vfibus fuperfunt, peccent quidem, (i aut auare fcruent,aut immode-
rate infumant : fed non tcneantur lege reftituendi , quac cum iniuria & damno

egentiunok

E P I S T O L A. x^

cgentfum infumprrnjntjnullam idi admirabiliorem legemin bonisdomini,
qus domnius cltro Cuo dedir, relinquunr,quam in patrimoniis faecularibus, &
mendacem faciuntprophetiam, quae prjpdixirde miniftris ecclefiarnoftra^fu-
turos elle admirabiies in diuitiis domino oblacis.Diuirias enim non facit admi-
rabiles copia ipfa,fed earum vfus,& vtcndi lex. Rurfus ifti, quod in tribu leui-
tica, qua: euangelici cleri typus, Ik vmbra fuit , in veceri teftamento figuratum
cfl:,carere volunt re & veritate in nouo. Vr enim leuitica tribus, quar miniftra-
bat cabernaculo teftimonJj,quod typus ecclefia: noftra? erat,cx donis Deo obla
tis alcbutur,ficut dominus ei per Moy fen dixitrego pars 8c hacreditas tua in me-
dio filiorum Ifcacl , fic clcrus ex bonis domino oblatis pro miniftcrio eccIefijB
ali dcbcr. Ecficutvoluitdominus , vtrnbusleuiticadonisillis Deooblatispro
minifterio tabernaculi contenta , nihil in cer filios Ifrael in eorum terra , quam
eis dommus dcdit,& diuific,poflidere : fic voluit, vt prajter ea, qua: ex bonis ec-
cltfiafticis domino oblatis ad edendum c^^veftiendum,^: ad reliquum vitxcul-
tum necefiunum & decentcm clero fuflicerent,nihil reliquorum bonorura do-
mmi Dci tanquam proprium more 3c lege fseculanum pofliderent : fed eorum
aconomi , & procuratores rantum efl"cnt ad fuppeditandum egentibus , quod
loi ge excellcntms ac perfcftius erat,&magis ftatum euangeli j decebat jhabere
fciltcet,procurationemtaiitumeorumbonorijadlargiendumegentibus,quani

nihil poftiderejVt vetereslcuitcc in terra Ifrael.Siquidem in nonhabendo,nui-
la cuia aut folicitudo eft, in habendo autem ad dillribuendum cum luftitia ma-
gna cfle debet, quar fi fuerit magna, rurfus apud^Deum & ecclefiam Dei laus &
gloria eft:Hac igitur excclletia,&: perfedione,ac laude euangehum,ecclefiam,
& clerum Chrifti priuar,& fpoliant, qui epifcopos faciunt dominos bonorum
omnium fui cuiufque eorum episcopatus : & fimiliter in beneficiis reliquorum
clericorum.Imo faciunt hac ratione multo meUus ac perfedtius prouifum fuiflc
lcuitis veteristeftamenti, quam leuitisnoui. Expeditiusenimeratinveterite-
ftamento ad obcundum minifterium tabernaculi:nihil leuitas in tcrra filioium
Ifrael pofl[idcre,conietos donis Deo oblatis, quam non contentos leuitas noui
teftamcmi neccflarns a domino pro minifterio datis , accipere ab eo infuper,
quaz non tflcnt fibi ncccflaria , nifi legc domini qui ea dedit tenerentur ad fup-
peditandum ea egentibus,tanquam alicna 8c non fua. Illud prasterea dicendum
eft,tam neccirarium eire epifcopis proiiidere omnibus egentibiis, qiKC necefra-
ria eis funt , vc fi non habeant ad tribucndum eis , fecundum apoftolicam con-
fticutionempeteteab aliisdtbcanf. Sic tnimaicapoftolicaconftitutioUbr.4»
cap.8. idcirco accepiftis datum leuirarum , oblationcm populi , vr fuppetat vo-
bii>,& egentibus, Sc ncn cogamini accipere ab iniquis; & paulo poft : fin vcro
dacum non fufficiac,dtnunciac fracribus,& colledam fac ad miniftrandara or-
phanis,& viduis in iuftuia:hoc ipfum iandiapoftoli,qu5bus epilcopi fuccefte-
runt,exemploiuocosdocuerunt. SicenimPaulusm epiftola adGalatasfcri-
pfit : ik cum cognouifttnt , gratiam qux daca eft mihi, lacobus, Cephas, dc lo-
annes,qui videbantur columnx elTejdextras dcderunt mihi : & Barnabaj focie-
tatis, vt nosui gentes, ipfi autem incircuncifionem: tantum vtpauperum rae-
mores eflcmus : q.iod iplum lollicitu.^ fui,vt facerem. En beatus Petrus ptote-
^utus. ad ^taidicaiiduui ludxis difperfis per Pontum,Galauam,Cappadociamj,

Gg

»54 E P I S T O L A.

A(iam,By thiniam ficut ipfe in epiftola fua priorc fcril>it,&: Paulus profe£luruS
ad gcntes a Hierofolymis per circuitum v(que ad lllicicum(vt ipfc ad Roman.
fcripfit)cumfcirenthoccfrcpropriumpa(lotis,nonfolurafpiritualiagregimi-
niftrarerid quod potiffimum eft,fcd egentibus ea etiam,qu2 ad vitae vfus necef-
fariafunt,prouidcre,communemcurapauperumhaberevoIuerunr,vtdifcanc
epifcopi animarum & corporum paftorcs , fi forte pauperes in di.xcefi fua non
habent , aut iupereft eorum nece/iitati , alienis etiam pauperibus opiculari. auc
rurfus ll ex dia:cefi fua ad vfus (uorum pauperum quantii latis fit, colligere non
poiTunt^vtaliundequaicant.Cucaenimpaupenbusfubucniendicommunisefrc
<iebet:iicut Paulus ex ecclciiis Galatix ad pauperes ecclefla:, qnx erat Hierofo-
Iymis,collc(Sfcasraittebat.vtipfc i. Cor.cap.K». teftatur. Satisergo(vtarbitror)
hadenus demoftratum eft , quid epifcopi in bonis ccclefiaecum iuftitia vtendis
facere debcant fecundum naturam, fcnpturam, futuri fseculi iudicium, apofto-
hcajconftitutionis traditionem , ponrilicum apoftolicorum , & fynodi Antio-
chena: fententiam , & landlorum apoftolorum exerapla. Contra vero fi non
faciant,ifta omnia ab eis violari,&: contemni.

HabcsReuerendiftimeDomine, quid dcbonisecclefiafticis , & eorum vfu
fentiam.communicabis cum ReuerendiiT. Domino Liermo Epifcopo Mondo-
nienfi,qui quid fentirem, fcire defiderabar. Communicabis infuper, fl qui alij
videbuntur,quibus & epiftola mea,& charitas tua prodefTe poflit.& vt me inter
tuafacrificiaDeo, ac domino noftro Chrifto lefu precibus commendes, te per
tuam in me charitate obteftor.Romx.ex domo Societatis iefu. M D L X X 1 V.
April.XX.

<L^C f/J L L E S STATIFS LVSITA-

nmyMamno ^z^ilcuetA IS^auarroynfiro ornati^,

aciurii confultij^. inT>omino

Salatem,

V M iamprldem in eadem, qua tu, cogitatione verfa-
tus,detotaEcclefiaftica: pecunis ratione commenta-
' riolum mihi ipfe cofecilTem, eum domi fcilicct feruaui
tamdiu , atque in finu prope continui , quoadnoftra!
™ _^--__. aetatishominueadereopiniones explorafrem:inqui-
L^^^i^/^fc^ icli ^u^ ^" *^^ au^^oritate, virtute,eruditione dignam (en-
■1, tentiam princeps dixifti , & vero etiam literis publice
' mandafti. Quac tametfi propter nominis tui magnitu-
dinem & admirabilem iftam in omni genere laudis praEfi^ntiam , apud omnes
homines plurimum valct, quia tamen vir fingulari pictate , ac do<^rina prardi-
tus Francifcus Turrianus in eadcm fcntentiam pedibusifTetjac manibus,idque
clegantiffima ad Laodicenfem Epifcopum epiftola declarafTeCjtritam fatis iam
cfTc viam putaui,qua ca:teris,quibus idem videretur, mgredi licerct. Ergo ego
qualemcunque lucubratiunculammeampefire nolui , ad teq«e mittendam pu-

taui.

EPlSrOLA. 23y

tauijVt fiprobares ipfe, dux, & au(fbor fcriptionis huius , manare tuto poflTet ad
cactcroSjhn improbafles,equidem non recufarem quo minus etiam perirct.Hic
vero labor ipfe mcus mihi , Deo eft gratia, plurimum , fi prajterea nemini pro-
fuit, multumque religionis iniecit,ne feculi noftri contagione infedus eo pro-
laberer, quo cupidihodiemulti mortalcs, atque ambitiofi prarcipitesfcruntur.
Neque vero,quime ne de nomine quidem fortaflc nofti,ad te fum veritus fcri-
bere,quem oIimConimbric3c,vbi mihinutriri,acdoceri puerocontigit,gentis
mea: prarclarifljmum dodlorem , ac magiflirum inter cxteros , & obferuaui , &
fum maxime femper admiratus. Icaque me , & tua in omnes bonarum artium
ftudiofoshumanitas,&fummum in gentem mcam ftudium tuum,idcmque
y triufque noftrum fenfus impulerunt,vt te fcripto nunc,& fi non dedignabere-,
coram etia fidcnter conuenirc,fed iam demii quam propofui ad rcm aggrediar.
Principio quod ad rem maxime pertiner,qua rcdum vidctur,cuiufmodi flnt
res ipfa^ ecclehafticaf,id vero eft, a quibus profcdbx, atque oblatx, quibus item
de cauris,& quos denique in vfus ex eorum qui obculerint fentcncia ad Epifco-
porum pcdcs,qui funt ipfi fucceflbrcs ApoftoIorum,dclatx:quod ipfum aperte
quidem,breuirerquc declarat Aquifgranenfe Cocilium cap. C X V I. in quo fic
eft. Res Ecclefis , ficur a fan Jlis patribus traditur , 3c in fupcrioribus capitulis
contincrur,votafunt fidclium,pretia peccatorum,& patrimonia paupcrura:fi-
dclcsnamquc fidei ardore,& Chrifti amore fucccnfi,ob animarum fuarum rc«
mcdium,& ccekftis parriiE dcfidcrium,fuis propriis facultatibus fandlam locu-
pIctcmfcceruntcccIefiam,vthis,&militcsChriftiaIcrentur, &eccIcfi3Eexor-
narentur,paupcrcs recrearentur, & captiui pro tcmporum opportunitate rcdi-
mcrentur. Quaprontcr vigilanti,ac folerti cura prouidcdum eft eis,qui cius fa-
cultatcs adminiftrant,ne eas in fuos folumodo vfus conuertanr,fcd magis iuxta
pofl!ibiIitatemrcrumChriftofamuIantium,imoeorum, inquibusChriftuspa-
fcitur,& vcftitur,curam gcrcre pcnitus non ncgliganr. In eandcm <entcntiam
Vrbanus Pontifex Maximus:Rcs Ecclefi.x fidclium oblationcs appcllantur,
quiaDomino ofFeruntur : non ergodtbent inaliosvfus,quaminEcclefiafti-
cos,&pra:di6lorumChriftianorum fratrum indigentiam conuerti,quiavo-
ta funt fidelium , & prctia pcccatorum , atque ad prardiAum opuscxplcndum
tradica:, fi quisautem quodabfir, fecus cgcric, videatnedamnationcmAna-
niar, &Sapphyra:percipiac;& reus facrilegij eflliciatur, ficut illi cfi"c(flifunr,
qui prcria prxdidtarum rcrum fraudati * funt. Ad ha?c Vrbani vcrba additum Sic efl h U€-
eft in vctcri libro id quod fequirur. Harc fratres valdc caucnda funt , & tcrilibro^
timenda , quia rcs Ecclcfix r.on qusfi proprix , fed vt conimunes , & Domino
oblatac cum fummo timore , non in alios , quam in prxf:> tos vfus iidcliccr funt
difpenfandx,ne facrilcgij rcatumincurranCjquiessindeabftrrthunt, vbitradi-
ta;funr,&quodpeiuseil,ar,nthcmamaranarhahar,&finonvt Anania,&Sap-
phyrafccciunr, mortuiccciderinr, animaramen,quappoticrcftcorpoie;,mor-
tua, & alienata a confortio fidelium cadat ,& in profundum Barathri labatur.
Itaque fi res ccchfiae pauperum funt patrimonium, earum pauper cft dominusj
&quidem inrcoptimo:qi::odiusquicunqueviohr,cumiuftitia; legescucrtcrir,
quos Ixfcrir , quibufque iniuriam intulcrit , obfcurum cflc non poteft. Ncque
vcro fum nefcius , quid altario dcfcruientibus , ac miniftvis Euangcii) : qoid fa^
cris reficitndis,atqi ornandis adibus debeatur,& intcr quos crcilceri hanedita-

Gg z

i3?J EPISTOLA.

tcm hanc ©portcar. Sed idem tamen contendo,illos ipfos a pauperum non efll
numero reiung,cndos,fic tamen vt graclus,clignitattrque eorum ratio habeaturj
quam tucri rumptibus pofllnt necelTariis , & cnm res ita tulerit , vt altcrutrura
nccefTario iit omittcndum ,fabricapotius ,jcdificiorumque ac totius Ecclefia-
fticsfupclledtilis pauperumcaufamultoiit ipfacura pofterior: imo vero res
Ecclcfix^fi necefTe fit, diftrahijdiuendique aurum, argentumque conflari, & m
vfus paupcrumconuerti oportcat : quod quam vcrc a me pofiicum fit hoc loco,
poftea videro:id modo confter,res Ecclefiar pauperum dici bona,pauperum efle
patriraonium, pauperum pecunias iure, meritoque appellari : quod Ci eft, per-
Ipicuum etiam eft.horum Ijonorum di(pefatores quidqufd interucrterint, quid
quid vitio adminiftrarint,ac flagitiofe,tuxuriol(:quc pcrdtdcrint,diflipauerinr,
cffuderint,Chrifti paupcribus abftuIifle,eofq-, lege rcpetundarum teneri.Nam-
que,quGd nonnullorum pace dixerim,quam cft illud leue ac friuolum,quo tan-
quam pcrfugio foIentvri,peccatumconfitentes,fiquis acceptam pccuniam
Exdefiafticus minimc Ecclcfiafticc , & vt religiofum virum dccct, expenderit.
Ergo patronus,qui pccuniam, rcmque omnem fuam domcfticam {cruo,vcI di-
fpenfatoricuicunqueadminiftrandam commiferit, fi parum bona,velnuIla
etiam fide in aliena pecunia verfabitur,vtrique fciUcct optimc cautum putabi-
mus,fi difpenfator, vel potius ipfc tantum patronus fuifle peccatum intelhgat,.
nihil fibireftituipoftuIet,fcuticafoIum, acflagello conteniusfit.Tuveroin-
quitjdoce qua: mc contingit, quamque mihi Epifcopus, & Ecclefia portionem
tribuerir, cum arbitratu meo male confumpfermi , efle qu od pauperibus rcfti-
tuam. Equidemnihil efle,quam vt id doccam,puto facihus,modo illud tenea-
mus, miniftro ecclefisc neceffaria tantum tribui, auc ipfum fibi fuppeditarc de-
bere. Nam fi nec Epifcopo licet,nifi quibus tantum indiget,Ecclefiac rebus par-
ticipare,fic cnim loquitur canon.XXV. Antiocheni Concilij, quid Clericis in-
fraEpifcopum liccat,omnes intcUigimus. Beatus Profper,cuius ctiam audori-
tate lunt vfi Patres in Concilio Aquifgranenfi lib.ii.dc vita contemplatiua , in
candem fentcntiam fcribit, interprcras Apoftoli vetba e priore ad Corinthtos
epiftola,apud quem inter cjetera nc cft.Quid cft aliud dc Euangelio viuere,nifi
laborantcmindcjvbi laborat,neceflaria percipcre? Atque ante Profperum B.
Hieronymus dc vita Monacho , Clcricoque inftituenda : fi autem ego , inquit,
parsDominifum, &funiculushxrcditatiscius, nec accipio partemintcr cscrc-
ras TribuSjfcd quafi leuita, & facerdos viuo dc dccimis, Sc altari feruiens, alca-
ris oblationc fuftentor,habens vidlum,& veftitum, his c5tentus ero, & nudam
crucem nudus fequar , Cur autem hac tenuitate clericus viiam degerc cotentus
dcbcatjdocct ite Profper eode Iibro. Quod fi inquit,quilibct minifter EcdeCix
non habet vndc viuat,n6 ei rcddit hic, fed ncceflaria prxftatEcclefia, vt in fu-
turo prjcmiulaboris recipiat, quod in hac vita iamfpcDominicaspromiflionis
expedat.Iam nc i^itur vides Clcricu neceflariis rebus ecclefiafticis vtendis fru
endis conteniuefledebere,vtreliquu quod eft, pauperi ccdat? Quod profed;o
adeo vcru eft,vc fiCIerico fuppctat,vnde vita toleret, rcs Ecclefiafticas non li-
ceat attingere alendi fui, fuftent andiq-, caufa. Quod olim admiratus,cum apud
DionyfiumCarthufianu virufide,acrcligioncprxftante,inlibro de vira facer-
dotum,art.xxiv.legiflrem,veterum,fan(^iflimorumqj Patrum teftiraoniis ab co

confi

E P I S T O L A. ijp

confirmatum, ac Profperi locum ille alterum adduxiffct, omifit alteram, quem
fubiicio nunc ex codem libro.Nec ilLi,inquit,qui fua poffidetcs dari fibi aliquid
voluntjfine gradi peccato fuOjVnde paupcr vi^fburus crar,accipiurit.Dc CIerici&
dicit per Propheta fpiritus fandus,peccata populi mci comedunt,fed ficut nihil
habentesproprium,non peccata,fed alimenta,quibus indigere vidcntur, (aCci'
piunt, itapofleiTores non aliracnta, quibusabundant,fed alicnapeccata fufci-
piunt.Mmusdixitvirfandliflimus,atqido6tiflimus,cumetiamneccrranisrcbus
interdidlum cfle videatur egetibus clericis, fi fuo indignam ordine vita ducant.
Quodmihi fignificare videntur vcrbailla fynodi Romanx. Dedonisautcm
faiidorum,id cftCatholicorum virorum,velmatronarum,quacofFeruntur Ec-
clefiis Dei,pafcantur pauperes fpiritu,id eft ferui Dei,& cunfti Ecclcfiaftici or-
dinis degentes caft;c,ac pic fub regula Chrifti. Qux poflrema verba clerico cui-
cumque non temere fuppeditandam efie pecuniam,paupcrumque elecmofynas
dcmonftrant. Cur igitur,inquir,fiquodneceflitati fupereft,pauperumproprie
cfle cenfetur,Epifcopus portioncm meam tantam eflc voluit ? quia nimirum tc
quoque rerum Ecclefiafticarum voluit fccum cflc & participcm,»8c difpcnfato-
rem: hisenimduabustanquampartibus conftat vitaclericorum: hrrccuiufque
clcrici,qua poflider,pecuniar bipartitaratio eft,vt& fibi ipfeconfulat,&pro-
ximorum inopiam fubleuet.Habebat,inquit,B. Auguftinus Homilia L x v i i. in
loannem , habebat Dominus loculos, & a fidelibus oblata fuis conferuans ne-
ceflitatibus,&: aliis indigentibus tribuebar:tunc primum Ecclefiafticarpecunia;
forma cft inftituta, vt intelligeremus quod pra:cepir,non cogitandum de crafti-
no,non ad hoc fuifle prarccptum, vt nihil pecunia: fcruaretur a fandis , fcd ne
propter illa Deo feruiatur: Quodvltimum nimirumidemillud eft,quodfupra
pofui Beati Profperi , vt in futuro prxmiii laboris recipiat.B.Ambrofius lib, I L
of!iciorum,eo animo fua fideles obtulifTc- dicit Ecclcfiaj Miniftris,vt per eorum
manus , quorum fidri, atque intcgritati fumma omnia iribuerenr, ad paupercs
peruenirent.Quofa(^um opinor,vtlabcnte hodie,vcl tuentcpotius Ecclefia-
fticadifciplina, paupcrcifidelcseadem.quamaiorcsnoftri, inEcclefiam libe-
ralitatenuncvtantur,fcio ,inquitAmbrofius,pIerofquc facerdotes quoplus
contuIcrunt,pIus abundalTe^quoniam quicumque bonum operarium videt,ipfi
conferr, quo^ ille fuo officio difpclar, fccurus quod ad pauperem fua pcrueniat
mifericordia.Nemo vultnifi paupcri proficerc fuam collationem:nam fi qucm
autimmoderatum,autnimistenacemdirpenfatorem viderit , vtrumquedefpi-
ciet, fiautfuperfluis crogationibus diflipat alieni frudtus laboris,acrecondic
faccuIis.Reddcdum hoc locoexiftimo,quod fuprafumpollicirus,rebus fcilicet
Ecclefiafticis faluttm pauperum longc antcponedam, fic vt omnia potius vcn-
dere,fineceflitaspoftulet,nondubiremus.QuodoIimfeciircB.IoannemChry-
foftomum, eique ab aducrfariis obicAumfuilfe legimus. Namque iilc cum pe-
cunia dcficcrctur , ncc baberct vnde paupcribus erogaret , quae confecerat ipfe
cimelia,quibufque abudaretEcclcfia,eiusreicaufadiucdidir:quodeius fadura
quantauis dignum laude exiftimatur. Acacius vero Abidenorum Epi^copus,
perfarum amplius fcptem millia , cuos Romani bcllo ccpifTent , ac nifi nrctio
rcdimerenrur,eorum feomniumca'dcmfa(5tijros cireminitarentur, cum Rex
Pcrfarum,vel idleuiter curaret,vcl pecuniam tantani reprarfenrare noii poiret,

Gg }

ijt E P I S T O L A.

colie^la vndique Ecclefii vafa conflauir,captiuos,&quicIemEtHnicos, ScCer-
uitute,&: imminenti periculo liberauinquod illi ad omnem pofteritatis memo-
riamfummac laudifuit.Eft apudmeB.Ambrofij Homiliade pert:e<Sla liberali-
tate,ncc dum,quod fciam,edita, in qua vir fan(fiiflimus docet hunc efle auri ar-
gentiq j vfum in Ecclefia Dei,quem locu ne quis defldererjiam fubiicio.Aurum,
inquit Ambrnfius, Ecclefla habet, non vt feruet fed vt eroget,vt fubueniat ne-
cefliratibus. Qji'd opus eft cuftodire, quod nihil adruuat? an ignoramus quan-
tum auri,atqueargenri de Templo Domini Aflyrij fuftulerunr ? nonne melius
conflanr fnccrdotes proptcr eleemofynam pauperum ,fialia fubfidia dcfint,
quara facrilegus contaminata afporter hoftis?nonne di(5lurus eft Dominus , cur
paflus estottnopesfame mori? Sc ccrtehabebas auril, miniflrafles alimoniam,
curtot captiui dedu<fli incommcrciofuntnecrcdempti, abhofle occifi funt:
melius fuerat,vt vafa viucnrium fcruarcs,quam mctallorum.

His non potefl: refponfum referrirquid enim diccs ? timui, ne Templo Dei,

ornatus dcefler;Rcfpondebitjaurum facramenta non quxrunt,neque auro pla-

ccnr,qu.Taiironon cmuntur, ornatus facramentorum, redemptio captiuorum

cfl::vcre ilia funt vafa pretiofa , quac redimunt animas a morte : ille verus The-

faurusDominicft,quioperatur,quodfanguiseiusoperatuscft. Tunc vas Do-

minici fanguinisagnofco, cumin vtroque vidco rcdcmptionem, vtcalix ab

hoftc redimat,Quos fanguis a peccato redemit.Quam pulchrum vt cum agmina

captiuorum ab Ecclefia redimuntur,dicatur,nos Chriftus redemit: ccce aurum

quod probari potefl:,ecce aurumvtile,ecce aurumChrifli,quoddemortelibe-

rar^ecce auru,quo redimirur pudicitia,fcruaturcaftitas : hosergo filimaluivo-

bis liberos tradere, quam aurum feruarcj hic numerus captiuorii: hic ordo pra;-

ftantior cft, quam fpecies poculorum : huic muneri proficerc debuit aurum re-

demptoris,vtredimeretpencIitantes: agnofco infufumaurofanguine Chrifti,

non foIumirrutilafle^vcrumetiamDiuinjeoperationis impreflMe virtutere-

dcmptoris raunere.Tale aurum fandtus Martyr Laurentius Domino referuauir,

a quo cum quxreretur Thefauri EccIefis,promifit fe demonftraturum:fequenti

die pauperes duxit-,interrogatusvbi cirentThefauri, quospromil'erat',oftendit

pauperesdiccnSjhi funtThefauFiEccIcfix,& vcreThwfauri^in quibusChriftus

eft,in quibus fides eft: hos Thefauros demonftraaitLaurentius,& vicit,qu6d

eos nec pe rfecutor potuit aufcrre.Nunquid didum eft S.Lauretio, non dcbuifti

crogarcThtfauros EccIcfia?,vafafacramentorum vendcre,&:c. AtB.Flauianus

ConftantincpoIir2nusEpifcopus,ad qucm extatilla B.Leonis Papx Euagelicac

pene aujfloriratis epiftola,no modo idcm fcnfit,& probauit,(ed cfle res omnes

Ecclcfiafticas paupcrum decIarauit;quod ea,quaj de paupcrum pra^rogatiua , &

bonorum Ecclefi^ iuftifljma poflfcflione fupra pofui,etiam cofirmat. Magnus,

inquitjFlauianus Epifcopus Conftantinopolitanae Ecckfiae dixit,cimelia, &

qusccumque poflddet EccIefia,non alibi,quam in fublcuadis paupenbus impedi

debere.De xdificationibus vero facrai um .Tdium, hac ipfa de caufa dcponcdi?,

&fcntire,& teftari videtur Ifidorus Pelufiota audlor antiquiflSmus, & grauifl^

muSjCuius ex Epiftola ad Eufcbium Epifcopum funt hec.Aiunt tc Eeclefiam Pe-

lufij ardificare arte,atque operc quide pu!cherrimo,fcd iniquiflimis rationibus,

pcrquefumraaminiutiam^acmagnopauperummaio , quorum impenfis opus

faciSa.

E P I S T O L A. M?

^^icis.Quod profcfto nihrl aliudeft,nifi Sionin fanguinibus,& Hierufaleinini-
quitatibus 3Bdificarc:Deus autem nonex alieno facrificiumrequint,fedidca!ic
peius abominatur,& qua: fequuntur apud illij. EfFedu arbitror vtrumq-,, & ne-
celTaria tatum fumcda Clericodc bonisEcclefi2:,& eoru quantiicumq-, accepe-
ritjcfie difpcfatorem oportere,fi quid neceflarij fupereft fumptibus. Nuc illud,
quod rem maximc c6cinet,etiam demoftrandum eft,quam in eo cuIpa,Clericus
c5traxerir,non cuiufcumqjpcccati,autcriminise(renomineappeIIand.im,fcd
furti , fed rapinar,fed facrilegij. Quod fi ita efl: , & quod furto fcelus admiferis,
non nifireft:itutionedem{iexpiari,quodClericofupererat, quonia pauperine-
gauit,atq; fubtraxit,debetid omnino rcftitui. Origenes Homilia in Matthxum
XVI. fraudandi verbo in hoc vtitur genere.Diaconi,inQuit,qui non bene tra-
dtant Ecclefiafticarij pecuniaru mefas , fed fcmper de eis traudat, & ipfas, quas
difpefant,no fecildu iuftitia difpcfant,& diuitcs fiuc de rebus pauperu, ipfi iunt
numularij,pecuniaru mcfas habentcs,quasChrift;us cucrtit,&c.At quifraudat,
aIteri,quod fiiu eft adimir,quod qui facit,idcfuratur,veIquod grauius fup.dixic
Vrbanus,facriIegiainrebusadmittitEcclefiafiicis.Difertius,opinor, acdiluci-
dius mellifluusille Docfi.S.Bernardus in Epiflola ad FuIcone.Verucame,inquit,
qu^ funt iUa tua bencficia:'EccIefi?:rede,quia furgis ad vigilias,vadis ad miflas,
horis choi u nodurnis,diurnifq; frequecas,benefacis,fic Ecclefix prarbeda gra-
tis no accipisjdignum eft,vt qui altario deferuit,de altario viuat:coceditur ergo
tibi,vtfibcne deferuisaltario viuasjno aute,vtdeaItarioIuxurieris, vtdcalta-
rio fuperbiaSjVt inde copares tibi fr^na aurea,fellas depi(5tas,calcaria dcargen-
tata,varia,grifeaq; pellicea, a collo, & manibus ornatu putpureo diuerfificata:
deniq; quidquidprarternecefifariu vi6lu,acfimplice veftitu de altario retines,
tuum non efl:,rapinaeft,facrilegium eft:&rcliqua apud fancSliflin^u virum,qux
legendaomnibusecclefiafticisvirismagnopere fuadeo.No cft,!nquitBernar-
dus,tuu,quorufitauteexpreIfitMagnusBafilius HomiHain fan(5lu Mamathc,
qui paneillu viduaiudixit,& pupiIlorij,cii Epifcoporii negligeciam, vel inhu-
tnanitatc potius accufaret.Si non cft igitur CIericoiu,quod pra-ter neceftarium
vi<3:um,ac fimplicem veftitum retinent,iis,quoiu cft,reddant, C\ rapina, quibus
abftulerunt,reftituac;fi facriIegiu,TepIis Dei,hoceft eiuspaupenbnsrcponat,
quosrebusomninofuisfacrilegi nudauerut. An noidefanxitConciliuCartha
ginenfe,cum Epifcopum,presbytcrum , diaconum vel qucmcunque clericum,
denique, qui antc ordinationem nihil haberetfuij, ordmatus, agro, prardjifue,
nifi vel liberalitatealtcriuSjVcl harrcditate fuiflcc au61:us,iuflic illa omnia Eccle-
ficT rcftituere-,negantcm parerejecclcfiafticoindignum honorccfle, haberique
iudicauit.Nimirumabftuliflx:furtoiudicatur,quireftituerecogitur, furatus au-
tem cxiftimatur , qui ncccflariis rebuscontcntus, non habebat vnde emeret
non neccflaria,lege canonem in concilio Aquifgranenfi capitc L x x x i x. Ego
vero in neceirariarum rerum modo ftatuendo, pro dignitatis,a:tatis, femporis,
valetudinis ratione,& canonas,&fan<^orum Patrum fcripta,di6la,fii(5t3, qure
nemini non funtpropofita,atqueobuia,iterum,atque iterum clara vocetcfta-
tus appcllo, &clericorum omniumconfcientias, quarum ad oftium ftat Chri-
ftus,& pulfar,tacitus ctiam conuenio,Vtinamfapianr,&inttIligant,quicunque
facram pccunia ttd.^a.nz,c olligunt,difpenfaiit quocunq; nomine,ne prarternc-

5. \i^ E P I S. T O L A.

ccditaterebusabutentesfacriSjfacrilegijnecefTariocrinTnereneatur obftridii.
Vcrum,omnia facilc vitari poirentincomoda,& fcadala,fi maiore rcligione,
fludio, atquedelc6fcu hominum fierent ordinationes, tam raaiorum, quam mi-
norum ordinum.Quo in genere tribus mod»s peccan ab ordinatoribuSjB.Gre-
gorius docuitjtriplici videlicet ab eo qui ordinatur, pr2:ftando,atque ofTerendo
munere,a manu,a lingua,ab obfequio.Quam fit autem pernictofum Epifcopis,
pcnes quos efl; ordinatio, in malis ordinationibus flagitium , luculentc quidem
loannes Chryfoftomus fcribit in interpretatione AcSluum Apoftolorum :E(l
enim npudillum fic. Multos Epifcoporum faluoseftcnon arbirror , imo ver6
maximamcorumpartemperireatquedanari:cuius rei caufaea eft,quodopus,
ac negotium id fir magni , ac pra:ftantis animi , quodque vi , ac neceflitate fepe
cog.it mores omnino fuos exuere,ac dcponere.Etenim multipliciter vndecum-
que oculatum cfte oportet Epifcopum.Ncque vero mihi tu illud dixeris,pecca-
tum presbyteri eft , aut Diaconi, horum enim omnium culpa, & peccatorum
caufix in ordmantis caput videlicet refei utur,ac redundant. Quid B.Leone PP.
fan(5fcus ? quid in ordmando religiofius ac circumfpedlius ? & tamen quanti res
ipfafit,vt intelligeretur,de eius oratione ad Apoftoloru principe B. Pecrii, deq.
Apoftoli ipfiusapparitione,acrcfponfo,in opcrequodlimonarion Grarce in-
fcnbitur memoriae traditu hoc legitur.Sandtiffimus ac par Angelis Leo Roma-
norum pra»(ul,quadraginta diebus manfit ad fepulchrum B. Petri, in ieiunio,&
oratione perfeuerans,tSc petens ab Apoftolo,vt pro fe ad Deu intercederet,fua
fibi vt peccata dimitteretur:c6pletis aute quadraginta diebus,vifus eft illi adeife
Apoftolus dicens,oraui pro te,& remiiralunt tibi omnia peccata, practer ordi-
nationes,hoc enim a te folum poftulabitur,bene,an male ordinationes feceris»

Hyic funt,vir Ornatiffime,quacpridem ftudiosecolligebam, & commen-
tabar:quse,fi vt de re ipfa inter nos conuenit,fic ad rem quoque fecifTe tibi
videbuntur,n6fque de eo amabisj ego vero tum huius opera? meaz fruifium me
capifte maximum putabo. Valc , Dat. Rom*E , Kal. lulij. Anno faL
M. D. L X X I V.

F I N I S.

MARTINVS AB AZPILCVETA DOCT. NAVARRVS,

AchilliStatio Lufitano viro eruditiflimo,multi{que nominibus
fufpiciendojin Dominofaiutem.

^^ffll P I s T o L A M ftwWjCT Comentmumdc pecmU Ecclefiaiiic£ ratiotte^chits
&^0% rUate^religione.prudentia.modcjiia^eYuditione^Cr elegantia plenamjuiunde fu^
K<S' fccpi^auideperUgiy creatuonommi/nftgniquefma dgnacomperi:fmiui Ml
^-'sxa&lJ mmummduxittute audoritatisadeoualidisfittidamentismixiie tscce^ioneno^
fir<e((}uje utrior , rwcptior, g«<ecfMe pientiorcrfalubYioYell)fententi;£,multumroboris addi
pojfc:ldeoque e KcpubXknfi ea edenda^typifc^ue pubiicanda ludicdui. Vdc nojira Lufiti»
nifi decM. Dat, Kom^, XVI. K4/. Augu^, M. D. tXXI V.

INDEX

/ 9^ D £ X

PRAEC IPVARVM

MATERIARVM, Q^V JE I N
prasfen ti opcre condncntur:

In quo , q. qUieTHcnem , m. monitum , n. numerum yf.fx-
ginamjignifcat.

cftinentia continen-
tix nutrix.q.r.m.30.
n.^p.3(?
Acadcmia Caturccn-
fisa lo. ii.^ere^fla.
q.i.m.p.n.j.p.yo
Adionc fubiidiaria qui tenctur ad tan
ram reftitutione tenetur ad quan-
tam,qui principaliter. q.i. m.^.n. 2,
p.iji
AiJiiovcI officium iudicis daturquo-
ties ajquitas id fuadet. q. i.m. 6.r\.i,
p.131
A<Slus vnus & idem vario rcfpe^tu ad
variasvirtutes & variaslcgesper-
tinere porell.n.ar.p.ii^
Alfonfus Caflrenlislaudatus. q.2. m.y.

n.r. p.131
Alphonfus Delgadus do(5lor laudatus.

n.4.p.i95>
Alienaquirens fua perdit,vttotum,
qui quacrit totum.q.i.m. 38.^.(^.^.47
Alicnum capcre,& retincre parum dif

ferunt.q.i.m.3p.n.4.p.^4
Alternatiuam proferens,cuius altera
pars eft vera, non eft carpendus.q,
i.m.5.n.i.p.4
Apoftolosnon habuiffe dominiumin
fpecia!i,e{re contrarium Extrauag.
Cum inter , incaute dixit Aduerfa-
rius.q.i.m.S.n.i.p.p
A^ oftoli n vouerunc omnia neceflaria

ad perfedkura ftatum , vouerunt 5f

paupertatem contra Aduerfarium.

q.i.m.p.n.i.p.p
Argumentum acotrario fenfuinuali-

dum ad probandum id , cuius con-

trarium iure cxprimitur. q.i. m.44,

n.i.p.^4
Argumentum afimilifoluiturperdif-

fimile datumin'propofito in quo

fit.q.2.m.i3,n.5.p.i43
Auare quajrcnti frequenter Iicct,quod

non licctnolentificquazrere.q.i.m.

35.n.r.p.40
Auariria,qua: non eft fpeciali virtuti

iuftiti2ecocraria,nec acquifitionem

impedir,nec ad reftitutionem obli-

gat.q.r.m.33.n.2.p.4o
Auarus dctcrior cft prodigo. q.i. m.jy.

n.^T.p.^^
Auaritia non crt,partem aliquam con-

gruam redituumneccllitatibusve-

rifimiliter futuris obfcruare. q.r. m.

7^.n.^.p.ioi.Nequc vel numos pau-

latim congerere magnis & piis

operibus: & quid tuncfieri debear.

nu.^. Nemorsinopina nobisia-

tcrcedar.n.^.ibid.
Author cur iufle commotus condoner,
& cur ei feniu male iraproperatur.

nu.i.p.189
Author prolixitatis nomine maleno-

tatus.n.j.p.ioo
Author huius epiH. an fuerit Hierony-
Hh

I N

mus,q.r.m.i.n.i.p.i
AuthorSalmacicenfemcathedracano

num primaria rcgebat,cu n5 du N.

eos audire coe Jiflet.q.r.m.^.n.i.p.^
Auchorpucatnonfuiireanimu N.mi-

nuendi nomen eius. q.i.m.^.n. i.p.<:>
Authoritatem exrcrnis bonis augeri.

q.i.m.^^.n.r.p.iJ
Authori confulcum ne nudus externis

cum ornato cifdem in arenam af-

cendat: & quibus fc ornare poffet.

q.r.m.^r.n.i.p.c»
Authorem audiuit totu vnum annum

canones EmanuelaCoftainfignis

dodlorquem infigniter laudatad-

uerfarius, cum gymnafta magnofa

lario ius ciuile interpretaretur. q. r.

m.(r.n.4.p.7

D E X.

Bcncficiarij quiparccviuendo de fuo
honefto vi(^a detrahunt , faciunt
fua.q.i.m.y/.n.i.p.ioi

Beneficiarij fatisfaciunt erogando ea
quasfibi fuperfuntquibufcunq; pau

f)cribus,aut piis operibus, quacde-
egerint.q.i.ra.77.n.i.5<: feq.p.ioi

Bencficiarij de prouentibus eccleda-
fticis infumere poflunt pro libito
tantum quamm in eccleuam fuam
ac pauperesde patriraonialibus im
pcnderinr.q.T.m.77.n.7.p. 104

Beneficiarij nequeuntinfumere ob fo-
lam liberalitatem nec humanam
amicitiam.q.i.m.^S.n.i. PofTunt ta-
raen in colhgcndos honeftehofpi-
tcs, qui corum eccIefiaCjVel benefi-
cio prodefTe valent.nu.i.p.io^

Author proteftatur obfcruaturura fe Bencficiarius farcularis poteft cuilibct

fcraper merito Aduerfarium.q.i.m.

(f.n.5.p.7
Authoriras fummoru pontificum ne-

cefiario obferuanda. q.i. m. 24. n.3.

p.i4
Authorcoramentarium defpoliis cle-

ricorum vna cii hac Aoologia com

ponit in C.Non liceat papse.ii.q.i.

q.i.m.jo.n.4.p.70

B

Eneficiariosnon efTe vfuarios nec
vfufruduarios (ed maiore facul-
tate quam illi & minore quara hi.
q.i.ni.i4.n.i5.P.i7
Beneficiarius porcft fe honefte alere
de reditibus fui beneficij etiam fi

largiri id quod mercmr cb maio-
ra obfequia quara quac fuum benc-
ficiumrequirit.q.i.m.^S.n.j.p.ioy

Beneficiarius non amittet fuos frudhis
co folo quod male viuit , contra
Adrianummec eciamnon celebran
dojhoras amittebat,vfque ad Con-
cilium Latcranc. q.t.m.^p.n.i.p.io/

Bcneficiarij mijiores,mediocrcs,&Epi
fcopi quo ad hoc ajqualcs.q.i.ra.^^.
n.i.p. to7

Beneficiarius pro voluntate fua difpo-

BEnehciarios non efte vfuarios nec nit de rebus quarfitis fui ordinis ra-

vfufruduarios (ed maiore facul- tione, puta, per confeflioncs &:c.q.

i.m.^cj.n. 4.p.io8
Bcneficiarius de fuo beneficio viuere
poteft,&: alia fuabona feruarc cui-
cunqj voluerit. q.i.m.So.n. i.p.iop
habet patrimonium fernadoillud, Betieficiarius & penfionarius quo ad
& eius redjtus quibus voluerit. q.i. hoc non difterunt. q. i. m. 80. n. 3.

ro.30.n.r.p.3^ p.iop

Beneficiarij ecclefiaftici lege naturali Bcneficiarius tam argrotans,quam bc-
tencntur operibus piis crogare fu- nevalensdonandi faculcatem ha-

perflua.q.i.m.7^.n.r.p.98 bet,&fiteftarinonpotcft.q.i.m.8i.

Bcnefician j minime retincant auare, n.i.p.112. & lepida ratio , quarc bc-

quxeisfuperfunt.q.i.m.7j.n.4.p.c>8 neficiarij teftari prohibentur , ^

noh

I N

non donare.q.i.m.8r.n.i.p.iii

Beneficiarius reiigiofus qui xgrotat,
an donare po/lit pauperibus , &
piis operibus.q.i.m.8i.n.3.p.iu

Beneficiarius remuneret famulos. q.r.
m.Sz.n.^. p.ii(J". & quantum. n. eo-
dem

Beneficiarius non folum poteft expen
dere id quod cft ci opus, quatenus
eft benenciarius ; fed etiam quate-
nuscft nobilis,aut graduatus. q.i.
m.Si.n.y.p,!!/

Bcneficiarius prius poteft fibi proui-
derequam Ecclefix, quoadvnum
finem , & non quo ad aiium. q.i. ra.
8z.n.8.p.ii7

Bcneficiano ab aliquo qui rccipit , an
peccat.q.i.m.85. n.^.p.izo

Beneficiarius impendcndo vane,vel
profane beneiicij reditus , non fo-
lum peccat mortaliter , fed etiam
tenctur ad rcftitutionem. q. z. m.7.
n.i.p.133. quod etia tenuit Tho. n.z.
p.134

Beneficiarius, fecundumomnes, tene-
turmagisquam laicus ad cleemo-
fynaSjCrgo alialege quam laicus.q.
i.m.7.n.8.p.i37

Bcncficiarius qua lege mortaliter pec-
cat abutendo fuisrcditibus , cadem
teneturreflituerc.q.z.m.7.n.^.p.i3(5"

Bcncficiarius qua lcgc ante diuifionc
tencbatur reflituere profane im-
pcnfa,eadem &pofi:eam tcnebi-
tur, quiadiuifio quo ad hoc nihil
nouauit.q.z.m.^.n.io.p.i^S

Beneficiarij prodigitas etiam dcparte
fibi a communi feparata facrilc-
gium dicitur a S.Bernaido.q.z.m.7.
n.i^.p.i^S

Beneficianj no funt fuorum rcdituum
domini abfoluti , quoniam habent
onus dadi fuperflua pauperibus. q.
i.m.8.n.i.p.i35>

Beneficiarij reditus,noij arquariilipen

D E X.

diis prrEfidumprobatconciJ.Trid.
q.z.m.p.n.i.p.i^o

Beneficiari; propter diuifioncm bono
rum olim vel recens fadam non
eximuntur ab onere fuperflua pau-
peribuserogandi. q. i. ra.ii.num.i.
p.141

Beneficiario non eflitam latafacultas
vtendi reditibusfui bentficij quan
ta marito reditibus dotis. q.z. ra.iz.
n.i.p.141

Beneficiario non cfl tantum iuris in
rebus beneficij quantum marito in
rebusvxorisinec fuftinet oncrata
grauia quam maritus. q.i. m.13. n.3.
p.143

Bcneficiarius facit fuos frudus a folo
feparatos etiam nondum recondi-
tos.q.2.m.i4.n.i.p.i44

Beneficiarius quantum pro fefuften-
tando egeat Arbitranum eft.q^.m.
iS.n.i.p.i^^J

Bencficianj magis obligantur ad lar-
giendas eleemofynas quam laici.q.
z.m.!p.n.i.p.i47

Bcneficiatius non foluitur ab obliga-
tione reflitucdimaleimpeniapro-
pter impotcntiam , & poteft illo &
illo modo reftituere,etiam fi fit mo
Dachus.q.i.m.io.n.i.p.i4S

Beneficiario ab ahquo accipicns ali-
quid de rcditibus eius, an & quan-
do peccet.q.z.m.26^.n.i.p.i^i

Bcncficiarium pcccare mortaliter di-
Iponendo vane vel profane iara
nunc N. faterur,& fic non abfolui-
turvoltnsid facere vcl nonreuo-
cans fadlum fi potefl , contrarium
tamcn eum dixilfe in priore Iibello
raonftrarur 22. & amphus Iocis,ii.

2.p.I5)0

Beneficiarium teneri reflituere malc
impenfa confirmatur nu.^.p.iptf'

Beneficiarius regularis fimiiis in hoc
feculari,nu.i2.p.i07

Hh 1

I N D

Beneficiario ab aliquo dotatara,qualij
ducenspcccetj&tcneatur rellitue-
rc.q.i.m.i^.n.i.p.i^5

Beneficiario ab aliquo qui aliquid ma-
le accipit , cui reftituet. q. i. m. 16.

n.j.p.i^
Beneficiari) debita an folui poflintex

debitis eius no perceptis ante mor-

tem.q.i.m.i^.n.4. p.if4
Bcncficiarios no efle liberos a Icgibus

iuftitis , per di^a ipfius N. proba-

tur.q.i.m.i7.n.i.p.i^4
Beneficiarij nec pro hbito , nec ad pia

poflTunt teftari de fuperfluis rcdituu

beneficiorum. q.}.m.i.n.i.p.ff7
Beneficiari) cur in vita poftuntcroga-

rcfuperfluapauperibuSj&non pcr

vltimasvoluntatcs-,ratioaptiflima,

cuius inaducrtentia multi errant.q.

5.m.r.n.i.p.if8
Beneficiarij minorcs Epifcopis, ctiam

fimplices , qua ratione non teftan-

tur.p.j m.^.n.i.p.i66
Beneficiarius fucceflbr cum praeceftb-

rCjVtdiuiditfrudtus rcmifliue.n.18.

p.iii
Beneficiarius etiam cpifcopus , potcft

relinqucrc tcftado cui volucrit tan

tum quantum de patrimonialibus

dcdit gratiofcq.j.m.^. n.j.p.i^^
Bcneficiarij diuina legc prohibcntur

teftari dcrcditibus bcncficij ad pro

fana , humana vcro ad pia. q.5. m.f.

n.i.p.i^7
Bencficiarij &laiciimpenfaomni$ in-

ordinata, pcccatum : fed illa clerici

regulariter mortalc, hxc vcro laici

rcgularitcr veniale. q.^.m. vltimo.

n.i.p.181
Bencficiari) prodigalitas Sc auaritia

qua partc peior quam laicoru. q.3

m.vltimo. n. i.p.ead.
Bencficiari; regularis impcfa quo mo-

dorefarcicnda.q.j.m.vltimo. n.2.

p.iSi

E X.

Bcneficiarij impenfa quibus cafibus iti
dicanda ordinata,& quibus ccnfcn
da inordinata. q.j. m. vltimo. n.^.p.
cadem

Bsneficiarius licct non tcnearur rcfi-
ccrc ecclefiam prius quam fumat
ncceftarium ad fc alendum fecun-
dum qualitatem bcneficij,fccus ta-
mcn de neccflario fibi fecundum
aUam qualitatc cxtrinfccam. nu.i^.
p.217

Bv*ncficium aut cpifcopatum idonenm
relinqucrc obalium maioris rcdi-
tus finc aliqua caufa , pcccatum eft,
q.i.m.7<>.n.5.p.ioo

Bcneficiii regulare nunquam fxculari
collarum cft , ncque faeculare regu-
lari in titulum , fcd in Commcdara
fic.q.i.m.8o.nu.4.p,iio. Tantum ta-
mcn authoritatis habent Commen
datarij quam titularcs.nu.^.

Beneficia rcgularia folis rcgularibus
conferenda.q.i.m.^^J.n.i.p.^tf

Bonum quod ob finem cft taie,non eft
fuapte natura malum. q.i.m.^t.n.^.

P-?9
Bencficij fruftus dariad pauperesfu-

ftcntandos multis in locisTho. af-

firmat.q.i.m.^.n.^^.p.ijf
Bona clcricorii bona funt pauperum.

q.i.m.i.n.i.p.i
Bonacxtcrna vix cfle noftra. q. i. m.(?.

n.3.p.7
Bona qua: nullius funt, pofle occupari

k quibufuisjdc quibus intelligcn-

dum eft.q.i.m.i7.n.i.p.i7
Bonorum ecclefiafticoru quajdaprin-

cipalitcr deputara miniftns, quafda

aliis piis.q.i. m.zo. nu.j.p.ip
Bona donata Deo,non cfle illius priua

tiuc vtdonata proximo, funt illius,

pcricuIofum,contra ConciliuTrid.

nu.^.p.104
Bona ccclefiaftica itcrum duplicis gc-

neris.q.i.m.io.n.^.p. ip

Bona

r N

Bona patrlmonialiadericorum acque
libera efTe ilUs^ac fua laicis. q. i. m.
11. n.T.p.zo

Bonaquarfitaecclefiis antequamcon-
ferantur beneficiariis non funt eo-
rum difpofitioni fubie<fia.q.i.m.ii.
n.i. p.io.Etidemdebonis princi-
palius ad fuftecanda pia,quam mi-
niftris dcputatis,ni/i,&c. n.i.

Bohaquafipatrimonialia annumcran
da potius patrimonialibus qua ec-
clcfiafticis.q.i.m.ii.n. ;.p.ir.

Bonaexpenfionibusquajfica, an cen-
feantur patrimonialia vel Eccle-
fiaftica.q.i.m.ij.n.i.p.ij

Bona quifita ex penfionibus tempo-
rariis quv^ in fubfidium impenfa-
rum dancur Cardinalibus a Papa
cenfcntur patrimonialia. q.i. m. 25.
n.i.p.ij

Bona vtcenfeantur ecclefiaftica, non
fufficit vt dentur ecclefiafticis ab
ccclefiafticis de bonis ecclefiafti-
cis.q.i.m,i3.n.5.p.i5

Bona quxfita ratione a6);uum ecclefia-
fticorum etiam de reditibus eccie-
fiafticis aliaratione qua iuris per-
pemi percipiendi reditus ccclefia-
fticos , non cenfentur bona eccle-
fiaftica.q.i.m.i^.n.y.p.ij

Bonorum ecclefiafticorum verum Do
minum elTc Chriftum Deum irre-
&agabilitcr tenendum. q. i. m.14.
n.i.p,i4

BonaomniafacrafuntDei, &omnia
facroru fiiftentationideputata funt
facrai& qui eafuraturautrapit fa-
crilegus.q.i.m.24.n.4.p.iy

Bonacur, &quo fenfu dicuntur nul-
liuSjCum finc Dei.q.i.m.i^.n.^.p.i^ .

Bonaecclcfi iftica funt Dci quo ad vc-
rum dominium , ecclcfix & praila-
torum quo ad adminiftrationcm,
pauperum & piorum quo ad fu-
ftencationcm.ij.i. mon.i^.n.S.p.ij.

D E X.

& num. II. pag. 16

BonaomniaeccIefijB facra, lic^tcon-
fccrata bcnedidionc aliis facratio-
ra ; & quo fenfu aliqua non fint in
hominum commertio. q. r. m. 14.
n.5).p.2(>

Bonadonata Deofierieius iurc natu-
rali perinde ac alterius donataillL.
q.i.m.i^.n.i^.p.ij

BonaeccIefiafticaefteDei, & nonvl-
lius hominis ConcilioTridentino
definitum.q.i.m.i4.n.i4.p.i7

Bonis fccundi generis quarta? fpeciei
vtendi facultas liberior facultate
vtendi bonis primi generis:fed non
adeo vt facultas vtedi patrimonia-
hbus.q.i.m.i^.n.i.p.18

Bonabeneficiarij prxmortuideuoluta
in fucceftbrem,an fint primi genc-
ris,an fecundi quartac fpcciei. q. r.
m.i(?.n.i. p.29

Bona ecclefiaftica fubiefba efte oneri
& modOjVt fupcrflua piis operibus
crogentur.q.i.m.iy.n.T. p.30

Bona no efte data ccclefiafticis, vt pri-
mogeniadiuitibus inftituantunnec
vt cognati augeantur.q.i.m.i7.n.(r.
p.51

Bona omnia ecclcfiaftica tam tempo-
re ApoftoIorum,quam pofteado-
nata,funteiufdem coditionis, quia
funt vnum patrimonium Chrifti.
q.i.m.74.n.i.p.9^

Bona bcnehciorum nouorum , ro exi-
mutur onere antiquo eo folo quod
fupponantur alicuinouo.q.i.m.74.

n-4-r-5>7

Bonadcftiniita immediarepaupcribus
adquemmodum djfFcranra depu-
tatis immediate beneficiariis. q. 1.
m.i4.n.i.p.ip

Bona ctiam immobilia compnrata per

beneficiariu ex leditibus bcncficij

nofiuripfoiureEcclcfir nrfi nomi

ne i^fius qnarrarur.q.i.m.^^.i.M.p.^i

Hh 3

I N

Bona ecclc/iiftica efTe vcre Chrifti , &
exmete eius fubieifba oneritribuc-
di fuperflua pauperibus. q. i.m. 38,
num.5>.p.48
Bonaeccleflaftica efle Dei,efre danda
pauperibus &non diuitibus;Ideo-
quenon tflearq', libera atquelaica
conciliumTriden.definit. q.i.m.38.
num.i^.p.^i
Bonoru ecclefiafticorum impenfa va-
na Sc profana, non ideo mala quia
prohibita-jfed prohibita quia maia,
q.im.^S.n.i^. p.^i
Bonisinecclefiafticis pluspoteft Chri
ftus, quam praelati : ficut in bonis
Ciuitatis plus poteft illaquam de-
curiones.q.i.m.^o.n.^.p.^^
Bonaecclcfiafticaiufta de caufa pof-
funt concedi laicis.q.i.m.^^.n.j.p.y^
Bona ccclefiaftica non efte iufte appli-
cata ordinibus militaribus , male
infertur ex fententia communi. q.i.
m.^8.n.i.p.8o
Bona ccclefiaftica fiunt profana per
alienationem iuftam in laicos , &
tunc eorum reditus fiunt adeo Iibe-
ri ac aliorumprofanorum. qua?ft.i.
m.^8.n.i.p.8r
Bonaempta ex reditibus ecclefiafticis
fieri Ecclefias; cmpta vero ex patri-
monialibus bencficiarij , non fieri
eiuc neceflario infert non eflTe eiuf-
dem rationis vtrofque. q. i. m. 66,
nura.i.p.88
Bona ecclefiaftica qui dick efle iure na
turali diuino in opera pia dicata,
cogitur fatcri , qnod cofuetudo im-
pendendieainprofana, cftcontra
illud &inualida. q. i.m. <?7.num.i.
Qmdquid inepre refpondeat Ad-
uerfarius.n.i.p.88
Bona ecclefiafticanonfolum inietio-
ne,fed etiam pra:ccpto,& tradirio-
ne Chrifti.ApoftoIorum,& Eccle-
^ funt operibus piis deputata. q.L

D E X.

m. 62. n. i.P.5)o
Bonum publicumprfferendumpriua-

to.q.i.m.yi.n.i.p. 5)4
Bonorum Ecclefiaeverus Dorainus eft

Chriftusnonloiumgenerali ratio-

ne, quia omnia funt eius-, fed etiam

fpeciali;& ita beneficiarij funtqui-

dam eius procuratores. q. 3. raon.z.

n.i.p.i>9
Bona Ecclefi^ ex prefsc,vel tacitc one-

ri dadi fuperflua operibuspiis fub-

ie(!ia.q.3.m.2.n.4.p. 160
Bulla S. D. N. Pij V. Pontif. Max.in

fine libri.

Ci^far cofta Archiepifcopus Cam
panus laudatus.n.^.p.i^/

Cardinaiatus eft beneficium ecclefia-
fticum.m.ij.n.i.p.ii.

Cardinalis illuftnfiRmus Vermienfis
etiam ante purpuram^nomine Ho-
fiuSjtoti orbiclariflimusPetruSo-
tum felicifl[ime contra Brentiu de-
fendit.q.i.m.38.n.3.p.4(>

Chriftiani Ecclefir primitiua» ei prc-
tia bonorum dabant Apoftolis ad
fuftentandos egenos.q.i. monit.zy.
num.i.p.^o

Chriftu non efle minus liberalu nunc,
quando eft dirifldmus , quam cum
eflet pauperrimus.q.i.m.17. n.^.p.ji

Chrifti menti c6formius,reliquare ali-
quaexhisquaedeceter infumipof-
funt in aliquaopera virtutu, quam
infumerc omnia in voluptate , etia
honeftam.q.i.m.30.n.3.p.3<S"

Ciericitriagenera bonorum habenr,
fcilicet patrimonialia , ecclefiafti-
ca.& quafi patrimonialia.q.r.m.ii.
num.i.p.2o. QuantumeadifFerant,
num.i

Clericorum bona efle pauperu , vt in-
telligendum.q.i.m.i/.n.^.p.^o

Charitate

I N

Ctiaritate fola obligatum ad aliquid,
po(readiclcopelli.q.z.m.(J.n.i.p.r3i
Chariratis lexcxxquo ligatlaicos &
clcricos habcntcs fuperflua. qu^f. i.
rn.io.n.r.p.140
Clericoru ahqua malaimpunita , per-
mittitecclefia,Iicet eanonprober.
num.ij.p.aoS
Commendasmilitum rehgionura vc-
rabeneficiaregulariaeire. num.14.
&if.p. iop
Coramedatarius cur vocatus Author.

n.iy.p.lKJ"
Commendatores ordinum militarium
Hifpanix habcc Ecclcfias fcparatas
commendatas, qux aliis non con-
feruntur.n.ip.p.ziy
Comedatorcs S.Iacobi de Spata Cala-
traux,& Alcantari ac fimilcs, funt
eccIefiaftic?pfon^.q.i.m.^^.n.r.p.74
Commendatoresordmum militarium
S. IacobiCaIatrauxAIcantarar,&
fimiles clTe vere rcligiofos , late
probatur.q.i.ra.^<5'.n.i.& feq.p.yj
Commedatores prardi6bi quorannisfe

cxpropriant.q.i.m.^iJ.n.j.p. j(i
Comendarores iniufte poiliderc bona
ccclefiaftica,non infertur ex fentc-
tiac6muni,cum contrarium potius
inferatur.q.r.m.t^^o.n.i.p.S 1
Comracdatores reditus fuarura Com-
mendarum regulariu malc vel pro-
fane vltra fuam decentiam impcn-
dentes,peccarelate probatur. q.r.
m.^i.n.i. & feq.p.83
Commendatores mihtariumordinura
xquiparari clericis fgcularibus quo
ad bona temporalia,latc probatur.
q.r.nL(S'2.n.i.& feq.p.84
Comedatorcs ordinumilirariu caucat
ab aflcntatoribus cotra recepnfli-
mas fentccias. q.i.m. «^j.n.i.p.S^-
Commendatarij profeflj pcrpendant
periculum male infumendi fuos re-
ditus.q.i.m .83.n.5.p.ii5>

D E X.

Comunio rerum , folct parcre difcor-

diam.q.i.m.4i.n.5.p.^9
Comuni re potcft quis vti ad vfum dc-
ftinatum inuitoconforte.q.i.m. 72.
num.i.p.^^
CociImTrid .racite fenfit beneficiariu
lege iulliti^ ceneri ad dadum fupcr-
flua pauperibus.q.i.m.7.n.i4. p.159
CocdiumTrid. quomodo taciceiencit
bcncficiarios ceneri adrefticuenda
male impcfa.q.i.m.ii.n.i.p.i^S
Confihaferuarelecudumprxparatio-
nem animi, & fcruarc raental;ccr
longe d!fferunr.q.i.m.7.n.4.p.8
ConfeUarios & confulcores bcneficia-
riorum, qux animaduertere opor-
teat adabfoluendum,vel damnan-
dum pcccati mortitcri ob impen-
fam redituura fuorum.q.j. mon. 14.
&vItimo.n.i.p.i8i
Confilia protcmporc quo ad fuiob-
feruantiam Iigant , prxccpta fiunt.
_ q.i.m.7.n.^.p.8

Confihorucontrariavolcns finecon-
tcmptueorum nonpeccat.q.r. ra.7,
nura.^.p.9
Confuetudo, vt beneficiario poft: mor
rem ccdanr frudlus primi , vel fe-
cundi anni,non infert pofleilJum
deillispro libito difponere.qu^f.r.

Confuetudo vt beneficiarij difponant
in vita & mortc de reditibus cccle-
fiafticis pro hbito , nulhbi gentium
efle videtur-,& fi cIIet,non valeret:
nec hocdebet vidcridurum.qu^i.i.
ra.p.n.r.p.^'^

Cofuecudo vt legi deroget, debec efl^c
maioris partis.q.r.m.^o.n.z.p.^o

Confuetudinera hbere tcftandi de rc-
ditibusbeneficiorura, nonefl^ecle-
ricis in Itaha,coftat ex litterisraul-
torum Rom. Pontif. recentiorum.
q.i.ra,^o.n.4.p.7r

Confuetudo beneficiarioru difponcn-

I N D E X.

di ad iibitumde reditibus, non eft
nota Papx, imo conrrariam effe in
Icalia, ipfi Ponrifices teftantur. q. i.
m.^i.n.i.p.71
Confuetudinem difponediad libiram
dercditibusbencficiorum necelTe,
necinduci pofTe.q.i.m.j-^.n.i.p.y^
Confuetudo non poteft contra hanc

conclufioncm.q.2.m.zi.n.i.p.i49
Corona clcricorum & monachorum

quid fignificar.q.i.m.i.n.^.p.j
Concordia neganrium,& allerentium
confuetudine pofie induci, vt be-
ncficiarijtefietur.q.5.m.^.n.2.p.t<5^8
Commendatoresordinum militarium
non polfe teftari,nifi ad hoc,& hoc
jnodo.q.^.m.iz.n.i.p. 177. Et claufu-
Ix Bullse Pi) V.per quam adimiitur
militaribus ordinibus, *S«: quibufda
aliis facultates teftandi.n.eodera.
Commendatoribus non licet ita prN
mogeniafiue maioratus teftado in-
ftituere ac clericis farcularibus. q. 5,
m.i3.n.i.p.i79
Confiictudo vt beneficiari; pro libito
teftentur de reditibus ecclefiafticis,
nulhbi eftj& ficubi cffet,non vale-
ret.q.^.m. ir.n.j.p.KTo. Quia contra
legem naturalem eftet.n.5.
Conftitutio interpretans , in tcrminis
interpretatac intelligenda.q.3.m. 11.
n.^.p.Kji
Confuetudo vt beneficiarius percipiat
fru<ftusvnius,velalteriusanni poft
roortem,vaIida.q.3.m.3.n.i.p.i^3.Et
quomodo intelligeda remifliue.n.i
Confuctudo derogat legi quatenus eft
humana, n5 quatenus eft naturalis,
vel diuina.q.3.m.3.n.3.p.i(5^4
Confuetudo clericorum teftandi ad li-
bitum,a Papa non toleratur in Ita-
lia,nec alibi.q.^.m.^.n.^.p.i^^. Nec
approbari poteft ab vlla potcftate
humana,cum eftet contra diuinam
authoritatem.n.eodemt

Confuetudo tefta Ji etiam ad pia , non
eft in Hifpania Eniicopis ; videtur
autem eftcinfcriorib'is,quar tamen
necillis eftin Itaii2,nec inmulcis
partibus Galiix, fine facultate Epi-
fcoporum.q.5.m.3.n.<r.p.i^^

DEcentia ftatus non cft pofita in
pr^cepto indiuifibili, led habec
latitudinem,alia maiorem,alia mi-
norem.q.i.m.^Ln.z.p.^S

Decimas ante Lateranenfc Conciliura
laicis concefias , 8c alias quas prin-
cipes habcnt, non pofte iufte ab eis
teneri,n5 inferri ex communi fen-
tentia, late probatur. q.i.m.^j^. n.i.
&fcq.p.8^

Decimarumfru(3:us, bonaquealia cc-
clefiaftica iufta caufa per Sedcm
Apoftolicam conccdi poiTunt lai-
cis ita,vt eis tanqua profanis vtan-
tur.q.i.m.cT^.n. 2.^.86". QLiamuis
Thomas , cui fua tnbuit Aduerfa-
rius exprefte dixerit, ius percipien-
di decimas non pofie illis dari q.
eadem num.^.p.^^

Decimac vel frudlus beneficiorum , &
aliabona ecclefiafticaiuftedatain
folutum,velin pretiumdamnorum
impenfarum , vel laborumfubico-
rum , vcl fubeundorum nobilibus,
vel aliiSjlibcra elTe videtur ab one-
redandi fupcrflua pauperibus,ficut
cratbonaperdita,vel daranificata,
impenfae & pretium laborum , pro
quibus funt data.q.i.m.tij.n.f. Licet
non illa qujc alias ob caufas con-
ceduntur.q. i.ra.(5'f .n . z.p.S^
Deciraa? licct quo ad fuftentationem
necefiTariam miniftroru debeantur
iure naturali diuino , tamen quo ad
quotam debenturiurehumano: &
ideo Ecclcfiaiufta de caufapcflet

illam

1 N D E X.

iUam augere , 8c diminuere.q.i. m.

Decimat non debentur etiam fi petan-
tur,extante cofuetudine prxlcripta
ne foluantur.q.i.m.^fp.n.i.p.^i

Decimas , primitias, & alia innumera
bona habet deputatachriflianicul
tui diuino , & paupetibus. q.i.m.^y.
n.j.p.jjS

Decimar , Sc alia bona ecclefiaflica, o-
nus pauperum alendorum habent.
q.i.m.y.n.ii.p.i^S

Difpofitio fecundum materiam intei-
Iigenda.q.3. m.p.n.i.p.^y^

Difpenfatio fuper voto paupertatis
non eft neceflaria religiofo quo te-
ftetur.q.j.m.ii.nu.5. p.176

Diuiiio non omnis transfertdominiu.
nu.ir. p.io(>

Diuiiionem bonoru ecclefiafticorum
inter praclatos & capitula , & alios
benenciarios, non efficere eos iibe
rioresfuarum partiii dominos, qua
crat pr^lati oim ante diuifione,latc
& euideter^batu.q.i.m.4i.n.i.p.^8

Diuifio iuftus titulus ad trasferendum
dominium illius fpeciei, qualis erat
ante diuifionem,n6 tamen alterius.
q.i.m.4i.n.i.p.(>i

Diuifio fru(^uii beneficij inter prjccef-
forc & fucceftbre facienda eft,vt fit
inter vfufru(iiuariu,&n5vt fit inter
maritum &vxorefa<fio diuortio,at
teto iure c6muni.q.i.m.i j.n.i.p.142.
Licet m Hifpania inEpifcopatibus,
etiam in aliis beneficiis aliquarum
dioscefum contra fiat.nu.4.

Diuifio fru(5tuum inter fidcicommifta-
rium, dc eum cui rcftitucdum eft fi-
deicomiftum , fiteodcm modo quo
intcrdominum & vfiifru(^uarium.
q.2.m.i3.n.i.p.i4Z

Diuifio frucSluum inter pr^cefTorem &
' fucccftoreminprimogenio,fddcn
da eftjVt inter vfufru<^uariu,^ do-
minum.q.i.m.i^. 0^4)^45

Didacusa Leyua,fiueCouarniuias/a(f
datus.q.r.m.38.n.8.p.47,&n.y.p.2oo

Dominus fuarum veftium,an eflet Pew

trus poft apoftolatum , non cft vana
quajftio , contra Aducrfarium. q. u
m.ii.n.i.p.ii

Dominiu rcru ecclcfiac eft apud Deum
fpecialiter & priuatiue.n.i^.p.iio

Dominium bonoru temporalium, cfTe
ncceflarium prilatis omnibus, fal-
fum.q.i.m.T3.n.r.p.i3. Quiafufficic
adminiftratio.n.i

Dominium immobilium rcrum tcm-
poralium Ecclefix, pencs praclatos
eius cfle,nullus catholicus vfque ad
Aduerfarium dixit.q.i.m.i^.n.^. p.14

Dominium reru EccIcfi?E pcncs quem
fit, confufc traiftatum hic , & info-
lenter alibi.q.i.m.i8.n.i.p.i8

Dominiumvnius & ciufdem rei , non
potcft cfle plurium infoIidu,&non
tranfit ipfo iure in extreme cgcn-
tcm.q.i. m.4.n.i.p.i50

Dominicus Sotus pafinodiam tacitc
canere videtur.q.i.m.^S.n.io p.49

Difpofitio ad minuendum non opcra-
tur augmentum.q.i.m.41 .n.^.p.^p

DominicusSotus magna ordinisDo-
minicanigIoria.q.i.m.}9.n.i.p.^i

Dominus Francifcus a Nauarra ftirpe
Rcgiaprognatus.q.i.m.^i.n.^.p.^P

Donatio bnficiarioru ad pia ante tra-
ditionem valida. q.i. m.Sz.n.^.p.ii^

Donariones non omncs teporc mortis
fa(Skac ab ccclefiafticis ius tcftandi
non habecibus funt, nec praefumun
turfraudulcnta?.q.i.m.8i.n.i.p.ii5^.
& tribus modis firmantur. n.3.

Donatio a Rcge fiiio fa«5ka , valctctla
fi non exprimitfe in id*poteftatis
plenitudine vti.q,3.m.7.n.4.p.i7i
E

ECcIefiaftici etiam Epifcopimcnfa
fimplici & apparatu pauperc
vtantur.q,T.m.38.n.n.p.49
Ecclefiatu praclati & Ciuitatu decurio
li

I N D

ncs qualiter in hoc funt pares , vcl
imparcs.q,i.m.40.n^.& 5.^.54

Eccleharum reditus non erant tcpore
S,Thomx tamgrandes ficutnunc:
& cur Epifcopatus Italis & Gallis
nonfunt adco opulenti acHifpa-
niae.q.i.m.^o.n.^.p.^^

Ecclcfia non fouet peccata eo folo,
quod ex caufa relinquit ea impuni-
ta.q.i.m.5i.n.i.& j.p.7i.& feq.

Ecclefiaftico ftatui non repugnatbi-
gamia nec irregularitas; Ucet ordi-
ni lufcipiendo, velciusvfuiobftet.
q.i.m.^7.n.i.p.8o

Eccicfiallica perfona fineordinevllo
efle poceft.q.i.m.^7.n.i.p.8o

Ecclefiam crraiTe concededo bona mi
litaribus ordinibus , nullatenus ex
communi fententia infercur.q.i.m.
(5>.n.i.p.8i

EccIeTiaftici reditus magni, quarc mi-
nus boni eos habenti,qua pauci vi-
£tuifufficientes.q.i.m.7^.n.i.p.ioo

Eleemofyna vt plurimu liberius datur
quareditusbxificij.q.i.m.}4.n.2.p.4i

Elcemofynarius cufacultate fealendi
reftitueie debet pauperibus quze va
neimpendit,& taliseftbeneficia-
rius.q.z.m.y.n. ir.p.158

Elogiij ver{i,quod probatur alicuius di
(SiSjtribui poteft etia fi no cocipiajf
ab eo eifde verbis.q.i.m.j.n.i.p.^

Emptaaclericonominefuo,non fiunt
ecclcfiac , praefertim immcdiate, &
quoadprofcffionem quodN.dixe-
rat.n.ii.p. zoS^

Epifcopiquarationein Hifpanianon
teftantur.q.5.m.4.n.r.p.i<>(>

Epiftola Frac. Turriani locicf. lefu, ad
Reuerendift. D. Gonzalo Herrera
Epifc.Laodicen.cxponcns auchoris
fententiam , dc ratione vtedi rebus
ecclefiafticis.p.ziy

Epiftola aJia eiufdem ferc argumcnti
cumpr^cedentijAchillisStadij Lu-
iitajii,ad authorem.p.z^^

E X.

Extrauagans cum internonnullos. in-
caute ad hoc applicatur ab Aduer-
fario.q.i.m.if.n.i.p.if
F

FAiSla non prsfumuntur. q. i. m. 41,
n.i.p.jS
Falfa oAo cxvndecimo argumcto Ad-

uerfarij colligiitur. q.i.m.^j.n.i.p.^j
Falfum eft comunem fentcntiam con-

fequireditusecclefiafticos,& bona

vndc iili rcdcunt nullatenus pofte

tribui laicis. q.i.m.^^.n.i.p.^j
Fide dign i viri didlo crcdens,non pec-

cat.q.i.m.j.n.j.p.^
Finis pra-cepti no eft in pricepto, nec

mortificat io carnis i prscepto ieiu-

nij adea pr^cepti.q.i.m.^j.n.z.p.t^j
Francifcanos habere dominiii rerum

temporaliu donatarum,vtiIlis vef-

cantur & induatur, dicerejcft quid-

dam infolens.q.i.m.i4.n.i.p.i4
Francifcus Turrianus magnum locie-

tatis lefu ornamcntum.n.^.p.i^?
Fratresminores de obferuantiafoli,&

Cappuccini hodie , temporaliu in-

capaces in c5muni.q.i.m.i^. n.i.p.iy
Frater Michael Medina laudatus. q. r.

m.58. n.j.p.^/J
Frater Alphonius Maldonadus nomi-

ne , re ipfa optime donatus. q. i. m.

84.^.1. p.ii^.
Fru(5fcusbeneficiario poft mortemce-

dentcs, in qus impendendi.q.r.m.

48.n.i. p.^j^
Furtum admittit,qui re aliena in alium

vfum quam conceflum , vticur. q.2.

m.7.n.5.p.i3y

G

GLoriam per iuftitiam,& eius ope-
ra quajri.n. i^.p. iio
Gratiafadla non expirat morteillam
facientis.q.3.m.8.n.i.p.i72
I

IMpenfa minor fit in vi6lu, cum teli-
quiafccdjntimpcndcnti,&c.q.i.
m.jo.n.^.p.jtf

Intel

I N I> E X;

InteIIe(3:usiIIiusdidli ; Stultus non de-

bet efle melioris conditionis quam

fapiens.q.i.m.^j.n.^. p.40
Intellc(3:us iurium , quibus fignificatur

coparataexreditibuseccledaj, fieri

iplo iure eius.q.i.m.jy.n.i.p.^z
Intelle»5bu$ pulcher c. fi. de his qua» fiut

a mai.par.cap.q.r.m.4i.n.8.p.<5'o
Intelledus optimus c. Peruenit , de fi-

deiur.q.i.m.4(r.n.i.p.6'6'
Intelle(5tus nouus,& apt' c. Quod qui-

bufda,defideiur.q.i.m.47.n.i.p.(>7
lntellc£fcusExtrauagantis,Sufcepit.tit.

Ne fedc vacante,inter comunes. &

dcele(5t.inter.Ioan.XXII.q.i.m.48.

n.i.p.fT^
Intellc(^us c. fi. de his qux fiunt a mai.

par.cap.q.i.m. 71.^.1.^.94
Intclle(flus illiusPaulij Presbyteri qui

benepr^fut,&:c.q.i.m.78.n.4.p.io(5'
Intellc(5bus c. Ad hxc, de tefla.q.i.m.81.

n.2.p.ii2
Intelledlusconciiij Trident. q.i.m.17.

n.i.p.i4<j
Ingratitudo femper peccatum. q.i. m.

8i.n.^.p.ii(>
Intelle(Sfcusc.Relatumi de tefta.abN.

datus,refcnitur.q.5.m.2.n.7.p.i<j"i
Interprctatio in dubio facicnda ita, vt

a<^us valeat.q.^.m. ^.n.i.p.i^i
Indulgentia morte concedcnds eara,

non moritur.q.^.m.S.n. i.p.i^i
ludicis fcntentia fundata in caufami-

nus fufficienti, furtetarur per aliam

fufficicntem.q.^.m.^.n 3.^.171
luftitiavt maxima virtuiumorahum,

n.27.p.iii
luftitia: lcgcm infringens^peccat mor-

. talitcp, non autem infringes legem

libcralitatis.q.T. m.^p.n.i.\>.^
lurc diucrfo ron cft cadem rcs ccnfcn

da.q. 1.^.74.^.5.^.96'
luftitia fpeciali non tcnctur, quicunqj
per iudiccm cogi poteft. q. u m.i.n.
2.P.127.
Iuftiti(g fpecialis legem frangens,tene-

tur femper ad reftitutionemfacien

dam.q.2.m.2.n.i.p.i29
luftitia: fpecialis dcbitum quantudif^

ferat e dcbito aliarum virtutum.q.

2.m.2.n.2.p.i29
luftitixfpccialis legem frangens, tene

tur ad reftitutionc;non autcmfran-

gens charitatis Iegcm.q.2. m.^.n.tf.

p.)56-
ludex fungens duplici potcftate , prx-

fumitur vti efficaciore. q.5. m.^.n.j.

p.171

L

LAus in debitum finc rclata , (anikh
quasri potcft.q.i.m.y.n.2,p.(>

Legaledebitum multiplex,&qua:le-
galis iuftitix pariat adtione, & qux
officium iudicis , & qux ncutrum.
n.25.p.2ip

Legcm mentaliter feruare , quid? q. i.
m.7.n.2.p.8

Legc naturali ad pa(5ta, Sc onera tcnc-
mur.q.i.m.54.n.5.p.4i

Legem naturalem Sc diuma , qualis eft
de (acrificando Dco , dc puniendis
deli(5lis , 8z de confitendo prcsby-
tero , potcft iauare & dcterminarc
lex humana; cui fatisfaciens,fatisfa
citnaturali.q.i.m. 67.^.5.^.8 9

Legem naturalem non iuuat,fedde-
ftruitlex humana, qu.x conrrarium
eiusquod illaintendit,ftatuit.q. 1.
m.67Ji. 4.^.89

Legcs gcnerales non folu vcrx & fpe-
cialis iuftitix , fcd etia charitatis &
aliarum virtutum determinari pof-
funt, imo re ipfadeterminataf funt
legibus fpeciai.q.2.m.27.n.i.p.iy4

LegemnuUa qux nititurxquitsteefle
iuftitix non dixit Auihor n.io.p.2r8

Lege iuftitix non obligatur quicunque
iudicis officio cogi p6t.nu.i2.p.n9

Lexfubfidiariareguraritcrparita(5lio>-
nem,quicquid N. dicar.n.i^.p.^^o

Lege pa(itorum,quia naturalis cft,obIi
gantur etiam Papar , & Reges. q.5.
li 1

I N D

Lex non obligat ad finem quem inten-
dit , fed ad illud quod in illum prx-
cipit,neclegisfinevelcaufa ceflati
te,ce(ratlex.q.i.m. <»8.n.r.p.5)0.

Lex fecundum ratione & intentionem
le2,islatorisIigat.q.i.m.75. n.i.p.9^

Leges de omniu virturu a(^ibus ferun-
tur,& ita ra de a<fHbus virtutu theo
logaiii, qua moralju,cardinaliu,&
eiscontributarum.q.i.m.i.n.j.p.uS

Leges de alendis parentibus , vel libe-
ris, non funt leges iufbtiac fpecialis.
q.z.m.i.n.i.p.up

Lex quac iubet fuccurrere patienti ex-
trema,non eftlex iuftitixfpecialis,
fed charitatis pietatis mifericordia:
vel iuftiti^ gnralis.q.a.m.j.n.i.p.rz^

Liberalitas chriftiana erga pauperes,
maxime totius mundi nationum.q.
i.m.i.n.j.p.i

Licentia eligendi Confeftarfnm , non
expirat morte illam concedentis.q.
5.m.8.n.i.p.i7i

Licetia non refidedi,morte concedetis
non moritur. q.j.m.S.n.^.^. 171

Ludolfus, & Dionyfius magnu Carru-
fiani ordin is decus.q.i.m.7^.n.^.p.c)p
M.

MAla fuapte natura,nuIlo fine bo-
no fiut bona.q.i.m.^i.n.^.p.^c)
Mandarum morte mandantis re inte-

gra moritur.q.5.m.8.n.j.p.i7i
MaterN.fpIendidedotata reditibusec

clefiafticis.n. i i.p.io^
Michael a Maraiion licentiatus lauda-

tus.n.if.p. zii
Materia fuperbiendi , ambiendi , Scc,

tollenda.q.i.m.58.n.7.p.47
Maior parsnon praciudicatminori, in

rebuscommunibus vt fingulis, &c.

q.i.m. ^i.n.S.p.^jo
Mutationcsdignitatum d^monium,&

mundus inquirendas nobisprocu-

rant.q.i.m.7<>.n.4. p.ioi
Monaftenum fan^x Mariac a Paulari

E X.

laudatum.q.t.m.^S.n.i.p.ioy

Monachus fa(^us Epifcopus , non tc-
ftatur.q.i. m.ii.n.z.p.fi

Monachus incapax beneficioru tepo-
ra)iu,n6 aiit fpualiu.q.i.m.i.n.4.p.ii

Monachus , & (eruus in hoc pares. q.i.
m.ii.n.i.p.iz

Monachus&feruus inhoc ajquantur;
& vt hic domino, ita ille qu^it rao
nafterio.q.i.m.i4.n.i.p.i4

Monachus , cii cenil quid impcdcdum
defignatur, pot largiri eleemofyna
dereliquatis. q. i. m.jo. n.^.p.j(>

Monachus, q.cqd acqrit, monafterio,
vel bfihcio acq.rit.q.j.m.11. n.i.p.ij^

Monafterium.S. Crucis Conimbricen
fis omnium ordinis canonicorum
regulanum ohm opulentiflimum,
Dunc autem etia reformatiftimum.
q.i.m.^i.n. 4.0.^9

Moniales totdebentexcipi inmona-
fterium , quot ali poftunt de rediti-
bus monafterij , Sc non plures. q.i.
m.84.n. i.p.iif

Monialesiuftefufcipi poftutvltraeas,

quacfuftetari pofTutdeilliusrediti-

bus,modo deferat dotes fus fuftcca

tionifufficicntcs.q.i.m.84.n.i.p.izf

N.

N. Artc rhetoricacaptauit bcncuo-
lentiam,falfa fuggerendo. q.i.
m.^.n.i.p.y
Ncceffitatc extrcma patientis no fiunt
ipfo iurc ci neccftaria^Iicctfint da-
da&ab eo poflint accipi.n.z^.p.iio
Nobili qux per rcligionem amittitur,
& aliud efTc nobilem, & nobili pa-
rente natum.n.^.p.ioj
Nouitates,pracfertim relaxates morcs,
vitandae. q.i.m.jS.n.^.p.^*»
O

OBligatus ad voledii facere tenetur
facere fi potef t. q./.m.^.n.j.p.S
Officium iudicis nobilc no c ft a6lio,&
frequenter datur contra obligatum
alia lcg.quam mftitia?, n.ii.p.zip

J N D E X.

Opintonmn varietate confundit vcri- ad pia.q.5.m.(T.n.T.p.i(f8

tatcm difpuradam Aducrfarius.q.r. Papa , an 8c quomodo tellari poflit
« Q plufqua alij clerici.q.j.m.ef.n.i.p.KTj

m.ip.n.i.p.iS

Opinio communiSjin quam confcnfus
oittnium cathoiicorum concurrit,
periculosc in materia fidei & mo-
rum relinquitur.q.i.m.i4.n.i.p.i4

Opinio N.apud omnes fere catholicos
male audit.q.i.m. 58.^.^.^.47

Onus,& modu inducunt di^iones vt,
ad,ob,pro,in,nc,&c.qua: adduntur
difpofitionibus,quibus bona data
funtEcclefiis.q.i.m.ij.n.y.p.^t
P

PApatus cft bcneficium cccicfiafti-
cum.q.i.m.ij.n.i.p.21

Papadifpcnfarcpoteftcum iuftacaufa
fupcrvoto (ubftantiah monachi.

3.j.m.ir.n.2.p.i7(?
us Manutius cumAido filiolau-

datus.n.<J.p.2ot
Paupcrdcquitfitis per clcemofynam,

non tcnctur plufquam alij diuites

ad cam.n.ii.p.io(f
Paupcrtatis a voto , nec Apoftoli per

Apoftoiatum,necmonachi perEpi

fcopatuabfoluutur.q.i.m.ii.n.i.p.ii
Paupcru appellationc in hacmateria

omniapiacotincrj.q.i.m.zS.n.i.p.jj

Papa no eft verus rerum Ecclefis Do- Paupcr ditatus iufte eleemofynis libe-

minus , & confcqucntcr nec alius rc ei facfiis, non tcnetur ad eleemo-

Prarlatus : & ratio quare aiiquando fyna Icgeiuftitijc , magis qua ahus

cas alienat.q. r.m. i^.n.tf.p.i^ diues.q.i.m.j^.n. i.p.40

Papa, licctnullilegi humanacquo ad Pauperibus nulla lcgeiia confultum,

vim coa6kiuam fubiiciatur , tamen acChriftiana.q.i.m.^^.n.i.p.pS

non pftmittit fibi vfum opinionis Pauperes , qui a teftamctario deligen-

N.q.i.m.^8.n.^.p.4<r di.q.r.m.77.n.;.p.ioi

Papa non folum laicorum , fed ctiam Pauper cft in hoc, cui pro fua dcccnria

clericorum peccatafrcqucnter rc- ncceftariadcsut. q.r.m.^^.n.^.p.ioi

linquit impunita.q.i.m.p.n.i.p.72 Paupcr efficitur aliqs nimia patrui fiuc

Papa per Papatum ab obedietiac voto
foluitur , fed non dcfinit efle rcli-
giofus.q.i.m.^(>.n.^.p.77

Papa fupcr voto caftitatis folcmni di-
fpenlare poteft.q.i.m.^tj.n.^.p.^S

fratrisfeIicitate.q.i.m.77.n.f.p.ioi
Pauper libcrius cxpcdere poteftqu^fi-
tapcrclcemofynam, quambencfi-
ciarius quxfita per bcneficium. q.2.
m.i^.n.i.p.ip

Papa non poteft iufte fine iufta caufa Petrus pcr Apoftolatu nofuit folutus a
dcftinatain vnum vfum pium,con- paupcrtatc.q.i.m.ii.n.j.p.ij

ucrtcre in alium, & nuquam eriam petrus Sorus magnu Dominicani ordi
fine iufta caufa ftatuit , vt bona ec- nis ornamentum.q.i.m.jS.n.j.p.^f

clefiaftica in pios vfus deftinata, Permiffioduplcx impunitans, & ap-
conucrtantur in profanos. quaeft. i. probarionis.q.T.m.yi.n.i.p.71

m.^o.n.i.&feq.p.c)! Permiffio duplcx, Alteraqusprobat,

Papa tcftari nequit.q.i.m.8g.nu.5.p.n5;.
Sc latius infra.q.j.m.2.

Papa legibus humanis exemptus, Icgi
de non teftando pro libito , quo-
modofubiicitur.q.j.m.i.n.S.p.KTi

Altera qux tatum non punit. Huius
fpcciei efte illam , qua permitritur
alicubi confuetudo clericorum tc-
ftandi ad Iibitum , 8c qua de caufa.
q.j.m.}.n.y.p.i(5-^

Papa , quanto dffficihus potcft faccre Perfona omnis cft ecclcfiaftica,vel lai-
facultaie teftadi ad ptofana , quam ca.q.i.m.cr.n.i.p.74

li 5

I N D

Pcnflo nonc/l roluenda ei, qui ancc

diem folutioni a Papa pr<efixum,

moritur.q.i.m.Kj.n.r.p.r^^
Pia opera, quse radicitus definica &

exemplis illuftrata.q.i.m.i5j.n.i.p.33
Pia quxdam in fe coram Deo,qu5 co-

ramludice funtprofana,& e con-

trario.q.r.m.2p.n.i. p.34
Pietatis virtutis opera nondicipia in

propo(ico.q.i.m.25?.n.3.p.34
Pius QuincusPontifex Max.fandiifli-

E X.

dato tamen aliquo taIi,quo ad alia
reftringuntur.q.r.m.^i.n. io.p.(f I
Princepsregularicer n5 pracfumitur in
dubio vti poteftatis plenitqjline,
nifi cum alias adus n5 valetet. q.3.
m.7.n.i.p.i7i
Princeps refp5dens ad c5fultationera,
fecundum iusprxcedes vidcturrc-
fpondere.q.i.m.^^j.n.^.p.^T^J"
Primogenia omnia , fiue maioratus
_ funt dignitates.q.i.m.rf.n.z.p.i4^

mu,rariflimu, & admirabile par(i- Priuilegiil ita interpretandiJi, vt opere-
monix,modeftiaE fimplicis, & reli- tur aliquid contra ius c5e-, fed dato

gioff mefae liberalitatifque in pau- aliquo tali effecflu reftringcdum,nc

peresexempIum.q.r.m.^i.n.^.p.^S alia prxfertim maiora operetur.

Piu in vsu datii n5 eft c5mutadii in aliij q.^.m.^S^.n.^.p.r^j^

fine iufta caufaj ncq; cij illa finc Pa- Prouentus item diftributionum & alij.
paiauchoritacc.q.r.m.^r.n.f.p.^c) q.i.m.^^.n.^.p.roS

Pius Quintus Papa mirificii hac in re Prodigalitaslaicorii veniaIis,cIcricoru
dcdit exeplum.q.r.m.77.n.(j.p.i04 autem mortalis.q.z.m.ic^.n.i.p.r^^

Prarcepta non pofie feruari ab cb qui Puteii quis iufte aperit in fuo, cii aliena
confiliamentaliternon feruat, du- ia(fiuranonintcca.q.i.m.j.n.5.p.<>

re didum.q.r.m.7.n.r.p.8 Pyrrus Tarus laudatus.n.4.p.i5)<>

Praccepta Decalogi funt leges natura-
lesi 6c cofequcter prxceptii de non
furando.q.3.mon.i.n.3.p.i(>o,Quod
mulcismodisinfringicur.n.^.&^.
PrscepcaDecalogi func legesnacura-

IcSj&iufticis.q.r.m.^cj.n.i.p.^^
PrxccpcumfepciraumDecalogi infrin
gic,quifuracur,qui rapic,qui vticur
re alienain vfum alium a conccflb.

R

R

Aciones N.enerues func c5cra co-

munedereliquacisex iis q ho-

ncfte impedi pofsfic.q.i.m.^r.n.r.p.^^

Ratio efficax a nemine ha<5lcnus rcd-

dica,cur beiieficiarius malc vtes re-

ditibas ccclefiafticis peccac morta-

licer, nonaucemhabeccsprimoge-

nia Sc maioracus.q.F.m.35>.n.i.p.f i

qui padum onus in:un(flum non Ratio vnicalegishabccurproexpref*

implcc.q.i.m.35).n.3.p.9
Przkcus quidam magnus huius con-

clufionis magnum dedic excplum.

q.i.m.So.n.r.p.105)
Pracfumptio omnis ceflatin foro con-

fcienci3:,&prsualetveritas.quaef.i.

m.Sz.n.i.p.i;^
Prorcepta omnia Decalogifunc iufti-

ti^ifex quidc poftrema ver^ &z (no-

ciahs-,qnatuor vero priraae partium

pocetialiumeiu5.q.z.m.77,n.7.p.i3cr
Priuilegi^, licctita interpretanda finc,

vc aliquod cocra ius^oe opercptur:

fa.q z.m.ii.n.r.p.148
Reditus tituli Gardinalatus funt bona

ccclefiaft.ica.q.r.m.z^.n.^.p. 13
Redicusfimplici d.fcribcdu.n.^". p. 201
Regula. 1. Boues. §. Hoc fermone. ff.dc

verb.quomodo incelligicur.qu^ft.j.

m.p.n.3.p.i73 . ■

Religiones mihcares efle vere religio-
nes,& carum profeflbrcs vcros re-
ligiofo?, gaudcrcquepriuilcgio Ca
nonis^fori.n.i4& rf.p.zio.&2ii
Refticuicquis debicdr fibi , vt pauperi,
- . .in.ii»p.ip8

Rcpctitio

I N

Rcpetmonisinutilis N.&no Author
carpendus.n.io.p.104

Religiofosmilites n5 pofTemoralirer
feruare caftitarem in Curia fui Ma-
gjftri dure did:um.n.i6".p.iri

Reiigionc de militari multa abfurda
refpondet N.n.i^.p.io^J'

Religionem militaremdicere no efle
veram, piaculum, 8c eius profcfTo-
re habere propriij,peius. n.i8.p.ii(f

Religiofus habens beneficium eccle-
ria{licum,tam late poteft impedere
de fuis reditibus, quam fecularis de
fuis.q.i.m.io.n.i.p.io

Religiofo ab aliquo poffe aufcrri vio-
lenter panes ci donatos,fi non funt
fui , malc infertur ab Aduerfario.
q.i.m.iy.n.i.p.i/

Regularis omnis eft perfona ccclefia-
flica , & gaudct priuilegio Cano-
nis,&-c.q. t .m.^^.n.i.p. 74

Rehgiofus,an teftari poflit cum Papaj
priuiIegio.q.i.m.ii.n.i.p.i7<>

Reiigiofo cui iuftum morale , vtcon-
cedaturvltima: voluntatis difpofi-
tio.q.3.m.ii.n.^.p.!7y

Religiofus verus efl: , quicumque tria
fubftantialiavota in religione ap-
probata emittit, regularis item om
nis.q.i.m.y(j.n.2.p.7<>

Religiofus ordo non definit efl^e talis
propter folam facultatis cotrahen-
di matrimonium coceflioncm : ne-
que propter tranfgrefliones eius
profeflorum.q.i.m.^fi^.n.^.p. yS

Religiofus verus n5 cft, qui n5 emittit

tria fubftatialia vota, licct aliquem

viucndi modum ad religionc perti-

nentcm voueat.q.i.m.^^j.n.^j.p.^^

Religioncsobreligioforum vitia non

efle damnandas.q.i.m.^^^.n.S.p.^^
Rehgiofusfi,& quiddarepoteftdeco
quod parcius viucndo reliquum fa-
cir.q.i.m.So.n.^.p.iii
Religiofus donare p5t c5c£flionc feu
cofuctudine iufta.q.i.m.So.n./. p.iii

D E X.

Remedium ordinarium vtitius quam
extraordinarium.q.i.m.So.n.j.p.io^

Rcx Hifpanisquifuperatoranespr?-
laros,excepto Papa, in reditib'JS ec
cIefiafticis,potcft de illis fuftentarc
fuum rcgalc decus; & quantum de-
bcat abftinere adifpendcndis illis
in diuites, & malos vfus. q. r.m. 85.
n.i.p. 118

Rex Philippus fccudus Hifpani? Rer,
tarde per authorem cognitus , tar-
diuseiusheroic*, acrarifllim.T vir-
tutes cstcris gentibus agnitz , pa-
rumque per indigcnas vulgat^, qu^
proprijB funt ci , vel in eo maxime
prsmincnt, finc aflentatione vlla
infinuantur ab Authorcrquia id c
Repub. Chriftiana in publicii om-
niu Regu & Reguloru excplia efle
vifumcft.-paucis qbcllo paceqjgef
fir,tcporaria&?terna gloria inc5-
parabili digna, recenfitis. q.i.m.Sj.
n.i.p«ii5j

Rcftitucre tenetur g.s e.n q extrcma pa-
ties accepit,lapfo illius neceflitatis
articuIo,nifi,&:c.q.2.m.4.n.i.p.i5o

Reftituere tenetur , q cx c5ibus minus
qua debet tribuit fingularibus. q.i.
m.^.n.^.p. 13^ Et qui onus vel modii
iniun(5l:umnoadimpIer.n.4.p.i3f
Ridiculii eflc , diccre Monachii no efle
Dnm coru qua:edit,& veftir, male
aitAduerfarius.q.i.m.i(>.n.i.p.i6"
Roncaruallis monafterium illuftre.q.i,
m.^i.n.^.p.^P
S

SAcrorumfpeciestres, &rerumfa-
craru quatuor.q.i.m.io.n.i.p.if?
Sacraru reriifpecies,&qux, &:quart2c

fpeciei duo genera, & alis aliis fa-

cratiorcs.q.i.m.2f.n.i.p. 18
D. Samartinus Caruaial licetiatus iau-

datus.n.i4.p.iio
Sctetia,pceptu fine cognitioe iatu, mo

ritur morte feretis.q.^.m. 8.11.3.^.171
Seruus n5 eft Dominus eoru quae con-

I N D E X.

fumir,& veftit:.q.l.m.i4.n.i. p.14
Similis iimilequ2rit.q.i.m.74.n.i,p.5)<j
Simonia frequeter admittitur a pracla-

tis in ingrefTu monafterioria,fimiIi-

ter & a (ubditis.q.i.m.84.n.3.p. ilS
Soluens alij quod aiij debet,non ratif-

facit.q.i.m.4(j.n.i.p.<J"<>
Status perfe(ftionis duplex , alter ad

alios, alter adfeperficiendum. q.r.

m.p.n.i.p.io
S.Thomas lapientiac & fandkitatis pe-

lagus,dux cum primis authoris. q.i.

m.2o.n.i.p.ic>

VErba de primo a6tu tantum efle
inteHigenda,quoraodo limita-

tur.q.3.m.5?.n.3.p.i73
Verbum,reditus, fcribendum cum fim

plici d.q.i.m.i.n.i.p.4
Vicarium poteftate flbi traditavti dc-

bere, iuxta mentemtradentis. q.i*

m.i^.n. 4.^.30
Votum folemne paupertatis tollit ha-

bilitatem qua:rendi dominium re-

rum temporalium , non autem ad-

miniftrandi ea.q.i.mjo.n.i.p.io

Stipendium militi datur liberum ab VotumcircafoIemnepaupertatis,haEC
onere largiendi fuperflua pauperi- multa cxorbitatia dixit N.n.S.p.ioj

bus j non autem Epifcopo , vel be- Votum caftitatis relaxari pofle mona-

neficiario pars deputata ei per di-
uilionem.q.i.m.45).n.i.p.<r8
T

TEftandi facultasde reditibus eccle
iiafticis intclligitur ad vfus pios
etiam,&cq.3.m.(S'.n.}.p.i<:>5>
Teftadide confuetudine quid Author

fenferit.n.y.p.iio
Teftamentum teftatis per prluilegium
valet,nulla de tali priuilegio radla
mentione.q.j.m.^.n.l.p.i^i
Tcftandi facultas non motitur morte^
illam concedentis.q.^.m.8. n.i.p.i^l
Taftadifacultasnonfinitur per primu

teftandi adum.q.j.m.t^.n.i. p.175
Teftamcto nil iuris quaeritur antc mor

tem.q.3jn.5>.n.4.p.i74

Teftariquip5t,poteftcodiciIIari,&do

nare caufa mortis.q.j.m.io.nu.i.p.i^^

Teftari multorainus poteft religiofus,

5clericusf?cularis.q.3.m.ii.n.i.p.i75

Thomas Aquinas pro coi elle opinione

multis oftendirur.q. i. m.^oji.T.p.^^

Thoraas acomuni no facile recedit, ca

nones fufcipit.q. i.m.^o.n.i.p.^^
Traditiones Apoftolicx pcrinde ac di-
uinac feruandz. q.i.m. 3841.13. p. 45?,
item.q.3.m.i.n.6'.pj(ri

cho , non autera votum pauperta-
tis.q.i.mji.n.^.p. II
Votii caftitatistafacilepoteft feruari,
ac pr^ceptum fextu Decalogi extra
matrimonium.q.ijn.^<>.n.5?.p.77
Votupaupertatisnotantum folemne,
fed etiam fimplex, efficit ne vouens
licite aliquid fibi quaerere,vel qua:-
fito vti poflit.q.i.m.^i.n.i.p.8f
Votum paupcrtatis firapIex,non vide«
tur impedire acquiutionerei,ficuc
nec votum caftitatis acquifitionem
vxoris : quarauis vtruraq-, irapediat
vfum iurisquaefiti. q.i.m.^^i.n. 3.^.83
Votum paupertatis non tatum folem-
ne , fedetia firaplex , facit illicitam
voluntatemacquirendi temporalia
eam voucnti.q.i.m.(ji.n.2.p.83
Votu de aliquo dado alicui ecclefi^jvel
aItari,poteftcorautariperPapa fi-
ne vUius confenfu.q.r.m.71. n.i.p.5?5
Vsu & facultate vtedi lege humana in-
ueta,alia eflealege & facultate vic
dilege naturali.qj.m.if.n.3.p. r<»
VfusfruSus caufalis quid > 8c quod is
nullatenus pertinere poteftad bc-
neficium in bonis bcnefici;. quaeft.i»
m.3^.n.i.p.4i

F I N I S.

Bc egr!tii.meb:b?: extcrio^

263

uf^ pueiret fit augmctatio,
r ocfceTu f irbi vel iteftini co/
! eutie fiue co2po:i6 ipfiue.
lo: aliql\9:i cu pmimt oeeul
i Derupturainteftinalui co/
e moIiificantium,f.er baliieo
ntatun

1 alia fig apgct vetofitatia»
ife fuentrmanifcfta eriit.
fcp ferrocurare poteris non
rare.
iraapofYema.

o^autfirbi adeuloairttjc
cipiae vt ertcdat ventrc Do/
iDemdc figna augmctd cir/
refupinef eger 1 capiaf aim
ta q> no capiae q5 fub ipfo c
:t fupfiaaliter fcmp. oeinde
(operiaf q6 c fub mif acl?.Si
n ad infer io:a.i fi e(l ^irbus
>einde fuelocii Difruptucu5
ipmfup:a ventrci oijnitte
do ne cadant ad lacertum ^
folidatio fit^fundio:q5 ec
i.

cofiiairefolutiuifl ericcatiV
non p:ofeccnt vade ad ogo
•ictiieftmoeruptura.
ccura rupturecarnofe. Qci
ne vmbilicalie i eritu fetue:
(lipticiervtfuntpuluie cha/
diu:alumini0:acaae.3tc ter
iiponanf talia poftlic^atio/
tJ.CHd eritU5 vmbila iti
- Iupino^.ZX).i.petia vnam
cecu vmopontico^ buliant
i|)a'i ftjppone.CJ^Iiud ad
.q.tcranf ipficianf ciivino
[ta fpoii0ia (iij^ vmbilicii li/
jm.T^.vinuminanerecali'
laffra.valeti adv^ntofum.
iiieuino^jfuperpofita.

i^ica. i^*

j ^ ell fpondilium a fuo lo
»t? coremotio.Utiquadcv
iieanteri".'! tiic noiaf araia.
iq3 vafuepoftai".! nicp:o
fitae fic a vulgaribus oicta.
afTi'x nommaf cocauatioT
urconto:tio.

:ipale0 gibbofitat] . CTOna
:iilTio:deuatiopcderl:ab^*
iificatiua cu? q c aliqii falfe/
fodilee refiliunt a fuo I0CO.1

CXi ^n d bemratiua fiif . Si er eatifie fuait ^mitiuie

-^ iv^ lla vt cafu peufTioe 1 h^ funtmanifOfa.

CSigfifuaiterbiiiditatetaa^Difcanet 7 fo:ma ipiuo
ipa;2,ericcatIoc^oIai:cjiu/igif:': tardifaea^ i ericcido
i^m.efl regimc pteritii biiidii repIaio.bi'tudo capitis.hu
miditae magna.'i b^.Qi fi fuerit cx ficatate tiic apj^ebit
ficata0co:pi6 1 aitreb.acufa.veloataeenccationie cla
Vebemctiaficeitati6.3temaione0 friccdtee 1 alia b§ er
parte raum cnecantiu t ficcitatc fignificantius.

CTSigna fi fuerit ab apate tact^ Declarat.i ciln D0I02 pii^
gifiir^^ 7 rcb:i0 1 b^.CTiTt an ponc caonii fcito q> c^b
bofitae coiratio olTiiipecto:i6 faat accidcre DifficuUatcm
anbelir' macsna.CT^tc 11^ c^ vbi accidcrit gibbofitao er
afmatei tulTi aii^ crpuataii Huictutcmo:itu;t.'? c ipo.
&iau.vi.affo.rcvi.aflb.irepif Ifaqfl b5 aiiq; erpuat.NTi
co cafo arguif pmutatio mae facictie afma vel tufTim ad
fpodileo.vii tiicfitipotctia Dilatandipect^.vti maio: inde
feqf anbelit^Difficrrap.Tficcrefccteetatecariraa acuta fi
&ebiferefiigaarip6f.qremo:£?feqf.'rgilibofirai3 fic acci
dene aii t raro pmat ie a ma fit {frofTa.CJii aui. i; t fi n cct
«•'grofTitudo no accidcrct ab eo^^giWiofitao.CT^te^ faad
(^pucriemaQ] aca^tgibbofita^pmarieqneie fiibtrabif
lac cifo 1 nutriuf abi6 groffw^vfi £snaf biiiditae grcfTa o
clina'f ad fpodilef 1 gibbofitatc fac.^fc ilf gcilaf crura p**
oppilationc facta a gibbofitate p qua\f bibef trrifit^nutrt

tdirci ^^"oee^l^ofta^^pfirmafionc (mctiadaura«

U^ilt^ erqaiq3ca'fucritniromocuraf.f5i ^n^^cii c in
viaficdipotbnfiaomedicicurari.O:dinafio Diae 1 bic
can5D5,i)po:tioarrfauarivtin"DepaIifier ea biiida vel
ficca ^ueniente.^m q? erigit Difpo varia'do.3n ficca ca t>i
do buida T i biiida ficca.Digo. i:iio ^pc2tionabirr. 2fd
miniflratibmedicamiiuiparficulaniiinparticularica.

CUSi fiiaif er ca f»mif uia 1 accidei it apa cann abfq? fe.fi/
af fioia er bafilica fi pofTibiTfuait.aut fubtrabaf fangiiij
cti \xtoft6 fup naficas pofitie:auf fr pulpae cruriu.i:f vn
^af loc^ oleo ro.ant De mirto:aut De nenufare. i£t empref
curof.mirfo.fandar.fariao:da'7fiIib^'i marime erf^tc
fe.iitpurgcf aimana:cafTia:tamarfdi6:i b^.^tc Dccliet
Dief a ad fridiKi pota aqiin ci^ci t b^.Deficicte ro fe. in
unc^af loai0aioIeoDecamoiIIa:anao:velD Iilio miitia*
vel p fe. 'it fupponaf anpfm Demaluauifcoaifartna fe/
tiugreci.ifd0lini.'rpinc;uedinib''auiiianatie.aMfai0.s9l
Wna;^ ,p^e.;Cofo:ttT fpodileo n cf(a pecto^ie cii ligaturia
pIumaceorifuflaifacurfacfiQerftupamadefaaa t pe/
rij0 iuduf i0 i albumfeouipofitiei: Iocati0 fupempfm Di/
cfii.iSfvfaf Diefaeouaiicti.CrLVfimafiiait frida quia
apafrigidiimundificefco^p^^cufaidie De bamodactir.
cocbq0.mcdicamine Deturbif.'? filib^.vf infra De fciat iea.
jet fup locum ptumc faaf empflu er amoniaco:laudano
inirti6DifToIufi8inmo:farioaipiffeIIo.autempl'5 qo fit
croppoponaco:amoiaco:bdcIIio:faapino:Difl^cIuti6ivi/
no 1 iiico:paf 16 cum pinguedinib''auiU5:T farina fa'0 Iini
fenugrea.Uncjaf locue cii oIeo©e fpica:De mafticaDe co
fto:i b^.i:ofo:tef IOCU0 aibidi6 fuffaaaili6 nunc paulo
an noiati0.3aceatfupine vtplimii aut fuj^ alte^ Iateru5.

moMcStte atit adiuuates 9dmolIificadii3.q2.f.^ilxaf
boc mo flur^mac ad locii:q: ai no rcfoluif m5 aliqn pmn
taf ad pcdceii facit palenm fcpe fo:tc aut Dcbilc h grof/
fimdmc aut fubtilitatc mSc i cj" ibibrtionc i ef ifufione.
pra. Jt:t iucmf fimpla capice I:>a6 trce itctioce: vt imr cipl
fi folia «'^foUa lauriicalam'' aro.GT^it er ?pofiti9 c fridii
tr fri Ji9 ftiptiaa i caKe adiiiuicc miitl. vtcr rof . acada:
bal9UftrJ0:bacci0 lauri:cafto:ei:aco:o:folg0olcadru i b^*
<r>5t cr olcie.vt c olcii ap(Ti:rutc:De pirctro; oc calto:eo:
Dc eufo:bio:i hs». vt.o.oe ^alcfi.fT^mpr^ boiul.fumatur
aco:"' 1 enula.Dccoquaiif i acj cipiTi i cmplcf locue.
iCttvct 3ueaqcervctofitateipclIcte^pcedea ^if cum
&Ur4 carminatib''vctofitatc:i fpaTr poftpurgationcs
cCi fcridie maio:ib'' 6 bcrmodaaiHi b^ refpicictib" iuctiu
rae.0uj?locu5$ibbofitatioponaf emprmfcm er finapi*
ftcrco:c coliibiorficub'' an.adiuicc kozpntie.O^ fi p B em/
pVm ficrct i loco aliq rubedo rcoucaf i vnctaf loc^ ciiolco
ro.aut oe mirto vfcp ad fcruo^is cclTationc.^tc viigaf cu5
cleo oe codo t cimio.iT^cmpl^ ad vctofa t ad buida ."^.
fauina:flicado0:3moiaaj:nuci6 ciptTi:pirctru: m3io:ana:
co;dumci:fgnatii:ca[Tia:coqnfiaqoccoctiocopti3.iqn/
m pr}ci.if carto:cii:cufo:biu:f3uia cotrita:T adminiftrcf»
it^ii^ ad idc."J^.fto:acis liqdc^cofh:'! calami aro.faui'
ne:3n.3.i.cufo:bJ.3.i.oleinardiniq6 fuffic.CJBd idc.'^*
calamcti:pules9:o:igani:carui:dmini:rarie!upino:52.:fd9
linKfcnusrcd mirtie-r oecoctisico^patie.CD^ fi bec no
ftiiTicsiit admiflrcf cauteriu:^ rcmoucaf moUificatio: 7 ifi
dureKjrlocU0.quaogationcarurqici6rclinquo.
iTttra ^nf^cta^pafmaauttuitimecuraarmatie aut
IwUI 4 tufTis.itu riib^iciefuieaddcdoqocafunt f?De
mo lisa'di i empfandi i vngcdi^aiandirDictadi:'? h^.i tii
l>encc6ndcrfl. ITDevaricibue. l^ica. !#♦
SSf nVi^a J^f '^il^tatiovi^arijiaureipe/
2^1 ILtl> deppmuItKudmcei^qdvJcfcc
I dit.ad eaa cr f^c^uic fm pYimii mcRco m pu/
trcfco.D: ^m plimii.qili aliqfi bic faguij c fla
I ncu9 grofTue.aliqfi pHrus:^ c fineputrcdine^
P^ fi fuerit cu putrcdic accidiit cruri t pcdi vlccra fatl ma
^ia.^tcpalTiopfuetacucirebieqpedib^^mliiilabo^atvt
futcurfo:c6:viato:c6:po:t3te6 onera.i bie q (tat lo$o tpe*
vt fif fcruito:e8 rcgii:i bie q :>fimmn ypti abi6 gencr.4tib*
cbiIU5 melicii. St pfuaiit bcc pafTio vitie noian. qm vaic
to:tuofe icediit vt vitis.lDie.n. accit pafTio oca ma biite f a
ptii ad ea loca pp labo:c i fatigatioiie ^ebilita tee ea.
5|j*^ll<% pot£6tna(Tignareca'9tre9 vtiartetica oictciefl
^ aillC i^pzima oifpomcb:o^ fu^io:» genera'tfum
biio2e6talc9:vt cpiei fpleni6:autpp co|tVc?ritudic6: aut
cpiIationc:3Utpp malitiam rc£simini8.c:^c6a eff largi
tae venaru.CJXertia Dfbilitaeifcrio;^ nalie aut accidcta
|i6 cr cafu vcl ^culTioerf gritiidinc:ll3tioc fup pcdce i b^.
CJSccit 1 bic Dcflur^ fansuis ad crura via crifi6 aliqit vt
in egritudib'' acutie: vt i ff iioca ma crpulfa adea loca per
venae.Jte i agtioc opilationu ven arii epi6 1 fplaji6.3tc in
cgritodinib^ccleb^alib^mclicis.Cfii ipo.affo.fcrta. jCqV/

Cap.]cri!«

in ptf curari piit aurilio medici

CTScoe.q? fic varicc^inatc meli
Vt i atfo.ifra.ita ^pbibitio flur^ fi
023 c apta iduccr palTionc mern
^ucnicfc.qreabcaru illaqatoe
ii5 ita faalitcr^pcedcdti:vt mult
bii pfidera.rcgur0itat.n.ma pcr
fo:te ad ^ncipalis.i i6 vt ifr a d<
mo:roidnrii flucrc pfuetani qfil
cm patice idropc icurrat cr rc^
ad epar.ita ^c.t c fnia 2f ui.iqt..
ce ciiiddunf i ^pbibaif egritud

C7Xcrti^.g? er Iigatiocfiuc ill iq
bibitionc traTit" nutrimcti ad ct

COLuarf.o^dtstioDicte^Tbicip
gfa abflinedo a abia i potib" n
grofTo6 buo:e0. vt a cariub^^bou
|itc)6:ib^.a Iabo:epedii:a ftati(
c5 varicu^pductiua.vtoictii c.i
le (anQmc 0enera'tib^vt puKi;

CTOluintus cft Dicscftio.DiV^cra^i
tis m3teric.De quibiie' qU3rto tt

<rSert^eiio.euef cii ciiatiuit? ap|
meria:T cjrto trac.^tc cii fioia t
f mo fiat floia Dc bafilica i mani
pedi6.i B eadc Die vd poft fiuec
ciiaudo faltcc^'m aficcdctc:-; oj
bo:iofu6CU eo qo erbit fla groj
cofcrt vomitiuii cr Dccoctioe n
fta eUeboii nigri.Dequo fup:a

CTSeptim^.rcctificatio nicb2i i
tudine aut DUritie fplcie p rcd

CCOaau^e pfo:tatio cmriiini
aiit talie fit ai ypns'^icti0 ftiptM
ro^.cif puluere nuaiapfTi:i g
b'' facti6cr farin3 milei:melic
mirto;2.:cu oleo Dc m3ftice:roi
rtiemprandocru6.3tcaiiftiti
incipicdo abiferio:ip3rteped
caueo vfq5 ad gama n vltra v
vt iaceat in locopedibue deu<

CrTlon^^.cadmiflratiorefoIuti
plio: ^iefcciiie cii refoIutiui6.i
feme rapba'i:remc rutc:fari3 ft
ct3Uo T nono csnoib'' faciut v
ftiptici6enccatiui6 n refolutiu
^ floi35 p modti q Dict^ e pom
cbimolca i aceto:i ajDccodK
lupiof .fcnugre.flerco:! ca^
da.ipoqflido0.aIumcDif1biul
ma e m agi6 fla'tica vctofa ai n
iojt^fcltjefa^budrparitariacaii
rma.CTBIi^ mod^opadi q feg
empref loc^ g e fub geiiu.p Di^

\c csntttMnctttrmm,

i6z

bidii.^tcDUkcTnoiiu. itcpo/
mnt bf\ oecoctii. t ficoe al^a
af abie tcgatie facif Digonie i
narie i vctora^ucniiit t n car/

nis otgome i iniodica qjtita/
:uf riccc.pbiftiapineoIi.panii
iiQb^^icb^ab arbozeoepofita
:agepot oeamigdalie ericca/
5.Cr^ouenit rif u.ftjiapi b:a-
bietii r^ modera.^tcpams 6
:oct' 4 3tc panie bi6 cocf fiuc
cla;^ ouo?t mcfiii ad mUfno
ct i vmofitate albij vd aurcti
7 teneat fibi vctrc lenc i eft oc
cibiie refupinef i qn fcdet tc/
at.(r €t q: coif' fub inamtio
1 n5 vtaf vt potri fi co vtit fit
3t bzacbale fiue ftncturain. a
lit pg verecudia i male.ocidc
15 moueaf poft comeftioncs
riodjitc.mrtnfnc(iat eqtatio/
Duriter ambulatiii. 3te ererci
} fo:tifica'tia eas rupturae. oc
:i0 a qmcte vtaf magie iaccne
ino 1 vigilia vtatuf modcra/
anime.

fato q> U videbif oigonem t
€t tu nabuiff i fepe oigeftiua
T firreuatiua.s^oecolica.T io
: pofita.0.4'* tracta. itc ft ba/
nia illa5 fnc.oia.n. pticulari/
ttcto q> er kpc oiaie itelligej
Sedbicaduerte g?folunua
abctia multii a remotio.i cli
:mia.neq;infoIutiuie multt
labflincndum.
ef eger a rcftauref CU5 manu
ittat.P;*firednctio fiatoiffi/
oiccu3Clifterieroleo coifco
diictio.Oj ft adbuc fim rion
katib'^! mollificatib''^! radi
t er mucillaginib^eo^ cii pin
niniilini autciifp^sia ifu'a
re.fcnucsre.femims lini.camo
ctio 1 fp ai facilitate nccaufe
litcf .GJlX: ffadbiicno pfer/
.aueto.radicc altee. femineli
u a 1 b$.i d cafo Tno mlhi fe/
p20 nobilib''? potctib^^ona^
itati9vfq5 advmbiliciii iea
; teno:c 1 ampliat via mir abi
itima repotauit fama 1 lucnj
mittaf.auopactoponafei
) bobado modiai fuffulto cu

■ S„_..^£*'..

tiom facictib*''! pfortatib'' i qb^^cRipticitas.t^ecihS^r^ki/
fra ercplificabo 1 receptisf^ fup oia valet-gififio b:acbalie
fiue fh-irture qul berniacue Mtc itcftm (aroefcrc no 05.
CT^riccano aiit 1 rcfoXo copleaf cii med icinie ^i empKe rt

folutiuie oictie m cura idropifis.i tu ibi.
CTTb^obibitio aiit fit cii flrictura qcte -7 ciionib'' fi ca fuerit
biiiditae a toto vcl pticulari mcb:o trafmifl^a 'j m eo cafii
pro:tati5itoti^veImcb:ipticuIari0fTudencmittar.
CCTDe cafiratioeme noitcdobK multii irromitte qm ad ci
rurgicii fpcctat.f3 oe ea ifra,(cd certe paucoe vidi Iilwart
ablq5 rcfta urato;^ bn ficio.De a dmiftr ati5c at fcrri^ ntic
tm Dico q> ex antiqe fapicnb^^Iaudaucrut gda' vftionc fa
cta*ciiferrobntefigurafemicircularc ciiafia elcuata fu/ '
peri^^.itagjbccvfiiocutaliinfiropfequafoBpectiniebo
ra q fit.T Direnit^curatruptura'^pfiidai mafimnidinc
lipbac n Dilatattonc meafp quc^irb^i iteflia Dcfccdut.
iPt fc|tiffaacj3.5.^ncipaIiponaqdaercrptie melio^ap
l^ t I4o0 jUpta vfp crteri^admif!rata.i* t icipia ab bio q
poefumiif q fiitpoiioeo piUe vel pulucrce vlclccniaria.
Clbotio 1 cfiru.masTi Usonie-r magnelaudie.TX^.fucci
trniproIida;tfucciiaceenisrc. fuccicpance tarcftrienfi*
!ib.5.fucci coiri^iole.plataginie an.3.iq.rucci rute viridia*
3.q.Depurenf bi fucci cii Decocrioe ba^ rc^ i iIli^.T^.rofiy
ni.tburi94naftici9.mumic.fa'g.D:ac.boIiar.an.3.i.5'niiiV
ti.fiimacb.nafhirt9.co:aIIi.cipi.afi.5.i.nuci9Cip2efli.3.i.5
mvrrbe.giimi ara.aii.5.5.bulia't oia i fuccie adi pfiipnonj
tcrticptie.poff ca cclcnf 1 firupif aif ai fiiccaro . CL' fi nS
tpi9 nev^abit eae poflc b:e babae virctee Iicca t loco fucco
fij rumcficcae^coquercin aqpluuiali rufficictcr.DcinJc
manib^fricado coIare.Da'de reduc ca colatura^ ad ignc 1
cti f uccaro puenictie qjtitatig fac firu.Dimitte itaq? bunc
firu.fermctari vfq5 ad mcfem.Da*dc ipm crbibc i Dofi put
nicti etati patictie ai 15 apof imatCBtr.babc.fif^tlli falomo
ni9.radiaiberbefactemaric:radici9puincule.folio^gra
iinmeairadiab^ait.^.i.radicie gariofilatc . ZD.5.tcranf
^ coquanf in vmo oprimo 1 fubrili.qd vimi rcferucf i Di/
ftcperef cii eo firup^^oict^ii t>cf p_ octo Dice ptinuoe vf. x\U
f m q? egritudo crit Diffialie t min^^oifficilie.T tpe ei^crbi/
bitJOMie nulla fiat emprario.CTicrbibito aiit firlipo Daif
pillVque fcqminf que fut in cafu mirabilce 1 gRofc i ma/
gneefficaac.i^.rafurc fcrri.f.^.pilop Icpor] mmunfi^ime
incifo^.i.iq.uuciecip^cfl^i.mumic.fanf^.D^ac.ipoQfiidoe*
oIibani.acaaean.3.q.nafhirtg.D2aga0iiti.mfrrbe. aperi
afi.5.i.teranf ipficianf ai5 fuccopfolidcmai02ie Dofiea
3.i.vrq5ad.q.;etbicaduateq^qn crbibaif bepillule q^
tiic Deponcdiieff cmpr^ n fup loctitaicaf notabil" q^titaa
magnctie aplanata.na fic fcrrii trabetciiquo n cctcra fe/
quenf ad loaiipm pfoIida'dii."bcc.n.opatio cfi Ycitcradii
totice Doncc cficct^itct^pfcquaf .1 fp Da'de fup loai taieaf
cmprm.Dc ouo ifra.lff a ^fi opario no ab oib'' fcira nec fic
fcripta.Ccj fiducia no pua bnda cffciifucrit^fpicaa atqj
iagaci magifierio facta . CJpille alie ronabilee n gfiofc^

T^.Iimanirefcrri.3.i.pilo;jIcpo2i6puIuerifato^.5.5'"U''
ciicipfli.5.iq.fansuieD2a.miimic.oIibanian.5.i.pficecuni

fucco millcfolg 1 Dcnf vt.D.Ct^uIme quo vti 05 patienfl

r^

A-

0

-n

w