1 ^ Zn.vu «ULtWI4nuailisamcti?pnaiove/ m arterge mufculie neruia i cboicks ciraiuo ^ »'fa.<ri5rqireif^ciihgamctaioflanor6 Cwa B cmcdiarcmufcro neruo aur c/wcla.vn cu" cuitini t>fti>o/o2j f a fitmala ppYo mfomoptumitatiB fcof o» t>olo2'}iiaurrjio erit ahudq; n" mf?i8 fcCatio a mala prlb wvY/rc^/jc^/muitarlmcd»iffmurdbMcruovdcbo;da If a fca.C: a bVciro g^/5 .iiijt.fcoa f-.mijuimcrcr.rv.rpca t)oIop.rn i uictune oce talct? no iuamt. vn bc fut fpco m napructciucmn.^rti^frippiTiu^-rrasiriu^-ftupcfactiuue: puiranu-^rfati^atiu^mo^dicariu-^fiuccozroriu^C-etDi mcfm" cinbuo2 ahgeaut groITa ^xtofttaemcWifa uerua autmurcuIuautcbojdJ.o.iucrura-rvricrciraiitiiporucj P5aIiquaIu.Efccrrcdir,G:D:pp,T.U'^cifi/^uo2aliq.grof ai6^gui9.aurgron-avcrorira9murcuUic.raiditc?uiau rap^mirv^cIiIocoarcrocoaguftaf.CTfrlcTiriu^qfibdoz aurvcrofirae.srcd,fitaofTaipro;t^pa-u.cuiarM^^^^^ ^'rrcpafcitcrcaamurcuIiir.if.poririCitricafS g>.IIafrnganfau_tfragiocbcaleStiipcfac^u4nim^ p cp ooIo2c facit fcfii rn i mcb:o obnidit.cui''-!— ' - Io2ap2arcmifTugcuqda5rcmr ni:b;orucnrmalapplo:autror( JCap^tjrif, Rare Books rrih t^ lpU9 rcrilnrad ipm opilat. ^^r^ kinS frafit^ruiriaetisqjriratisipri^fpi ^aUAM R- PER*^' fic.qrcu6pc.pifoolo2.11cuinaij ttbrAR^ ratiu^cqnajoolo2cnrputrariop» Sitqn emfta main circuitu uicturi of la arfcria9muItucoartat.vfi mccfi ntaticucnratioi9ratirracia't.efat ,,^^ ttNIVERSITY ftiaura9ratigata8:vtaca'tpuimia DUKE UiNi> buo2 vd vcutorita8.vt.9,C2Do2d rue mcb2a i drcuitu iiicturaru Icdit i dcdo.CDiflfgucf ct 15 00I02 1 cvrao riai:artcticu:7 oorralc.^tgutta c nc q gutta u5 c ali6 qj ma i vaaiitatcs ii matifmi cadce 'z suttati.Ci:afi cira<n acfro9qocman^podasricaapcdc:fi ca.q: i oib^ accit articur.Do2raIi0 a oo2f, rc9Dcbi9oib^vuU3raciiitcaprmuocu, fo2mali.€sotnadclar.'>iat.''tucn.cducurabo2ioiun rfnr ;^?^ "» J^P'qr ilat.5 n ^ue oirero:qd ^ilbato pla cu.t.'! c q, taroolo: 02 vasatiu^ai vagaf oc loco ad K ^ccrbuo2.b''I.Qd.9rubtiIib''autvcutomatS eolo;ccant:mou;ua luauramoialia eSr/'^^^^ q^iioncmoucf^-Tmbupjcc^rofTovircdb ami^^^ C:p2uodorii9qhbuo2.taruisrcnrat-c'riS b2oaruaDcb.raf1crioc^pbibcar.7DrrimjtfnoX ^^ruB. ^CraoIucrciSdoraucrcitmcSpoc^^^^^^^^^ C:anqnq5crainauri9cc?rcdiffic<;!rpru;„.7rS^^^ iTiaeflaticcaudc.CrDiaf\ofimoifMS^ku. ^^''^ mficatU9cft..p2obiStmSafl^^^^^^^ - -r* ~ W«"02.IL <auic.taqit frce.lbno f fufrmi. tfl)ffi0vdptudc9:vn m^2d|< no nalui-vt pg vd^cmctcfri^K m mali ppfonc ocbilitatis ficn pircato:.b'^i b^.aut gp vebm b2U 1 DifToIuctcvn admcb2Uf mala ppfo ficca criccando 7 jl ratu:vn oaudcad iucturae mj mida rc/3rat.ouc'faaca 1 .uufl tr3tccraatruro:tcro2ti9mo cibaIci/?uo:aIc.C:3tc IogU9 1 multa ioc.onta9:vtipfbftcrl.< fo2ria creratia.i .0 ruffia q oiti podagrif it.c:3tc vigilicmulti irpor' Diff.alie Digouis autgan jr^tepot^accti pcipuc viui fub fpalr po(i cibu /10 Digc/hi.CTIti cucibu vd abrqjcbogcuo-auf cpe g podea ad .liaurae/luut.ra ra rep/ctjo crapra.f-: cb2icta9.vci dcrat^^rcipn" frcqncrar. rub.t£ irigrcdiunf pfucri coiru mfto cr t i»---«rrunvrguildm''ur.i io fi prim^-imaricaqucDuIcifl wua por 019 pfucn flurue nariu: vcrrie vom.r'': V2ic fi catarricrouiciprucrifluci l^.C^tcairatiocoIiccg pli^norcapiir-r^adtrir euouiepfuctcficri.vtaii r^fctpurc^arircpcrcui '^iectirra Dcp:crcruatio icpipfamali&iafcipU jeDcbiIitatcruiualc:a [ouccofirmata7^p:.e ruimiacaRtagrarcfa ibcdopotccci.^tcDc puc.paIiG:vrco2die:e ^rarii.inrrmalappli ''ccfbiiiditaQcxneaic roIuc9:aHtfr.cji<»acc -Jiuucturaemittantm aido cfl ipa cfficice \t fo2r.tudoin c.pali9.iii qb" vd m quo repcnunf &eflHre ledctce qrc ilurgit vtrtiie U cturae:^ adboccim^cauferedua ?ctaap:i;icipio£icncratiou.eiiimi dagricue podasricu c^cnaat.cff ai rur Serapio^epplctofcrmonein ratg.Dc DoIo2ib^ mnctura5J.C:X ctura^t er creatioc vd er accfiti nc t crmalapprouecararautermftom catioucea?t:aut^ptaDoIo:cro2tc rcr.emultc.qucn DUi 1 cmaurcriut c roeflmaiprarupcrfluc6rau<iHinea< vd mirta vd vctofitae racta.i I5 al gtilaritcr cari pofiit doIo2 inuaurci plur.mufita flcgmatecU5coIera.Dc 9 /auailic.hi-ui/^^/» ^/^i%«>.«— *y- -, Beesrittwuncrararwi z6^ anmno.q:ifotEefaty«.mpl.ficat£gEc^o^«ft^^^^ n C/l Ut o M OJ co o o o B rt- rt- H* O SJ Oi o W o o P3 >< 3 n> w p> rt- H* > O 00 O H' O C H" > X > "0 crq >-n 5 rt- C n> s p »-h po 00 D- • Q) fi) X o 1-1 H- p rt rt l-J »0 •-h O •• »0 CO ^ ^ c o w rt O »0 > c p C • tJ P H' rt o n> p »0 I— 3 (T) p h-. O fi) a s c crq p w H- P H- D r' O. H' fD O" X >-« • H- (T> W ^ ^ O P W rt- C p R H O 3 1-' H- > • Q. H' C •• P JD W 00 3 C ^ 4^ •• p CL 2 »-h D ft> > i-n < CL jo . 3 o <— I H - O M cu a> o ft) M •• fT> ►cj o o ft> rt H* S2P rt M • 3 H- a 3 C a M j:^ H- crq M fD O rt D H- «+ fl> 3 H' rt C C/> fD - 3 3 *^ O. H* 3 3 O p a- c p ^ D. rt fD CO X O rt 3 n> o 3 co a CL u u O fD fD td H'^ C X Oq 3 ?3 ^3 rt 3* W CL fi» O i-J rt- >-i a n> p H- H» Cfl o 3 3 H' cr c 3 PPjrt H» 3 cr • c • cn • »-hcrQ fn . . O 3* M H X H- )- - H« M C • p ft) fD rt CTQ fT> cn O a rt O • P a H- •O H- fT) 3 3 cro 3 C H' P crq 00 H- 3 r" fT> c H* ►o . t-l r" H' 03 C 3 fD cr5 p ' g-l • 3 r+ • 2 H- • JD O C P 0 0*0 • I • H* O O co C cr M H« crq H' O I > 9 3 rt> P M B. o l^ 00 o o - H' fcl "tf* icfaVicttb^iinocoadc Tcaicie pursauo dtatcsartcpodagrc^ppomonatavtpi^ ctttiliaartificwfuUonuviato:^^^^^^ ,pIU9iiucturi3nnjltiplicanfbiDolo.^^ ^S.nm fut maciie vacuc alge mcb: 6.pU9 nalccrfructibuoi j^.irtgb^ifafQ^m :Bribip:ccaucrcifc w ifeb^ib^labo^iofw S r^oanm^tninfup g macfo:titudomc/ g aoicto;t.Xcmacft ntrcgimcinfcrrw jitaevnaru. urarii. "^ica- vy* itiicftDccaufieoolo rturariKlhmaiu pg rfuci''DiccTC.£tin& 'cftpfcruarcfeabhw efubuarc.crabo/ ifutpatimariccrw nrub:ica.aiUiQKi lie.ificofirmanfvit lomfra. )bu0c6fiftitrc^mmi/ lincpcrfcrrcononna am» . cinoictafmvarictatc ituduiie.^xbuinfmodt lo-ccalidujinc.nattt ncmf€tranfrcrrcftfu€ . fuffumigii0»6neial9f %^' onabilucTWcocui^co ^ itadfngidiipflmoccU a^ciurct.ifimiUmooe tDictiintajp:amcrcm iocDolo:ibU0iunctura idcorclcgcibi.£tcu5U^ lievtpanieopirusnon tioCagcncralcsummu '^^ ^ naerpo^cinaetcapiinae: ^, f^o n9quie.i:arncefaUtae: itagncUnercapitaqdru/ ^ ceduntpcde^aiaUuyqVl^ 'atfuunnnle.fedq:wn»^ -«^' abftincrc.inDaturUcen - Deuitetcopiaouo:u5fov ^i-- ,tlacicafeu5;;qucDelay./l, emcfevripolTint,C:-pi^ lansuiUaeipirccetnpar/ fluminepctrofovtipntm TrucfDcuitcntbo^arioj- . ^ ,mila:piraipoma:^cpu<,l • infottmaturitatc.ab.e 'jVUa6reccte»'joiA>iiuviu««.. V"^jf <-fl-ruDtionie '^ »niitrtqutcuq5 T'™JA rSnSa.t q cokrJ Sf"' ,lM..q6...tcmsctac.<rwconc^ocu.^^^^^ r,nt,g:,a.c.u.-.ami;oo^^;S?;,ne.g;cinpuoeo^ - CXJ O X ro t— • o O o ^ K w C£> CO A P O L O G I A LIBRI DE REDITIBVS ECCLESIASTICIS, A Martino ab Azpilcucta Doi^, Nauarro, S/fper c. vltimo x v i. ^. i.fermone frimum Hijfano compojtti, & ab eodem poHea latinitate donati : aduerjii^ N, in nonnuUU ei contradicentem. Eodem Dodore Martino ab Azpilcueta authorc. AD PIFM V. PONT. OPT, MAX, Cui nunc acceflit ciufdem Apologiae Propugnaculum. L ZJ g T> ZJ "M lyS^^^J^} Apud Gulielmum RouiIliiim,fub fcutd Vcneto. C^f. D, L X X F, Cum jrmlegiis & liceptU Suferimm, G R E G O R ] V S PP. XIII. L\ \!ik,fe.\?>.,. 1/ f<^ pilcueta Dc^.NauarroCathedra J>rim£fur:cHonis facrorum Canomm inclit^ Vniuerfitatis Conymbri- cen. iampridem rude donato in Ro. Cur.noi'tris,fa' crdquenofrainforo conficnti^ Pccnitentiarid oh- fefuiis nfdenti. Nuper afce.rec. Pio PP. F. pr^de- ccffmftrOyemanaruntlitterxtefiorisfeqtientif.BilC' Etofilto Martino ab Azplcuetaydecretorum do6foiiy?iui V.DilcBefliyfalU' tem & ApeU.ben.&c.Dudum afce. rec.Paulo PP. Ill prjtdec.mfrOyemana- runt litter^ tenoris fulf cjucntis. DileSfofiiio Mariino de Azpilrueta Decre- torum Doflori , primartam cathedram luris Canonici in vniueftattfiud^ Conymhr.a6furegenti,Paul'U6 PP. III.DileHefiliftlutem & Apofi.hen.&c, Cum(ficutnobis exponifctHi)vt aliis iuxta tradttum tibi a Deo talenttimy prodiffepoffeSy nonnullas le^furas fitper voluminibus Decretiy & Decreta- Itum y nonfme maximis Uhorihi^ & njigiliis , ad Uudem diuini ncminis, cuiusope litterarix rei ,& Chrifhana Reip. confuluiffe & profecife credis, fcrihendo compofiteris , & compiUuerisy eafque deproximo, tuispropriis ex- tenfisy in lucem edere , & imprimifacere intendas. Pro parte tua nobisfuit ImmiliterfupplicatHm , njttihi , quodle^ura huiufnodi abfijue tuo confcnfit imprimi nonpofinty vttuarum "Jigilurum cffe£iuUteris , concedere debe- nignitate K^ptficlica dignaremur. lios volentes tefi>ecia!is gratixfauore profequiyhuiufinodi fifpplicationibus inclinatiytibi quod adfiptenniutn a die quo tu U^ura^s pr.tdi6ias imprimifeceris , computandum , mtlltis aUtispcr vmuafum crhem Chrislianum conHitutPts yklfura^ ipfts , fclearum ali- quampartem imprimere aut imprimi facere yvelimpreffas infua domc aut altbi hahere & tenere , nec iUas vendere ,fiu mutuo autex dono, vtlalias donarepofity authoritMe ^KfpoHclica ,tenore prafiritium, dejpecialigratia indulgemus. DiHri^ius inhibentesin virtutefncfa obedienttA:, &fub ex- communicationis poena , eo ipfofifuerit contrafitlum incurrenda , omntbu4 &fingulis cuiufcunqueftattiSfgradus, ordtnis , & conditicnis exfientibus, * 1 tJ* quduls etiam K^pofiolicd authoritate autfacultatefwgeMibuSjpervm uerjumorbem conBitutls ytte U^uras huiufmodi velearum aliquam par tem , ahfque tuo expreffo confenfu & licentia yfeptennio fradi^o duntaxat durante, impimerefeu imfrimifacerey aut venderefeu donare frafumant, '2{on ohftant, conUitutiomhui & ordinationibHS Apojiolicls, acquarumcun- que frouinciarum ,&locorumftatutis & confuetudinibm etiam iuramento, conjirmatione Afoflol. velquauis frmitate alia roboratisinecnonfriuilegiis, indultis & litteris Apoftolicis quibufuis Prouindis ,& iilarum ferfonis ac vniuerfitatibui & coUegiis , etiampernos,& Sedem <^poHolicamfub qui- bufcunque tenorihus &formis , ac cum quihufiis cUifulis & decretis ,etiam derogatoriarum derogatoriis , velalias quomodolihct conccfis , confjrmatis, & etiam iteratis vicibus innouatis. ^thm omnibu^ , etiamfi de illis, eo- rumque totis tenorihm yjpecialis , Jpecifca , exprcjfa , & indiuidua , ac de verho adverbum , non autemper claufrl/ts generales idimportantes , men- tiOyfcu quAuis alia exprefio habenda, autexquifitaforma ad hocferuanda foret : huiufmodi, acfide verbo adverbum infererenturypr^fntibu^spro ex- trefis, & de verbo adverbum infcrtis habentes, illis alias tnfuo roboreper- manfuris , hacvice duntaxat yjpecialiter & exprejfe derogamm : caterijque contrariis quibufcunque. Dat. Rom. apudSanii. Petr.fub annulo pifatoris. Dievitj.Ian. C^. D. XLIII. Pont.noJiriK^nno IX. L. deTorres. Et deinde Cumficutnobis nuperexponifeciBi : tu, qui (ficut ajjeris) rogaris a mul- tis , vtopera tua tamprius edita , quam nondum edita , quafuperiure Pon~ tificio y crfuperpertinentibus ad declarationem illm, habes compofita,typis €xcudifaceres,idquefacere proponas (vita comite,& Deo iuuante)impenfit tuis, & teprdfente, quo correSliera, au5iiora , & pientioraprodeant. T(obis humiliterjitpplicarifecilii , vtinpramifiis opponuneprotiidere de benigni- tatex^pofioUca dignaremur: lios te amplioris ^atia fauore,profequivo- lentesy huiufmodifuppUcationibus inclinati, K^pofiolica authoritate tenorc prafentium, decUramtds, intentionemnofiram ejp,vt di6ti PauU Pradecef foris Uttera, qua de leEiuris loquuntur, habeant ctiam locum in aUis Com- mentariis , Ubris & tra6tatibus , qua tu edidctisfuperhis quapertinent ad prafati luris Pontificij decUrationem , non obfiantihm omnibus fupradi- £iisy qua idem Paulmpradecejforin diUtsprainfertis Utteris voluitnon ob- fiare, Dat. Kom. apudSanci. Petr.fubannulo pijcatoris die xviij. CMaij. M.D. LX X I. Pontfic. voHri anno V I. P. Tarus. B. De Cafiro. Nos eude MartinuJpeciaUbus fauoribtis & gratiis profequi volenteSyfiatuimus, pradicioque LMartino concedimt/s MotufimiU, & ex certa nofirafcientia, Utterasfoe. re.PauU III. & Pij V.pradaefforum nofircrum prainfertas^ locum locum hahere y&feextendi in hlstjud de leBurls & alils loquuntur in {jmbufcunque Commentariis & tra^atihus qud idem Martinus ediderit fiper pr^dt^i iuris Pontificij declaratione dr interpretationey & prafertim fuper Manvali CoNFESSARioRVM4^f^ prim lingua Hi- Jpana, edito , nunc recognito, au6lo, Latinitateque donato , non ohsiantihus omnihus,qu£pr£di^i prdedecejfores voluerunt non ohHare : prafentfque no- Jlri Motmproprijfdamftgnaturamfufficerey & vhiquefdemfaccre in iu- dicio & extra,regtda contraria non ohHan.volumt^s & mandamtis.Et inju- perquia diffictle foret,pr£fentem noHrum Motum propritim adqu^cunque loca deferriyi>olumu4j& ^poBolica authoritate decernimus ipfitts tranfum- ptisyi'elexemplis,etiam in eifdem lihris J^ecturis yCommentariis , Manualiy dr aliis cperihus huiufmodi imprefU ,plenam & eandem prorftis fidem vhique in iudicio & extra adljtberiyqudiprafenti originali adhiberetttr. Placec V. Datum Romx , Apiid Sand. Petrum, Non. Nouemb. Anno I. l^ PRIViLEGIO DEL REY CATHOLICO. OR ciuantopor partedeuos cl Do^or Martin de Azpilcuctu, N.f= «rfrro, Citthcdrattco lubiltdo^vos juejichu rcltcion,cjue uos U;-iadesji= rloun Libro y'mituladoTx&0:.ido dcl.isRcntas Eccleliafticas, lobi-c cl Capitulo final. x v i. quxft. i. d qud era muy utily prouichofo : y ms fupplicaiies os dejfcmos liccntia y fycukid , para <jMe lo pudicff-des mprimir y uendcr , mand,indo quc por el ticmpo que nuc:: jlumerced y uoluntad fucjfe , otra psrfona algwia no lo pudicffc mprimr mucnder , o coa mo U nticslra merccd fujfc. Lo qud uiPuO por ios dd nuciiro Confcio, y como porfu manda* do fe hizieron l^ ditgetuids jqueiiPragmatica por ncs r.ucumcnte jh-ba fo':>rc la \m= prcj^iondeloi Libros,dijpone: fiicacordadoi^uedciiljnwsmandar dur cjh nuc{ir.i CeduU €n la dicha razon^y nos tuuimos lo por hicn Y por la prcfente uos damos Ufei.tiayjn^ ultad, para que por ticnpo dcfeys anvos prmerosfguientci , que corran y fc ciicnten dcs del dia deUjecha d:jh nueHra CcduU cn adeUnte , uos o la perfona qu; uucRro podcr ouiere , pos. duiilinpriMr yucnder el dicho Lihro, qucdefufojehaze mencion. Y mandmos quedu^ rantc cl dicho ticmpo , qualquicr Impreffor dcilos nucdros Ko'Ws y Semwrios que uos quiep.crcdesyfennaUredcSylmpYma eldicho Libro:yqueotrapcrfonaalguna noU pueda Imprimir niuender , fm uue{lra licentia.So penaqucct queloimprimicre 6 ucndiere^ aya perdidoypicrdatodosy quclcfquiirLibros ymcidis quc del ouiereyln^primiere, o uen^ dcre:con que primiero quefeuenda cl dicho Lib- o Je ayais de traer y prcfer:tnr cnte los dd nucBro Corfeio^iuntnmentecondOriginalque enelfc uioy queuarubncandoy jirm.u^ do al cabodcl dcVcdrodel MarmoinueB.ro Scriuano de camira,de los qucrefiden enel meftro Corfcio:para quc fe ueafi U dichu Imprefion cjh conformc ci. Original : y fc os tuffe el p^-ecioque po,' cadauolumm ouieredcs dc aucr. Ymandamosa hs del nuetb-o Confeio, Vrefidcntcs y Oydorcs de loi nueslras Audiencidr. Aic^des, Alguaziks de la nucftra Cafay Corte y ChanciUieriai : y a todos los Comgidorcs, P-^iiientes, Gouernadores^Akalies mi^ yorts y ordin^rios : y otros iMtl^ej y lujiicia^ quJes quicr de todas l^ Ciudadcs , ViUoi, ylugc.YcsdelosnuejhosKe:}nos yScnnorios^ajV.a los quc agoru fon, comoalosque feran deaqui a deUnte: Q_VE uosguardeny cum plancjlix nucjlra CcduUy mcricd.quc a^i uos hazemos : y ccntrad tei.or yformu deUa uos no uayan ni paffen , mconficntjn yr ni paffar : So pcna dcUnueRra merccd y de dicz. mill rnaraucdis para U nucjlre Camcra* l:cchaendbofqucde ScgowrV, 4 X X 1 1 1. dUidd mcs de Septicikbrejde MiU y qui/nienK tos y fifentA y feys annos. Yo d Key. Vcrmctndado de fu Magejiad. fcdrc de Uqyo, PRIVIL R I V I L E G E D V TR E S C HRE S T tE N KOY . DEFRANCE. H A R L E s par la grace dc Dieu , Roy dc Frace,Au Preuoft de Paris, Bailly dc Rouen, Scnerchauxde Lyon,Tholoze, Bourdcaux^ Poidou , ou leurs Lieutcnans , &: aucrcs nos BaiUiz^Senefchaux, Preuofts, luges, ou leur^ Lieutenans , &c autres nos lufticiers &: offi- cicrs quil appartiendra , Saluc Sc diledion. Receueauonsrhumble Supplicacion anous faitfte de la part de noftrc trefchcr &: trcfamc bon frcrc le Roy Catholique dcsEfpaignes,cn faueurde noftrecher &:bon amy le Dodeur Martin dc Azpilcueta Nauarro , Commr.ndeur dc Tordre de Ronchefuaux : contenant que ledid Dodeur a faid imprimer Sc medrc en lumiere vn Liure mtitulc Le U\Unualde Confejforesy pemtent€s,^vn autre aufli intitule Traf^ado de aUbanza y murmuration ,fibre elCafitulo, Inter verba. x i. cfuxjl. 1 1 1. &: vn au- tre aufti intitule Tractado de las rentas Eccleftasricas , Jcbre el cap. Jinal. XVI. qu£jl. I. en langtie CaHellana: ^ autres en langue Latine fur le Decrct , &: quelques Commentaires Sobre el titulo de Refiriptis, de ReHitutione Jpoliatorum, y de Pr^bendis.en las Decretales. Et doubre que aucuns de nos fuiedz , ou de la nation Efpaignolle , vouliif- fent faire IrnprimerlefdidsLiurcs ennoftre Royaume : &auiri que lcs Imprimeurs d'iccluy noftrcdid Royaume , ou aucrcs, voulliffent parmahgne &:mauuaife intention femcren fefdicts CEuures quelque mauuaife &: reprouuce dodrine,s'il ne luy cftoic par nous fur ce pourueu. N o v s a ces caufes inclinans,&: vou- lans cn ceftendroidgratifier a Iarequefte,ainfi que didcft, a nous faidc par ledid Docleur^auons inhibe &: defcndu, inhibons & defendons par ces prefentes , atousLibraires &: Imprimcurs dcnoftrcdidRoyaume,6^autres nos fubiedz, foitdela nation de Franccou d^Efpaigne, refidens cn ceftiiy nodrc.Rovaiimc: Que les deiTufdidz Liurcs cy defTus intitulez &: dcclairez, ils n'ayent durant lctcmpsdcdix ansprochainement venans, en- fuiuans,&:conrecutifzaImprimcr, nefaire Imprimcr, medre ne expofcr en vcnte , fans le fccu,congc , &: confentement dudid Docteur, furpeine dc confifcarion dcs Liurcsqui s'cn trouue- ront imprimez,contre nofdidesprcfentes dcfenrcs,&: damcnde arbitraire. Si vous mandons , commandons, &: exprelTcmcnt enioignons, &:a vn chacundc vous, fi commealuy apparticn- dra , que ccllcs nos prefentes inhibitions &: defcnfes vous faidcs lire,pubHcr,&:enregifl:rer. En procedanta Tcncontrc destranf- grcffeurs &: contrcuenans a icelles , fi aucuns s'en trouuent , par les peincs y contcnucs, &: autrement, fclonrcxigcnce dcs cas. Car teleftnoftreplaiiir. Nonobftantquclconqucs lettrcs,man- demens , ou defcnfcs a cc contraircs. Et pource que dc ccs prc- fentes lonpourra auoirafaire en pluficurs &: diuersHeux:Nous voulons que au Vidimus dicclles, dcuement collationne,foy foic adiouftce , comme au prefent Original. Donne a Saind Maur dcs foftez le vingtfeptieme iour de luin , Tan de grace Mil cinq cens foixante fix : & de noftre Regne , le iixieme. Par le Roy , la Royne fa mcre prcfente, De L'aubcfpine. PIENTISSIMO T I £ ^ T I S S I M O pio V. p6ntifici O P T- M A X- D N- S- MARTINVS AB A Z P I L C V E- ''' ta DocStor Nauarrus in ifta eius mira pictate pcrfeuerentiam, 1 V M^ Beatipme Pater, ah extremU Hijpaniarum fm^ bpu y nempe y Vlippone , ad profeqHendam lUufirifimi ea- rum T^rimatis (^rchiprAjulii Toletani caufi defenjionem', iujfu Regio fiifceptam JyiVrA bem appulijfem y aufiis fui de- dicare S. V, auendam meum de reditibm ecclefiafticis libeUum : primitm cjuidem firrmne patrio f qt4o ^tilior ejfet orbiy cui ficrihebatur)compofiitum, ipfiique Regiom- . nium ficularium cJ^onarcharum catholicifiimo ^ po^. tentifiimo dicatum. Deindefcumfui leHione plerifique eruditis ^piis 'viris ,fi rem totius orhis Chriftiani clero futilemforeperfiafiffetJlatinita:te donatum, H^n^quod non agnoficerem authoris t^ o^erishufnilifatem^ "ohficuri^ tntem,^ indignitntem,^ SanBihzHs V.JiiUimitutem, jhlendorem y fD gloriam : non tantum eam ^ qua iWmcin terris Monarchia omneseam ajfequentes illuflrat ^Jed etiam illam , qua eandem 'vicijim ifla V. ^eatitudtnis noua "vita^nouimbres^ nouipma ^ admiranda.eiHS ad- minirtratio, tam diu,(^ tot Atnttbns inaudita ^ defide- ratn, hntcque noftofzculo turhulento adeo necejfaria^ or- nant, Acfroinde non 'viderem longe humilit4S ^ infe- riuseffe^ quam quodf/ipremo Reip. QhriFHanA Principi dedicandum effet, Sedpartim^ quodmn ^idebatur alie- num, ^Jt quodHiffano fcrriptumfermone , Hifj^anorum Regi 3 eidemque reditihus ecclefiaRicis quam maxime fecundum S, V, aff.uenti ^dicatumfuerat : latino dona-- tumftimmo latinorumRegiyeidemquefupremo omnium ecclefiafticorum redituum adminifhratori , dicaretur. T^artim, quodVrhem ingreffm ^deflderaham de exigua fenu mea litteraria S. Veftrs nonnihil offerre ^^ non erat id temporis aliud de ^tiorihm aliquot ^ qu^ oh ino-^ piamotijfuh lituris hahto , ah eis exertum^ ^ manu ex-- trema dolatum. Partim ^vero y quod non effem infcinSy multa in eo contineri^ qu^ cum V. SanSlitatis ardentt ad inueniendum in omnihtis njeritatem amore^^ emunBif- fimo ad iudicandum de inuentis iudicio ^ (^ animo hene^ ficiarivimfflendorem Ecclefjtfua reftituendi cupientifi" mo y conuenimt. 0>^Qeque duhitarem j, henefciariis qui ea omnia accurate per^enderent ^ complacitura. Ltcet enimperea ^i^ aliquottortmfk dilfonendide redttthtis (iiis ohflruantur^ aperiunturtamen atia mutt^ dire^x id ^i 4.. facien faciendi , mllihi mm late , nec in mntum eorumfaaorem prohatA y ac explicata. Cum autem , Beatifime Tater, pofiea quidam vir ,genere Mtteris , (^ munere clarni^ mihiaue iaminde a triginta annis ,i^ amplitis amicm (cuiiis nomen ohferuanti& caufa taceo ) obtulerit eidem SanStitnti V» aliumltbrum eodem titulo infi^itum cui ^oBores duoy excellente fane do^rina praditi , quiante trigintu annos meiferuentipmi auditores ejfe cceperunt, mult^fque annis pofleafuerunt ^ profua profunda erudi- tione , ^ e^egia inmebeneuolentia generojaquegrati- tudineterfm quam egoref^ondiffent ^nifi eos ipfe ah ea re iuftis ex caufis reuocafjem : meque ipfrm multa qua taceo , ab hoc aliquot diehus retraxerunty retraxijfentque perpetuo ^nifl me in id compuliffent amor quarundam 'veritatum , quas farta^ teBas perfiare plurimum e Re- publ.Chrift.eJJe arbitrorj^ ohligatio conjeruandd exiHi- mationis ^ quam de aliquantulis donis apud me inproxi- morum njtilitatem aDeo depofitis^nonnuUihabent^quam ni hocfacerem , labefa£tatum iriiudicahant : ex quo no- fhris ^qualibpts qualihm yfcriptis i^ refionfis decrefceret authoritas, §luiZprofe£to res me mouit y 'vthanc jipolo- giam y quizprafatum libellum defenderet ^fcriberem y © San£titati V, ^eluti quandam illipts appendicem^ confe- crarem, Sperans certofore ^ *vt quA iUe ad obfcurandam (^ impu^andam ^eritatem y non fme rei ecclefanicA damnoffcripfityper occafonem, eam longefilendidioremy (^ munitiorem reddant , iuxta iUud Innocentij * prdde- cejjoris Beatitudinis Vefira San^tifimi, Veritasfpins * c. Graue. }jq.9. ** excogituu yina^ rejplendet Quare humiUimm etiam atque etiamfupplico eidem S, %JeJira ^^t quaa?iimije» renitatCy acfrontis hilaritate illura fufcepit ^^fuaque bene- diBione dignatmfuit ^ ead.em quoque hancfufcipere : ^ €0 amptiore henedtBtone frofequi ^ quo eafdem 'veritates longe altitis fundatm y^ complures Atas fapientiA ca- nonicA cognitioni apprime necejfarias continet ^non dedi- gnetur. Chriftum autem ^R^demptorem nofrum Opt, <i^ax.quam ohnixifime rogo^njt tefuuni ^nicum^ t^ Summum Vtcarium ^fcuio nojiro adeo njtilem ^ necejfarium^quamdiutif ftme feruet incdumemy (^rnen. .4 S*%'0^ •- # Ad pium Ledtorcm. A V S A S ob quas,Chriftia- ne Jedor , hanc Apologiam copofuGrim , exepiftolaeius nuncupatoria facilecolhgas. Caufa vero , ob quam in ea componenda non feruaui or- dinem , quo meum libellum N. aduerfariusimpugnauir,eft,qu6d mea fenten- tia 5 faluafanicre, ipfefine congrua methodo 6C ordineillumimpugnauit. Ideoqueconfultius du- xi,eius ferie omifla,fequi eam quam in libello meo feruaui. Qupdtamen citrar^dium , 8£ magnam confufionem ncqueo facerc , nifi vel fummatim admoneam ea,qua2 in ipfo fcripferam. Quare^ita illa repetam (admonendo omnia^^qux pia:fatus N. opponit 5 S^qua^ipferefpondeo ) vt qui hanc Apologiam habuerit , dilucide,8c fine vlla confu- fione ibi diita , & hic addita intelligat , vna cum omnibus , quns libellus aduerfarius ad vtriufquc argumentum pertinentiacontinet. Quam breui- terautem SCmodeftepoteroilli refpondebo , de- fendendo mea vera , eiufque falfa confutando.; Salua , qua in eum fum , femperquc curabo efle, obferuantia &C pace , faluaque in primis Summi Pontificis , ac deinde cuiufque alterius redius fen- ticntis cenfura,in gloriam D. N. lefu Chrifti, cu- iusde patrimonio infauorempauperum difputa- mus,Optantes ei perplacere. Qui vtinam Giorio- fiflima illa eius matre Virgine mediatrice , digne- tur nos fua luce illuftrare: fimul omnibus annuere, vteius gratiafemperei grati viuamus , SCmoria- mur,eiufdcm gloria potituri asternum, Amen. A nimia vero &C inutili allegatione tcxcuum, gloffarum^didorumque authorum agglomeratio- ne abftinebo. Tum, quia id remoratur 8c faftidit ledorem, eruditioribufquenaufeamparit. Tum, ne liber vltra modum Apologi^ excrefcat: &C dum vrceus inftituitur, rotacurrente, amphora exear. Tum , qubd lurifconfulti recentiores hocnominc maleapuderuditiflimosgrauiffimofq-, viros, pras- fertim Romanos,audimus. Tum, quod longe fa- tius duco,femperque duxi,paucis, eifdemque fir- mis illuftribus &C antiquis , remotis infirmis , vul- garibus,8C obfcuris fundare aflerendajquam mul- tis magnaex parteparumfirmis&lalicnis , velad gloriam potius quam perfuafione conflacis. Tum, quod olim dcdecori erat in confeflii Scnatuum (quos GalliParlamenta vocant) tacito textu , fi fuppeteret, citare gloflam^SC dodorem , tacita glofla-, 8C recentiores ac obfcuriores^ dumfuppe- terent terent antiquiores &C illuftriores. Tum denique, quod aliquando nocet allegare infirma , & obfcu- ros auchores ad ccnfirmandum id , quod probaue- ristextu exprefro^velcfficacuer indufto^aut ra- tione iriefragabiUidum videripotesleftori, non facisconfidereillis pra^mifsis: confidcranti, te ad infirma confugere.Quamobrem enitar quoad eius ficri potcrit ( praster morem eorum, qui numero magis qu^m fententiarum pondcri deferunt) con- firmare qujcdixero, textibus, glofsis, clafsicisSi receptioribiis (quorum copia fere vbiqueefl, &C authoritasilluftrior)authoribus , ad recentiorum accumulationes, cum argumenta vtriufque par- tis asque velquafi Vrgcntiavidebuntur,&C alias cum res poftulauerit,dcbita cum obferuantia recurrendorpr^- fertim cumab eispri- mum 8c fpeciatim resipfarede tangi- tur. Qy4 ^ 0 L O G 1 A L I B R I D E R E D I T I B V S BENEFICIORVM ECCLESI ATICO- rumMartini ab Azpilcucta dodloris Nauarri: §luo docetur qmhus njfihuifmt impendendi^^ quilHS perjbnts dandi i aut relinquendi jfuper Cap. Qiiicquid. j(J. q.u N primis moneo ^ me in prarfaco. iibro pro fundamento tra- dlandorum,defumpfifIe verbaprincipij cap. vltimi K^.q.i.cum tribus annotationibus eiadditis , ik tribus quajftionibus pro- poiiti$,in hanc quasfequitur formam. Verba cap.fin. i^.qu^fl. i. Qupniam quicquid habent clcrici , pauperum eft , Sc domusillorum omnibus debent eflc communesrfufce- ptioni peregrinorum , & hofpitum inuigilare dcbent; maximc curandum eft illis , vt dc decimis , & oblationi- bus, coenobiis, & Xenodochiis, qualem voIucrint,& po~ tuerint, fuftentationem impendant. S F M M A R I F M, t^uthor huius cap.anfiierit Hieronymus, num.i. BonA dertcorumy bonafintpauferum. num.t, Ltberalitas Ch r i s x i a N A. erga pauperes^, maxima. totius mundi nattonum.nHm.-^, ' .^fiinc -"/.'". .'^*''"' Corona ckricorum & monachorum quidfgnifcat, num. 4 . A. APOLOGIA HBRI DE R 1 M O annoto,qii6d licctprincipium huius capituIi,inquo(! comminifcimurjGratianus tribuat Hieronymoad Damafum,iii nulia tamen epiftolaru illius ad Damafum fcriptum inuenitur ,nec. incaquam fcripritadNcpotianum,licccaiiquibusid vifum fuerit eo, ( V c nobis videtur)qu6d pagina pcnultima haic dicar.Ecck fiam fraudare fa- cnlcgium cft, acccpifle quod pauperibus erogandum lic , & cfurientibus pluri- mis vel caucum eifc vcllc,vel cimidum,aut,quod apcrtiilimi fceleris eftjahquid inde fnbcrahere,omnium pra-donum crudclitacem fupcrac.Sed illa & concenca in hoc cap. non funt cadem. Ac bona ecclcfiallica cflc paupecum habec glolTa Hieronymifupcr illudEfa.5. Rapina pauperum in domo veftra,Sccundum Thom.i. fcc.q.iSc.art.y. arg.z. qui tamen non ponit ea verba , licct corum fen- tentia inde colligatur. Idcm etiam Tho. in eod.art.arg.j. ait Bcacum Hicrony- mumadDamafumPapam fic fcripfifTc. Clcricosillosconuenic ftipcndiiscc- cleliifuftcntari ,quibusparcncum, &:propinqnorumbonanon fuffragantur: qui aurcni bonis parencum Sc opibus propriis luftencari poftunc , ii quod pau- pcrumeftarripiunt,facrilegium committunt.&incurrunt. Accameninnulla cpiftoIarumHieronymiadDamafum,ca verbainucniuncur. Quamuis in'§. fin.huius cap.& jn c.Clcricos, i.qu.i.inucniantur tributa Hieronymo a Gracia- no. Innocencius eciam Papa r i r.decidic vn am quacftionem in cap.Cum apofto- lica, dc his qux fiunc a prarlac.finc confenf.cap.aiens Kieronymum fcribcread Damafum in ha?c verba, Si aliquando fuerunc a laicis male dctenta, quaj diuini iuriscfle nofcuncur,&in vfus tranfierunt monachorum,epifcopo locipra:- benceconfenfum,conftabuntcisperpctuafirmitatefubnix3. Quactamcnver- ba innuUa epiftolarum Hieronymi adDamafum inucnies,Iicct ea pofuerit Gracianusin d.cap. §.i. QjjareoportctdicereInnocentium,&Thoraamcum aliamagna turbadodorum, auchoricaccGratiani, non vifo archetypo 8c ori- ginalicpiftola,fuifrcquoadpra:didatria dudios: velcertcdecfte in epiftolis Hieronymi,qua;nuncextant, aliquammaximiponderisepiftolam. Vtcumque ramen rcs habeat , fatis cft nobis ad comminifcendum in hoc capiculum, quod mulcis farculis iam inde'a Gratiano ab omnibus canonum pcritis fit pro auchcn tico habitum,iuxca ea qua: fcripfit poft aUos Cardinal. Alexand.in rubr.5«: ut.r, huius celcberrimi libri. ^ II. Annoto,hic probari, bona clericorum efle bona pauperum, concordat idem Hicronymus fupra , relatus , & citatus a Thoma vbi fupra fupcr Efaiam cap.3. & Auguftinus in cap. Quod autem.z^. qu.7. ibi. Non funt illa noftra , fcd pauperum , quorum procurationem quodam raodo gerimus , & Ambrofius in cap.Conucnior.ead.cauf.q.S.ibi. Quamquamomnia,quxin eafunc, finc pau- perum. Idem Auguft.in cap.fin.ri.q.r.5c Clemcns ance cum lib.i.cap.c). Sc jp.de conftic. apoft. Sc alia racionc dicuntur clericorum , & alia pauperum , &c alia Dei & D. N. lefu Chrifti, vt dicetur infra cad. quift. Monic.z^. III. Annoto,qu6d ad dcclarandum hoc capitulura cum notabili proximo, &nonnuIla loca noftri Manualis confeflfariorum , & pcenitentium , 8c ad fa- 3 tisfaciendum multis aliis , extra concenta in illo quarfitis : In gloriam item mi- fericordis, libcralicatifque Chriftians , omnes alias mundi nationes crga diuinmTicuItum,& paupercsexcellentis;Simul & adaugendum amoremdi- uinuim REDITIBVS, QJ/j^ST. L uinum, dcfideriumque cceleftium & acternorum, diminuendumque proprium, terrcnorumqueatque trinfitoriorum in animis noftris , qui ad fignificandum nos id procurare,coronas capitibus alij aliis maiores geftamus. c. Duo funt gc- nera.ii.qu.i. & glo. folemn. clem.i. de vit. & honeft. clerico. verb.Tonfuram, profundius quam vnquam tracftabimus hoc elogium clarifllmi fan(^iflimique dodtoris Hieronymi per tresquxftionesrquas frequenter, tum incathedra, uimextraillam ,in variisvariorum regnorum academiis,primum Tholofx, & Cathurci in Galliis , Deinde Salmanticac , & Conymbricx in Hifpaniis , 8c aliisetiam locis dccidimus quadraginta quinq-, annis , a quibus intcrpretati fu- muscanones facrofancfta; ccclelias Romanar. Cuius cenfurz quicquid dicetur fubiicimus, vt iam prius in epifliola ad ledorem fubmi/imus. Supplicates item, vtibidem fatis fupplicauimus , gloriolifllmx Virgini matri, vt nobis impctret luccm & gratiam a filio fuo theoanthropo D. N.Iefu Chrifto, rerumque eccle- fiafticarum vero domino,qu6 intelligamus,& faciamus de iIIis,quod eius diui- na, «Schumana voluntas requirit,& per fuam fandram ecclcflam ordinauit: perque praErf atum Hieronymum dodorem fandifliraum , cui nos commendat- raus,in noc capitulo fignificauir. ^F AS S T 1 O L An mortaliter pcccent beneficiarij eccle- fiaftici fuperflue aut profanc rcditus fuo- rum bencficiorum impcndentes? SJT AS S TI O IL Annon tantum peccent, Sedetiam adrc- ftituendum eos ftnt obligati? SiVASSTIO IIL Anpoffint dcillisteftari? AP OLOGI A t IBRI DE SVMUARIVM. Verhurh , redim ,fmhendum cumfimpUci d. mm. i. U Ecundo moneo , quod pnfatus N. tum tacite tum exprefsc ^' ( veluti prseludcns) multa, vt aliquibus videtur , tacuit, aut di- xit,rhetorice,incautc,autfalsc,induabus primis fui libripar- dbus-,antequam ad principalem di(putationem(quamintcr- ciaparte aggreditur)peruenirct. Primo quidem,quatenus ta- cite videtur impugnare ortographiam, qua vtor in titulo mei Iibri,& per totum illum, fcribendo vcrbum, reditus, per hmplex d. Quoniam ipfe in tirulo fui hbri, 3c per totum illum fcribit cum duplici. A quo abftinuilTe confultius fuiflct. Tum , quia ipfemet fub finem.z. partis admonct orthogra- phiam verbi,reditus,doceri ab AndreaTiraquel.in trad.de rctradl.confangui- nitatis,an fit fcribendum duphci,an fimplici.d.ex Ouidio, & Martiali:& palam eft, Tiraquellum in loco ab eo citato probare,fcribendum clTe cum fimphci.d, Tum quia non deefl: cui dederit occafionem putandi, quod id fecerit, vt hbello meo etiam in tituli orthographia contradiceret. Qua enim alia de caufa id fe- cifTe, aiunt, nifi forte quod donec ad eum vfque locum calcographus pcrueni t- fet,putauit illud a verbo , reddo, deriuari, ideoque fcribendum cfle per duplex. dd. vt multi male fcribunt , & me fcribentem hmplici peius reprehenderunr. Et cum poftea incidiflet in TiraqucIIum dbcehtem contrarium , maluit vt cal- cographi perfeuerarent in errorc, quam fateri fe per ignorantiam, vel incogi- tantiam erraflerprajmonito in rtiedio libri ledore, fe veram illius didtionis or- thographiam nonignorare. Tum quiamaiusopercBpretium-feciflct,fladmo- nuifletiedborem verbum, reditus, non a reddo , fed a redeo deriuari , ideoque primam fyilabam breuiare, vtinilIoOuid.de Ponto, At reditusiamquifquc fuos amat- &c. in illo eiufdcm libr.i.de arr. amandi, Turpe thori reditu cenfus augerc paternos. Reditumque ideo dici a redeo , quod quotannis e fundo, vel pr^Edio, ad eius domum redeat. / .... '. , i ( ' . SVMMARIVM. ■ . ■' r. f^ltermtiuamproferens , cuius altera pars ef vera , non eHcar^endus mm.i. ::^ , Blogium verum quod prohatur alicuim diSfls , trihui foteji etiamfi non concipiaturabeoeifdemv£rhis.num.z. • Fide digni viri di^o credens,no}ifaccat. num. J. " III. Moneo, qubd prsEfatusN.rhetoncS qifidem, fed hoti rede videtur me pungerecircaprimam annotationem primi moniti,quatenusait, nullatcnus efle credendum, Sandtum Thomam, & tantam aliorum dodtorum turbam au- thorirate Gratiani dudos , credidifle praefatum capimlum vltimum. 16". qu. i. contincre verba Hieronymi ad Damafum, fi res ita non habqret. Quod ait me fign I R E D I T I B V S, Q_V JEST. I. fignificare. Tum quia ego id non aflero fimpliciter/ed altcrnatiue, eos autho- ritateGratianiarchetypo epiftolx Hieronymi ad Damafiimnon vifodudos fuiiTejVel aliquam epiflolam non parui momenti Hicronymi ad Damafijm de- fideran in libris epifiolarum Hieronymi quos nunc iiabemus. Quorum pofte- riusipfi; quoque concedit. Et alternatiuam proferenti fijfficit,vr eius alrera parsfitvera.c.In altematiuisdereg.iur.lib.6'.& l.Plerumque.ff.dc iur.dor.Tum quia verifimilis eft etiam pars prior pr.Tfatx alternariuar. Quoniam frequen- tifllimum eft Gratiano fan(5torum di6ta decerpenti,fcnfum eorum ootius quam verba defumere. Frcquenter cnim vnum capitulum componit , ex multi^ locis eiufdcm authoris additis,detra(5tis,vel mutatis aliquot vcrbis,vtetiam diximus in c. Cum minifter.i^.qu.^.quod tribuitur Auguftino fuper exod. apud quem ta- men neque fenfus cius inuenitur in eodem loco fcriptus , neque in diuerfis eif- dem omninoverbis. Tumquia nequeThoma;,neque aliis dodoribus vitio vertidcbet,adfcribere Hieronymo ahquod elogium in fe vcrum,quod per eiusfcripta probatur,&:aranto authore,quantus efiGratianus, eitribuitur, cum fine vllo mendacio pofllt appellari eius,faltera putatiue, eo quod iuflc pu- tatur efie illius, & eius diftis confonans. Tum quia pafTim,fine vllo vitio mul- ta elogia tribuimus Platoni , Ariftoteli , Innocentio & Azoni, &: aliis authori- bus humanis, imo ik diuinis,etiam euangehftis, per alia verba, vel eadem, ali- tcrconiun<fta,idemtamen fignificantia,vtpalamefl. Tumquia nonpeccar, qui iufto viri fide digni tefiimonio,putat aliquid effc,vcl ahter fc habere,quam fir, vel fe habeat ; iuxra glolT celcberrimam. 1. Titio fundus.ff. dc condit.&: de- monftrat. &c ea quse fuper illacongerit Feli.in cap.Cum contingat, de refcripr. inprincip. SVM MA RIFM. N. AnerhetoricdcaftamtheneuolentUmfdfxfuggerendo. num.i. Confuetudo teliandiadlihitum de reditibHseccleJiafHcis,nullihieH,fal- tem valida. num. 2. 1 1 1 1. Moneta,qubd prjefatus. N.rhetorice quidem , fed parum candide in epiftola nuncupatoria, in qua fummam rci de qua agitur proponit , ilico Icdto- ris animum fibi benignum, mihi vero auerfum reddit , nffirmando opinioncm meam, quscommunisefl, quamquepIcriqueomnesprobanr,efrequidcm fa- luberrimam,fedabomnivfu,&confuetudinefeiun(ftam,cuiuscontrarium nos in pra:fato libeIIo.qua:fi.i.num.76'.& qu2EfI:.2.num.2^.& qu<Tft.3.nu.i4. monftra- uimus j probando id quod etiam infra ead. quxft.monir.p. & qua-fl.^: monir.r. probabimus efficaciter,nullam talemconfuetudinemefre , neque fi dfet , poffe valcrc. Qnia quac talis foret , efTct contraria legi naturali, & diuina? , & confe- qu^^nter inualida. cap.Mala,ca.Fruflra. 8. diftin.ca.fin.de confuer. rakm au- tem confuctudinem cfTe contra legem naturalcm in didlo prarfato libello pro- bauiiiTus , & in hoc poflea monflrabimusinfra eadem quxfl.monit. 21.& 55^. APOLOGIA LIBRI DE SVMMA RIVM. K^uthor SAlmanticenfem cathedram canonum^rimarUm regehat, cutn nondum.N. eos audire cApjfet.n. i. Author ffitat nonfmjfe animum. N. minuendi nomen eius. num. i. Laus in dehitumfnemyreUtafanlie cjudripoteft numero %. Puteum c^uis iufCe aprit infuo,cum aliena iaitura mn intenta. num.^, V. Moneo,quoc! non defunt qui furpicentur,eundcm. N.retlioricc quidcm fed parum candide pcrfuiJibri editionem voluifle nomen luum, cum meiia- <flura au2crc pugnando, & ripofTct vincendo me Romi, quac totius orbis Chriftiani caput cft,fummo Chrifti vicario agonothcta-,me, inquam, nunc cir- citcr o6J:cenarium, qui quando inSalmanticcnfi, cum primis omnium totius Europa: acadcmiarum cathoiica,frequenti & cclcbri , primge fundionis cano- numfacrorumcathcdram,competitoribnsmngnoccrtamine fupcratis, qujcfi- tam,mapnacum lauderegcbam: nondumiplcpuer facrameorum & legum facultatem difccre coepifTet ■, quique nunquam poftea gratia Deo , ftudia litte- rarum remifi. Quod co argumento coniiciunt,qu6d nullam aliam vidcnt cai>- fam cur fuum librum , eodem titulo quo mcus infcriptus erat , infcriptum , ei- dt-mque,cui meusdedicatusfucrat,dcdicarir.Idquc ineademVrbc mepra;fen- te quemiurepurabatcitoabfuturum,&ideome abfenteidpotuifte facere.His tamcn ipfe parum alTentior. Tuni,qu6dlicetputcmfuamlaudem infinem ali-- ouem relatam voluifle per hoc augere,quod ei licuit,vt etiam cgo in commen- tario de finibus humanorum aduum in.c.Cum minifter.a^.quxft.^.nuper poftea quam ille fuum librum cdidit, compofui,late trado, licctforfitan per accidens, &pcr quandam confequentiam id contingerct,quodnonattcnditur.I.Siquis neccaufam cumlateibia Neotcricis citatis.flF.de reb.cred.NuIlatenus tamen arbitrorideuminiadurammcinominisvoluiffe ,quodnon licuit arg.LFIu- minum,§.fin.& I.ProcuIus.fF.dedamnoinfe6k. quatenus habent eum,qui pu- teum in fuo fundo fodit, licet per confequentiam abfcindat venas, pcr quas in puteumvicini aquaderiuabatur,qua:ob id fluercin illumdefinit, male qui- dcm facercjfi malo animo,vt noceat vicino,foditjnontamenfi folo bono, vt fibiprofit. SVMMARIVM, t^uthoritatem externis honu augeri. num.\. K^uthori confultum,nenudus externis jcum ornato eifdem in arenam defcendat:& quihtnfe ornarepjfet. num.%. Bcnaexternavix eJfenoHra.num.^. K^nthorem audiuittotum vnum annum camnesBmanuel AcoBa infi- ^is doStor , quem infgniter laudat aduerfarim , cum GjmnaHa mA- gnofalario iui ciuileinterfretaretur. num.4. \^uthorfroteHaturobferuaturumfefemfermerito aduerfarium. nu.%. VI. Mo REDITIBVS, (Xy AL ST, 1. V I. MoneOjquodnondefunc jqmfufpicacifucrint eundemN. rcthoricc quidem, fed parum amice ob prredidtam caufam de induftria, vc facilius rac triumpharetjdefcendifreinarcnamomnibus fuis tituUs armatum, iicet etiam fincillisfpe<3:atoribus efler noriflimusmic vero eifdemparumnotumferenu- dum eis propofuifTe.Quoniam tam cxfacrishctcris,quam cthnicis probc no- ilir,pUidmum ad perfiiadendum valerc nobiIitatcm,dignitatem, Sc opcs dicen- tiSjiuxta illud Ecclefiaft. 13. Diues ioquucus efi:,& omnes tacuerunt : ik verbum illiusvfqueadnubes perducent.Pauper Ioquucuscn:,&: dicunt,quiscfl:hic? dc(i offendcrit,fubuertcnt illum. Quo itemtenditillud fatyrici. Plurimafunr , qux nonaudenthominespertufadicerelcna. Quarcaiuntmc inconfultc adiurum, 6c cx loco iniquo rcpugnaturum , fime defcnfurus, ab illo Pauli cxemplo, i.Corinth. cap. ir. mca cognomenta,gentis, &munerum,vt illc, non admo- nuero; cum in tota Celtiberia , Cafl:eIIa, Sc Luflrania, palam fit ornari me poflc ex illufl:rifllm2e Ronciuallis ordinismiHtia, qua: nunquam vlli de fanguinc infedto prognato patuitrex primarix itcm fun(Slionis,quas rexi Salmanticar, Sc Conymbric2E cathedrisrex comitatus etiam dignitatc, qui mihi ampliflimo cum falario ad me vfque inaudito , iam pridem rude donato , feu iubilato contigit, iuxtaRegiarMaieftatis priuilcgia. Nccnoncx vtriufque parcntis famdia pro- gnata ex duobus palatiorum Ccltiberia: fiuc Nauarra; , qux folaricgavocanr, videlicct Azpilcueta,& laurcguizar fiue Baztanrqux licet diuitiis parum fplcn- dcant, longctamenanteCaroIum Magnumin Nauarrorum Rcgni exordio infaItuPyrena:imontis,quapartc Vafcones Celtasdiuidita Ccltiberis eredta. in hunc dicm, (gratix Deo ) nulla vlliusdamnata: fedx fanguine contaminata, catholica pcrfeuerant.Quorum alterum alteri hocfolo nominc prarftat, quod alterumeft: vnumexduodccim, quarpr^didlo Rcgno nafcenti rcgcndo tuere dcftinata.Alij antcmdeipfius animicandorcaliud fenfcruntjquibusipfcluben- tcr alTcntior. Tum quod licct me cognomentiscxtcrnis(qux ex philofophia etiam ethnica ambodidicimus vix efle noftra) nudarit, mihiqucprxtulcric ali- quos, qui me prxceptore, Iicetindigno,infuisfcriptis gloriantur , & in his vnum, fcilicet Emanuelem Acofta virum planc dodlifljmum , qui mc totum an- num trigcfimum nonum fupra millefimum quingcntefimum, poftca quam pri- mus omnium Salmantic.T, centuriam paradoxorum iuris Carfarei dcfenderar, Sc poftquam dodor ciufdcm iuris fuit efFc^Slus, cathedramque cum grandi fala- rio obtinuitConymbricK audiuitj quotidic in circulis mecum perdodtc ac per- placidcdifputando. Quamuis enim,inquam, racisme nudet externis, poftpo- natque mcis difcipuhs: vcftit mctamen intcrnis longe profedto potioribus, quammcanuditasmeretunobquodgratias plurimas ei ago, fcruaturus illam, qua:antc triginta annos inter nos Salmanticarinitafuit, amicitiam:eumquc pro eius cgregia pietate,& eruditione, pro clariflimo fui gencris cognomento, ' & muncrc,cui prxcft, debita reuerentia cxanimo vcnerabor: falua in omnibus dodrinx vcricate,qua: inuidta fcmper,& vidrix perfeueret.Amcn. SVMMARirM. Prdcepta mnfojfeferum abco, quiconfiliamcntaUt^mnferuat^dm di^fum, num,u g A P OL OGI A LIBRI DE lAgtmmentaUterf€ruAre,qutd? numx. OhligAtus ad volendum fmre, tenetur facerefi poteft. num. 3 . Conftlia feruarefecundum ^rdparationem animi, & feruare mentaliter longe dijferunt. num.^. Confilia^ro temfore tjuoadfii ohferuantiam ligant,pr£ceptafiunt.num.^. . Confiliorum contraria volensfine contemptu eorumnonpeccat.num.6. VII. Monco , quod prxfatus N.rangcns ea,qus dc pauperrate clericorum voluntaria in annotat. 3. prxdidla infinuaui , parum caute aliqua fcripfit. Nam I primo bis ait in prima parte cap.i.num.5. reneri omnes Chriftianos ad fcruanda raentaliter I e s v C n r i s t i D. N. confilia , fcmel quidcm in principio , & iteruminmedio,perillavcrba. Confiliis Chr isxi, adeofimtconnexapra:- ccpta, vt feruari nullomodopoflint^nifimentaliterferucntur confilia. Quae profcdto , conclufio , vt vcrba fonant , falfa cft. Tum , quia feruare mentaliter lege,eft: vclle facere quod illa di(^at: ficut infringere lcgem mentaliter,eft nolle facere id,quod illa didlat.argum.eorum quaj habentur in.c. Qui bona.17. q.i.de propofito,& voto mentali: & quas tanguntur de fimonia mctali in c.fi.de fimon. At nemo tenetur de lege comuni ad volendil id , quod Chrifti confilia c^fulunr. 5 Tum quia non tenetur quis plus ad volendum facere ahquid, quam ad faciendiii ncc plus ad volendu viuere vitam caelibem^vel paupercm,vel ingrcdi rcligionc, vel renunciarebonis temporalibus, & alia fimilia facere, quam ad faciendileaL cumcxteriorisadlus bonitas ,vel malitiaexinieriori ei correfpondente pert- deat:& bonitas , & malitia interioris ex obiedo, & proportione ipfius ad a(5lij.. argum.c.Dixi.& c.Magna,de psnit.diftind.i.& tradit Thom.i. fcc.q.20. artic.i. & i.Nec prodeft illi,quod dicit Thomas ab eo citatus in. 2.{ec.quxft.i84.arr.3.& 4 q. i24.artic.i.a d.3. quia longe aliud eft teneri quem ad feruanda pra:fata confilia fecundum prsparationcm animi,quod aiunt pra:fatus Thom.&: Auguftin.ab eo citati:& aliud tcneri quem ad feruanda ea mentaliter^quod nunquam illidixc- runt,& eft falfum.Seruare fiquidcmconfiliafecundumprxparationem animi, eft^efTe paratum ad feruandum ea occurrcnte cafu,in quo neceftarium eft ad fa- lutemanimae idfacere,vt etiam ipfe ait : quod fine vllo adu mentali volendi continjj;it. Tumquiaeocafu nonfolum confiIia,fedetiam quodlibet aliudde fe indi ferens , quod iufte fieri poJGTet , faciendum eft:ad quod tamen volendum mentaIitcr,priusnemo tenetur.Seruareautemilla mentaliter,eft,vellcidquod f ca confulunt , ad quod nemo tenctur, nifi pra:fata neceftitas acccdat. Tum quia vclleconfilia feruarequando dencccilitate falutisanimaj,oportetea feruare; eft,velle feruareiIla,quando,&protempore quo fiuntpraEcepta:&itanoneft 1 velle feruare mentaliter confiha , quatenus funt confilia , fed quatenusprarce- pta.Tum quia nec S.Thom.quem ipfe citat in ^.fec.quxft.ii^.artic.i.ad.j. neque vllus alius ait,peccare quem,non producendo mentaLeni voluntatem fubeundi martyrij : nequcqui finecontcmptu producit voluntatemnon fubcundi illud quatenus eft confilium. Abfit aurem, vt putet ledor,mea: intcntionis cITe, virum egregia pietate infignem , vllius impietatis notare , cum ex eis,quac illam cpn- dufionempraccedunt&: confeq^uuntur,apparek,eirm catholicum fejiCurii ha- R E D I T I B V S, Q_V JEST. l. o builTe.SoIum enim voJui admonere, nequis verbis illius concludonis conci- piac, peccareChriftianos, qui mentaliter nolunt elTe religiofi , necrcnunciare bonis , neque ire ad loca , in quibus pi j ab impiis ob pietatcm occiduntur. Imo neque eos,qui fine confiliorum contemptu,volunt raentaliter contrarium eius, quod confulunt: c<c nolunt efTe reIigion,nequc pauperes, neque ad fuum ftarum decentemnecefTariaerogarepauperibus : nec alia fimilia fupererogationis bo- na facere. SVMMARIVM, i^pHolos mn habuijfe dominium injpeciali, ejje contrarium extrauag, Cum inter,incaute dixit aduerjariu4.num.i. VIII. Monco , quod pra:fatus N. incauteait circa pr.xdidbam pauperta- tem, in cod.c.ip.i. num.^.quoddicere-, Apoftolos non habuilTe dominium in fpcciali,«^particulnri ,cftcontrariumextrauag. Cuminternonnullos, lo.xxij. tit.de verb.fignif.Quiapcreamnondamnatur dicens,ApoftoIos non habuiiTe dominium in particulari,feddiccns,qu6d Chriftus, & Apoftoli non habucrunt donimium in particulari,ncque in communi. Quod non cftcontrarium, vt pa- lam eft. N que aliquid amplius habet extrauag. Quia quorundam , eiufdem lo.xxij.eod.tit.quar praEfatJC extrauag.verba repetit. Sr M M A R IV M. ^foHoli fivouerunt omnia necejjaria ad perfe^umjtatum , vouerunt & paupertatem.contra aduerfarium. num. i. StatH6perfe6tionisduplexjalteradalios,alteradfeperficiendum.num.z. I X. Moneo , prarfatum N. etiam parum caute dicere circa candem pau- pertatem,qu6d pratfuppofico didto Thom.in i.fcc.q.S^.art.^.f.Qu^d Apoftoli vouerunt omnia, qua? ad ftatum perfedionis pertinenr, non infcrtur, qu6d vo- ueruntpaupertatem. TumquiaipfemetThom. ineadcm.i.fec.q.iS^S^.art.^. air, Paupertatem effe neceflariam ad ftatum perfe(5tionis,& in ead. q.arr.6'. probat nonfufficere illam,pcrquama(flurelinquuntur omniabona temporalia, fed oporterevt voucatur,& cadatfub obligationem , nunquam illa fibiquxfttu- rum.Si crgo Apoftoli vouerunt illa,quae pertinent ad ftacum perfedlionis,vc ip- fe ait poft Tho. in.i.fec.q.S^.ar.^. neceftario fequitur eos vouifte paupertatem. Necprodcft rcfpondere,qu6ddupIexeftftatus perfedbionis. Alter,eorum quo perficiuntjin quofuntEpifcopi: alcer perficiendorum,inquofunt rcligiofi,vc idemThom.decIaratpoftDionyfiumineadem.z.fec.q.iS^.art.^.Tumquiacum primum deledlifuerunra Chrifto Apoftoh,& cumilli cceperunt eumfcqui,& rehqueruntfua,non fueruntfadli epifcopi,nec prcnDyteri.Tum quia ftatus epi- fcoporuranon requiritpaupertatem,nec bonorumtcmporalium renunciatio- B 10 APOLOGIA LIBRI DE ncm//t ipremet Tho.probat,in ead.i.fcc.q.iS^.art.^J.per textum.in aEpifcopus. ii.q.i.v3c ita Tho.cum in d.art.4.q.84.dixit Aportolos vouilTe omnia , quaz perti- nent ad fl;atumpcrfe<5tionis,intelhgedusefl:, dcvonsneceirariisadftatum per- fe(Stionisperficiendorum,inquemtuncaflrumptii:"uerunt: &: ita confequenter, quod paupertatemjContincntiam&robedientiamvoucrunt, qucsfunt tria nc- celfaria ad perfedionis llatum , vt cfticaci ratione , & authoritate irrcfragabili probatidcm Thom.in.d.q.i8(*.ar.6'. SFMMARIFM. Fotum fekmne paupenat/f tollit habilitatem qu^rendi dominiumnrum temporaliumynon atttem adminiHrandi ea. mtm. i. Religicfis habens benefciu?n€cclefiarticum tam late fotejl impendere de fiilsredltihus quamf^ctdaris dcfuis. num.z. X. Moneo,quod praefatus N. etiam circa eandem paupertatem male infcrt, exeoquod Apofl;olisfucruntaliquadonata,&: ab €\.^ pauperibus vclahis piis operibus erogata, non feciire iilos votumpaupertatis. Quiavotum quamhbec follemne paupertat!s,licet tollat capacitatcm qusrendidominium tcporahum fibi inparticuIari.c.Nondicatis.ii.q.i.c.Cum ad monaft:crium.de ftar.monach, non tollit tamencapacitatemqu.xrcdi illudecclefia:vniuerfah,vel particulari, cuiefl;pra:fe<5lus vel adftridus.c.Cumohmdepriuil.cumei annot.per Innoc.& c.In prxfentia,deprobat.cumeiannot.per omnesrnecfacultatem adminiftradi ea etiam per fe,de iufta ecclefi.T hccntia,quam per titulos beneficiarios prxftat, vel hominis.f.fuperioris,qu£E etiam tacita hifficicvt ait Card. Alex.in.d.ca. Non dicatis,i2. q.i. vt paflim Abbates, Priores, & ali) beneficiarij regulares admini- ftrant, iuxta c. Monachi, de ftat.monach.& clem.i. de vit.&: honeft. cleric. vbi fingulariterCard.cuinemoin hoccontradicit,ait:regularem clericum tam late pofledifponeredefrudibusfuibeneficij regularis , quam clericus farcularis dc rru(fiibus fuibeneficijfscularisjquodfinevlloproprietatis vitio facit.Imo,faI- temanteconciliumnuperrimum Tridentinum, etiam monachus fimplex deli- ccntia prarlati , poterat tenere ac gubernare tota vita fua bona omnia , qiix fe- cum ad monafterium adduxit.c.Significante.qui cleri.vel vouen. &: paflira hociie monachi etiamfimplices,& etiam cxtraclauftra d(.gentes tam contracStibus, quamfuccciTionibiis-mulcorumbonorum,dominium luis quarrunt monafteriis, mulraque de illis,vcl illorum frudlibus,iufta cum licentia Papa:,vcl prslatorum fuorum , opcribus impenduntpiis,& in fuos honeftos vfus confumunt:nonob- ftante folemni , quod emiferuntpaupertatisvoto. Et ita nullatenus infertur, Apoftolos non vouiire paupertatem,exeo quod bona qusfierunt ecclcficc,6c ea in pauperes & alia pia opera impenderunt. SVMM T REDITIBVS, QJT^ST. I. ii SVMMAR IVM. PAUpertatis a votOytiec ApoBoliper apocfolatum^nec monachtper epifcopa- tum abjolmntar. num.i. CHonachm faBus Epfcopus^non teUatur. num.i. Votum caftitatis relaxaripcffe monacho , non autem votumpaufertatis. numero ^. Monachus incapax benefciorum temporalium^on autemJpirituaM.n. 4. X I. Monco,qu6dpra:fatusN.faireaitin eod.c.i-num.e^.ApoftoIosetiamii pauperratem vouiirent , cum adhuccflTentclircipuli, antcquamficrentmagirtri, &epircopi,(imuIaceuareruntmagiftri,»S>:epircopi,fucruntabillovoto abfolu- ^ ti:quocl confequitur a voto paupcrratis hocJie illos monachos,qui liuncepifco- pi,efrcabfolutos.Quxduoambofuntncganda,& perncgandp.. Primoquidem, quod funt nouitatcs periculofr hoc fxculo , quo adeo laxanrtir religiones , & a nulIocatholico,quemipfelegerim,affirmentur.Deindc, quod fatisrcprobatur per illa verba Innoc.iij.in.c.Cum ad monaftcrium.^.fin.de ftacu raonachor.Ab- dicatio proprietatis,&:cuftodiacaftiratis,adco cft annexareguIa:monachaIi,vc contracam,nccfummusPontifex pofllrlicctiam indulgere.Tercio,qu6dTho. cuiconcordnnt ali),qui ante&:pofi:illumfcripferunt,dctcrminatin.2.{ec.q.i8^. ar.8. Monachum,per airumptioncmad epifcopatum,nonabfolui a tribusvotis fubftantialibus fuar regula:,pra?fertim paupertatis,ac contmcntix.per.c.De mo- nachis.KS^.q.i.&rcfpondct addidbum. ca.»8,q.i.quatcnus probat, monachuma fua: rcgulariugopcrepifcopatumabfolui,noneflcinceIligedumdcobIigat:one votorum fub/lantialium religionis,fed dc quibuldam aliis ftatui epifcopatus re- pugnantibuSj&^c. Quarto,qu6daIioqui fequereturmonachum fa(5lumepifco- pum, pofle reftaridcbonisquxfitispoftcpifcopatus cofequucionemtquodcft ^ contrapr?di(flumceIcbre.c.i.quodincipir,ftacutum.i8.q.i..5caliamultacapituIa qua-ftionis feq. qua: habent, bona per monachos poft cpiicopatum qu.Tfita, dc- bcrieccIefi.Tepifcopali,&nonciushxrcdibus,necmonafterio,vnde aflumpcus fuic.V. qu6d nulla rarionc id fuaderi porcft,cum monachus, licec non fic capax dominij bonorum rcmporaIium,cftcamen capaxadminiftracioniseorum: quae eftracio,quaprideminrubricadcftacu monachorumin fcripcis affirmauimus, poffequidem Papam aliquandoexiufta caufadifpcnfarecummonacho, lupcr vococaftitacis,iuxcagIo(r&commu.in.d.c. Cumadmonafterium.§.fin.concra Tho.z.fec.q.SS.arr.ii.&^cius fequaccs,nunquamaucem fuper voco paupcrcatis: quianullapotcftadidiuftacaufa fuccurrere jcum omni nccefTitaci,cui potcft prouideriperaliquorum bonorumdominij acquilItioncm,poflic prouideripcr adminiftrationis eorum conceflioncm. Nonobftat hisargumencum,quodpridem nos publice difputando in do- <ftiflfimorum virorura theatro , his oppoiuiraus ; & manfit infolutum , nempe, Quod abbates &c alij bencficiarij rcgulares habent dominium , & polTcflioncm bcncficiorumfuorura, &:agere polTunt, vtquocidieagunt nomineproprio ad vcndicandum fibij6c non Ecclefiapj doniinium coriuTi: & ad adipifccndum,reti- B a ' II APOLOGIALIBRIDE nendumvelrccuperandumeorum pofTeflionem •, in quorum litibus arque ha- bent Iocum,tituli de c^iut^off.Sc propricr. & de rci vendicat. ac in litibus cleri- corum faecularium fupcr bencficiis fa:cularibus:Imo fimplex monachus vel mo- nacha potefl: agere nomine proprio,(S: fine licentia fui luperioris,fuper iure eli- gcndi fibi competenti,& iure alimentorum,& mre manendi in tali vel tali mo- nafterio,!! exinde iniufte eiiciatur.c. Cum dilc(5l:a.cum late ibi notatis, per Fcli. col. 13. verf Monachus, dc refcript. Non inquam,hoc obftat: quoniam religiofi per votum paupcrtatis rton renunciant bonis fpirituahbus, nec honoribus , qui procisdebentur ,qualiafuntiuraprxdi6ta, fedtantum temporalibus, vtele- ganter,de more^aicThom.in.i.fcc.q.iS^J.arcy.ad.^.vbi Caiet.afhrmat, per hoc ponTemonachospctere gradum do6toratus , quiefthonor ob fpirituaha debi- tusrquod prius affirmauit idem Thom.in opufculo.ip.contra impugnantes reli- gioncm.c.i.col.j- SrMMARIFM. Domifjiis ftiarum vesiium an ejfet Tetrmpjl apoHolatumf non efl vana (jtuBio contra aduerfarium. num.i. CMonachm &feruu$ in hocpares.num.t. FetmsferapHolatum nonfuitfolutu^ a fau^ertate.num.^. XII. Moneo,qu6d prjefatus N. male arguit vanitatis in eodcm c. num.^. Aluarum Pelagium dofbrina folida virum,in h a;c verba.Ex his vana mihi vide- tur illa quseftio Pelagij, An veftes Petri, quibus indui eum Angelus iuflir, efTent Petri,quo ad dominium vel vfum tantum?Primo quidem , quia nullus vnquam dodorum arguit vanitatis,imo omnes laudauerunt glofT.finguIarem.c. Non di- catis.ii.q.i.qu3erentem,an veftis qua fe quotidie veftit monachus,{it eiusj & de- cidentem non efTe , imo neque pofTellionem eius habere , nec nomine fuo poflc agere fuper illa,vel fuper alia re temporali, virtute vllius contraduf vel delidi. Nec mirumquod eam laudarint,quia vera,& rara eftjsrobaturque per l.Id ve- ftimentura.ff.depecul.quatenushabet, feruumnec efle Dominum veftimenti quotidiani,nequeilludfuonominepo(Iidere. Quiaquiab alio poffidetur, nihil pofli Jere poteft.l. Quod feruus.fF. de acquir. pofrefl'.& recepta eft tam in praxi, quam in theoriafententia Innoc.in.c.Cum oIim.de priuileg.quod feruus,& mo- nachus in hac rc cosequantur. Deinde,ideo malc arguit Pclagium vanitatis: quia fundamenta quibus in id mouetur,vana funt. Altcrum fcilicet eft^quod apoltoli non Youerunt paupertacem:quodideo vanumeft, quia contrarium efle verum conftat,ex Auguft.y.lib.de ciuit. Dei.c.io.& ex aliis, qua: late citat Pelagius,lib.z. dc planduEccIefi2B,cap.^^.col.7.Conftatitem ex eo ,quod idnecefTario confc- quiturjprarfuppoflco quodipfemetN.praifupponitex Thomain.2. fec.q.SS.arr. 4.eos vouiireomnia ad ftatu pcrfcdionis percinccia , vtfupra efficaciter proba- uimus:in qua rc certe ipfe cotufe &incoftanter diuagatur. Alteru aute.f.quod Pe trus hcet vouifl^et paupertate cu folu eflfet difcipulus , fuit tame abfolutus ab illa, fimul ac fuit fadus Epifcopus:quod fupia monftratum eft cfTc falfum, & pericu- lofura R E D I T I B V S, Q_y ^ S T. I. j^ lofum. Quare nonde vanitate auguendus Pelagius , fedde foliditate eruditio- nis,ac veritate laudandus, quatenus grauiter , conftanter , &c dode id diffinit, Petrum paupertatem vouiflc^ideoque non fuifle dominum fuarum veftiura,nec poflidere quidcm illas nomine proprio^fed Ecclcfiaj,cuius caputvicarium erat, * cum Angelus cum excitauit in carcere. Sicut vere dicimus S. D. N. Pium V.eius fucceflbrem ( quae gloriaeiuseft:) non cfledominum vllorum bonorum cccle- fiafticorum,nec fuarum veftiumquidcm,obftantc iam voto paupcrtatisfolem ni,quod pridcm emifitrefle tamen fummum eorum omnium difpcnfatorem,<?^ prote<5torem.EquidemcoclufionemPcIagij prididlam , qux anrcafuit gloflx pr^di^ac fingularis,&: omnium c6munis,non folum arbitror non elfe vana,fed vcram,& valde vtilem. Vt agnofcamus omnes rcligionc approbatam profefll, quod nullius rei temporalis,nec veftium quidem,quas vcftimus, domini fumus, neq; eas nomine noftco poflidemusrquo cis eoru^i reditibus coformius noftris regulis vtamur,& pauperibus aliifq; pietatis opcribus fufiusmanus extcdamus. Domimum bonorum temprdiumy ejje neccffkrium frdatis ommhus yfaU Jum.numA. ^uiafuffcit admimjlratio, mm.i. Domimum immobilium rerum temporaliumEcck/id , penespriclatoseius cjje,mllus catholicusyvfque ad aduerfarium dixit. mm.^. XIII. Moneo,quodpra:fatusN.ineodecap.nu.i3. &:i4. falfe ait,circa ean- j dem paupertatem,quod Epifcopis & aliis quibus eft cura gregis commifla , fic neceflariumhabere bonorum temporalium dominiu. Quodprofedto falfum, infoIens,&inauditum eft.Tum,qu6d prarlatis omnibushabentibuscollegiatas ccclcfias rcgulares vel frculares,cft cura gregis commifla.c. Cum ab ecclcfiaru prjElatis.c.QuantOjde officio ordin.quorum multi vidclicet rcgulares, nec ha- bent,nec habere pofl^unt vllarum rerum temporahum dominium : qualcs funt prxlati Dominicani, &Francifcani, ac alij aliorum ordinu regularm fupcrio- res.c.NimiSjdc exceflib. prxIator.c.Exiit, dc verb. fignif.hb.<j . Clemcn t. Exiui, cod.tit.Authcn.Ingrcfll.C.de facrof.ecclef.c.ln praefcntia^dc probat.Tura,quia Epifcopi,&- parochi cx monachis aflumpti,nullarenus funt capaces rerum tem poraliumdommii,fecundum omncs.&: probatur per.c.i.dcrcftam.& Authcnr. Ingrefli.C.dc facrof.ccclef.Tum,quia fufficit epifcopis, & aliis pra:laris curam ^ gregum habcntibus, habere adminiftrationem rcrum ecclefia? libcram , licet non habcant vllum carum,ncc aharum rerum dominium per fupra did:a,mo- nito I X. Tum quod ncque dccurioncs,ncquc alij admimftratores ciuitatis ha- bent dom-nium rerum eius,& tamen fufficicntct prouidtre poflijnt neceflita- ti,& vtiIitaticiuitatis,pcriuftamiIIiusbonorum adminiftrationcm:ficut & tu- tores,& curatorcs fufficicnter prouidcnt vtflitati& neceflitati pupillorum, & niinorum,&corumbmiharium,eti :;m fi fint R-^gcsfin>. vUo dominio rerum corum, vd Regni.c.Grandi, de fupplcn. ncglig. pralac. hb.^". & per tocum tic. B 5 14 APOLOGIA LIBRI DE de tutor.& curat. Sc de rebus eorum. C.& ff. Tum denique quod contra omnia iura, tam Pontificia quam Carlarea videturconfundere dominium , cum pote- ftate adminiftrandi, & neceilitatcm habendi dominii,cum neccffitate habendi adminiftrationem : quod eft contra iura,qu2ip{emetalIcgat.f.c.Videntes.cap. Pr3Ecipimus.c.Expedit.i2.q.i.& cap.Quifquis epifcopus.ii.q.i. Per quae, & alia multa infra monito. X X II H. citanda, conftat folum Chriftum D. N. fuille, &efleverumomniumbonorum temporaiiumeccleiiaftjcorum dominum:& 3 epifcopos folum habere difpenfationem,^ adminiftrationem eorum,non au- tem dominium. Nec memini legere apud vllum dodtum , &c catholicum , prac- terquamapud aduerfarium,pra?latos eftc dominos eorum , faltcm ftabiiium, licet quo ad frucStus, qui ex cis percipiuntur, res controuertatur : & fint qui do- minium earum pauperibus male tribuant:quos etiam ipfe eflicaciter confutar, irrcfolute tamcn,&: per parum pertincntia,rem confundendo, 8c diiatando. SVMMARIFM. Francifcanos hahere dominium rerum temforalium donatarum , vt iUU "jefcantur & induantur, dicere efi , qmddam infilens.nu. r. SeruHs non efi dominui eorum, qu^ confnmity & veBit.nu.t. Monachu4 &feruus in hoc aquantur, & vthic domino , ita ille qudzrit mC' nafierio.nu.i. 1 X 1 1 II. Moneo , quod pra:fatiis N. male ait circa eandem materiam in d. capituIo,& eifdem numeris, parrim expreflc,parcim confequenter,Religiofos omnes etiam Francifcanos habere dominium panis, cum eum dentibus terunr, cum a fidelibus eis traditur , & cum in menfa cis apponitur : vcftium item ad vitam neceftariarum ,cum easdefcrunt. Q^xnon vidcnturdicenda, praefer- timfere irridendo illos, qui contrarium aiunt , vt ipfe facit. Tum quia nulluni cap.eft in Decreto , Decretalibus, Sexto , nec Clemcntinis , quod hoc prober, nec fignificet : nec vlla glofla, nec vllus clafljcus docStor, qui hoc airerat:5c in- folcntiae, quoad eiusfieripoteft ,cauendxfunt, iuxt.c. Cum confuetudinis,de confuetud.vbi glof.dixit, non eflfe nouitatcs fine caufa inducendds.arg.l. In re- i bus.ff.deconftit. princip. cuiloan. Andr. additillum Hipocrat. Aphorifmum, Mutationes omnespericuIofa!.Tum,qu6dipfcmetfatetur,feruum non habere dominium veftium quoridianarum , nec aliarumrerum quasVfu confumit, vt neceflarium eft ei confiteri per d. i. Id vcftimcn rum.ff.de pccul. & 1. Quod fer- uus.ff.dc acouir.poffefr.& certum cft,ncqueipfe finc religionum chriftianarum (qu.ij apptobatajfunt) ruinancgarc potcft , paupertatem , quam Chriftuscon- fulnit, Matchxiifj.&quam omncsapprobatarum religionum profefrorcs vo- ucnr,effc tanramin fpeciaIi,quantaefKcruorum:imo maiorem, vthabetcon- tcxtus cap.Exiir.§.Porro,& §. Ad ha?c,dc vcrb.fign.& quod quicquid acquirit & habetrcligiofus, perinde acquirit fuo monafterio , vel ordini fuo , vel ccclefiar cui prxcft,ac feruus domino fuc.per c.Cum olim.iSc notataibi pcr Inno.ab om- nibusreceptum,depriuil.perc.i.i8.quxft.i.& totamquxft.i. Tuni, quodratio diuei: REDITIBVS, Q_V^ST. I. if diuer(itatis,quamiprefigniticat elTe inter monacbum 5>: feruum , nuUum co- loremhabet,cum ait,Idco ieruosnoneiredominosrcrum , quasconlumunt» quiaillx poiTunt efle dominorum ruorum,& pro cis habere : religiofos tamen nonhaberepr3eIatos,qui poHunteireplusdominiquamipii. Hxc enimratio multafalfa, ik periculofaprxfupponit. Primum, fcruumcircpauperioremre- ligiofoinfpcciali.Secundum,religiofumnonhabcrevlium cui acquirat. Ter- tium,quod hxcconlcquirur, rcligiofum nuUi acquircre,cum fibi non acquirat: necfecundumeum jfit alius,cui acquirar. Quartum,fal(um eire illud,quod om- nes catholici dodlores docenr , nempe , quod quicquid acquirit monachus or- dinisnon mendicantis , fuo acquirit monaftcrio. c. In pra;fcniia, cum ei anno- tatis,de probat.& quod monachus in liocnon o-quiparatur kcuo:& alia muita, qua; ifl:aconfequuntur,&:quxreIigionibusapprobatisincorr.modaIuru:,&:in- iuria:quac brcuitatis gratialpedatunnon infcro, & cflrcaciter confutantur per ea qux leguntur &notantur in c. 2. de tcflam. & in c.Cum olim,dc priuil. & in c. Inpra:lentia,deprobar. (ScinAuthcn.Ingrcfli.C. Qclacrofandl.ecclcf.&in c. Nondicatis. u. quxlt.i. sk in cap.i. 18. quarft. i. c. Quam lit <Sj c. Abbatcs cad, cauf.q.2.<S<: nouiflime in d.c.Exiit. Vndc & Sotus,quem ipfe tantopcrc imitatur, exerteaftirmatjFrancifcanos nonhaberedominium rerumquascomedunt, Sc vefliunt,hb.4.de Iuft.& iur.quxft.i.art.i.fub linem, monflrans etudite ius 6w fa- cultatem vtcndi longe generalius eire dominio. SVM M A RIVM, ^xtrauagans Otm intcrnonmiUcs. incaute adhoc af^Ucaturab aduerfario, num, I. Iratres minores de chferuantiafoU, & Cappuccini hodietemporalium inca" facesincommuni. nu.i. Vfum drfacultatem wndt lege humana inumtam , aliudejfe a lege &fit- cultate vtendilege naturali.nu.}, XV. Monco,quodprxfatusN.parum cauteinducit extrauag.Cumintcr i nonnullos lo. XXII.de verb.Iignif.nd conlirmandaprxdida. Tum,quiailla non damnat diccntem , Apoftolos nihil habuille pofl: Apoftolatum in fpeciali: fed lolum dicentem,qu6d nec Chrifl:us,ncc Apoltoli habucruntaliquidinfpc- ciali,neque in communi. Qux longillimc diffcrunt , cum fcmper licuerir reli- giolis ordinum non mendicantium habere bona in communi , & non in fpe- ciali. Imo hodie pofl; concihum Trid.felT.i^.cap.^. de reg.omncs religicli ctiam ordinum mendicantium,cxceptis Francilc<mis, qui vulgo Capiiccini,«?<: de ob- ^ feruantia vocantur^poflTunt habere etiam immobiham communi, non tamen infpecialijVtin cap.i.&i.eiufdemtit.cauetur. Et, vtillaextrauagans proipfo faceretjoportcbat, vtdamnaretetiamdicentem,qu6d nihil habueruntpro- priuminc6muni,vtcuiuis eruditopalamefl. Tum,quiaprxfata extrauag.non damnatdicenie,qu6dChrifl:us,(Sc Apoftolinon habucriitaliquid quoaddomi- nium,vcl vfumtru<^u,prout ha:c a iurc humano accipiuntur :fed diccntem quod nuUa i(? APOLOGIA LIBRI DE nullatenus habuerint, extendendo verbum, habere, etiam quo ad fimplex fa- £t\im naturale,iux.l.ftipuIatio ifta haberCjIicere.^.H.TC quoq-,.fF. de verb.oblig. ibi , Habere dupliciter dicitur, 8cc. quorum altero modo feruus dicitur habere peculium , veftimenta & alia , qua? manibus tenet. Et religiofi etiam Francif- cani etiam fingulatim dicutur habere brcuiaria,veftes, libros, & id genus alia. Imo Sc epiftolas, & alias res alienas cuftodiendas,vidcndas,veI aho exportan- das:inuentasitem,&habentcsaHascum voIuntatedomini,autfineilIa,abfque vllodominio,vfufru6tu,veliurevtendihumanaIege inueto,fedper folamde- tentionem naturalem, quam aliqui afininam folent appellarc, iuxta verum in- 3 tellcdum c. Exiit.§. Porro,de verb.fign.Iibr.6'.&: Clement. Exiui.§.Cupientes, eod.tit.& d.l.Stipulatio.§. Hxc quoque.ad quem rcducenda eft cxtrauag. Quia quorumdam,Io. X X 1 1. vt late demonftrat Aluarus Pelagius libr.z.de plandlu Ecclcf. cap. 58. cuieomagiscredcndumcft, quod aurhorieiuslo. XXII. f.iit charior , 5«: maioris habitus, mcliufque nouit intentionem eius , quam teftatur fuifTe pra"di6lam, & eam effc vlcbuilfe, efticacifllme probat:fubdcs tamcn fuam. fententiam debita? cenfuro: , ficut 6c ego meam fubmitto eidcm. SFOH C^i A RI rOlf, Ridiculum ejfe dicere , C^€cmcfmm non ejfe dominum eorum, qu^e edit & veBit, male ait aduerjariffs. nu.i, 1 XVI. Moneo , quod praefatus N. non re^e ibidem fignificat efte ridtcu- lum dicere, quod panis , quem monachus dentibus terit , non eft eius , Sc quod non habet in eo dominium : cum oporteat eum confiteri , panem quem denti- bus terit feruus , non efle illius : nec hordeum , quod mandit equus , efle equi. Omitto hic aha qu2dam,qu*E non fatis dolata tradit,confundendo vfum & ius vtendi iurc humano induda , cum vfu & facultate ac iure iufte vtendi naturali: que longe diftant j cum palam fit pofle qucm iufte vti re ahena,6c iufte eam con fumere de voluntate domini, fine dominio & pofleflHone, vfufrudtu 8c vfu iurc humano inuentis : ficut in ftatu inn ocentiac , fi diu ille duraflet , yCi fuiftent ho- min^s iufte iufbtia naturah, fine huiufmodi iuribus iure humano inuentis. cap Quo iure.S.dift.c.Ius naturaJe.i.dift.l.i.§.Ius naturale.fF.de iuft.& iur. Quje foli-^ diftime fundat prxfatus Aluarus Pelagius,vbi fupra lib.z.cap.^^.^f). & 60.. SVCMlMARIVM, Religiofo ah aliquo fojfe auftrri violenterfanes ei donatos ,finonfuntfuiy maleinfertur ab aduerfario.num.\, Bona, qu£ nulliHsfunt,foJfe occufari a quibufuis , de quibus inteUtgendum ef. Hum.u XVII. Moneo , quod praefatus N. in eod.cap.r.partis i.num.ii. etiam circa candem paupertatem,male infertjpofTe quem violentcr aufcrre a religiofo pa- neSj REDITIBVS, QjyJEST. I. fj ncs,quos in elccmofynam a fidclibus datos portatad monartierium , fi dicamus eum non elTe dominum illorum , ncc in eis habere vfumfrudum, neque vfum: ca rationc motus,qu6d ea,qua; in nuilius bonis funt, occupantis fiunt.§.Singu- lorum. Inft.de rerum diuif.& I.^.fF.de acquir.rerum dominio. Qua: illatio maia efl:,& ratio inepta.Nam datur inftantia in feruo,qui nibil prediiaorum iurium, nec etiam poficnHonem habet in rebus domini fui,quas detinct.I.Quod feruus. ft.de acquir.poiTcfr.I. Id veftimencum. ff. de pecuIio.I.i.§. Si quis ver. Quod fer- uus. ff. de vi 8c vi armat. Qui tamcn aufcrrct eas ab co violcnter , eo quod nec dominium, neque vfumfrudum ,nequevfum, neque pofTefTioncm in eisha- beat vllam, male faceret, vt in d.vcrf Quod fcruus,probatur. Datur etiam in- ftantia in depoficario , qui nullii tale ius habct in rc npud cum depofita j tamen qui ab eo inuitocam auferret, malefacerctd.l.r.§. Qu^d autcm. Etfi replice- tur , fcruum nomine domini poflidere , & etiara depofitarium nomine depo- nentis : rcfpondcri potefl,cdam religiofum nomine fui monaflcrij,veI ordinis pofTidcrCjpcr c.Cum oIim,& dida Innoc.per omnes ibi rccepta de priuil. Et Ci triphcctur,Verumefrcpra:fatumdidumfaItcminrcligiofoFrancilcano,Cap- puccinojvel de obferuantia, cuius ordo, & monaftci ium funt incapaciabono- rum etiam in communi,per c.j.dc regular.concili j Tridcnt.rcfpondcbitur,cum pofTidcre illam nomine S.Sedis Apoftol.cui huiufmodi religiofi acquirunr, iuxta decrct.Exiir, de vcib.fignif.Iib.^r.^.Porro. Vcl C\ tcncamus illam dccreta- lem fublatam cffe quo ad hoc pcr cxtrauag. Quia quorundam,Ioan. X X 1 1. de verb.fignif.rcfpondebitur, quod fccundum iliam extrauag.ordo S. Francifci &c monafferia cius fuerunt capacia bonorum in communi , ficut per concil. Tri- denc. fadti funt capaces omnes ordincs,quamIibet mendicantcs,exccptis Fran- cifcanis prxdidis, per prxfacum cap.^.de regular. Ac fi quis vrgeac,ordinem & monaflcriapra:facorum Francifcanorum nunc non cfTecapacia: & ica nunc falccm quo adprardidosFrancifcanos diccndum •, cfTe vcrum id quodipfeait, nempeilla, quasdantur eis in eleemofynam, nonfieri eorumquibusdantur, quia neque ordinis, ncquc monafteri j fui nomine illorum dommium, vcl pof- fcflionemhaberepofTunt.Ei quific vrfcrit, refpondcbitur, quod illxres obla- ta;,& donatx in eleemofynam pr.Tdi<Stib tratribus , fiunt Sand:x Sed. Apofl. dc easeius nomme pofTident, vel tenent:tenendo determinacionem prxfaci c. Exiit, dc verb.fignifi. §. Porro.Iib. 6. cffe refufcitatam per pr.xfacum concilium Trid.Ec fi ceneamus concrarium.dicemus cencri eas,& poffideri ab eis nomine Dei & D. N. Icfu Chrifti , cui dominiura illarum rerum per eos fpecialiter lar- girionefideliumqucricur^ficut&omniumaliorumbonorumccclefiafticorura. lcaque,Iicet dcficiant alij , quibus quxrantur, non tamen dccfi Deus, cui qux- runtur,& cuius funt bona, qux ob cius amorcm, ad cultus fui, fuorumque pau- perum fuflentationem donantur a fidclibus , vt infra monito X X 1 1 1 1. latius dicctur.Quod vero inepta fit racio eius, qua in id dicendum mouecur,videhcer, polfc violcncer aufcrri a monachis, vel fracribus panes,& alia eis in elecmofy- nam daca,fi non effenr eorum domini,parct:quia racio eius efl hxc quod, Qux nulliushominisfuntjoccupancis fiLinc.§.SinguIorum,dc rcrum diuif .& I.^.fi^^.de acqui.rer.dom.cuius inepcicudo ex eo apparec,qubd bona nullius duplicia funt. ALicra, qux nullius hominis puri, nec hominum, neque Dci pcr difpofitionem C iS APOLOGIA LIBRI DE humanam funt:qualis eft; aer^folis fplendor,mare kpillique in Uttore maris ia- ucnti, dc quibus intelliguntur iura prxcitata. Altera funt bona nullius, qua: ii- C€X nullius hominis puri nequc hominum funt , funt tamen Dci fpeciali homi- nis cenfura,fiue difpofitionc qua:fita : de quibus intelliguntur §.Sacra: & §.Re- ligiofum , Inflit. de rerum diuifion.vt colligitur ex glo. recepta per omncs in d. ^nngulorum verb.NuIlius, & ind.l.;.tf.deacquir.rer.dominio (upereod.verb. & italicet panes quos religiofus Francifcanus in elcemofynam acceptos ad mo nafterium portat,in nullius hominis puri bonis Iint.non tamen fiunt occupan- tis, ik ab eo violentcr aufcrentis:quia funt hominum in commu]ii,tencndo pe- ncs ipfos Francifcinos elTe dominium in communi , vcl pcncs S. Sedem Apoft. iuxta pra:didum §. Porro.vel pcnes Deum,cenfura vel difpofitione hominis ei applicata. S V M M A R I V M. 'DominiumuYum Ecclef,£ ^enes quemfitconfuje tYActAtum hic, &infilen' teralibi. num.i. XVIII. Monco,qu6d prarfatusN. in eadem prima partc cap.i.nu.if.nimis confufe traifiat, penes quem fit dominium rerura ecclefia: ftabiliimi. Tuni,quia refutatis afiorum opinionibus , non exprimit fuam ibi , ncque in cap. i. part.4. quo remittit,vtindexeius libri in verb. Dominium, indicat. Nam ibi non tra- dlat de dominio bonorum ecclefiae ftabiUum,fcd de reditibus eorum : nifi velit infinuare id, quod infra in fin. cap.4. huuis partis expredlt, nempe , Proprieta- tembonorum ecclefia: efieeiufdem conditionis , cuius funt reditus&rrudlus ipforiun:quodnotorie falfumefl:, vt palam colligitur ex c. Sine exceptione ii.q.i.&: c.NuIIi.de reb.ecclef.non ahenan. 6c ahis multis iuribus , qu<e ipfemet citat,m c.i.huius parris. Pcr illa cnim prohibetur alienatio bonorum ecclefiar, fineiuftacaufa, & folemnitate:curatamen alienatio frud:uum,& rcdituum co- rum paflim fiat,& fieri poflit abfque illis c. Veflra, de Iocat.& c. Qua:relam,ne pra;lat.vic.fuas. Neque memini legere vllum catholicum do6lorera,qui hoc di- xerit ante ipfum : qu in & expreife Dominicus Sotus,quem tantoperc ipfe imi- tatur,Ionge aliud ancrit in hb.io.q.4. att.j.coLz. in 2. & ^.conclul.dc iufl:.& iur. Verum tamen ell,qu6d in ^.parte, cap.^p.aperrius euomuit fuara fupcr hoc opi- nionem infolentem, &:pofi:concihumTriden.periculofain, vtefficaciterpro- babitur mframonito XX III L SVMMARIVM. Opiniomm "jmetAteconfHnditveritatem dij^titandam aduerfarit^.nu.i. X*I X. Moneo , pra:termifl[is omnibus,qux tribus aliis capitulis prima: par- tis rradtat : quia omnia videntur argumcnto hbri cxtraria; &c videri poflunt ad oftcntandum ingenium, &c anteadtaqu^penesrediu habcbatrccondita,fcri- bi : prajmoneo inquam,qu6d nimiumfit moracus io. fui libri parte fecunda,nar- rando per tota odto capitula vigintifex opiniones,fuper noftris tribusquajftio- nibus R E D I T I B V S, CLV JEST. L i^ nibus fupra pofitis. Tum, quod excepris tribus , aut zd fummum quatuor , reli- qu2e non rant opiniones feparats , fed conclu(iones,appendices , & corollaria iliarum in conn-ouerriam fpccialioribus rationibus vocata. Tum,quia tot opi- nionumpropofiao retrahitledtorem abintendendoanimoinhuius reiverita- tcm , & mtcndentcm valde confundit ; quod alienum ab eo qui vult cam rctfie docere oportet elTw.arg.c. Oportet.8.q.i.& c. Sit redor.43.dift. SV M M A RI V M. S^rommjfecles tres, & rerumfacrarum quatuor.nu.i, S.Thomas fapentia.&fanciitAtis felagus,dux cum frmis authoris.nu.t. Bonorum ecclefiaHicorum , qu^damfrmcipaUter.deputata miniHris , qu^- damaltispis. nu.7,. BonaecclefafHcaiterum du^licis generis. nu.^. X X. Monco , quod tres funt fpccies facrorum fcilicet pcrfonac facrx, loca facra,&: res facr2e:&: quatuor fpecies rerum facrarum. Prima,Sacramcntorum. ^ Sccunda,vaforum ca continentium.Tcrtia,ornamcntoru miniftrorum. Quar- ta bonorum ad prxdida fuften tanda dcputatorum , fecundum Tho.z. fcc.q.957. art.5. Addo etiam, quod in prarfato Hbtllo rcfponfurus ad priraa de tribus qus- ftionibus,fupra monito primo nu^.propofitis,pr?mifi ex cod.Thoma Aquina- : te,fapientia£ fanditari^que pcIago,noftrocum primis duce, atque patrono, QuodUb.<5'.art.i2.5(: i.fec.q.iS^.art.^.bona ccclcfiaftica qui lunt prsfati quar- tar fpecici facrorum eftcdup]icisgcncris. Quxdamprincipalitcrapplicataec- clefi.Tminiftris,&minusprmcipalitcrpaupcribus,operibufqucpiis:AIteraap- plicata principahter ccclefiis, paupcribus , aliifue opcribus piis , & fecundario miniftris, qualiafuntbonahofpitalium, &:fabricarum ecclefiarum jde quibus Clcmcn.Quiacontin2it.§.Vtautcm,dcrclig.domib.innouato mconcihoTri- dcnt.fcft^.y. cap.if).&: fefi^.z^.c. 8.de reformat. modo in titulos bencficiariosnon conferantur.Nam cum in eosconfcruntur fiunt primi generis arg.glof .rccept.T, Clemen. Perlitteras,deprarb.verb..Piouideri.Quibusaddidimus,qu6dhorum omniumbonorum,quxomniafuntfacra, quartxfpecieirerumfacrarumjVt trad.ipfemetTho.iri d.q.pf^.art.j. duo funt genera;, vt infrain monito X X. di- cemus. Primi gcncrisfuntimmobiha, &:mobiliaquxfitabeneficiis,& hofpi- tahbus, & aliis pjis locis , antequam bcneficiariis, & miniftris confcrantur : de quibus totu-s tiuilus de reb.ecclef non alien. & u.q.i.&: l.Lex qua: tutores. C.de adminift.tutor.Sccundi generis funt reditus illorum annuij de quibus c. Vcftra, de locat.d: c.z.Ne prxlati vicesfuas. SV tMCM A KIV M. Ckrici tria genera honorum hahent,fcllicet, Patrimomalia,ecclefaBiCii , & quafi^atrimonialia.num. r. ^mtum ea, differofjt.mt^u 10 APOLOGIA LIBRI DE I XXI. Moneo,etiamnosinloco proximecicato praemifi{re,quod derici farcularcs beneficiarij tria ecncrabonoru pofTunt habere, puta, patrimonialia, quailpatrimoniaIia,&eccIciiaftica.Patrimonialiarunt,quxperrucce(lionem, aut per fuam induftria & alias artes, aut per donationes,& vltimas voluntates, &c alios contracfbus, eo modo quo laici fibi quarrunt, iuxta c. Epifcopus.iz.q.i.c. CumdileduSjdeiurepatronat.c.Manifefta.&c.Sintmanifeft^.iz.q.i.Aliaquaii patrimonialia , quae diffiniri poilunt , effe bona quariita ratione clcricalis ordi- nis vcl officij , alia ratione , quam iuris fpiritualis percipiendi redicus ecclefia- fticos, quatcnus funt ccclcfiaftici, qualia funt ca, qua: clerici lucrifaciunt facri- ficando, & agcndo capcllanos, vicarios temporarios, prxdicatorcs , confel&- rios,aut alios fpiriruales adtus exercendo:de quibus Innoc.&: Hoft Jn d.c.Quia nos.& Panor.in c.Cum in ofticiis, de teftam. & vtcrque Card. in fumma.ii.q.y. &Pcrufin rubr.dc tcftam.col.30. Aliafuntccclcliaftica, qusdiffiniripoirunt, eftc bona dcputata ad fuftcntanda facra,ex mcncc Thom.in z.fcc.q.^^^.art.^.vbi ait, omnia illa cftc, vt prxdidtum cft , facra quartx fpcciei rcrum lacrarum : &c funt duplicis gcneris. Altera funt ftabilia,fcu immobilia •, & mobilia-, qux non ^ func annui rcditus, fcd bona, vndc illi redcunt. Alcera funt ipfi redicus corum, quibus fit illa fuftentatio-,inter qux magna diiferentia eft, vc dicemus infra mo- nitoXXIIIL&fequcn. SVMMA RIVM, BondfAtrimomalia dericomm ^quelibera ejje illisAcfuA Uicls^m.i, Bona qudtfitA ecclefits , anteqmm conferantur beneficiArils , nonfunt eor»m dijpofitionifitbiefia. nu. t . Et idem de bonis princi^alius adfnfientAndafia, quam minifirls defutAtis, nifi,&c.nu.t. Bona quafifatrimonialiAAnnumerandAfotinsfAtrimoniAlibHsquam ec* clefiAHicis.nu,], Etiam quafita^era^us ecclefiaHicos, adquos beneficiAobligant. nu.y XXII. Moneo,mcibidem etiam prxmififle quod inter omnes,nemine di- I fcrepantc , conucnit , non eirc quxftioni noftrx locum , in rcditibusbonorum patrimonialium clericorum fxcularium beneficiariorum , eo quod certum cfl:, eos pofle difponere de ilhs, perinde ac laici de fuis.c. Epifcopi.ii.q.i.& c. Quia nos,dc teftam.c. Fixum.u.q.^. Inter omnes etiam conuenit , quxftioni prxfatx non cflc locum, in bonis ccclefiafticis primi gencris, fcilicct flabilibus, feu im- mobiIibus,&: mobilibus, qux non funt rcdicus, fed qux inuenimus quxfita , 8c ^ applicata noftris bencficiis , quando ca nobis conferuntur. Quoniam palam eft nos pcccarc mortalitcr, obligarique ad reftituendum, fi ea fine caufa,& fo- lemnitate debita alienauerimus.c. Sine exccptione i2.q.2.& per totam quxft.& pertotum titulumdereb. ccclef non alicn. Inter omnes etiam conuenit , non efTe cis locum in rcditibus bonorum deputatorum principaiius in hofpitalia, & alia opera pia. dida Clcmen. Quia contingit, de relig. domib. renouata per R E D I T I B V S, Q_V i£ S T. I. u perconcil.Triclent.vbi rupra,ni{lperfl:atutafundationis,aut eredbioniseorum^ aut iuftam conruetudinem dcberent in titulos beneficiarios conferri. Quod di- cimuspropter prxfatam gloff. Clem. Per litteras, de prxb. in verb. prouideri: quatenus inrmuat,hofpitale,quod in titulum beneficialem confertur,c(Te bene- ncium ecclefian:icum:5: confequenter cum cui conferrur anre omnia eflTe de il- lius bonisalcndum,iuxtatexr.hng.ca.Dehis,deeccIcf.xdific. Quoniam palam cft, peccare eum qui de huiufmodi reditibus dcfiinatis principaJius ad fuftccan- dum pauperes,vel ad alia opcra pia,quam minift:ros,cum non dantur in titulum bencficialcm notabilcm quantitatem in vfus fiue bonos,fiue malos,alios ab his, inquosdcputatafucrunt,impcndit: obligatumquecfTciuxta fcntentiam om- nium dodorumad reftituendumper d.Clcm. Quiacontingit. §. Vtaurem,de relig.domib.& manifellius in concil.Tridcnr.fciirif.c.S.dc reformat.&: facit I.r. & I. Legatam.ff.de adminift.rer.adciuit.pcrtin.Dubium autemcfi:,an fitlocus in bonis quafi patrimonialibus , quae fupra diffiniuimus : quia Innoc. in d. c. Quia nos,dc ten:am.& in c.Quoniam,nepra:lati vic.fuas.ea exxquatreditibuseccle- fiafticis,qui redeunt ex bonis beneficiorum.Nobis tamen iuftius videtur xquare ^ illa bonis patrimonialibus.Tum,quia hxc eft frequentior fententia,quam tenet Cyn.in Auth.Licentiam.C.dc epilcop.& cleric. & Panor. in c.Cum eires,nu.2(j. & inc.Cumin officiis,dctcfl:am.qucm fequiturvterqueCard.in fumma.ii.q.^. & Perufin rub.de tcftam.col.5i.& CorneusconfiI.88.2.voI. Tum,quiaiIIaqux- runtur cis vt merces quxdam,& compenfatio laborum, & corum qux pcr alios adus,quos pofi!cnt facerc tcmpore,quo illos ecclefiafticos faciunt,fibi acquire- re pofluntivt ait Innoc.in d.c.Qnoniam,ne prxl.vic.fuas.& ita conferuntur fine onere vllo expreflo aut tacito diftribuendi fuperflua pauperibus-,quod onus bo- na ecclcfiaflicahabent,vtinfra XX VI L monitodicetur.Quodetiamproce- dit in iIlis,qu.T quxruntur per eos adhisjad quos cos fua beneficia cbligantjqua- le eft iIlud,quod curio , feu curatus adminiftrando facramenra fuis parochianis lucrifacit : quale item idqaod quxrit bencficiariuscuiufpiamloci,exeoquod aliquis reliquit certi vel incertinumeri miffas bencficiario illiusloci; qualcs funt,quasHifpanivocanttrentenarios,quamuisciusperfonamminime noiret; Jicet Archiepifcopus Panormitanusconrrafenferit in.c.Cumin officiis.num.S. de teftam.& licet id exprefTc prcbarint Card. S. Sixti,& Card. Alcxand.in fum- ma.i2.q.^.fednon iufte.Tum,quiadiffinirio bonorum quafi patrimonialium fu- pra pofita,xque conuenit eis ac aliis quxfitis per a(5tus,ad quos fua beneficia vel oflScia non obliganr eos.Tum,quia non lucrifaciunt eos de bonis fuorum bcne- ficiorum,quibus ineftonus fupradi(flum dandi ca,qux fuperfunt paupcribusjde quo m dido monit. XXVII. latc dicctur.Eius dcniqueconditionis,eadcm vcl maior.ratione erit omne id , quod bcneficiarij fuo labore perfonaliquc opera, etiam fpiritualibus impenfis,vel corum intuitu lucranturexaliis quamdefuo- rum bencficiorum bonis,vr affirmauit Barbar.in.q.^.primx parr.de prxft. Card. coI.penuIt.earatione,qu6did mftipcndium labonscorum darur. C^HA^imen ratio parum firma eft, eo quod etiam omnes alij reditus ob eam caufam eis tri- buuntur. Bcncficium enim datur proptcr officiuni.c.fin.de rcfcrip.Iib.(5'.& rcdi- tus eius funt ftipendium , iuxta glofT. I.Stipcndia. C. dc exec.rci iud.& tcx. in c. Si ofl5cia.y5?.dift.& c.Quidproderic.^^i.cift. Ratio vcraiirma cft, quia id tribui- ^, APOLOGIA LIBRI DE tur eis fine onere vllo exprcfTojaut tacito dandi fupcrflua pauperibus : quod ta- men habent omnia beneficiorum bona , vt in d. Iibello probatum fuit , ead. q. num.i7.&: leq. ^ probabitur infra monito XXVIII. Efl: igitur huic quaeftioni locnsinreditibus,& frudibus bonorum, & iurium principaliter ad bcneficia- riorum ruftentationem,& rainus principalirer ad pauperum,& piorum opcrum {ubuentionem deputatorum, nondum quzefltis tempore , quo iliis beneficia conferuntur. SV M M A R IV M. CardinaUttn efi benefidum ecdefiaUimm.mm.i, Pavam eft heneficium ecclefiaHicnm. num.\. Bona ex-penftomhi^s qu^fitajan cenfiantur patrimonialiavcl ecclefiafH- ca. num. z. Bona qudfita expenfionihns temporarils , qu£ infuhfidium imfenfirum danturCardinalihns a Papa cenfenturpatrimonialia. num.i. Bona,vtccnfeanturecclcfiafHca,nonfuffcitvt dentur ecclefiiaHicU ah ec- clefiAHicis yde hsnis eccUfiaUicis.num.T,. Bedim tituli Cardinalatmfunthona ecclefialHca.num.^. Bona quafitaratione aciuum ecclefialHcornm etiam de reditihuiecclepa- fiicis alia ratione quam iuris perpetui pcrcipiendi reditm ecclefiafHcos, non cenfentur hona ccclefiafHca.num.%, XXIII. Moneo,exdidlisinmonitoproximo infcrrifolutionem quajflio- - nis mihipropofltaeaquodam magni nominis,pietatis&;cruditionisIlIuftrifl. Cardinali,multis nominibus mihi maximefufpiciendo,vidcIicet,An quajfita ex ftipendiisqusedantura S. SitdiQ Apoftolicaaliquot Cardinahbus in fubfidiura expenfarum,qubfedecentiusfufterjtent ,fintcenfendabona patrimonialia Xi- bera , an eccleilaftica , oneride quo in monito XXVII. loquemur , fubie(5ta. Adccnfenduraenim quod funtcccIefiaftica,facitprimo, quodeatribuuntur a rerfonaccclefiaftica,fciIicet,Papa, &de reditibus bonorum eccleliafticorum ipfius Papatus,& perfonis ecclefiafticis,videlicet Cardinalibus. Secundo, quod ' Cardinaiatuseftbeneficium ecclefiafticumrquia conuenit ci rota diflinitio bc- neficijecclefiaftici,quamnosexqiufitedeclarauimus in rub.de pra:b.&fumma- tim repetemus infra monico feq.& efficacitcr probarur per c. i. de cler.nonre- fiden.quatenus haber,Cardinalem quendam priuatum fuifle a Synodo fuo titu- lo Cardinalatus,eo qubd non refidebati& gIofl'.ibi,& clarius Pan.fub fin.aiunr, priuationemillam nonfuifleab officio,fed adignitate &bencficio. Quod ip- itjmfentit idemPan.in.ca.BoniE,primo depoft.prxI.&inca.Ecckfia veftra,de eleft.dum poft Hoft. & alios rradat, An Cardinalatus , & epifcopatus fint be- neficia impatibilia,&an cadant fub c.De multa,de prajb. & exprefle determi- nautmodcrni intrad.dcbenefic.parj.q.i.Sicut&Papatusdicitur bcneficium per R £ D 1 T I B V S, Q_y i^ S T. I. 25 pertext.ring.inc.i.cle maled.Etcum prard. ftipcndiadcnturrationeCardinahi- tuum,videntur cfTe reditusbencficiorum. Adhxc, quod quarhta ex pcnflonibns quarde more fupcrbencficiisecclefiaflicis Papa conftituit, cenfcnturcccldi i- ftica,vt inframonit. LXXX. trademus.Sedveriusvidctur contrarium , fcili- cct,ea eiTecenfendapatrimoniaiia,vclqujifi,&confequcnter ab onere pnTdi- &o libcra.Tum,quiaomniaquifi patrimonialia funt huiufmodi , vcin monito proximo didum cft,& pra-fata quajfita per prrfara CardinaUum ftij)cndia lunt quafi patrjmonialia^qnippe quibus conucnit diliinitio bonorum quafi patrimo- nialium in raonito proximo pofica:quia (unt bona qusiiti rationc aduum per- tinentiumadperfonas ecclefiafl:icas,ca rationc,qua ecclcfi.iftica; funt, &:non ratione iuris percipicdi rcditus bonorum ecclcfiafticorura, Tura,quia nil obflac primum argumentum in oppofitum fadfcum, fcilicct, quod rribuuntur a pcrfona ccclefiallica perfonis cccIcfiaJlicis,& de bonis ecclcfi.ifticisrquia id non lufficit, vtaliqua bonadicantur ecclefianica.Namctiam mcrccdcs (Sjfalaria^quardan- cur abecclefiis, 6: abccclefiafticis perfonis,fyndicis, procuratoribus, famulis eaii!m,cIcriciseisinfcruicntibus,cancoribus,archite<5lis,latomis, pi<ftoribus, (5«: aliisidgcnusoperariis ecclcfiailicis,tribuuntur a perfoniscccIcfiafticiSj&pcr- fonis ecclcfia{licis,&: dc bonis ecclefia{licis;&: tamcn non funt bona ccclcfiifti- ca.Tiim,quianihilobfl:atetiamfecundum, fcilicct,qu6d Cardinalatus cfl: be- ncficium:quia prxdidl:aftipcndia,qua:fubfidiaimpcurum vulgo dicuntur,non debcnturrarionerituIiCardinalatus,&eoquod Cardijialatus fic bcnehcium, quia non cuilibet Cardinali dantur,fed folum illi3,quibu» Papi vulr conferrc: »?>: idco licet rcditus,qui Cardinali dcbcntur rationc tituli fui,dicantur bona ccclc- fiaHica,faIaria tamcn & fubfidia impcnfarum,qux aliquajido Cardinalibus tri- buunturalia rationequamfui tituIi,nonfuntbeneficiaeccIefiaftica.Tum, quia nilobftat etiam,qu6dtribuunturrationea6fcuumccclcfiafticorum, &:ccclcfia- fticis perfonispropriorum:quia nechoc fufficir, vt dicantur bonaccclefiaftica. Nam etiamca^ua.'danturclericis rationcprccum,&: oran'onum,rationccon- cionum,confcflionum,adminiftrationis facramentorum,&: aliorum huiufmodi a<Sfcuum,tribuuntur rationc adfcuum ccclciiafticorum, qurEtamen fcc.indumrc- ccptam lententiam,non dicufitur bonaccclcli iftica,qu>E funt resfacrar, faltem quart^cfpecieijVt in monit.prreced.didum eftjhoc cft,res dcputatre ad fuftetan- dumminiftroscccicfiiE &pauperes,qu2efunt primigeneris quartje fpccieire- rum facrarum,<?<: reditus earum,qua: funt fccundi gcneris quarrxfpeciei earun- dcm.Ad hoc enim,vt aHqua bonadicantur ccclcfiafiuca, Sc facra oncri prarfato fubic(Sta,oportetqu6d finc deputata ad fuftentandum racra,velrcdituseorum, qua rationcfuntredituseorum:&:nonfufficit qu6d percipiantiu: ali.i ratione puta,eleemofynx,vel falarij,velftipcndij iufti,vcl remunerationis,veIaIiahu- iufmodi, qua: non fic ius fpiritualcillos percipiendi pcrpetuu, in fe foli ccclcfia- fticar perfonx confcribiIe,vr ex duobus monitis fupra proximis colligirnr,qualc non funt ftipendia prxfata,nec aliar penfiones,qux dantur laicis,vel clcricis ra- tione ahquorum obfcquiorum prxflutorum , vcl prxftandorum. Tum deniquc .qu6d ftipendium , feu fubfidium impenfarum, quod Papa tribuit ajicui epifco- po, quemaliqu6 iegat:, noncftannumerandum bonis ecclcfiafticis,fiucfacris quarta: fpeciei,fupra monit.proximodiffinitis. 14- APOLOGIA LIBRI DE S V M M A R 1 r M. Bonotum eccleJiaBicorum verum Dommum ejfe ChrlHum Beum irrejra- gabiliter tenendum.num.\. Oftnio communis , inqunm confenfus omnium catholicorum concurrit, fericulcf in materiafdeiy&mcrumrelinqmturnum.t. ^uthoritas fummorum Pontifcum neceffario obferuanda.num. ?. Bona omniafacrafuntVei , & omnia ficrorum fuBentationi detutats funtfacra,& qui eafuratur^aut rapitfacrilegus.num.^. Bona cur,& cfuofcnfr dicunturnullim,cumfnt Dei.num.^. Papa non eji verus rerum eccJcfjd Bominm , & confequenter nec alius prielatu6:& ratio quare aliquando eas alienant.nu.6. & nu.io. ProcuratorCafirisbona eim non alienat.nifi &c.num.i. BonaecclefaHicafuntDei,quoadverumdomimum, ecclefa &prdlatO' rumyquo ad adminiBrationem,pauperum & piorumjquoadfuHtn- tationem.num.%.& ir. Bona omnia ecclefafacrajicet confecrata henediBione aliis facratiora^ & quofenfu altquanonfint in hominum commertio. num.<). Beneficiarios non effe vfuarios , necvfufru6iuarios yfedmaim facultati quamiiliy&minore quam hi. num.ii. Bona donataDeoferi eiusiurenaturali , perinde ac alterius donata il- li. numero 13. Bona ecclefiaUica eJfeDei, & nonvlliu4 hominis Concilio Tridentina diffnitum.num.i^. XXIII I. MoneOjquodprxfatusN. nonfolum nimis confufe tradlat in primafui libri parte,c.i.num.i^. penesqucmfit dominiumrcrum ecclefiaftica- rum,vt diximus fupra monito X V I II. Sedetiam noueacfalfeaffirmat in 4. par.cap.fi^.quod non folum rcdituum bonorum ecclefiafticorum, fed eorundem etiam ftabilium fiue immobilium , verum dominium eftpenes beneficiarios. j Qnx falfa & infolens conclnfio efl::quia imo eft folius D ei & D. N. lefu Chri- fti.Quodirrefragabiliter eiretenendum probo.Primo,quod communis opinio id habetr&nemo catholicorum,quos egolegerjm, vfquc ad prarfatum N. aftir- mauit, dominiumfaltem ftabilium fiueimmobilium, & mobilium ecclefiaevfi- bus deputatorum eftepenes beneficiarios &ab opinionecommuni, in quam ^ prxfertim omnium do<5borum catholicorum confenfus concurrir,non eft rece- dcndum.c. De quibus.io.dift.& dodtrina folcmnis lo.And. in.c.i.de confti.Imo in materia morum & fidei, qualis eft ifta,non poteft id fine periculo fieri , iuxta text.Irrefragabiles,in.c.EccIefiafticarum,&c,Inhis.ii.dift. quodmultis& yali- 5 dis rationibus confirmat Alfonf.Caftrenfis in lib.i.cap.^. contra omncs hxrefes. Secundo,qu6d fummiPontifices,quorum authoritaseft irrefiragabilis,c.fi Ro- manorum.i$>.di(n;.c. Hxc eft fides.z^.qj.afterunt, ilUcfte patrimonium Chrifti, in.c» R E D I T I B V S, QV JEST. I. i^ in.c.Cum feamdum,de praeb. & in c. Cum exeo,de elcd.lib.6'. elfequc pecunia* Chriftic.i.ii.n.i.Tc-rrio^quodomniaCicrafuntroliusDei.I.Interftipulanrem.^. Sacra,deverb.obIig.§.Nul!ius,& ^.Sacrar.Inftitur.dererumdiuifione.Atomnia "* bonaeccleiiafticafuntfacra quartxfpecieifacrorum, fecundum Thomamre- ceptum in i.fec.q.f^^.art.^.quoderiamfatetur ipfemetN. inquarta partefui li- bri ca.^.coI.penul.& probatureffic.icirer,eo qu6d,qui eafuratur,aut rapit,dici- turfacrilegns.c.Prxdia.&c.Qui abfl:uIcrit&c.NuIIi.i2.q.2. Probaturitem, eo quodratiocurbonafacra dicunturefrcnullius,eft-,quiafoliusDeifunt.d.§.Nul- '? Iius,lnftitur.dc rer.diuif.Non quidem ita nullius,vt occupantis fiant. iuxta I.3. in princip.ff.de acquir.rcrumdomin.fcdira.vtnulliushominis puri,vcl hominum linr,fed Dei tantum,&- D.N. Icfu Chrin:i,non quidcm eo folo nominc,quo om- nia funt cius-,iuxtaiIIud,Domini eft rerraA plenitudo cius.Pfal.25.«5c c. Quo iu- re.S.dift.fed etiam co quod nemo alius efb Dominus eorum, & fpeciali hominis vclhominumccnfura,fiuedifpofitione,funteidicata,donata,veIaIiasquxfita, vt glofl-r receptar dixerunt in d.§. Nullius, & in d.1,3. Quarto, quod ratio quare nulIiprxIati^etiamPapajpofruntfine caufaiuftaftabiliaaIicnare,efl:-,quiafoIus < Chriftus,^: nemo a!ius,eft verus Dominus eorum.Ec nemmi fada efl a Chriflo facultas alitcr alienadi ea^iuxta c. Nulli,de reb.ecclef.non alicn. &: c.Non liceac Papa:.ii.q.i.Quinro,qu6d ratio,propter quam cum iufla caufa id facere pofTunt per eadcm iura^cfl^quia funt procuratorcs , & adminiflratores conftituti ab eo ad adminiflrandum ea,fccundum mcntcm,&:intentionemeius,immediate,vel mcdiate. Immediatc quidcm , vt Papa , & ecclefia vniucrfalis : mcdiate , vc ahj prilati^&beneficiari) minifterio Papac, vcl ecclcfia: vniuerfa:, confliruti imme- diatc,velmcdiate; quiacaufaiufla interuenicnte,yidcturipfc Dominuslefus confentire,&' resagi iuxtamenrcm eiufdem.Sicut &procuratorCxfaris, fine ipflus confenfu,&' menre.res eius alienare non poten:,& cum eo poteft.l.i. fF.de offic.procur.C.Tfar.& l.Idem IuIianus.§.Conf]:at,ff.de Icg.i.&: cum iufla caufa id faciendi contingit,videtur Caefar id vellc,per eafdem 11. Sexto,qu6d id conclu- dit dcclaratio vcra illius di<5bi Caietani i.fcc.q.^j.art.S.videlicet. Idem effe dice- rCjbona ccclcfiaftica cffe Dci,Chrifti vel ecclefiar:dcclarandumenim efb,verum efre,quoadadminiftrationcm,non autemquoad dominium. Nnm verumdo- ^ minium corum , efl apud folumChriftum, fiueDeum,non autcm apud alios prxlatos&'bencficiarios,etiamPapam,vtipfemetC.iiet.ibidem afHrmat, & paulopoftdiccrur. Apud Papam vcro, &Ecclcfiamvniucrfalem, vniuerfalc minifteriiim,&vniucrfalis adminiftrandipotefbascis immediatea Dco data: quc-c miniflerio Papi,vel ecclefia: vniuerfaHs diftribuitur aliis pr.Tlatis,& eccle- fiisparticularibus, inftitucndoperfcjVcl pcralios variaiurapercipiendi illos, aut illosredirus ecclefiafticos , illorum autillorum locorum , dioec.^fum , paro- chiarum & pracdiorum,&c.& conferendo illa canonice: quar iura,canones vo- cant bcncficia ecclcfiaftica , fiucfacerdotia. Quod nos in rub. de pr.-cb.exadbius quam ahj fcripfimus difliniendo poft Cald.in c.Poftulaftijdc refcrip.& Anchar. in c.r.dc rcg.!ur.lib.d^.& alios ibi citatos,Bcncficium ecclefiafticum cffc ius fpiri- tuale confcquenterpcrcipiendi aliquos reditus ecclefiatticos,conferibile tan- tum a perf ma ecclefiifHca perfona: ecclefiaflicaei', perperuum in fc , faltem quo ad accipientcm. pcr canones,dodlrinas, &iuraibiiatc citaca. Septimo , quod D i.6 APOLOGIA LIBRI DE rion obftat prardidis argumcntum N.fcilicetjQiiod bona ecclefiafticajquar non. funtconlecrata{pccialibcncdid:ione,runtinhominumcommertio:quia vendi &: cmi poirunt prarfato c.Sinc cxcepticne.& pra-f.c. Nulli. licet alia quxrpcciali benedidione conrccranruriVcIutifacravafa,racrxvc(lcs fintextra prifatum commertium,iuxtare^uIam,SemelDcodicatum,dercg.iur.Iib.(S'. & l.Intcrfti- pulantcm.§.Sc-icram.ff*de vcrb.obIig.Non,inquam,hoc ob{lar.Tum,qnia omnia ^ bona ccclcliaftica funt facra,vt prxdidum eft,faltcm quartx fpecici facrorum, etiamipfomct N. contitente, licetnonxqualitcr facra: qjii.i non omnia func confccrata benedi6lionefpcciaIi,de qujbus agit titul.de confec.ccclef. vel al- iar.& c.EccleriiSjCum mulcis aliis,de confcc.diA.i. Tum, quia non folum v\ ho- minum commertio,vt alia profann, fed ita vt folum ex caufa iufta , & cum fo- lcmnitate intcriicnientc,<?c non alias,debennt in commcrtium vcnire, per prx- fataiura,ficut & bona Ca:faris,quxcxtracommertiumdicuntur.l. Idcmlulia- nus.§.Conilat.ff.deIcgar.r.poiruntcommutaridc illiusconfenfu, vtibidcm,& in I. i.ti.de offic.proc.Cxfar.djcitunita & bona Chrifti ,facra quartx fpeciei fa- crorum,cxtracommertiumquidcmfuntfimpliciter,fcdita, quoddeipliuscon- fenfucommutaripo{runt:quiconfcnfusintcrucnirecreditur,coipfo,qu6dadeft caufa iufta id facicdi.arg.c. Aurum habet ecciefia.c.Gloria epifcopi. 12. q.i. Tum, quia eius argumentum folum probat,qu6d confecrata per aliquam bencdidijo- ncm,funtfacratiora,&fpccialiorirationeDei,quamaliafacra,nonconfccrata peraIiquambenedi(5tionem; fed non probat,qu6d hxcnon fintfacra, ncque quodnonfunteius fpeciali ratione. Quia exeo qu6daliquid fitfacratius,vel fpcciahus,feu magis Ipccialiter alicuius,non confequitur,qu6d aliud,quod non eft tam fpeciahter eius & tam facrum, non fit facrum,ncque fpccialiter eiuf- dem:quiadaturfacrato facratius,ficutbonomeIius.I.vbiautcmnon apparec. ff. de verb.oblig. & patet in Rege, qui aliqua habet bona,qux funt ipfius , quo ad dire<Stum& vtilcdominiumj&alia, quxfunteius,quoad dirc(flum dominium tantum.HxccnimfpeciaIiterpertinentadeum,licet illa pcrrineant fpecialius. arg.c.r.de feud.c.Cxterum,de Iudic.& omnium,qux in lib. fcudorum lcguntur, & notantu r.O<Slauo,qu6d neque ipfe Papa eft vcrus Dominus bonorum eccle- {o fiaftfcorum , per text.in hoc optimum in.ca. Non liceat Papx.i2.q.2.vbi de hoc lacrus fcribimus.Per quod ibi fentit idem Archid.communiter receptus,& Pan. in.d.c.Conftitutus.Immo& Turrecrem.in.c.Videntes.ii.q.i. &Caiec. in z. fcc, prxfaca q.45.arc.8.& mehus q.ioo.art.T.ad.7. Inferens ex hoc vnam graucmcon- ciufionem,qux apudeumvideripoteft,quodipfum aitaduerfarius part.i.cap.L num.i2.cum aIiismuItis,quosrefert,&:fcquitur Dec.in.d.c.Conftitutus.&: in.c. Epifcopus, deprxb. Si crgo Papa non cftDominus, a fortiori nullusaliusa II Chrifto erit.ergo folus ipfe Chriftus eft Dominiis verus eorum.Nono,qu6dip- fiftima huius rei veritas cft illa,qux colJigitur ex didis Innoc.frequentius rece- pti inc.Cum fuper,decauf.poftl{r&: proprict.&cfficaciterprobatur perPan. relatisaiiisopinionibusin ca.Cum e(res,dc teftam.num.25j. & ahislociscitatis per Deciumind.c.Conftitutus,derefcripr.num.^. Ex quibus omnibus colligi- cur , inquam, ipfiflima veritas ,videlicet,qu6d iura qux habcnt, iiia cITe Chrifti vel Deijintelligendafunt quo adverum & pcrfedum dominium: & illa, qua: infinuantc/Te ecclefix,prxiatorum, autbencficiariorumiinteiligenda funtquo ad KEDITIBVS, Qj; .€ S T. I. 27 ad gubcrnatloncm , vel adminiflrationcm illorum. Et ea, aiia.'hab?ntina c/Tc paupcrum,ecclcfiarum , veloperum pioriimjintclligcnda lunr quo ad corum luftentationemritaquod verus,& perfecflusDominuseft lefusChriflus.Guber- natoresautem inflarprocuratorumj&tutorumcumfacultatcfc deitlis alcndi bcneficiavij. Pauperes vero cccIcfia:&opcrapia,creditoresquidam quorum fufbentationi eorum rcdirus dedu(flis oneribus debentur. Dccimo, quod vera & rccepraeftilla fcntcntia, quashabet, aliquordoftores male vocarebencficia- ^^ rio"; vfuariosrmale item alios vocareeofdc-m vfufrii6tuarios, vc tanj^it gloir. fingul.vbi latc Panor.i?*: Andr.SicuI.in c.fin. de pr-cul.clcric. co quod maior cft cis facultas, quam vfuariis:quoniamipfi pofTiintin fuos,(3(: aliospiosvfus de omnibus rcditibusbencficiorum difponcrc-,cnm tamen vfuarii,qui cx rc,in qiia vfumhabcnt, nihil caperepolTunt, pra:terquam infolum vfumquotidianum. Inflitut.dc vfu&habit.in princip.&rminor quam vfufru(ftuariis:quia illipof- funtdonare, 5.:relinquercin vira&inmortclicitefuosfruiflus, quibufcunquc volucrint.lnflitur.dc vfufrud.in princip.&' mclius.inflitut. dc vfu, & habit.§.r. /Inc vllopaupertatisautpietatisintuitu,obfolamamicitiam,cognationem,auc ribcralitatcm,bcneficiarij vero minime. Quodpalamdcclaratpofl alioscon- cil.Trident.fcir. i^.cap.i.dc rcformat. inhxc verba. Omnino vcro«is(rciIiccc epifcopis)inrerd!cirur,nccxreditibuscccIcfixconfanguincos familiarcfuefuos augcre ftudcant.-cum 8c Apoflolorumcanoncsprohibeant, nercseccIefiafliL- cas,qui Dei funt,confanguincis donentj fcd fi pauperes fint,his vt pauperibus diflribuant:&"pauIo infcrius. Qua*vcrodc epifcopisd!(ftafunt,eadcmnon fo- lumin quibufcunqucbeneficia ccclcfiaflica,tamfa;cularia, quamregulariaob- tinentibusprogradus fui condicioneobferuari,fedctiam ad S. Rom.ecclefix Cardin. pertinercdccernit. Vndecimo,irrefragabiliterprobatur ,carationc, qu6ddonata&rcli<5laIegirimeab eorumdominis,fiunteorum, quibus dantur aut rclinquuntur.I.Tradirionibus.C.de pac5b.§.Per traditioncm.Inftit. dc rer.di- uif. Atbonaomnia ecclcfi.iftica funtlegitime abhis, quorum crant, donata, obIata,veI relidla Deo vcl Chriflo,vel eius intuitu & nomine,cccIcfIis,vcI mt- niflriseiustanquameiusvicariis,procuratoribus, vcl difpenfatoribus, mcdiatis vcl immcdiatis,quod idcm cft,arg.I.fi procurator.ff.de acquir. rcr. domin. ergo fadta funt eius. Imo cum priuilegio, per quodantc qua:fitam pofrcfTionem, ctiamquoaddominium,quiruntur.I.fin.C.defacrofan6t.ccclc(.Ergofuntcius, & quidcm iurediuino, &narurali, prajfuppofitorerumdominioiuregentium introdn<5to.c.Ius gentium.r.diftinft.Duodecimo tandcm, quod cxprefTe conci- lium Trident. inlocopraecitatoperilla verbaproximerelata,(Q^ae funtDci) ij^^ diffinit, omnesecclefiarrcsefre Dci: &:iraiam non vidcturlicereconrrarium tenere,ncquc opinari. arg. ca. Maiores. 24. q.i. ik ira opinio communis videtur efTciamfadtadc fide nece{rariocredenda:&confequenter non debuitincaute N.contra determinationem ccclefiae adco claram, affirmarc; vcrum dominium illorumefrccIcricorum.Quod,vtprxdixi,ncmo catholicorum,quemlcgerim, vfqueadeum tuit aufus affirmare,etiam ante prajfatum concilium , faltcm quo ad dominium rcrum flabilium, feu immobilium ; ncque mobilium vfibus eccle- •fiac,a beneficiariorum vfibus feiundiis dcputatoruni. D i z8 APOLOGIA LIBRl DE SVMMAKIVM. Sacrarum rerum qitatuorJpecUs,& qu£: &qu4rUjpccieiduogencra,& alid aliifficratiores.num.i. BonU fecundi gerterls quart^ j^ecies vtendi facultas , liherior facultate vtendi bonis ftrimi generisyfed nonadeo , 'vtfacultas vtendi [atrimO' nialihm.num.t. XXV. Monco,qu6dlicetdominiumvcrum & abfolutum omnium bono« rum ccclcfiafticorum licpcncs Dcum,& D.N.IcfumCliriftum,vtin monito proximo probatumcft,&ideo omniaillafintfacraj&omnis irrcuercntia,qua: fitpcr violacioncm corum (\i facrilegium,vt difSnit Thom.in.i.fcc.q.5)5).art.i.& efficacitcrprobaturperca.Prxdia. ca. Qjjiabftulcrit, & aliacicata mmonico prxccd.num.^.AIia tamcn aliis funt facratioxa,vt idcra Thom. probat ibi art.5. diccns,qu6dinter rcsfacraslummum locumobtincntipfafacraraenta, quibus homo fandificatutiquorum praccipuum efl Euchariflig lacraractura,quod con- tinct ipfum Chriftum:&: ideo facrilcgium,quod contra hoc facramcntum com- mittitur,graui(rimum cft interomnia. Pofl facramcnta vcro,fccundumlocum tcncnt vafaconfccrataadcorum fufccptionem,&ipfx imagincs facra:,&:rcli- quiaefandiorum,inquibusquodammodoperfon2elan6fcorum honorantur, & dchonorantur : deinde qux pertinent ad ornamenta ecclcfiar , & miniftrorum: dcindc caquarfuntdeputataad fullentationem miniftrorum, flue fint mobilia fiueimmobilia. Quicunque autem contra quodcunquc pracdidorum peccat, crimen facrilcgij incurrit hjcc ille. Ex quibus verbis colligitur efTe quatuor fpccics rerum ecclcfiaflicaium & facrarum.Prima,facrametorura. Secunda,va- forumad fufceptionemeorumconfecratorum, & reliquiarum,&c. Tcrtia,or- namenrorum ecclefi*E,&: miniflrorum. Quarta,bonorum ad fuftentanda prjc- di(fla deputatorum:cui addimus primo,qu6diicutrcs primjefpccieifuntmagix facrar,quam res facrse fecundar fpecieii & res facrx fccundac fpeciei magis quam terti2i& res tcrtiar magis quam quarta::ita facultas a Dco miniflris eius fadta ad vtcndum rebus facris prims {^zoi^v , flridior eft facultate vtendi rebus fecuda^: & facultasvtendirebusfecundajfpeciei,ftri6tiorfacultate vtendirebus tcrtia?: &facultasvtendi rebustertiaE,ftridiorfacuItate vtcndircbusquarrx. Secudo, quod rcs quartae fpeciei,fcilicet,dcputata: ad fuftcntandum omnia facra,funt,vc fupra didtura cfl,monit. XXII. duplicis generis \ Alterius enim generis funt flabiha fcu immobilia, de quorumnumerofuntetiam iurapercipiendi annuos rcditus,Clem.Exiui.§.Ciimque annui reditus,de verb.iigni. & aliapretiofamo- biIia.Altcrius autem funt fru6i:us,fcu rcditus eorum, qui ex illis redcunt annua- tim:& qu6d qucmadmodumilla,qux funt primigcnerisfunt facratiora, quara qua:funtfecundi-,itafacultasconceframiniflris,aChrifl:o veroomnium lacro- rumdomino, vtendieis,ftrid:ioreft,quamfacultas concefla abcodem vtendi bonis fecundi gencris. Qu6 fit,vt bona primigeneris non pofllnt alienari fine gcandi caufa,& foleranitate.c.Sine exccptione,cum multis aliis,ii.qua;ft.i.& c. Nulli, \ REDITIBVS, QyjESr. I. i^ NuUijde reb.ccclef.non alien.Bona autem fecundi generis, fic.c. Veftra, de lo- cat.&c.Quoniam,neprajlativic.fuas. Tertio, quod iicetfacultas vtendi bonis fecundi gencris, fciljcet, reditibus fa<^a fit bcneficiadis liberior, quim facultas * vtendibonisprimigeneris:non tamen efladeoliberalicutilla,quamhabenc vtendi bonis patrimonialibus , vel quafi patrimonialibus : quoniam harc adeo hberaefl:eis,ac laicis , vtcndifuisreditibuslaicis.arg.c. Fixum.u.q.^.&c.Qui- cumqiie,dcteftam.<5cideoTionpofluntcisvti,niriadte,5cfuos,«Sc paupercslu- ftcntandos, vt infra,monito XXVI I.probabitur. SrMMARIVM. BoHA henefciarij pr^mfirtui , deuoluta wjitccefforem , anjtntprimlgenerif, 4nfecundiyquartixjpeci€i.nu.i. ■• XXVI. Moneo,qu6dgrandiseftqu.Tftio, anreditus, dcquibusbcneficia- rius, nequc in vita, nequc in morte quicquam difpofuit, debeant collocarifub i primo gencre bonorum deputatorum ad fuftentandum facra , an fub fecundo j efto,qu6diurcperueniant ad fucceflbrem. Qua: quiftio ideo cftmagnimo- mcnti,qu6d fl collocari debcant fub primo gencre,fucccflbr non poteft ea fuis vfibus impcnderc , plufquam alia immobilia fui beneficij. Si autem collocen- tur fub gencrc fecundo , poterit cis vti ad fe , fuos , «Sc paupcrcs fuftcntandos, pcrindc ac rediribus fuo temporc ex bonis primi gcncrisad eum pertincnti- Dus. .Huiusqiuxftionisrcfolutioneminfcremuscommentario c.Non liceat Pa- pa:. i2.q.2. c]i'6 cti am remittemus aliquot alias, qua: ficut harc pertincnt ad fpo- liaclcricorumrdcquibus, quianonpotcraminhac apologia proreimagni- tudme , ne nimium excrefceret , fcribere , commentarium illum feparatim corapono, SVMMARIVM, Bena ecclefiaBicafuhie^a ejje oneri, & modo, vtfu^erfuapu operihm ero- gentur.nu.i. Chriliiani ecc/efa primitiu^ fKtia bonorum dabant ^pojlolis adfujlen- tandos egenos. nu.i, Clericorum bona ejfepauferum, vt intelligendum.nu.^. VicariumfoteJlAtefibi tradita vtidebere, iuxta mentem tradentu.nu.^. ChriJ^um non effe minus liberaUm nunc, quando efi ditifimus , quam cum effetfauferrimus.nu.^. Bona nonejfedata ecclefiaHicls,vtfrimogeniA diuitibui in6tituAntur,nec vt cognati augeantur.nu.6 . Onus,& modum inducunt diSiiones vt,<LAd, ob, Pro, In,7ie, &c.qH4 ad? duntur dtJ}ofttionibus,quibus bona datafunt ecclefm,nu.j. ^ APOL OGI A L IBRI DE 1 XXVII. MoneOjdixiflTcmein prarfatolibclio^q.i.nu.iy. pr.-cditftabona ccclefiaftica, quarfunt facra quartsfpccieircrufacrarum, vt duobus proximis monitis di6fcum eft/uper quibus fundata funt faccrdotia, (eu bcncficia,qu.T ha- bemus, efle fubicdta ei modo & oneri expreiro, aut tacito, vt ea , qua: minirtris cius fuftentatis honefte fuperfuerint,infumantur in paupcres,& aha opera pia, cuius contrarium affirmat pr.rfatus N. fcd male. Primo quidem , propter illas deccm & fex rationes ibi politas,quarum potiores ncruos fummatim infra tan gemus. Secundo,qu6d ipfemer N. Cihi conrrarius id fatis faretur in c.i.parr.i.in h.TC verba. Bonorum igitur ccclehafHcorum natura,ab initio nafcentis ecclefiae ab Apoftolis conftituta , Sc pcr manus ad pofteros tranfmiira , duphcem vfum profpicere vidctMr,diuini fc'licet cultus exhibitionc, 3c pauperum vicftum fidc- lium. Et Gregor. allcgarus ibidem oer ipfummct (ic air, in c. Qiiia tua fratcrni- tas.ii.q.i.Orane quod fupercft ncccflitaribus,in caulis piis,ac rcligiofis, erogan dum cft , Domino magiftro diccnre , Omnc quod fupercft date eiecmofynam: quibusfubdirN.hoEcverba-, Illudcernflimumeft, illaqucencceiririanonfunt, IicermaximeadornatumdininicuIrus&:ck-gantiampcrtineanr,ncccfliratibus - ^ paupcrum debere cedcre, vt beatus Ambrof. probat , in canone , Aurum habet cccIefia,i2.q.2.&diuusHier.inc.Gloriacpifcopi ead.cauf.<5(rq.Hxcilic.Tcrrio, quod licet ille negaftet , & nemo contradicerer,probaretur tamen irrefragabi- lirer pcr Adfcorum cap.z.fub finem &c c.<^.Sc 6. Ex quibus palam coll igitur , illos fidelesprimosvendidiftefuabona, ^dediftc Apoftolistanquam Chrifti vica- riis,& eius rcm agenribus,pretia illoru, vt alerentur ex eis fideles egeni. Et cer- tum eft , eorum iucceftcires cum eodem modo Sc onere retinuifte prardia , qux poftea feruarunt inuendita,vt fiituris neceftitatibus prouiderent. Id quod clare teftatur Melchiades Papa in c.Futuram.i2.q.i.&" clarius Vrbanus in c.Videntcs, ead.cauf&q.AntequosidefermedixitCIemensin locisinfracitandis. Quar- 5 to, probatur per c. Res ecclefije.ii.qu.i. quod fic haber. Rcs ecclefix non quafi propriar, fed vt communes Domino obiatar, cum timore non in alios , quam in pr.Tfatos vfus, fcilicet , pios funt fideliter difpenfandae , & in c.Epifcopus, ead. cauf.&q.ibi,Epifcopus,fi contentus his,fcilicct, vi<flu 3c vcftitu minimefuerit; conuertat aufc res ecclefia: in (uos domefticos vfus, &c. fynodo prouinci.T poe- nasperfoluat, &c.Praecipimus,cad.cauf. & q.ibi, indigentibus omniadifpen;- fentur,& in hoc praedicSto cap.fin.Kj.q.i.dicitur^quodjQ^icquid habent clerici, paupcrum eft,hoc eft^quicquid cierici haben t, quatenus kmt cierici, hoc eft,dc reditibus ecclefiaj,dedu(5tis neccflfariis, paupcrum eft,id cft, dandum eft paupc- j ibus,& piis operibus diuinum cultum 6c paupertatem relpicientibus, & Augu. in c.Quod autem.i^.q.y.debonisccclefiafticis, ait.Non funtnoftra,fcd paupe- riim,quorum procurarionem gerimus.Et Ambrofius in c.Conucnior, ead.cauf, q.S.ibi.Omnia mea funr paupcrum,cui confonat c.pcnul. 6c c.fin.u.q.i. & alia, qua: adhocpropofitumin pra:fatoIibcllocitauimus.Quinto,qu6dmc.Reuer- ^ ^imini.i^.q.i.Hieronymusait,Deum in pauperibus, fi non accipiantclccmoly- nas,defrandari-,eo quod decimar,(3c primitix,funt Dei polTeftiones. Et in c.De- cimar,ead.cauf.& q.decimac dicuntur ab Auguft.efFe tributa egentiu animarum-, & quod eas dare nolcns tot animas videtur Otcidere,quot mortui fuerunt ege- ftatCjtfteqi illasrcm aDeo paupenbjas delegatam. Sexto, quod bona pracdi(5la funr REDITIBVS, CiyJESr. 1. 51 fuht bona Chrifti , quo ad verum & perfc(5lum dominium \ pr^Iati vero eriara Papa,& ecclefiaetiam vniucrfalis, quidam ceconomi, difpenfatorcs, & procu- ratorcs cius,vt in mon. XX II II. cfficaciter & l.-ite probatum & declaracum cft:. At conftat iure diuino, & humano, vicarium procuratorem & difpcnlato- rcm,dcbcrc vti poteftateiibi tradita, fecundum inrcntionem domini principa- lis ilhm ei tradcntis.l.r.tf.de offic.procur.C^far.c.fi.de prxb.iuxta illud PauJi.r. adCorinth.4.Sicnosexiftimethomo,tanquammJniftros,acdifpenfatoresmi- nifteriorum Dci:& illud. Hic iam quxritur inter difpcnfatores , vt fidclis quis inueniatur : Sc iuxta illud ciufdcm.z.ad Cor.io. Potcftatem dedit nobis Dcus in acdificationcm , non autcm in dcftrudioncm : &c iuxta illud. c. Supcr litteris,de refcrip. Quxratiomouctdelcganrem,dcbcr&moueredclcgarum.Atconftit (confitcntcetiam ipfomct.N. Sc D.Soto,cuinidtur,inlib.io.q.4.artic.4.deIuft. Sc iure ) intcntioncm & voluntatcm Chrifti , fuiftc , ac cfte , vtde bonis fuis fu- perflua dcntur pauperibus , vcl aliis piis opc nbus. Crcdcndum cnim cft , vt in f pr.xfato libcllo diximus,cum vcllc, vt tanta vcl maior hbcralitas cxerccaturde oonis, qux data funt ei,pofteaquam viuit immortahs,quam de his,quaj data fuc runt ei,dum cftet mortalis.Nam qui cum egcrct,non capiebat mortalia,qui rc- gna daturus crat coelcftia : vt habet hymnus Epiphaniar , non cupiet poftquam habcr, & dedit tanta carleftja. argumento a maiori.c. Cum in cund:is, de ciedJr. Authcn.MtiltomagiSjC.dcfacrolandV.ecclcf.CumcrgotuncvoiuiiretjVtquod fibifupcrcrat,fcfuifquc miniftrisfuftctaris,darcturpaupcribus,cretlendumeft nonc quoque vellc, vt qucd fupercft fuis miniftris honefte fuftcntaiis , tribua- tur eifdcm:quandoquidcm non eft illi vlla rc opus, Sc cx prarteritis pnefumun- tur furui-a.c. Ex ftudiis. &c c.fin. dc prarfump. Ergo cx eius intentione illum mo- dum, & onus habcnt illa bona bcncficiariorum. Scptimo , quod qui non funt vcrifimilia, non funt aflerenda. c. Q^ia non eft verifimile, de pra:fump.l. Non ^ cft verifimilc.ff.quod met.cnuf Atnon eftvcrifimiIc,illos antiquosfidcles,tam religiofos,tam humdes,modeftos,& icpcrantes,quf fua bona ob amorem Dei^ &animarumfuarumfalutemdederuntccclefiis,camcnteilladcdiflc,vtclerici fumptuofccomedamus,&bib3mus,colcdogulam,qu.:^millioderunr,nequcvc nos,& noftras domos, familias, parieces, ledicas, mulas, fplendide vcftiamus, honorcm humanumadoratcs,cumambitione&iupetbia,quasilliprohumili- rate,& modeftia contcmpfcrunt.Ncq^uc etia,vt grandia prnnogenia,fiue maio- ratus inftituamus,vt cognatos noftros magnificemus-,cum illi noluiflent illa do nare fuis,vt Dco donarent. Neq-, vt thefaurizcraus in terris id, quod imitantes- cos,thefaurizarc dcbcmus in ca:lis:fed vt ecdcCiq miniftri primu-,deindcpaupe- res alan tur. 0<3:auo, q? beatus Clemcs, Papa fimul & martyr difcipulufq; beati Petriinhb.i.c.i5).deconftit.apoft.ait,Decimas,&primitias,adhocfuifledatas ecclefi?,in h^c vcrba.Homo Dci.f Epifcopus,qu?,ex dccimis,&primitiis fccun dum mandatu Dci datur,rcde difpenfct orphanis,viduis,afflidis,& peregrinis egcntibus,vtquihabetDcumharumreruratione rcpofccntem:& Paulo poft. Omnibusegecibus,cu iuftitiatribuentcs,ipfiq-,his vtctes,fcd non abutentes;co- medentcs dc his,fed no foli voraccs,cgcnifq-, impertietes. Et in li.S.c.jc^.per harc verba:Etiapr^cipiodecima5offciri,advi(5tureliquorucIcricoru,viroinu,acvi duaru,& his, qui fun? paupertate opprcfll. Et li.i.c.jp.pcr h^c vcrba.Dabis epi- fcopo 31 APOLOGIALIBRIDE fcopo iufta tua :te enim dare oportet , illum vero diftribuere tanquam occono- mum,& difpenfatorem reru ecclcfiafticarumrquod clarius teftimonium?Nono quod fextafynodus relata in c.ApoftoIica.ii.q.i.dehis ipfis reditibus agens,dc- cernit, eos efte ad vtilitatcm miniftrorum , 6c ob cfcam pauperum, 8c peregri- norum fuftentationem.& SymmachusPapa in c.Indigna:, ead.cauf. & q.male- dicitcum,quibonah2cmaleimpendlt,coquodfubftantiampauperumcontra fas difpergit.&concil.Antioch.in c.Epifcopus.ii.q.i.cIare haber,qu6d quamuis cpifcopus de fui patrimoni j rcdiribus, ad libitum difponcre poflit , non tamen deecclcfiafticis.-quin &concil.Trid.in feiTi^.cap.i.de reformat.confirmansid, quod antea dixit Bernardus , late relatus a Dyonifio Carthufiano in lib.contra pluraIitatembencficiorum,art.8.intcrdixitepifcopis,&aIiisbeneficiatiisetiam fi Cardinalesfint,nefuoscognatos, aurfamiiiares de rcditibusccclcllaraugeat. Quod vtiqucnon fccifret^finonintcIIcxifTct cftc illamdifferentiaminterre- dicus patrimoniaIes,& laicos cx vna parte,& ccclcfiafticos ex altcra. Quod his ineft onus prxfarum vr impendatur in honcftam miiii ftrorum, & paupcnim,ac j aliorum opcrum piorum fuftcntationem, & confcqucntcr, vt diftcibuantur fu- perflua pauperibus , vel aliis piis opcribus. Dccimo, quod datum vel reli£tum alicui vt aliquid dct alteri,dicitur donarum,vcI rcli6lum fub modorco quod dla coniundtio , vt faltem cum adiicitur drfpofitioni requirenti aliquid poftea ex- pIendum,modum importat iuxta.l.i C.de his,quae fub condir.& I.i. & j.de do- nat. qu2 fub modo , & glof c. Verum , de condit. appofir. & Bart.reccptus in K Quibus dicbus.§.Tcrmilius.fF.de condit. & dcmonft. diccns idcm de illo, quod datur fub iIiaconiun<Stione,ne,pro,vt non,vclfub prspo(iDione,ad,& in,quo- ties adiiciuntur alicui rci poftca explicad.Trvt videre efl apud eum, a nu.^.vlque ad io.per.l. Si tibi, & l.i.ff.de Ieg.3. & 1. Libcrras.§.r.fF. de manumifr.tcftam.& 1. Cum pater.§.Titio, de leg.i. & prazdidto §. Termilius, & l.ante penul.de leg.i. & l.Si quis pro redemptione.C.de donat.& l.folemus,& I. fin.de opcr.nou.nun ciat.quae dax poftremaeagunt de di6tionc,in,quod ipfum eft dc di6tione,ob,C. . de cond.ob cauf.per totum.At bona Ecclefix donata funt,aut rclida D. N. lefu ChriftOjVel Ecclefiis,vel pcrfonis ecclcfiafticis,raquam procuratoribus,& eius negotia gerentibus. Quod idem eft , vt reditus eorum pra:beantur vfibus prac- fatis,vcl in eos, vel ad eos,vcI pro eis,vel ne,pro vt non dentur aliis.Nam lexta fynodus in c. Apoftolica.ii.q.i.dc his reditibus agens, decernit, cos efTe ad vti- litatem miniftrorum,& ob efcam pauperum,& pcrcgrinorum fuftentarionem. Pondera praspofiriones^ad, & ob,quarimportant mcdum, & onus, vt pra^dixi- mus, & in c. Peruenir.i^.qu.7. Vetatur cpifcopis darc confanguineis , & ira ne dent confanguineis,quod importatmodum. Sicut, vt,non, vt proxime di(5luin cft. Quin & concilium Tridenr. in feflione z^.cap.i. dc reform. inrerdixit epif- copis,& aliis,etiam fi Cardinalesfint, nefuoscognatos autfamiliares de redi- tibus eccLefias augcanr. Pondcraverbum,ne, quod inducitmodum & onus,& in c.In facris.KJ.q.i.fic habetur,in facris canonibus pra?fixii eft,vc dccima?,iuxta difpofitionemepifcopidiftr)buantur.Ponderaverbum,vr.Piisautcmoperibus cfTediftribuendas habetur inc.Dccimas,cad.cauf. & quajfiibijOmnc quod fu- percft in caufis piis ac religiofis erogandum eft;vbi etiam pondera prajpofirio- Bem in j& in c.In canonibus, ead.cauf.& qua:ftJiabetur,Epifcopuin pofitum ad per REDITIBVS, QJTjEST, I. ^^ perfevel alium difpcnfandum mifericordiam pauperibusrvbi ponderaver- bum,ad;quod,vt didum eft,inducit modiim & verba principij.c.Dccimas,ead. caul.&qu^ft. funr ha-c. Dccimas, quasin vfum pietatis conceflas eflTc canonica authoritas demonflrar , & v rba medi j , hacc alia. Has vero decimas fub manu Chrifti fore cenfemus,vt ille,qnica:teris pr^eft^omnibusiufte diftribuatrin qui- bus pondera illa verba,in, &", vr, qtis modum important, vt prsdixiraus. Cum crgoh2edi6liones,ad,m,ob,ne,pro,vr,non,modum&onusimportent,faltem cura futurae rei explicandx adhibcntur : cumque bona clericorum fint eius , ad in,vcl ob vfum pietatis & paupc u, vel pro ilIodata,veI vt eis, & non ahis ero- gentur,manetprobatum, ecclcfls bona pridido modo,& oneri fubiec^a efle. SVM M A RI VM, Pauperum a^^ellatione, in hacmaUriay omniafta contineri.nu.\, XXVIII. Moneo,dixiflc me in praefato Iibello,nu.io.per pauperes in hoc ' propoflto dc dado fuperflua redituum cccleflac paupcribus, non folum intclliffi pcrfonasinopes/cdetiameccIcfias,& monafteriatam fa:cularia,quam rcgula- ria,&alia omnialoca & operapia. Quod etiam prarfatus N.fatctur, &coIIigi- tur cx Tho.i.fec.qu.i8^.art.7.in corpore, quapft. & ad fecundum , & Quodlib.^T. art.u. & probatur in c. De reditibus, & c.Quatuor.u.q.i.Ex quibus colligitur, quod eaquaf fupcifunt,non dcbentur folis paupcribus, cum etiam fabricis,or- namentis,&idgcnusahisdiuinocultuicongruentibus,fintimpertienda.Quod etiam redle determinat Adrian. in 4. de reftit.q.u.col.7. SV MMA RIVM, Pia operay qud radicitm dejinitay& exemfls ittuftrata.nu.\. Pia qu^dam infe coram Deo , quA coram iudicefint^rofana, & econtrario, mm.u Pietatis virtutu opera,non dicipia inpropofito.num.$^ XXIX. MoneOjdixifle me in loco fupra,monit.proximo citato,neminem i rcperiifle,quiradicitusdiflinierit,quacfintoperapiajtametfiperpIurimosfue- rit tadum , vt colligi poteft ex Ludo. Romano , in Auth. fimilitcr.C.ad I.Falci- diam , & aliis multis. Vcrum confideratis omnibus , breuiter dcfiniri poflenr, cffe illa,quae fiunt principalitcr ob cultum diuinum, vcl mifericordiam, imme- diatc vel mediate : quia pictas in hoc propofito, non fignificat virtutem illam, quapatriam,parentcs, & cognatos,coIimus. De qua per Thomam z. fec.q.ior. fcd iHam,quar religio dicitur,qua fciIicet,Deu colimus; vt accipit Auguft.lib.ia de CiuiLDei cap.4. & c.i.ii.q.i.c. Legi.z^.q. 8. & c. Quxlibet.ii. qu.2. Quibus duobus poflremis modis accipitur in noftro propofito, in quo de pietatis ope- ribus agimus. Per illud autem verbum,cultum diutnum,in definitionepofitum, intclligo non folum illum , quem exhibemus Deo per virtutem religionis, feo E 54 APOLOGIA LIBRI DE latricE , fed ctiam cum , quem exhibcm us pcr trcs virtutes theologicas , fidcm, fpem,«Si: charitatem, quibus colitur Deus, licet aiiter, quam pcr latriam,aut rc- hgionem,virtutum moraUum primam, iuxta Tho.i.fec.q.Sr.art.^.Quare opera pietatis dicuntur omnia, quaz propter cultum Dci potidimum, & prmcipalitcr aguntur,vccapcllanix,bcncficia,mifrc,&aliaofficir.diuina,(S(:omne,quodad ea principalitcr pertiner.Talia etiam (unc feptem opcra mifericordia: fpiritua- lia,qu2: continentur in illo veriiculo; Confule, caftiga, dimitte, folare,fer,ora: intelIigendo,pcr confule,ctiam doce,vt in Manuali confcHariorum^cap.i^.di- ximusiquiaha-cfuntoperavirtutis mifcricordia:,quaopitulamuregenisrerum fpiritualium. Talialuntquoqucfeptcm opcra mifericordix corporalia,qua: concincntur in illo verfu •, Vifito,poto,cibo,rcdimo,rego,colligo,condo : quos duos verfus, vbi fupra dcclarauimus. Necnon id omnc, quod principaliter ad ea dirigicur : quia funt opcra eiufdc virtutis mifcricordix,qua opitulamur cge- nis rcrum tcmporalium , quxomnia , licct appcllentur etiam opera charitatis, iuxia c.Intcropcracharitatis, defponfal.propriustamcndicuntur operamife- ricordix,& pietatis:quoniam a virtute mifcricordixnafcuntur,tanqudm ama- rrc:acharicatevcro,tanquamab auia,ficut ibidcmdeclarauimus poflThom.i, fec.qu.31. arr.i. Talia funt etiam academix inflitutx ad docendum ignorantes, prxiertim theologiam, 8c canones, ftipendia pulpitorum, atquc fermonum ad docendum,&confulendum:quandoquidemlunroperamJfericordixfpiritua- lia,vel adcapertinenria. Taliaetiamfunthofpitalia,confraternicacesconfti- tucx ad hofpitandum, veftiendum, Sc curandum egenos , ad reficicndas domus inopumexuflas, & adcapciuos redimendos:funccnim operamifericordix. Ex quaradicali diffinitione fumi potefl: ratio illius glof. celcbris, !. fi quis Titio.fF. de Icg.i. quacenus afleric, qubd legacum illud, quod legatur ad animx falutem, eft pium. Ratio enim cfl': quia eft opus mifericordix , eo quod fit ad opitulan- dum animx cgenti,vel qux pucacur egere. Ex eadem quoque radice fumitur ra- tio cius,quod Baldus in Margarita,verb.Tefl:ator,ait de rclmquen te pro anima fua, & de rclinquente filio fpurio pauperi. Hinc etiam defumitur ratio, cur le- gatum alimcntorumfa£tumdiuiti,inrbro exteriorinon iudicaturpium,etiam fi legans dicat aperte , fe illud amore Dci, fiuc pro anima fua faccrc,iuxra glolTI receptam inl.Illud.C.de facrof.eccleCRacio enim eft:,quia in eo foro prxfumi- tur pocius legacum ob amiciciam,cognationem,vcl Iiberalitatcm,quara ob mi- fericordiam : licet vere ob cam legetur. Econtrario vero iudicabiturpium id legatum quod legatur pauperi, 8c fi non exprimatur , quod ob mifericordiam. Ex quo infertur nonnunquam ea, qux apud Dcum funt opera pietatis,apud iu- dices iudicantur profana:&cconuerfo,quod efl: profanum in eius diuinx maie- flatis confpcdlu , pium inter gentes cxillimatur : cui confcquens eft-, beneficia- rium , vel quemlibec alium obligacum ad impcndendum aliqua inopcrapia, debere impendere in opera, qux vere funr pia coram Deo , & hominibus : quo vtriquc foro facisfaciac,vel faltcm coram Deo : vc in foro confciencix fic cucus. Nequcarbicreturfefatisfaccre,eoqu6dimpendatinea,qux hominibus , qui facifcdecipipoflunt, appareanttalia. Exeadem quoquerefolutioneinfertur, nonefieopcrapia quoad hoc propofitumilla, quxfiuncfolum inhonorcm, gratiara,& amorem parcntum , & cognatorum-, u non fiant ob mifcncordiam ratione R E D I T I B V S, Q_V JEST. I. 3^ rationc egeftatis : quia licet fint opcra illius virtutis , pietatis , qua parcntcs Sc iun(5fcos fanguine coIimus,vt probat l.Si quisaliberis.fF.flcIiber. agnorcibi; Cum hxc res cx a?quicnte , charitatcque fanguinis &c. adiundo §. Item refcri- ^ ptum jibiexofKcio pictatis,& traditThom.recep.i.fec.q.ioi.art.r.nontamcn funtoperapictacis quxdiciturreligto,quaDeumcolimus,nequcillius,quaedi-. citur mifericordia,qua egenis opitulamur. SVMMARIVM. Benejiciariui fotefl fe homfte alere de rediuhmfui heneficij , etiamf /jaheaP tatrimoniunt^ fruandoilludy & eitis reditm qwhus volnerit. nu.\. Bencficiarim potffiadeo lihere dijponere de his quA reliquat, ex hls qu£ de^ center impendere foteJi,ac de j>atrimonialihus.m.%. ChriBi menti conformitis , reliquare aliqtia ex his qua decenter infumi fof funt in aliqua opera virtutttm, quam infumere omnia in voluptatem etiam honejlam. nu. ?. Jmpenfi minorft in viCtu, cum reliquu ceduntimfendentiy &c.nu.^, K^hshnentia continentia nutrix.nu.%. Monachus , cum certum quid im^endendum defgnatur,fotefl largiri elee- mofynam de reliquatis.nu.6. XXX. MoneOjdixifTe mc in praefato IibeIlo,q.T.nu.9. quod fcre omnesfe- ' qunntor Innoc.in c. Indccorum, de artat. & qualit. dicentem , quod prius fenlit glof.c.Ref.ii.q.i.^^ pulchre refoluitCard.confil.iio.quatcnus ait, poirebenc- ficiarium iufle impendereredirus fuibeneficij in fuos , fuorumque necclTarios vfus:& in remunerationem de fc benemeritorum,& in pauperum alimoniam: intclligendo tamen pauperes,non folum eos,fed etiam alia opcra pi.T,vc in mo- nito XXVIII. diximus intelligcnda. Omnes etiam fere fcquuntur illud,quod idcm Innoc.ait in c.Epifcopus, de prsb.fcilicet, quod bcneficiarius, etiam fi di- ues fic , & habcat ex parrimonio vcl aliundc , quo fe dccenter fuftentet : poteft tamen licitc fi vult fuftentarc fc, de fuibeneficij reditibus , & feruare patrimo- niumcumeiusfrudiibus,quibus volct,cognatisveIextrancis.Qnodmagnifico, & multum amplio in fauorem bencficiariorum in didla q. i. nu.y*). & amphaui antcam ManualijCap.iy.nu.uy.extendcndoilludad ea, quarbeneficiariuspar- i cius viucndo , & fraudando genium fuum feruat , & reliquat ex illa parte rcdi- ruum fui beneficii,quamdccenterpottft impcndcrefuxperfona:vflbus, aiens, pofTc iUosramliberc difponcrc de ilIis,acdcreIiquisfuisbonis profanis pa- trimonidibus , pcr conrra6lus , vel vltimas voluntates quoefitis : qus amplia- tioproculdubio defcndendacft. Primoquidem,quia communis opinio non cft defercnda abfque textu , vel i flficaci ratione id f uadente. capitulo finali , vi- gefima diftin<51:ionc,& loanncs Andrcas in ca.i.de conft. receptus ab omnibus. Secudo,quia quacfita per induftria bencficiarij,funt ci patrimonialia,vt in prae- fato lib.q.i. nu.7.& fupra mon.X X I.& X X I I.probauimus.& ilkjqu^ per par- E i 5<j APOLOGIA LIBRI DE fimoniamreliquantur,per quandainduJdriam quxruntur. Terrio,quia per hoc non prziudicatur vliis paupcribus, vel aliis operrbus piis,fed folum genio, fiuc ventri , & fenfualitati bencficiarij , quam cxpedit mortificare , iuxta illud i. ad Goloir.^. Mortificatc mcmbra veftra , qux funt fupcr terram : & illud.i.Petri.j. 5 Mortihcatos quidem carne,viaificatos autem fpirira.Quarto,qu6d longe con- formiuscftintentioni Chrifl:i,abfl:incriac,fobrietatis, & modcftiz amantiflimi, honcfte ahquareUquare, qua:in voluptatcmetiam honcftam infumi pofTunt in aha opera bona, puta, charitatis,.beneficientiar, vel aliarum virtutum , licet non fint mifericordix, quam fuo gcnio etiam honcfte profundcre.argum.illius Hieronymiinc.Vtinam femper ieiunarepofTcmus.y^S^.dift. & c.Epifcopus. &c. Parfimoniam.4i.dift.Quinto,per ea,quibus in prarfato Iibcl.q.i.nu.8i.probaui- mus , id multum conucnirc ad fcruandam caftitatcm , & modeftiam , qu2 func 4 virtutes clcricis maxime nccclTariarjiuxta totam.4i.dift.Sexto,qu6d fere omncs minus cdunt,potant,vcftiunt,&: minorcm familiam aIunt,quandofciunt,qu6d ea qui omittunt irap>endere in illis,feruare pofiunt in eIeemofynas,& alia vir- tutum opera,quam cum cognofcunt, qu6d non plus reliquum fibi facient,fi fe abftinuerint, quamfifefaturauerint.; Etconftatadcaftitatempromouendam, abftinentiam cum fobrictate multumconducere , iuxta illud Hymni horar pri- mar,Carnis tcrat fuperbiam,potuscibiqueparcitas:& illud Anaftafij,Abftinen tia contincntizE nutrix eft:citatum a glof.CIem. Ne in agro, de ftar. Monach. in princip. & quod modeftiaj, pompseque mundana: contemptum ,iiiultum iuuat 5 parcusindumcntorDm & famulorum vfus. Septimo , quod pafEm cernuntur, quifatisfaturi &induti dicunt-,Comedamus etiam hoc,& bibamusillud:& hoc aliud induamus , quando quidem neque plus , neque minus foluturi fumus. Ec multi viatores,qui obferuarent ieiunia diebus ab Ecclefia pr^ceptis,ea non ob- feruant in magnis Galliarum & Italiae diuerforiis , quonia tantum oportct eos foluere inc(rnatos,quam coenatos ; quin & multi religiofi funt, qui minus car- nis, & fruduumcomedercnt,&minus vinibiberent,paucioribulque indumen tis,& calciamentis vtercntur, & indumeta, & calciamenta magis obferuarent, fi propter id, paulo plus iUis elargiretur , ad hbros emendos , & ad confangui- neos pauperes eleemofynafubleuandos , & ahasxcculas, quaceos confolaren- tur,quam fcientes,qu6d non plus fibi accipiet,quam expendent. 06bauo,qu6d aliquando rcfpondimus j Monachum vel fratrem, quem conuentus mittit lon- gius,aut ad diutuma negotia, quantitate certa pro quotidiana impcnfa afligna ta, eo pa(5to,qu6d neque plus ea,neque minus dabitur, fiue multum fiue parum expcndat, pofte de eo, quod ei fupererit, parcius viuendo, eleemofynam elar- giri:quia tacitc vidctur ei fadta in id facultas per prxdi(3:a,& proxime dicenda, licetipfefitfimplexmonachus , qui eamabfq-, aliafacultateracerenonpoteft. iuxta glof.c. Non dicatis.iz. qu^ft.i. & glof.CIement.i. de vit. & honeft. cleric, verb.Conuertendum. Poftremo, quodcommuni omnium fenfui videtur qua- drare, qu6d ea^qu^dantur alicui adeius vi(3:um,in dubio ita ei dari, vt hberam facultarcm habeat difponendi de ilUs , fine alterius prasiudicio , licet id faciat cumfoIiusfujEvoIuptatis diminutione. Concludit tandeni hoc firmiter extra- uagans a S. D. N. Pio V. editaanno if<>7. 5. Kalen. Septembr. quatenus de- clarauit nonefle annumerandafpoliis S. S. Apoftolica: referuatis , ea quajfu-i perfunt REDITIBVS, Cty^ST. I. 37 perfunt morientibus clericis beneficiariis,vel penfionariis non habentibus be- 7 neficia, vel penfiones excedentes valorem 50. ducatorumaur.de cam.fecund. communem arftim.cuius ratio firmaeft,hinchaunenda,quod quilibetclericus, quamlibetfimplcx,impendit,3ut certe impendere poteft honcfte in fui fuften- tationem pracratum reditum 30. ducatorom: & ita ca qux reliquat ex illis, cen- fentur eis patrimoniaha,vcl quafi patrimonialia.Ex quo collige obiter, orrmes clcricosnon habentesbeneficia,vel penfiones valoris raaioriSjquam^o.duca- torum,nullatenus a teilando,vel pro libito difponcndo^prohiberi. SVMMARIVM. lUUones N. eneruesjitnt contra communem de reliquatis tx hisj qux hone- fle imfendifojfmt.num.i. XXXI. Monco,qu6d pra:fatus N. ampliationem noftram in proximo monito firmiter probaram,pertinaciter negat,non folum contra me,fed etiam ^ contra Sorum inlib.io.q.4.art.5.deiuft.&iur.& Reuerendiflimum Epifcopum Didacum a Couarrubias in c.Cum in officiis,num.i.de teftam.quos nos omnes adidcitat:& contra aIios,quos in prxfato libelIo,q.r.num.^f).citauimus,videli- cct,Io.Maiorcm in 4.dift.i4.q.i7.&: Adrianum in eod.4.q.i2.&: quodlib.tj.art.i. quibusfatisconfonatTho.in 2.fcc.q.i8^.art.7.quatenus ait, Epifcopum difpo- nerepofledc reditibus fumptui fuo decenti deputatis , perinde ac de reliquis patnmonialibus: cuius fentcntia, vt paulo poft differemus, non debet intelligi de parte fibi perdiuifionem aftignatajfed deilla, quxad fuos honeftos fum- ptus eft necefiaria^cuius N. rationum nerui,enerues, verbifque proflui funtfex. Primus,qu6d Pan.id fentitinc.Cumefles.num. z7.de teftam. Secundus, quod non debet efle mehoris conditionis iniquus , fordidus & auarus , quam .xquus, liberalis,& fplendidus: & qu6d iniquus,auarus,&mifer cft, qui parce viuendo reliquatjfencceflariis defraudando. Tertius,qu6d qui id facit,peccatmortaIi- ter , fraudando fe , & fuos pro fua dignitate debitis alimentis. Quartus , quem pofteaiterum incogitanterrepetit , quod fecundum opinionem Archidiaconi, clericus eft folum vfuarius, &qu6d vfuarius folum porcft habere idquodipfc vtitur,reliquo manente Domino.Quintus,qu6d qui clericus hoc allegaret,tur- pitudinemfuamdetegeret,nepe fe mifere,auare, & fordideidferuaffe. Sextu^, qu6d is cui ex eleemofynis acceptis fupereft,id debet in eleemofynam dare^ vt perCard.Turrecremataminc.Habebat.ii.q.i.&inc.Infinguhs.S^j.diftin.H.TC autem,quibus nouus hic author nititur,nullatenus obftant. Non primum; quia efto,Panormitanus ind.ca.Cumeflcs.num.27.de tcftam. id fentiar, vtipfeait; non tamen ex profeflb , fed veluti per tranfitum facit, & '\6. quod nos dicimus, tenent ex profeflb omnes fupra eod. monito citati. Adaliaomniaeius argu- mentarefpondeo,qu6dillapr.Tfupponuntduo', quorumvtrumqueeft falfum, &contra receptas fententias. Alterum , qu6d omnisbeneficiarius,qui parce viuendo,fuumgeniumfraudat, peccar, &eftmifer,&auarus. Alterum,qu6d nullus qui auare aliquid acquirit,poteft plus de illo difponere , quam qui hone- ftenoluiriIIudqu.Trere.Quorumpriuseflcfalfuminmon. XXXII. proxime fequenti monftrabitur.Alterum vero,in monito fubfequenti. E 5 jg APOLOGIALIBRIDE SVMMARIVM. JBenefciarlushomfnereliquans aliqtta ,dehis quadecenterimpenderep' teflynon feccat^imo tneretur. num.i. Decentia ftatta non eft poflta inpun^o indtuiflbiU,fed hahet latitudinem, alia maiorem,alia minor em. num. t. fim V. Pontifex CMax. Jan^ifimum yrartfimum ,& admirahile farfl- monidymodeHi£flmplicis,& religiofe menfd,liberaUtatifqueinpauferes exemflum.num. 5. tJMala fuapte natura nuRofnehonofunt hona.num.^. JBonum,quodDbfnem bonum efltale,non eflfuapte natura malum.nu.^. • XXXII. MoncOjfalfum cfTcjVt in mon. praccedenti dixi, id quod ait prac- fatus N. part.},c.^.vidclicet,omnes qui parce viuendofuumque genium frau- clando,reliquant aliqua exhis,quae dcceter expcnderepofTuntjpcccare. Primo quidem , quia iicet illi, qui fraudant ob auaritiam , vel ob alium malum finera, peccentrquia cuius finis malus eft,ipfum quoque malum eft.c.Cum miniHcr.i}. q.c.cum multis, qua! in commentario eius adieci,nuperhicRomae compolito. Illi itcm qui per indecentiam fcandalizando ahos id faciunt , contra ca. Nihil cum fcandalojde prxfcript.Hcct,inquam,pra:fati pra,'fato modo fraudando ge- ' nium peccent, non tamen peccant:imo egregie benc mercntur, qui id hciunt principahter ob abftinentiam,fobrietatem,humihfatem,modeftiam,vel alium bonum finem,intracancelIosdecentia:,neminemper indecentia ofFendentes; i licet minus principaliter intendant etiam aliqua reliquare,& reliquent.Quod fieri poteft,& quotidie multi fandiores faciunrrquoniam, fecundum omnes,& ctiam ipfummet nouum authorem,decentia ftatus non eft pofica in pundlo in- diuilibihjfedhabetlatitudinem maiorcm, velminoicm, iuxta ftatusmagnitu- dinenijvel paruitate.Frequenter enim contingit,vtqui decenter fe alic,odin- gentisiiuxta ftridius extremumfuae decentiaj,pofTitinfe alendodecenter im- pendere mille, iuxta extremum latius fua; decentia? : 6<c ita cofequenter finc vlla indccentia peccato, & auaritia, pofretisquotannisreliquareducenta. Deinde idemmoftraturexemploampliftimo iuxtaacfandiflimo& rari(Ilmo,S. D.N, ^ Pi j Papa: V. qui decentet quidem 8c honefte pro fumma , qua gerit dignitate, pofretmenfacfuaEquotidianaeimpendere plurimaituminferculis,vinis, ^ bel- lariis,tum in cantoribus,quibus animum grauiftimis negociis opprell-im refo- cillaret,in aularis , & tapetibus , auro, argento, 8c ferico intextis, pro feftoruni varietatc variatis , quibus coenaculumornaret. PofTet &patribus purporatis, Regum legatis,& aliisconuiuia eademque prodignitate lauta,&fplendida honcftefacere:quactamcn minimcfacit.Imomaximo Chriftianoru omnium exemplo,adeo fimplici menfa vtitur,vt nullus,vel rarus fit in cius curia medio- cri bencficio ecclefiaftico au6tus,qui tam fimplici vtatur. Oculatus enim teftis, vtquifrequentcr data opera ob hoc, eius beatitudinicoenanti (non enim folet prandere)afbti , afTero vidifte me iilum non folum dicbus profeftis , fed etiam maxime K E D 1 T I B V S, Qjy JE ST. I. 59 maxime feftis , imo & die ipfo S. Antonij abbatis, qui eiusnacalis , fimul 5«: confccrationis^fiue coronationisanniuerfariusefl:, duobus tantum ouis in far- taginefrixis,& aliquotoffis nefcio quo herbarumiurc, intralancem madidis, & vnico potu vini aqua temperati,vix fex vnciarum,hauft:u contcntum coena- tumfuifrc.Cumanteca^namReuerendiiTioio eius Architrichnofchalcomaxi- mo Francifco a Reynofo Reynoforum genere Iliuftr. prognato, ironice prar- dixiiTcmrVenio vifurusquamopiparam&' fybaricicam cocnam, maximus Ar- chitriclinus , maximo omnium tctius orbis Principi hero fuo parauit , hoc dic qumataliSj&confccrationis eiuscftanniuerfarius. Quam,& aliaseiuscQrnas nemononlaudat,nemo non miratur,&:iurcquidcm:quialicctfint fimplicifli- m.T,&:nulIadapum,beIIariorum,caIicum,paraficorum,diuitumauIa:orum pen- denciumvarietateornarcui (plendent tamcncompofico eiusin cocnaculum c cella exitu,& modeftamanuum lotione,bcncdi(ilione deuota, filentio graui,&: perperuo,Ic(fbionefacrafan<fbcprolata, omnium minirirorum incomparabili modcftin,cercmoniarum tantx menla; debitarum adamuflim obfcruancia,gra- tiarumque a<5lione religiofillima, & cx cocnaculo in ccllam receptu compofi- tiflimo. Nequc vnquam,donec eum ita ccEnante vidi,facis inccUexi ilIud,quod concihum Carthagincnlc rclatum inc.pcn.^i.diftin.renouatuma Tridentino fefr.z^.c.r.de reform.fignihcatjnempe,dignitatisepifcopalis audoritacem, non tantum quarri opipara fybaritic.ique menfa, quancum virx ac fidci mcritis. Tertio,qu6d non tollct vimhuiusargumenri,quircfpo;ideric,pra:fatiiS.D. N. omnino quidem laud.indum,<8.: fupcr aftrafercndum^eo quod gcniumfuumfic fraudat.-quianonfraudatob auariciam,dequohaudatore agicN.fcd vtea,qua: reliqunueric, in pia operadiftribuat: quodadco quidemfatcoreflcverum, vc eiuscubiculi prarfciStus maximusidemqucRcuer. Alexand.aCafal, pcruetere, ac perilluftri Cafalium familia,codcm ipio dic,poftccEnam,cerciorem me fe- ccrit.quodquiaprimodiefui Pontilicatusannoanniucrfarioinc6uiuio,quod patribus omnibus purpuratis exhibuic,impendiciioo.fcuta:anno infcqucci,in quo idcm non icerauic,totidcm iuflit diftribui pauperibus:quin & alio anno du- plicata impertiuit. Non tollit, inquam, vim prxfati argmnenti, qui Cic refpon- derit.Tum,quiacaquacfuaptcnatura func maIa,nuIIolincbonofiunt bona.c. 4 Non cflputanda.i.q.i.c.Denique.i^.q.^.quod lace probamus md.commento.c. Cumminiflier.ij.q.^.num. EcconfcqLicnternoncfldefe,nequc fuapce natura mala illa genij fraudatio, fi hoc bono fine fic bona , & pcr confequens eadem rationc fictbona,fi obvirrucemabflinenciaj,fobriecacis, velobalium bonum, & aptura fincm fiac:& pcr confequurioncm cciam ll fiac adhoc,vc aliqua opcra charicatis, beneficicntiaf,Iiberalitatis, &aliarum virtutum exercear,etiam fi non fint elecmofynje, neque adus vit cucis mifericordi.x: Sc confcquenter, fal- fum efl: omnes bcneficiarios fraudantesgcnium parcc viuendo, pcccare. Imo indubiratum efl:, bencmcreriplurimos,qui principaliter ob abflinentiam, fo- brietatem,fludiofitatcm,beneficentiam,vcl alia virtucum opcra, & fecundario vtaliquareliquenr, parce viuunt, & fuum gcnium fraudant minus,quam lufte pofTuntjimpendentes dc his,quaj dccencer fecundum decentia: fua:laxius ex- tremum,potcrantimpendefc. 40 APOLOGIA LIBRI DE SVMMARirM. i^um qustrenti frequentef Iketyquednon licetnolentijtctfuarere.nu.r, ^uaritia, qud non efijpeciali vtrtuti iuIHtia contrariajtu acquifitionem imfedit,nec adreHitutionem ohlij^at.num.t. Intelleift*s illitis dicti ,fiultu6 non dehet ejfc melioris conditionls , quam fa- fiens.num.}, XXXI I L Moneo,falfum itcra efle vt fupra monito XX X L dixi,id quod 1 prxfatus N.m eod.Ioco,vidclicet par. 5.c.^.pra»fupponit,arguendo contra prx- fatam ampliationem pofitam fupra monito XX X. in fauorera beneficiorum, fcilicer,Ncmini, qui aliquidauare quirit, licereplus difponeredc illo,quam illi , qui honefte vulc illud quarrcrc. Tum , quia qui ob auaritiam mercaturam exercet,&per eam quaeritaliqua,(ine alccrius vlla iniuria^c iniuftiria fitvc- rus Dominus eorum,& poteft: de illis rebus pcrinde ac de aliis fuis fandie quaj- fitis difponere. Sicut&qui in loco facrocontrahendo aliquaqu2Eric, peccat Guidem-,poteft caraen deillisperindedifponere,acfic5crahendo in loco pro- rano id fecilTet.iuxta glofT.flngul.communiter receptam, in ca. Decct.§. fin. de 1 immun.ecclef.lib.<>. Tum,quia fola illa auaritia, quaj eft concraria virtuti iufti- tia: fpeciaIi,non aucera alia, qux folura iuftitiae virtuti generali liberalirati, vel aliis virtutibus opponitur , irapedire potcft difponendi facultatcra inducendo reftitutioniSjfiue refarciendcC iniuriae obligationem, vt fentitTho. receptus. 2. fcc.q.iiS.art.i. & 2. Quare qui beneficiarius , etiara fi per auariciarafraudando genium fine alicuius iniuria, & iniuftiria, quarret aliquid dc fuis patrimoniali- DuSjVel beneficij reditibus,poflet de illo difponere,perinde ac de illo,quod per auaritiamcontrahendo,& peccando alias iufte qua:ret: cum tamen ille, qui ta- lia noIuitquaerere,neque quajfiuit,nc quid inhoneftum faceret, nonpoltetdi-" fponere de illo,quod non quxfiuit,fed potuit vt alij quarrere.Tum,quia nii iu- uat aduerfariumillal.fi a patre.§.Prajdo.fF.depetit.haEredit.quamfatisincaute ad hoccitar.-cui etiam confonat c.i.dc poftu!.prael.& cEum qui,de prxb.lib.^, 5 quatenus probat , quod non dcbet efle melioris condicionis ftultus quam fa- piens,nequemalus,&inobedicns.quiailludinteIligitur,cum vterqueideravei fimilefacitjquodincafupropofitononcontingit. Ineo enim agiraus deduo^ bus , quorum aitcr quaerit licetauare-, aiter autem non quaerit, ncque auare nc- guc iionefte. SrMMARIVM, Pauferditatus iuBe eUemofynU libere eifa6iU/Ktn tenetur ad eleemffinam legeiuHitia,magis quam alius diues.num.i. Bleemof/na vtflurimum liheritts datur,quam reditus henefcpj.numx, Lege naturali adpa^a & onera tenemur.num.i . XX X 1 1 1 1. Moneo , quod praefatus N. arguendo contra noftram praefa- 1 tam ampiiationem,in monito XXX. pofitam, inaniter aut faife ait in d, c^. par.3. R E D I T I B V S, Q_V JEST. I. 41 par.j. paupercm reneri ad elargiedam eleemofynam de fuperfluo, pcr elcemo- fy nam quaelico. Inane quicicm, /1 intelligir, quod tenetur vc aiij «iiuitcs, quia de illonemo dubitatifaireveroflmtcIIigit,quodtcneturpIurquamilli.Tum,quia nulla ratio, neq-, vlla lex ad id eum obligat:& fine lege vel efficaci rationcnon eft inducendaoblig.uio.c. C6ruluifti.2.q.^.&c.i.detranslat.praeIat.Tum,qu6d libere fine onere vllo vt plurimum donatur^eleemofyna pauperibus,vt in pn- fato libello.q.2. nu.iS. diximus. Vnde pauper impendcns voluptuofe, vel male qi»^fitaperelcemorynam,non teneturrcftituere^vt Adrian.aitin4.de rcft.q. 12. 2 col.^^". Tum, quod hac ratione,in d.nu.zS. diximus, aliud cfTe dicendum de redi- tibusqujclitis per paupcrcm via eIecmofyna?,& aliud de reditibus bonoru cccle Cix beneficiorum : quoniamclcemofyna fine vllo datur onerc-, bona vero prap- didta cum onere tacito, vcl expreffodandi fuperflua pauperibus,vt probatu eft fupra,monito X X V II. & ita tcnctur ad illud lege iuftitia: naturali,nulla con- fuctudine deIebili,qUvT iubct pa6la fcruari.c.i.de padis, & I.i.fF.eod.etiam taci- ta.I. Labeo.fF.eod. quarq^ iubct implcri onus iniuncfhim cmolumento ab eo, qui 5 rccepit illud.l.fccundum naturamjf.de reg.iur. Clcm.i. dc cenf^b. vnde habent origincm.I,i.& i.C.dc donat. qui fub modo. & l.i, C.de his, qua: fub condit. & dcmonflrat. & C.de condit. inferr. SVMMARIVM. Benejicimm etUm fecundum K^rchtd.flufquam 'vfuArm eji , & minus quam vfujru^uariu^.nu. i. XXXV. Moneo,qu6d prsfatus N.etiam arguendo contra pra:faram am- pliationem, in d.c.^.j.par. malefignificat Archidiaconumdixiffe, beneficiarios cfTc rantum vfuarios , tum quia id ibi nullibi dixit : tum quia , vt alia omittam, Aluarus Pclagius, acerrimus eius in hoc defenfor, in prxfato hb. deplan dt. ec- cler.i.par.cap.iS.fequutus eum, aitid, quod diximus fupramonito XX I II T. Vfuarium in re in qua vfum habet , nil aliud habcre quam vfum quotidianum. Inft. de vfu Sc habit. in princip. adco quidem , vt ius quod habct, neque locare alij,ncc vcndcre,neque gratis concedere potefl, vt ipfe textus ibi habet. At fe- cundumopinioncm Archidiaconi,beneficiariushabctiusadminiflrandibona omniabeneficij,Iocandietiam& vendendi reditus,fcqueexillisalendi,&:re- liqua diftribuendi paupenbus , quos elegerit ; vt fupra late did:um eft monito XXX.&ficutnonfuntvfuarijtantum,itanonfuntetiamvfufiudluarij,faItcm libcre & plcne : quia vt in d. lib.q.i. nu.70. diximus, vfufrudluarius donare po- tcft,&reIinquereinvita,&inmorte licite fuos frudus cuicunque voluerir. Infl:.devfufru<5I:.inprincip,& melius.lnft.de vfu&habit.^.i.fme vllopauper- * tatis,autpietatisintuiru,obfolamamicitiam,cognationcm,autliberalitatem. Bcncficiarius vero,minime : (juod fatis clare probatpofl alios concil. Tridenr. feff.i^.cap.i.de reformar.. SVMMJRIVM. Vfuftuetus caufalis quid?& quad is nuUatenm ^ertinere fcteft ad beffeji' cium^n honis henefcij.nu.\, F 41 APOLOGIA LIBRI DE X X X V I. Moneo,qu6d ficut pr.Tfams N.malc fignificauit in praifato ca.^' 3.parr, Archidiaconum tenui{Ic,bencficiarium cfTc tantum vfuarium, vt in pro- ximo monito didlum cft : ita pcius dixit in 4. part. cap. ^. quod bcneficiarius eft I vfufru(5tuariuscaufalis.Quoniamillcdiciturvfufrud:uariuscaufalis,quihabet ius vtendi & frucndi aliqua re vnitum cum eius proprictate , eo quia eft domi- nus eius.iuxtr mcntcm Bart.& aliorum in I.Qui vfumfructum.ff.dc verb.oblig. quam breuiter laf ibicol.y.dcclarat.Atbeneficiarius,quiimuis habcrct ius vten- di Sz frucndi rcbus,&: bonis fui beneficij, non tam.en Id haberet eo quod firdo- minus corum , vt efficaciter , & latc probatum eft monito X X I II L demon- ftrando periculofum efre,aflirmarc poft concil. Trid.id quod ipfe contra com- munem,imo & omnium catholicorum fcntcntiam, noue fomniauit,in d.cap.y. vidclicct, Verum dominium bonorum ecclcfia: eflTc pcncs bcncficiarios. SVMMJRIVM. BonActiam immohilUcom^arata^er benefidarium exreditihus henefc^, nonfiuntiffo iure ecclefu,niji nomine ipfas quarantur.nu.i. Intellc6lusiurium, quihus figmfcatur , comparata ex reditihus ecclefuferi ipfiureeius.nu.z. XXXVII. M oneo,qu6d pra::fatus N.in ^.par.cap.i.prolixc multa extraria mifcendo, rigidiorcmque fe beneficiariis , quam communis, & nos fumus, ex- I hibcndo, concluditj omnia , qu2 bcneficiarij quarrunt de reditibus fuorum bc- neficiorum, quxri ccclcfiis eorum •, & ita qusri , vt ipfo iure dominium eorum tranfcat in illasiimmo & pofTcflio, adco quidem, vt comperat ecclcfiis non fo- lum* hypothcca, fed etiam Saluianum interdidlum:quia conclufio primo ex diamctro cfl contraria alteri eius conclufioni , qua affirmat, bcneficiarios , ita dominos cfTe fuorum ecclefiarticorum redituum , ad difpenfandum eos pro li-' bito , ac funt laici fuorum faecularium. Et ne dicas id dici ab eo arguendo con- trafuam conclufioncm, confidcra, quodid profcquitur per i^.fohai &: tandem multis extrariis immixtis , sffirmat id quod notamus , excepto illo dc Saluiano interdidlo, quod in medio rcliquir. Deindc, quod ncque Archidiaconus,neque vllus alius,qui illum fequitur,etiam fi I5gc flridius,quam N.Ioquatur, vnquam dixit,qu6d veflcs, libri, phialar, fciphi lances, coclearia argentea,&aha fupcl- Iedilia,&: mobiIia,qua: beneficiarij cmunt in vfum fuarum perfonarum,vcI ad donandum quibus oportet, in iuflam remuncrationem obfcquiorum, aut mu- ncrum ab aliis acceptorum , aut conucrtendum ca in opcra pia , fiant iure ipfo ccclefiarum eorum,ita quod non pofliint ea vendere,aut commutare plufquam alia cccicfiarum fuarum vtenfilia, in vfus proprios earundcm comparata : imo nequc domus,ncque vine^,prata, area^, vel alia immobilia, qu£ cmunt ad tra- dendum, & poftea in dotem, vcl donationcm prcptcr nuptias , aliquibus pau- peribus cognatis , vel aliis , aut capcllie alicui in dotem , vcl ahis piis operibus fiant eccleiiarum •, ita vt fine caufa , & folemnitate ab cis auelli ncqueant •, ob- flantec. Sinecxceptionc.u.q.z.(Scc.NuIIi,dc reb.ecclef.non aIien.Tertio,qu6d bencficiarius,Iicct non fit tam liber oninium redituum ccclcfiaflicoriun domi- nus. R E D I T I B V S, Qjy .€ST. I. 43 nus,ac l.iicus fuonim-jcA camen dominnsaftridus,veladminirirator eorum, ad fe honcfte alendum ex eis,& diftribuendum rcliqua pauperibus,quos ipCc ad id elegerir; pr.TfentibuSjVcl abfenribuSjprxfentis temporis,vel futuri.Et ita ea fo- lum,qua: ipfc emit pro ecclefia fua, feu eius nomine, ipfoiure fiunt eiusirrcuo- cabiliter,iuxra 1. ii.C.de facrof. ccclef.non autem alia, qux emit ad vfum fuum, vel alia opera pia,in qu.Tiiiftepoteft ipfcillaimpcndere. Itaquodeademom- nino,&: tata facui tas fit bc ncficiario in rebus cmptis ex bcncficij reditibus,qux & quanta in iufifmct rcditibus:6<:confcqucnter ica,& non plus,neq; minus po- teft difponerc de quarluis cxcis,ac dc ipfifmerrnificum illaemir, vcl quxritcc- clefi.T nominc,ac e.i mcnre vt ilico fiant ipfius bcncficij, vclecclefia;,iuxta prx- fatam.i.fin. C.de Sacrof.ecclef. qua: non extenditur ad ea qux beneficiarius fibi emit:quianontranfit perillam cmptionem ipfoiurein bencficiariumdomi- nium rei cmptxnomine ipfius virtute folius contra(fl:us f.idi in vfam perfonac {ua:,velin fines prarfatos.Oportet enim interucnirc traditionc,per quam tran- fcatin eum illius dominium , vel poteftasdifponendi deillaetiamad pia, ficut potcratdifponcrede reditibus,cxquibusiamcmit,iuxta.l.Traditionibus.C.Qe y>SLCt.Sc §.Pcr traditionem.Inftit.de rerum diuif. vt ragitur in fine huius moniti. Quarto, quod non obftanr illa multa, qux ipfe pro fc adducit , puta.c. Placuit. ii.q.j.&rcap.Sacerdos.&rc.Presbyrer.tS^rc.Quicunquc.iz.q.^.iJ^^c.i.&c.Inqui- rendum.Si" c.fin.dc pccul.cleric. qua: verbofius ipfe ad littcram recitando ci tat, nominaconciliotumquibustribuuntur,nominando. Perqua:v:deturprobari, quod nullus bencfici.Trius dcbct emcre a^ros aliquos, vcl nr^edia fibi, dc rediti- busfuibeneficij:neaucnomenfuymininftrumctisemprionuminfcribcre:fcd debct cmerc fux ccclcfix,&: nomcn eius in inftrumento poncrc.Ad quT orania refpondeo:primum,miran mc qucmodo N. qui verba illorum adco ponderat» aufit dicere,bcncficiarios afCc adco libcros dominos redituum fuorum eccleCi:!- fticorum,aclaicosfuorumfxcularium. Deinde, quodfcnfuscorum. naturalis„ ^ & gcrmanus cft-, quod bcneficiarij non dcbct emcrede reditibus ccclefix, quos iphnonpofi^untconucrrcrcinvfusfuos, aliquidfibi ,fcd tantumipfi ecclcCix, ncquedcrcdiribus, qucsin fuos vfuscouertercpoftunt, dcbentquxrercfibica animo,vti!IudfiatfuumaddoradnmilIud,cuivolueritprolibiro,fcdl>ejiead cifcAum vtendi eo ad fuftentationcm fuam, & fuorum, 6c paupcrum, aut alio- rumpiorum, prxfcntium , vel ablcntium, praefentis temporis, vcl futuri. Cau- tum tamen & pium eflxt, vt inftrumentum emptionis rei immobilis fierct nomineeccIefia-,fiiIlud vult ftatim ei applicarc,velexprimcrc gcncralitcr, vel fpecialiter finem illum pium in qucmemit,&:vult applicatumiri;fita- menfimplicitcr & abfolutc fibi nominc fuo emat, fiet fuum per tradicionem cumillo onerecrogandi fuperfluapaupcribus,cum quo rcditusillicx quibus cmit , pertincnt ad ipfum : qux eft quotidiana , <!<cpia refolutio fundata in illa rcgula, qu.Tchabet: fubrogatumfaperenaturam eiuscui fubrogatur. I. fi cum. §. Qui iniuriarum.fF.Si quis caution.& cap. Ecclcfia , vt ht. pendcn. cum aliis, gux probant frcquentcr rcm fuccedcre loco prctij. Addo tandem texrus irrc- fragabiles , in exrrauag. lulij III. Datum Romx anno i^^p.rclataad literam a nobis in Comment.cap. Non licear.ii.quxftio.2. & in exrrauag. Pauli 1 1 1 1. cdita anno lyj^j.relatajvbi fupra. dc in alia Pij 1 1 II. cdita anno 1^0. rclataibi- F z 44 APOLOGIA LlBRl DE dcm : Perquasprzfatifummi Pontificcs clare dcclarant , omniamobilia, im- mobilia , & fe mouentia quaefita abencficiariis de ueditibus fuorum beneficio- rum, dici Sc cflc fpolia ecclefiafticorum debita Paps, & non aliis. At conftat, quod fi empta a bencficiariis, fuo nominc & fibi, fierent ecclcfiarum ipfo iure, pcr l.fi.C.dc Sacrof. ecclef. perinde ac empta nominc ccclcfiarum , non cenfe- renturfpolia,quarmortuobeneficiario debcrentur Papa:, velalijhabentiius fpoliorum plufquam alia ccclefiis incorporata. Pcr ea,quar in diffinitione fpo- liorum dicimus in d.c. Non liceat. Nec obftat , quod fupra monito X X 1 1 H. dicflumcftiOmniumbonorum ecclefiafticorum dominium eftc penesChri- ftum, &c adminiftrationem eorum vniuerfalem pencs Papam , 8c particularcm maioris partis eorum pencs alios : Sc quod rcditusecclefiafticifuntbona eccle- fiaftica j & confcquentcr ipforum & bonorum emptorum ex eis dominium eft pcnesChriftum:& fola adminiftratio pcncs miniftros cius & ecclefias ipfo- rum. Non inquam id obftat : quia vt in raonito XXV. nu.i. didum fait , duo funt genera bonorum ecclefiafticorum quarta: fpeciei. Altcra funt bona incor- porata ccclcfiis : altcra rcditus eorum , & bencficiari j maiorcm poteftatem ha- bcnt in his , quam in illis. Et licet ipfo iure irrcuocabilitcr , quocratur Chrifto, & cius ecclcfiis ipfius nomine dominium, & adminiftratio cmptorum nominc ipfius : emptorum vero nomine bencficiariorum , dominium & adminiftratio non quxritur ctiam reuocabiliter ante traditionem nec Chrifto , nec ccclefiis, ncc beneficiariis. Sr CM C\i A RIVM. Benefciarius vane/uel^rofine henefcij reditm imfendes,feccat mortaliter, num.\. Et ajferere contrarium, ejialiquihu^ quadamharejis.nu.^» Opimo communis tenenda,niji,&c.nu.i. Petrus Sotusmagnum Dominicani ordinls ornamentum.nu j. Cardinalis lUuJirif. Vermienfts, etidantepurpuram nomine Hoftusjtoti orhi claripmus, Petrum Sotumfelicifime contra Srentium defendit,nu.\. Frater CMichael Medina laudatus. nu.$. NouitateSiprdfertim relaxantes mor^s, 'vitandd.nu.^. Opinio 2{jtpud omnesfere €atholicos male audit,nu.^. PapaJiicetnuUi legi humdn^z quo ad*vim coa^fiuamjuhiiciatur, tamen non permittitfihi ifum opinionis isljiu.^, K^liena qudrens,fua perdit, vt totum quiqu£rittotufn.nu.6, Materiajttperhiendi, amhiendt,&c. toIienda,nu.y , Didacus a Leyuaftue Couarruuias laudatus, nu.S. JSona Ecclefaliica ejfe vere ChriHi, & exmete eiusfuhie^a oneri trihuendi fitperfluapauperihus. num.^. Dominicus Sotuspaiinodiam tacite canere videtur.nu. i o . Ecclefa R E D I T I B V S, Q_y JEST, I. ^ Ecde/taBid , etiam epifiopf , menfafimflici , & apparatupAupere vtantur. numero ii. Benefciaritu , qui tribuit reditm diuiti , quifihi henefcium procurauit, mortaliterpeccat.num.ii. Traditiones C/fpoHolic£perinde ac diuin^ feruand/z. num.i^. Bona ecclefasHca ejfe Dei,effi dandapauperihm., & non diuitibtn, ideoque non ejfe aque libcra atque laica,concilium Trident.defnit.nHm. 1 4. Bonorum ecclefaflicorum impenfavana, & profana non ideo mala , quia prohihitafedprohihita,quia mala.num. 14. XXXVIII. Monco , quod in prarfato libello noftro ad prxdidam qu.r- ftionem primam affirmatiuc rcfpondemuSjidquodcommunisopinio fequnta mentcmlnnoc.in c.Indccorum,dc xtar.^Scquaiit. affirmat, fciIicct,non folum venialitcr, fedctiam mortaliter pcccarebcncficiarium, qui vane vclprofane bcneficij fuireditusimpcndit. Circaquamconclufionemadeopr-Tfatus N. & egofumuscontrari), quodille ait-, bencficiarium adeoefl[e Dominum fui be- neficijredituum,acaliorum fui patrimonijjpcrinde quoquepofTe illosimpen-' derc in quofcumque volet vfus,ac alios fui patrimonij reditus: ncque plus pec- carcin illis profane,vancueimpcndcndis,quaminiftis:nequcpIusquam laici in impendcndis fuis frcularibus reditibus.Ego vero fequutus communem opi- riioncm,quampra: ca:teris alTerit Archidiaconus in c.Statutum.^.AfTcnrorem. coI.penuIt.de relcrip.Iib.6'.& in principio 44. difl:in.& in c. Si epifcopus.ri. q.r. contra aiojld adeo elTe falfum,&: contrarium cathoIica:(qux facrofanda Ro- mana efl;)ccclcfia: canonibus,qu6d nullatenus efTet fcribendum, neque audien- dum.Primo quidem, quod a communi fenfu non eft recedendum fine lege, vel efficaci ratione,per c.fin.io.difl:.& dodrinam Io.And.receptam in c.r.de c5ftir. pra!fertim,quando eft adeo vt h^rc rccepta;&- adeo debili ratione fiindata con- trariaacinfoIens,vtnuIIusantiquorumCanoniftarum,etiamipfoN. cofiten- tc,id audire voluerit.lmo prarfatus Archidiaconus in §. Afteftbrem^cfte harreti- cumin iure dixerif:cuiusdi6lum,licct N.dicatin^.part.fuilib.cap.t.nu.rf.non clfe intelligendum de vera hajrefi-,ait tamen intelligendum cfiTe de dido adeo a communi{enfu&:mentecanonuraaIieno,vtnemo nifi qui ab eifdem canoni- bus aperte diflcntire velit , cam fequi poflet: qua: funt vcrba eius. Alius tamen longe vtroque iIIorum,&-mcinfacrisIitteris cruditior,&grande ordinisDo- minicani ornamentum-,qui obinfigncm pietatem,fuita(acrisconfeflionibus catholicifllmi ImperatorisCaroIi V.fatisfenfiireviderialicui potcft,eam efle vere ha:rcticam,in Iib.de Inftitut.facerdot.i. part.de vit.facerd.le6t. 3. tit.de bo- nis ecclefiafticis, in hic grauiflima verba. Primo omnium conftar ,'ex decurfu totiusccclefi? ab Apoftolis,& ipfo iurediuinojbonaomniumecclciiarum,cum Chriftifint,mcritoctiampauperumefle:ncquevlIa ratione, autpoteftate hu- mana fieri poffe, vt licite in alios vfus,quara cccIefiafticos,& pauperum expen- dipoflint. &pauIopoft. Et contrarium credimus eflecrrorem grauiflimum, faltemcontrabonosmores, & iuftitiamj &quidnietiamcontra fcrir>cur:\m^ F 5 ' 4<? APOLOGIA LIBRI DE lixc iJlc: cuius di(fia/eo maiore funt apud omnes pios, & crudicos authorirate, quo in^gniorcm ob pietatem , prudcntiam Sc eruditionem , in fuum confcflTa- riumfibi prcTfatusImperacordelcgit, & adbellum in Lucheranos&: rcbcllcs Gcrmanix fufcipiendum , & adminiftrandum con/lantiorem horcarorcm& confulcorem habMJtj&quo ipfius fcriptacontrainfclicem Brencium fciicius djgnacusfuicd(rfenderclllun:r.& Reuerend.idcmquepienti/Timus&erudiciffi- mus Cardinalis Vermienfis,qui fub nominc,Hoiius, cciam ance purpuram coci orbiChriftianoeraccIariflimus. Noncft aucemis PecrusSocus,idemqui Do- minicus Socus fupra cicacus,vir eiufdem ordinis erudiciflimus quidem,&: pijfTi- muSjfcd aliquonomine illo infcrior, qui longcpoftnos Salamancicxcache- dram & drcftoracum obcinuir,^*^cuiusmuIcasopiniones,quasconcrareccpca$ tentauit, habicaqueqiis dcbcbdturcircucrcntia,non finecomplurium eciam ordinis fui &fchol3evirorumdo6ti{]imorum confenfu, in variis noflris opu- fculis refellimus.Quarum vna crt: ha?c,vt patct in q.i.& 2.pr.Tfati noftri hbelli, cuius apologiam ccximijs,& an cea in Manuali cap.z^.num.iKS". & fequcn. Vna, inquam,earumquamN. dcfenderenicicun&magis quam ille exeric,&ampli- ficac,rancomeafencenciamaiorebenehciariornm animarumdamno, & deco- riscIericalisdecrimenco-,quancomagis fulcicillos impios, quincdccimaccleri- cisfoluerencur, earationemultisperfuaferuntjquodilliciscanquam fuipacri- monij redicibus vcerencur.Reuerendusicem admodumfraccr MichaclMcdina, m?.gnum cocius perqueiHuflirisFrancifcanorum ordinis ornamencum,Iib.7.de red:a in Deum fide, omnium ordinis fui virorum (in quibus profedlo complu- res funt doct:ifTimi,iuxta ac pientiflimi^mentem complcxus, prxdidlam nouam opinionem appcllauitfacrilegamj&rrale^n, quxeuangelicum opitulandipau- peribus miniflerium excluditjqux adulatoriis,& vaniffimis quorundam fophi- ftarum nugis, in fcholas irrumpcns , protruderc cospit ab eis illam fand:orum Authorum fententiam ^BonaclcricorumeiTe bonapauperum:qua fadumefl:, vtecclcfiae actoti Cleromagni thefauri inuiderentnr, ^cvtin cledlioneepi- fcoporum nongregt,fedepifcopisprouidcarur,mulciquc Principcs harrecici ^ bonaecclefiafticavioIenterinuafcrint.hxciIIiusfencencia.Secundo,confirmo idem,co quod nouicates vitandx funt,quaparte vitari pofTunr.i.In rebns.ff. de Iegib.& c.Cum confjetudinis,de ccnfuecud.cum ei annocat.& a communi non efl rccedcndum,nifi vrgenteadidccxtu,aut rationc,c.Dequibus.2o.difl:in. & 1. penuk. C.defidci commifT. &: in dubio, fecuriora & tutiora funt fcqucnda.c. Ad audientiam,dehomicid.c.Si quis autem,de panit.dilf.y. &c non cfl prxflan- damaceriaIaxandismoribus,in quod hoc fxcuium adeocfl propcnfum.ca.Ex parccjdc confuetud.l. Conuenire, ff. de padbis docal. & in dubio, pro religfonc iudicandum efl.I.Sunt perfonx,de rehg.& fumpc.funer. At noflra fencentia efl vetuflior, imo &c omnium fere anciquorum , & communis eciam reccnciorum, ipromecN.facenceincap.i.fecundarparcisnum.i.EftitemanimabusIongefalu- brioripfomct teftc,in epiftoianuncupatoria,&fccurior vc palam cft, & mori- bus reformandis longe apcior,vc ex concil.Triden.c.i.de reformac.fefliy.colli- .gicur,& pietati ac religioni fauorabihor.-quippe qux caufam Chrifti,& paupc- rum defendit.Ergo pocius ampledienda eft, quam opinio eiusnouapaucorum, parum tuta,&raale fidacarinis,parmnreligiofa,& multum laxa, & quae pluri- mum REDITIBVS, QJTiEST. I. 47 mumbeneficiariorumentesacccleftibiisinterrenadcmitrit. Tertio,quoihxc nouitasoinnibusferme eccIefiarChriftianscanonibus, vt pofteamoftrabitur, obuiaf,&: adeoquidcm,qu6dnullusantiquuscanonifl:arum,vtdidum cft,eam tenuerit. Eadcm nouitasadeoacomunitotius populi Chriftiani fenfu abhor- rctjVt rari fmt ex his, qui cx animo funt Chriftiani, Sc facras facrorumquc do- 6borum fcripturas lcgcr.unt,qui non rur^re feranraudirciquod tam Iibcrc pof- funt Primates,Archiepifcopi,Epifcopi, &:a]ijquiqucbeneficiarijdc omnibus fuisreditibuseccIefiafticisinprofanosvfusdifponerc,acRcgcs,Rcguli,Duces, Marchioncs,Comitcs&:alijlaici,dcfuis fxcularihusrcum palamdt, ncccciam Papam, licct nulli humana: legi faltem quo ad vim coadbiuam , fubiiciacur. ca. Propofuit,dcconce(lion.pra!ben. idfibipcrmictcrc: nequevllius P.ip.T tcfl.i- mentum^faltcm ad prcfnna,in hunc diem ab aliquo ciusluccclTore admiffum. Quarto,qu6dfugicnda funtilla,quibusquisdum. quperit aliena,perdic fus.c.i. <j fub fin.ij.q.i.iuxta illud.Qui totum vult,totum perdit. At h^c nouitas cfficic cle- ricum valde odiofumrquin ^z adeocoramouet aliquosReges,Rc-gMlos,.S>:ii'ios laicos,qui dccimas & primirias foluunt,quique vcl quorum pr^ceirores, vrbcs, oppida,montcs,valles,terriroria,iurifdi(n:iones,& alia prxdia plurima^ecclcfi^ donarunt, vt eius miniftri primujdeinde pauperes fuftct.irentur; adeo, inquam, ha:c nouitashorumaliquosccmmouetjVt fintquos poenitcreincipiit, ea iili donafire,&: vcllc fipolTonc earcuocarc. QuodvtmuIcisinlocistctatumeft,ita in pluribus tctatum iri,timeri poflit, fi hac opinione inHatus clerus fupcrbierir, S>c quxrens aUena , fuapcrdcndi periculo expofuerit.Quinto,Qu6d h.TC cadem nouitas, cfi: occafio prarfentiffima clero thefaurizandi , pauperes defpiciendi, 7 cognaros ditandi,nimium cupicndi,fuperbiendi,ambiendi, pcr fas 3c ncfas fa- ccrdotia quarrendi,imo & laxuriandi apparatu faltem & veftitu,& vtinam noa vencrc,acluxu:&: deniqucauertcndimentes a cceleflibus defideriis, in qua: vt Deus casconucrtat,nunquani non rogat & flagitat Ecclefia vniuerfa: quas oc- cafiones fugicndas efle latis probantprincipiumc.4i.diftin.& c.Cum iam du- dum,deprarb.&principiumextrauag. Execrabilis.Io. XXII. & prxfatum c.:. de reformat.conciI.Tridcnt.feflr.2f.Sexto, qu6dlicctvtcumqucaudiripofl^it,&: colorem habcat opinio Cardinalis ZabarcIIs in clem.Grati2e,de rcfcripr.n.12. & in clem.Ouia contingit,de religiof.domib.nu.io.& in c.fin.dc pecuho cleric. vidchcet , Btneficiarios reditus ecclcfiafticos fuos profane impendentes , non ^ tcneriquidcmadreftitutionem^fcdmortaliterpcccare, vteam nouifllme au- diuit D. Didacus a Leyua fiue Couarruuias,meus olim difcipulus diledbifllmus, mcique velutifiliusquidamdiligentiflnmus, nuncautemcruditifl[imusdo6ior, &fcriptorcelebcrrimus,idcmqucpatcr valdcIIluftriSj&EpifcopusSegobiefis in c.Cii in officiis,de teftam.qui tamen pro fua,qua: maxima eft modeftia,dedit ad rae madata,quibusmecettiorc fecir,mea,qua:adeoc6muniseft fententia,fe operc fcruaturu:&: apud cLi,qui fatis Dominii timet,fentctiam,qua ipfe fcripfir, fatis accederc ad no(l:ram,cum timor peccati mortalis magis debeat hominem deterrere a peccato,quam onus reftitutionis.Harc, inqua, opinio licet vt cuquc audiripofl[ic,&coIoremhabeat,&eam,vtinIibeIloquemdcfendo.q.z.num.i. afl!cro,nifi adeo cofcientia reclamaflet,tenuiirem, At hxc alia noua, qua: habct bencficiariumnihilopluspeccareimpcndencioreditus ccclcfiafticos vane vcl 4« APOLOGIA LIBRIDE profjnc , quam redftus fui patrimonij : quocfque redirusRcgum , Reguforum, Ducum,Marchionum, Comitum,&r aliorum laicorum profani ex vna parte, 5c reditus ecclcfiaftici Papae, Patriarcharum, Primatum , Archipr.tfulum , Prifu- lum, & aliorum beneficiariorumexaItera,fint inhocpares, nihilque reditus ecclcfiaftici differant inhoc a reditibus profanis patrimonialibus, tanquam omninolibera fit illorum,achorumdifpefatio,grauiflimus"profe(5lo error eft, quo ad mores & iuftitiam,& quo ad dodlrinam hsrefis,vel proximus ei,vt gra- uiflime cenfuit prxfatusPetrus Sorusinloco prxcitato , &anteillum Archi- diaconus communiter receptus in prxfato c.Statum.^.AfreiTorem.col.penul.de refcript.lib.6'.& indigniflimum, quod fan<5tiflimo ilh & canonum eccleflae ob- feruantiflimoThomaj Aquinatitribuatur ,»S(:plane contrarium concilio Tri- dentino, in cap.i. de reformar. fefT i^. cuius hac de re fragmentum inferuimus, monit. XXI III. Septimo,qu6domniapra:didabonaccck'fiaftica,funt bona Chriftiquoad verumdominium : quod per duodecim fundamenta irrefr aga- biliter probauimus in pra?fato monir. X X III I. non folum ea generali ratio- ne,qua omnia funt cius.Pfal.i5.&: c. Quo iurc.S.difl:. fcd etiam fpcciali cenfura, & difpofitione homiius,qua omnia facra & donata ei,funr cius,ita vt dicantur nulIius,fciIicet,hominis vel hominum.§.Nullius. Infl-. dc rerum diuiii.vt ibi late probatur &c declaratur. At con ftat per allegata fupra monir. X X V 1 1. pcr trc- ctecimfundamenta, quod voIunraseiufdemChrifti D. N. dcclarata^&pra:ce- pta per ipfummetfaltem fadis, &per Apofl:oIos&ecclefiam,eius traditio- nibus,.&canonibuseft, vtomnia illa impendantur in honeftam fuftcnratio- nemcccIefiaj,miniftrorum,& piorum openim. Ergoea, quaefuperfunt mini- ftrisdeccnter fuftcntatis, debent diftribui piis operibus , Sc pcr confcquens peccatum eft contra facere. Odauo,qu6d vt proxime didtum eft,&: perfexde- cim rationes ncruofas probauimus in pra^fato noftro hbello, q.i.nu.i7.&" ^'^^' fequentibus,per quarum aliquas,& alias idem irrefragabihtcr probauim»s fu- pramonir. XXVII. qu6dpraEfatabonaeccIefiaftica,ramcx voluntate& in-" rcntione fidehum,qui ea Chrifto dedcrunt, & dant j quam ex ipfiufmct Chrifti dcclarara , & prjecepta pcr ipfumraet verbis & fadis , &c pcr Apoftolos & ec- clefiam eius rradirionibus & canonibus,habent modum , & onus exprefle aut tacite iniun(5tum, vt ea, quae miniftris eiushonefl^ fuftcntatis, fuperfuerint , in paupcres,& aUa opera pia infumantur. At qui modum & onus iniundum rei Ci- bitraditx abalio,nonimpIct,facitcontraIegemiuftitia:commutatiuaenaEura- lcm,qu2Biubetpadaferuari.I. i. ft.de pa<a.etiamaMonarchis.ca.i.deprobar. quarque iuber implcri onusiniunikum rci ab eo , qui cam recipit.l. Sccundum naturam.ff.de regaur.& ca.Qui fentit onus,eod. tir.lib. 6. vnde habuerunc ori- ginem tituli de condir.cauf.dar.& condir. & demonftrat.in if. & tituli dc codit. ob cauf.&dehis quaefubcondit.&dedonat.quxfub mod.inCod.&pcrcon- fequens,peccatmortahter,quiafacit iniuftitiam , qua: eft peccatum morrale, iuxta Thom.receptum.in i.fec.quajft.^p.arr.^.Ergo beneficiarius, cui tradita & commcndata funt bona Chrifti cum prxfato modo & oncrc iniundto , peccat morraliter non adimpledo illud.Nono,qu6d nullo Chrifti pr£Ecepto,veI excm- pIo,nequevlIa Apoftolorum , neque cccIefia:traditione, neque vllalegePon- tificia, vei Cxfarea, vei ciuiii iuifura eif, vr bona laica in folos miniftrorum & alios. R E D I T I B V S, Q_V ^ S T. I. 45? «lios vfus pios impendanturrneque prohibicum,ne profanis vfibus, alioqui ho- neftiSjdiftribuantur. Atexemplo Chrifli, tradicionc Apo(l:oIorum,&canoni- busEcclcfia', non folumvnovel alteroloco, redfexcentisexplicitevel impli- citeiubcturilludj&hocprohibeturi vtvidcre eftin c. Pra^cipmius. c.penui- timo & fina!i,duodecima, quxftione prima.c.Reucrtimini.5<: c. Quicquid Sc c. Dccimss.i^^.qu.Tfl.i.cap. Quodautcm.25.q.7.c.Conuenior,ead.cauf.&qu.8.<Sf alios quos fupra monito X X 1 1 1 1, citauimus. Ergo perperam , & parum pie adxqunn tur in hoc ccclcfiafticorum bonoru, & iaicorum reditus, 8c peius dici- tur,nihilopluspcccari,irarcdcndoreditusccclcfiafticosviibusprofanis,quam reditus laicos. Dccimo , quod etiam ipfe Dommicus Sotus , cuius auchoritate ^^ nitens N.fuamopinioncmdcfcndereaudef,in Iib.io.de iuft.& iur.q.^.art.j.col. fin.fic ait.Tcmporc iIIo,dc quo loquitur Augufiinus in c. Decima?.i(j.q.i.videli- cct,qu6d incommuniviucbatur;paupercs tamlaici quam clcriciexdecimis alebantur.Et ita oportct cum confiteri, vt ait Clcmcns fupra relatuSjdatas fuif- fe ad fuftcntationcm , non folum minillrorum, fcd etiam pauperum-, imo & in art.feq.4.coI.i.forfanconfcicntia,qua:di(5t:auit ei,feparummifericorditerin art.pr.TCcdcntiicquutum,adadusdixit: Antiquamecclefia:pulchritudincm,in fubfidio pauperum cluxflTcjquam Apoftoli diaconorum mmifterio impenfe vi- duarum,orphanorum,ipdigcntJumque curam gercbant. Imo paulo poftfiabdit epifcopos non dcbcrc habcrc alios filios quam paupcrcs j non debcre item in- ftitucrcmaioratus,nequcc6fanguineisaIiterprouidcre,quampauperibus-,ne- quc locuplctarcillosjfedtantum vtabfqueneccflitatevitam ducanc. Etpaulo pcfl: col.fin .ait, quod cpifcopi non debcnt clTe remiiliores in erogadis eleemo- fynisquam fi Icge iiifticiarcenercncurid faccre;quinimofubdic,confcirarioseis deberein vica,&in mortelargifiimas eiecmofynas,easfacere negligentibus propcenitcntiaimponerc,c6quepropemodumrcsrecidere,acfiIegeiufl:itia: adrefi:itutioncmtcncrcntur.Imo&addit,qu6dbeneficiarius,quivtfuumno- menpcrpctuocclcbrct mardificiis etiampiisampliandis&perornandisinfu- mit ca , quibus prxfcntibus paupenbus fuccurri pofl^et , ne fame perircnt , non foIumremvanam,fcdcciampcrniciofam,&Chriftoingraciflimaagere. Qu.-e dicfla, quid ahud quam palinodiam quandam tacitam eorum , quarart.^.prarce- denti dixer.ir,continent ? & fignificant contrariam conclufioni eius, & pr.xfati N.vidclicct,longeflridiorempotcfl:atemhaberebeneficiariosinredituseccIe fiafl:icos,quam in patrimonialcs, & quam laicos in iaicos:& grauius pcccarc in eis vane , vci profane impendcndis , quam in laicis : quac noflra conclufio eft. Vndecimo,quod vhra harc omnia,eflScaciter vrgcr, q u6d facri canoncs nc^anc facultatemtcftandibencficiariisdereditibusfuorumbeneficiorij.c.i.c. Adhxc. cap.ReIatum,detefl:am.c.Epifcopi.iz.q.i.c.Fixum,cad.cauf.q.^.adeoquidem, qu6d neq-, fummus Pontifex teftatur de reditibus fui Pontificatus, vt pofl: alios trad.Pcruf in rubr.dc tcftam.col.^^. Qux facultas non pofirct negari iilis,fi fuo- • rum rcdituum ccclcfiafticorum tam domini efiTent, quam funt profanorum. Duodccimo, quodfolum fuJfEcitadhancopinionem reuincendam,ell::qu6d concilium Carthaginenfcrciacum in c. Epifcopus.41. dift. & rcnouacum nuper " in Tridcncino fciT.i^.c.i. de reformac.habet : Epifcopum haberc dcbcre paupe- j:emfupcllcd:ilem,mcnfamque acvidlum fimpliccm. Et beatus Hieronyra. G p APOLOGIA LIBRI DE 44.<lift.in princip.air, pofTe quidem clericum viucre de altario , non autem lu- jiuriariivbiccrrumeri:, quodvcrbum, luxuriari,non folumfignificatvenereo- rumvfum, fedctiamquemhbetaiium, quineccflitati naturae, perfonxquede- centix non eft neceflTariuSjlicet alioqui non fit malus.tSc' alio in loco,fcilicet,4r, dift.in princip.aitjNuUum clericum veftc fulgida vti dcberc. & ante illos, bea- tus Clemens lib.i.cap.iS. de conftit.Apoftol. qui mcntem Apoftolorum magi- ftrorum fuorura, melius quam nos intellexerat, ait ; quod epifcopi debent erfe, non inancs furaptus facientes, non deIicati,non furaptuoli, fed expetentes nc- cclTaria, ad refarcicndam naturam. Et fcptima fynodus in c.i.zi.q.^. vetuit, nc vllusclcricusvcfteferica, autcolorevariato vcftircrur:& S.Bcrnard.inepift.i. col.pcnul.cuidam canonico Lugduncnfi fcribit in ha:c vcrba. Qjiicquid prxtet' ncccfTarium vidtum &c fimpliccm vcftitum de altario rctincs, tuum non eft,ra- pinacft, facrilegium cft:& paulofupcrius. De altarionon licct comparare au- rca frcna,fellas depi(flas.& alio in locOjCpiftola.^i.col.j.Clamat nudi,clamant famelici,ncccfl[itatibus noftris detrahitur, quicquid vaniratibus vcftris accedit. II Etmagnus ille noftcr patcr Auguftinus , a quo potuit difccre Bernardus , ait in fcrmonc.57.ad fratrcs in eremo. Clericus,qui fui bcnefici j frudlus tribuit diuiti, co quod ipfe illud ei procurauit, quamuis in hoc mundo non caftigctur, in alio tamcn xterno ignc non carebit. & Profper,in c.Paftor.i.q.i.addit, Diuitcs, qui accipiunt aliquid a bencficiariis,non finc grandi peccato acciperc.Qux omnia planefignificant&probant, quod praEfatadodrina, qus cft omnium fere an- tiquorum, & communis rccentiorum, vt didlum eft, adeo eft vera, vt iure quis miretur, cfl*e catholicum alique qui afterat^ nullam efle hodie diftcretiam inter reditusbonorumecclefiafticorum ^&rcditus bonorum laicorum,quibusilla (inc vllo expreflb vcl tacito oncre fpcciah,neque humana aliqua dilpofitione a Deofuntconccfla : & quod nihilo pluspeccentbeneficiarij , vane vel profane (uos reditus ecclefiafticos impendentes,quam laici fuos.Quis cnim adco fupcr- biat , vt reputans fecum , quod bonorum ccclefiafticorum ipfemet folus Chri- ftus Deus fpcciaii rarione ac hommis difpofitione cft dominus,& quod per toc authoritates authcnticas conftet ex mcnte & voluntate ipfius Chrifti clTe , vt omnes illoru rcditus in miniftros Sc opera pia fuftendanda infumanrur, audeat dicerc,non cfte pauperibus plus iuns in eius reditibus, quam in faccularium bo- norum? &qu6deftt.imlibcr ecclcfix rcdituu dominus, quamduxredituumfiii ducatus:'& qu6dChriftus,quicorum verus S^ fpcciahs elldominus,adco eftcu ravacuus in prouidcndopauperibusnuncquando eftditiflimus, &regnat im- mortalis, quam plcnus ea crat, quando vitam viucbat mortalem,& non habe- batvbicaputreclinaret?&qu6dMaicftaseiusdiuina,qu2 omnibusdixitLuc.il. Quod fupercft,date clecmofyna, non velit, vt fuapropria bona,proprium eos habcant alendi onus,&qua parte miniftris fupcrfunt,eis impendit?Dccimoter- '3 tio, quod traditiones Apoftolicas, ita obferuare ac vencrari dcbcmus , ac lcges diuinas; quando contrarium non reperitur decrctum pcr fummum Pcntificcm vel concilmra. c. Eccicfiafticarum, c. In his.c. Catholica.ii. diftindt.c. Sunt qui- dam. Zf.q. i. Conftat autem Apoftolos hoc, quod dicimus tradidifle , idquc Icr- uatum fuifle ab ccclcfia primiriua & a fummis Pontificibus , & Epilcopis , qui Apoftolis continuo, autfine longo interuallo fuccelLerunt , per canones.40. & I REDITIBVS, CLyiCST. I. yi 41. ApoftoIorum,qui referunturincap. Sintmanifeftx, &capirulorequenrf5 u.qu^ftione prima 8c per D. Clemenrem Iib.i.&: 8.de conft:iruno.Apoft.<Sc per Vrbanum in cap. Videntes. & cap. Rcs , eadem cauf.& quxft. pcr Melchiadem in cap. Futuram , eadcm cauf. 8c quift:. Cuius contrarium nunquam neqiK? per concilia, neque per Pontifices fuic confticutum ; confeqnens igitur eft:,vt id de- beat obferuari. Omitto alia non pauca elegantia quidcm (licet non adeo ner- uofa, vtprajdi^ta) quiin hocipfumperfuadendum per virumquendamvita, littcris , 6c fuggeftu percclcbrem , fcilicct , Fratrem Gabrielem a Toro , egre- giumFrancifcaniordinis decus, inlibr.dcThefauro mifcricordi^ variaeru- ditione rcferto, difputantur •, prarfagiendo paupcrtatcm ccclcliafticorum fiitu- ram, eo quod minime curant dc prarfenti proximorum. Quam quidem iam vi- dcmus in Germania, Anglia,& Scotia,fedcm pofuiftc, 6c fefe Galliae infinuare, mittereque in Hifpaniam, hcu, noftiram incurforcs-, quam Deuspcr fuamfan- ftammifericordiamabeaciqueaccedentibus,cuftodiat, Aracn. Decimum- H quartum , & poftrcmum ftmul irrefragabilc fucrit , quod facrofand:um conci- lium Tridcntinum,a quo linepericulo aberrandt a fidc non potcft difccdi, hanc partem canonizare videtur in cap.i.dc rcf0rmar.fcfli0n.z5-. pcr illa verba, qua» licet fint fuperius relata , hic opportune repetuntur , vidcliccc j Sanda fy- nodusomninointcrdicitepifcopis, necx reditibuseccIcfixconf3nguineos,fa- miliarefue fuos augere ft:udcant : cum ik Apoftolorum canoncs prohibeant, ne resccclefiafticas ,qu.-E Dci funt,confangnincis doncntrfcd fi paupcres finr, iisvt paupcribus diftrribuantr&pauloinfcrius. Quxvero deepifcopisdi(3:a funt, eadcmnon folumin quibufcunque bcneficiaccclcfiafticatamfarcularia, quam rcgularia obtincntibus pro gradus fui conditione obfcruari •, (ed ad fan- ikx Romanx ccclefi.x Cardinales pcrtinere deccrnit. Per qux vcrba , palam determinaturj Primoibona ccclefiaftica efire bona Dci,non folum gcnerali,fecl ctiam fpcciali rationc, vt didlii fuit monito X X II II. Detcrminaturfccundo, nullis beneficiariis liccre donare de reditibus ecclefiafticis ahqua diuiribus,etia fi cognad fint,&amici ac familiares eorum.Determinatur tertio,Iicere ilhs do- nare illos cognaris,familiaribus & amicis pauperibus, intuicu paupertatis prin cipalitcr j licet fecundario refpicere poffint etiam cognarionem , famiharita- tem,& amicitiam. Determinatur quarto, falrcm per confequutionem nccelTa- riam , non licerc illis donare derediribus ecclefiafticis tamlibereac hicisde laicisquibusvoluermtj&peccareficontrafccerint.QuxeAconcIufionoftra; qux non folum, vt in principio huius moniti diximus , fuit antc prxfatum con- cilium fentcntia omnium antiquorum dodtorum , peneque cmnium recen- riorum communis : fed nuncpoftprxfatum conciliumfaris videri poteft crian> cffe de fide , qualem Petrus Sotus fenfcrar , & fatis expreftrerat fuifle eriam ante illud, aiens perpetuo dudu, & tradirione Apoftolorum & fandorum pa- trum a Chrifto vfque in fuum tempus cfte traditam & receptam. Nam con- eiliumnonvetat prxfatam largirionem in cognatos&amicoseaRiente, v« per fuam prohibirioncm incipiat efte mala ; & de numero iHorum , qus ideofuntmala, quialegehumana funt prohibita,fed vt id quod anreacrar, declararctur fuifte & clle malum , & de numeroillorum quxfuntprohibita, ^uia mala; iuxta illa ^ua: in fimili ait GlofTa in cap. Ex partc,de ofEc. de*. G z ^2. A POLOGI A LIBRI DE leg.prxfuppofito rerumdominio iutegentiumintrodu(5to-, &quc)dresecdc- rixfuntfpeciaiihominumdiipofltionc ipfiusChrifti. Etita vnufquifquc fide- lium cogendus videtur nunc authoritate prxfati concihj credere-, prifaram lar gitionemin quofcunque diuites eflfe malam,& ideo aconciho prohibitam: quia mala eft in fe, & iurc naturah, Sc diuino , apoftohcaquc traditionc prohi- bitatcui confequcns eft,conclufioncm noftram non folum videri efTc veram,&: omnium antiquorum & communem recentiorum,lcd etiam hodie de fide.Ne- que obftat , quod quidam perdodtus ex tempore dixit , concihum ibi agere de rebus ipfis ccclefiarum, & non de reditibus earum , tum quia exprefte meminit rcdituum ecclefiafticorum:tum quia agit de rebus,qu.T poftunt dari cognatis & familiaribus intuitu paupertatis , fi funt pauperes , & conftat , res ipfas ecclefiac exquibus percipiunturilh reditus nonpofTcdari etiam pauperibus folopau- pertatis intuitu,nequc fine iufta caufa &c folemnicate debita.c.Sine exceptione. u.quxft.i. S V M MA RI V M. Ratio effcax a nemine haUenus reddita : cur beneficiariui male vtens redi- tihus ecckfiaHicis ,pccat mortaliter : non autem habentesprimogenia & maioratm. nu.i. VominicHs Sotus magna ordinls Dominicani gloria.nu.i. luBitia legem infringens^feccatmortaliter, non autem infringens legem li- beralttatis.nu.t. Prdicepa Decalogifitnt leges naturales,& iuHiti^. nu.t. Prdceptumfiptimum Decalogi infiingit, cfuifuratur,qui rapityCjui vtiturre altena in vfum alium a concejfo , quipactum onus iniunUum non im- flet. num.^. 'M y^liemm ca^ere, & retinere parum d^jferunt.nu./\. XXXIX. Admoneo, quod quamquam fere omnes fint in conclufione fu- pra mon. proximo probata , quia vidcn t cam ab ecclefia tatis dccretam ; nemo tamen reddit rationem,qucE fufficienter cOncludat;quarc beneficiarij vane,vel male impcndendo reditus ecclcfiafticos , mortaliterpeccant,fecundum fere omnes;quamuis laici idcm facientes de reditibus fuorum primogcniorum, fiue maioratuum,& aliorum bonorum,regulariter folum venialiter peccent,fccun- dumeofdem. Etquidem iUi quiaffiimantclericos efletamintegrosdominos redituum fuorum beneficiorum , quam funt laici rcdituu fuorum primogcnio- rum,fiue maioratuum ac afiorum bonorum, non pofTunt reddere aliquam quaj fatis fundet eam : quandoquidem eos confiteri oporret , neutros cfte abfolutos dominos bonorum, & iurium , e quibus illi redcunt , & vtrofque elTe dominos abfolutos eorundem redituu.Quod,credo,fuit in caufa, quare dodiftimus Do- minicus Sotus,magna ordinis Dominicani gloria lib.io.q.^.art.^. de luft. & iur^ tam obfcure hac in re loquitur.Nos autcm eam & verbo,& fcripto ante trigin taplus mirius annos,Salmantica; rcddidimus,in c.Relatu.i.de teftam.& pofte- Coni a m R E D I T I B V S, Qjy JEST. I. yj Conimbrica: ampliauimus in commento. ca. i. Sc ca. Cum fecunc!um,dc prib. quod pertemporispenuriam, &nimiamoccupationumcopiam, nondum eft manu extrema donatum,& excufum.Ex qi>a ratione tota huius materis decla- ratio pendet. Ratio igitur radicans , & fundans prxdidam omnium fere fen- t tentiam,illa ert:-qu6d per leges iuftitix naturales,& diuin«,quarum tranfE^ref- fio mortalis efl:,vt probat Tho.i.fec.q.^fp. arr.4. id beneficiariis efl: prohibitum. Laicis aucem,&: primogenia, fcu maioratus habentibus , folum per legcs vi rtu- tis liberalitatis ,quarumtranfgre(Tio, fine alteriusprariudicio fadta, folumefl: venialis, vt probatidem Thom.i.fcc.q.iiS.art.^.&rq.feq.art. i.&feq. Omnia enim decem Decalogi pra:cepta, funt leges naturales iuftitias, iuxta dotftrinam Tho.receptam z. fcc. q. 112. art.i. 8c in ^.d.jy.q.i.art.^.vbi communis u\ tcner, prxfertimMaior.q.i.necScotusin effedlu quoad hocpropollcuradifrentir:&: per confequutionem,fcptimum,denon furando,&: dccimumdenonconcupi- fcendo rem aliquam,dc quibus Exod.io.&: gloflf.in ca.Quid in omnibus.^i.q.y. crunt taleSjiuxta I.i.flF.de furt.Atbencficiariusquicontraprxdidafacit^prxfa- taduo prarccpta infringit:q:iodprobauimusind.q.i.anum. iz.quatnorfuiida- mentis.Primum,qu6d non folum ea infringit is qui clarc furatiir,aut rapir,fed etiam isquire alienacontra voIuntatcmDomini vtitur.§.furtum,Inft;rur. dc oblig. qux exdcli(5i:.At isqui reditusbencficij fuimale velprofane impendit, vtitur bonisccclcfi^.fticiicontravolunratcm Domini illorum, quia illa funt Chrifti^vtprobauimus fupra mon. XXII II. qui,vtin mon. XXVII. pro- bauimus,fuoexemplo,ecclcfi3:quefuae,ac Apoftolorum traditionibus ftatuit, & declarauit velle,vt miniftri fuos reditus folum infumant in fuam,qu<T hone- ftafit,fuftcntationem,&rcmuncrationem,qu2ciuftafit,fuorumfamiliarium,& aliorum de fe bcne mcrirorum,& in pauperum fubuenrionem: ergo his duobus pr;eceprisconrrauenir.QuodaftirmantLnugd.& Card. q.z. Clem. Quiacon- tingit, derelig.domib. Sccundumfundamentumeft,qu6detiamtranfgreditur hxc duo prxcepta, & leges naturales is qui re in alium vfum accepta, vtitur in alium^ficur quimulaminSaImanticamcommodatam,ducit Burgos.§. Placuir, Inftir.de oblig.qux ex del.At bcneficiari j,qui in malos vel profanos vfus impen duntredirus,hocfaciunt:quandoquidemreditibusinpium vfum datis,inalium longediuerfum vrunrur.Tertium,quod etiaminfringitpr.xdidladuo pra:cepta is qui fuoscontradtusnon feruar, etiam fi Papafit, Imperator,aut Rex,ca.r. de probat.qui licct ad feruandas fuas leges humanas cogi nequeant,!. Digna vox. C.de lcgib.&: ca. Propofuit,de concef. prxb.funt tamen obligati ad fcruandos contra^tus cum cis initos,virtute pra:fati praeccpti,quod eft lex naturalis.At in- ter ecclcfiam negotia Chriftiprocurantem,& populum Chriftianum, qui ei tanra bonacontuht,vtfupramon. XXVII. probaurmus,interuenitcontra- dbus falremtacitus-,qui tantum vaIet,quantumexpreflus.I.Labeo.&l. Irequia, ff.de pad. vt miniftricius,id quod fupcrefteis acceptafua, qu.thoneftafit, fu- ftentafioncjtribuantpauperibus. Quartum,qu6detiamduo prarfata prxcepta tranfgreditur,qui contra voluntatem Dominifuidetinetalienum,inca.Sa:pe, de reftitur.fpoI.Thom.2.fec. q.^jz. art. fin.&diximus in Manuali cap.17.num.y4. etiam fialijcui nondcbet,iIludfoIuerit.c.Eate,deiurciur.& per confequutio- nem , qui qu od debet non foluit ei cui dcbet , & qui fe non exoncrat iniunCko G 5 ^4 APOLOGIALIBRIDE fibi onere, quando, & quomododebet , (quoniam in efFe<flu efl: alienumreci- j- pere,aut recinere,inter qux parum difcriminis eft,vt habetur in d.ca. Safpe)& itaprjcfatafuperflua derinet, &fortein thefauros reponic, autdonat diuitibus ratione cognationis,amiciria?, vanitatis, aut vitij, prardi<fla pr;ccepta infringit: quandoquidem ea bona ex quibus colliguntur, collata funt ei cum onere dandi pauperibus fuperflua. SVMMAKlVM, Thomas ^quinasfro communi ejfe oftnione,multls oJlenditur.nu.X, Thomas a communi nonfacile recedit,canones fujpicit.num. i. 'Bcclefiarum Pralati,& ciuitatumdecuriones,quaUterin hocfuntfareSyVel imfares.num.'^. & j. Bonis in ecclefiaUicis pltts foteft ChriBus,quam Pralati ,ficut in honis ciui' tatu plus potefi illa,quam Decuriones.num.^. Bcctejiarum reditus,non eranttempore S.Thoma tamgrandesficutnunCy & cur Epifcopatus Jtalia & Gallia non funt adeo opulenti , ac Hijpani^, numero 6. ^pfcopatus GaRia minuunt reditihus 700. t^bbatia, mitra &baculoin' fignes.numero 6, XL. Confuraturuseaqua:aducrfuspraefatam,qujE communis &noftrae(l, decifionem,&eiusfundamentaab N. & aliisopponunturjMoneo, nihil illa, nequeincidenrer ei$ inferta,obftare.Non quidem primum, viddicec, auchori- tatem S. Thomac, cuius perfonam praedi<5tus N. tam ad confirmanda fua, quana ad confutanda noftra , rhetorice quidem , fed parum candide indiiit: quo tanti viri authoritarerela in eum mifla,debiIiora le<5t:ori viderenturj&: fulcra quibus eafuIcit,firmiora:dumcontenditfignificare,nontamfe,quamS.Thomamap- probare,& defendere. Quia nos procul dubio credimus eum a parte noftra fta- re,non folumquoad pracfatam decifllionem prima: quaeftionis, fed etiam quo addecifl5onemfecundaeinfraponedam,videhcet, pracfatosbeneficiariosmor- taliter in hac re peccare , & ad reftitutionem teneri : quod neruofiflime , & ni falhmur,vere conie(fhjrisprobamusin fequentibus. Primo quidem,qu6d illc nonfoletfacileacommuni fan(5lorumDo(Slorum fententiarecederc j&alFo- let magna obferuantia, animique demiflione, canones fandtaj Matris Ecclefiac fufpicere, & interpretari. Deinde,qu6dvir do<5tiflimus, iuxta ac pientiflimus, nunquam affirmauit exprefle contrariam partem,quod eciam N. & Dominicus Sotus fatentur:&: in dubio,credendus eft potius adh^rere communi,quam con- trariaCjCum in dubio illafitample<5feenda. Tertio , qu6dinfec.z. q. ^j.art. 8.ex- prefle aic, quod quemadmodum bona ciuitatum commendata funt confuli- Dus,&dccurionibuscarum;itabonaecclefiaftica funt comiflapra^latis earum. Etpalameft, virumtamdo<^um&pium,fi dehocmterrogatusfuifler,refpon- furum>Confulcs,&dccuriones ciuitatum nonfolumpeccare^fedeiiamten^- li ad: R E D I T I B V S, QJ JE ST. I. U riadrcftituendum rcdituspublicos , quosin vfus alios ab cis in quos deputati funt , infumerent: & conlequenter refpondiflet -jPrxhuos ccclefiarum dcbcre reftituereeos, quosin aliosvfusquampritixos , &c prxftitutos impendercnt. Nequeobftat retortio,qua retorquct m nos hoc argumentum Aduerfarius, dicens^quod decuriones,& re€torcs ciuitatum, poflunt pro libito difponcre de ftipendiis,&- falariis, quaraciuitatibus pro fuis ofiiciis »S: laboribus affignan- tur-, dummodo aliacommuniafibinoncapiant:&quod ita Epifcopus,&raIi; bencficiarij poterunt ad libitum difponerc de partibus fibi ailignatis, qux fun t quaxiamiilorum ftipcndia.Non,inquam,obftath2ecrecortio. Tum,quia ideft verum, cum bona ciuitatum funt libera abhuiufmodioneribus , & ciuitates ipfae, vera: ac plenz illorum domini &c ita poftiint aflign are fuis dccurionibus, &'re(2:oribusftipendiacertaabomnionere libcra. Atbonaeccleflaftica non funt Iibera , imo fubicda oneri prxfato-, vt, fcilicet, omnes corum reditus im- pcndanturinvfuspios, puta, in fuftentationem honcftamminiftrorumcuhus diuini , facramcntorum facri verbi, & aliorum facrorum , & in fubuentioneni paupcrum , fabricrt, aliorumque piorum operum.Tum,quia ctiam ii illa Iibcra cflent , tamcnprxlati, quicadiuifcrunt intcr Epifcopos&CapituIa,»Sc infti- tueruntaliabeneficia,non crant, ncque funt vcri&pIcniDominicorumifed miniftrj,procuratorcs,& difpenfatores illorumconftitufimcdiate,veI imme- diatcaChrifto, Dominoeoiumvcro, & pIeno:quibusnon eftfacftapotcftas dandi pro Iibiro ftipendia,Iibere, in quoslibet vfus impendenda ; fed folum iuxta intentionem ipfiufmct Chr fli , per traditiones Apoftolicas , & canoncs Ecclcfia: decIaratam:qu.Teft, vtminiftrisciushoneftc fuftentatis, rcliquain pauperes, &aIiospios vfusimpendantur. Quxrcfponfio confirmaturpcr id quod Barr.ait in I. Ambitiofa,nuiTi,7. ff. dc decret.ab ord.fac.fcilicct, quod ciui- tas, quar in temporalibus non agnofcitfuperiorem,poteft donare debonis ^ communibus , non autcm confulcs , & decuriones earum : eo quod ciuitas ipfa cftvcra, & plenaeorumdomina-, decurionesautem folum gubernatores. Ita ergo & Chriftusipfc rerum ecclcfiafticarum verus Dominus,poflxt quidem af- fignare miniftris eius quanta ci Iiberet ftipcndia,de his qui libera eflent ei do- nataaboncrctribucndifuperfluapauperibus: non autem prxlati, quiab eo mediate, vcl immcdiate funt inftjtuti , vt gubernatores , &decuriones quidam ccclefiarum. Corroboratur ctiam eadem refponfio , ex eo quod, ficut confuli- bus, & dccurionibus ftatuta funt a ciuitatibus ccrta ftipendia, de quibus pro ii- bito difponcre poflunt-,fic etiam beneficiariis inftituta eft a Chrifto,& Apofto- lica: EccIcfijE traditione,honefta fuftentatio pro ftipendiis,de qua etiam ipfi li- bere poflunt difponcrc: adeo quod de omnibus qua: reliquauerint dc iis , qua: pofTcntin fuam honcftam fuftcntationem impedere,pofluntpro libito perin- dc ac de patrimonialibus difponere •, vt diximus in di^o Iibello q. i. coroll.io. num.f9.& dcfendimus fupra late mon. XXX. Confirmatur etiam cx eo, quod beneficiarij fimiIcsfuntdecurionibus,quibusnilcertum cflet pro ftipendio fta- tutum j fcd fuftctatio perfonarum fuarii honefta: de quibus non diceret Aduer- farius pofiTc quicqua de bonis ciuitatis impedere in alios vfus,qua a ciuitatc pr^- ftitutos,exceptis illis qu^ pro fua fuftctatione darentur: de quibus pofiTcnt iuum fraudando genium,&parcius viucdo,aIiquid reliqui facere. Quarto colligitur S^ APOLOGrA LIBRI DE f prifata memorati Thomx mens , ex eo quod in aliis duobiis locis , videlicer Quod!ib.<r. arr.i2.&fec.2.q.i85^.arr.7.in quibus aliquiafErmaccorrariurenuine, fatis confentit communi, fi candide intclligarur: quoniam tria dicir. Primum, quodepifcopuspoteft difponere dc hisqux fibi depurata funt,perindcac de patrimoniaIibus.Sccundum,quodPracIntusreftituere tcneturid quod impcdit, exea parte,qua:deputata efl: principaliter pauperibus, velfabricis. Tcrtium, quodetiam teneturadreflituendum quantitatemnotabilem, vlrraeaquxfibi dccenteralendo fufficercnt,fibonafuntcommunia ci,pauperibus,&: fabrica:. Qux omniatriadida^nosquoque fatemur: iraquod dubium cfl:, quantam partemdixiflctilleefle deputatam prxfaris PraElato,& bencficiariis fuis vCi- busncccflariam.Nam Aduerfarij aiuntefle totam,quaccxmenfacommunito- tius ecclcfixefldcputata Prarlato. Nosautemaffirmamus,cflctantum illam, qux virorum bonorum iudicio , ad honeftam cius fuftenrationem opus eft : & longe vcrifimiliuseft, eum intellexiflc hoc,quam iIIud.Tum,quia hoc confo- nat traditionibus&canonibus ApoftoIorum,(S<:EccIefix,quorum ipfefemper fuit obfcruantiflimu«;:& expedit tanti authoris di6ta,quatcnus verba pariuntur, ita intcrpretari,vt illis concordent arg.I.i.C.dc inoff.dot.& ca. Cum expediat, de eIe6t.lib.(S".Tum,quia ex contraria intcrorctationc, confequeretiir quiddam abfurdum,ideoque minime audiendum,I.Nam quod abfurdii,ff. dc opcr.Iibcrr. & c.Dudum.i.de prxb.lib.fT.videlicct^quod vir adeo do<5tus,& fan£tus dixilTet; Praelatum,cui pro fua parreducentorumducatorumm;'I'ainrcditibusamcnfa capitulari feparataeflent, perindepofledeillisomnibusdifpcnere , acdefuis patrimoniaIibus,& ficutDuxfxcuIaris deruisducalibus: acconfequcntcrpof- fet thefaurizareomnesiilosreditus fi vcllet, vcIfuiscognatisdiftr;buere, fi id maller,emercque ex illis quicquid in R egno venaL" inueniretur,fi triginta an- nos viueret,refinens eosfine maioriobligarione, quamDux:quodcft contra concil.Trident.in ca.i.de reform.feflr.i^&contrailla multaqu.Tf.ipra monito XXXVIII. &:XXXIX.addu(aafuerc. QuodfiquisconfcflLsfuerit,fan- <Hum illumdoftorem nonfuifleconfeflfurum hocde Prcelato rantorum redi- tuum jeadcmrationeconfireri eum oportebit, eundem non fuiflfe aflerrurum de' Pra:Iato. lyoooo. vel loo. millium rcdituum: neque de eo qui haberet ^^oooo. vel 30. millia, nequede habentcviginti millia, veldecemmillia,fifex ■ millia fufficiunt ei honefte fuftendando j quandoquidem eadem ratio idem ius in omnibus illisfuader:&- itaeft locus reguI<r.l.l{lud.fF.ad I.Aquil. Quod Ci per- uicaciter replicetur,eundem fan(ftum DoAorem didlurum fuiflc , de omnibus, quod nos aflcrimus eflfe abfurdum,triplicare poflumus.Primo,Iudibrio cuidam fore fandiifllmum Clemcntem , quem cicauimuscum aliis in di(fto libro q.i. num.28.&concil.Carthaginen.& Trident.& aliaqure ftatuerunt fuppelledi- lem cpifcoporum deberc eflc curtam , menfamque pauperem; efleque debere vi<Stu,&: vcftitu moderaro contentos , impenfafque fumptuofas ne ficiant , ne fint dehcati,necognatosfuosditent. Deinde, quod ignominia quardameflet San.Thom2E,tantaefan(5titaris,&do61:rina; putco , aflercre,qu6dipfe dixiflet Hifpanix Prxlatos,qui opulentos reditus fuarum dignitatum (eparatos a men- fa Capitulari habent, pofle impcnderc perinde vt patrimonialcs, prasdicando illum efle columnam,qua nitatur docSlrina adeo ab apoftolica , dc philofophia Chriftia R £ D I T I B V S, Q_y vC S T. I. ^ chriftiana , imo & cthnica aliena. Quinto , prjefata mens Thomx colligitur, ex co quod eius aEtate reditus epifcopatuumf, & beneficiariorum,non adeo grandes erant vtnunc, & in Italia , vbi erat ille orrus , epifcopi redirushabent tenues j quia decimx frudtuum non foluuntur hic vt alibi, & in Galha, qua pe- regrinatus fuit, & vbi vira defun<ftus eft , vbiquc fuum corpus magna venera- tione coIitur,& adorarur Tholofa; in Conuentu reformatiflimo Dominicano- rum:vbi nos quoque frequcntiflime adorauimus,& eiusauxilium, nifallimur, expcr^-i fumus. In qua, inquam, Gallia, etiam cpifcopatus non funt adeo opu- lenti,ficut inHifpaniajquippequosfeptingentaj Abbatiar, vS:PriorarusbacuIo &■ mirra infigncs,fanguine rediruum fuorum minuunt,vr reftatur author libelli de taxa epifcopatuum regni Francia: in iS. volumine tradatuum , fol.128. & ita partesquaseiusxrare Epifcopi rencbanraparreCapiruIari feparatas , vix eo- rum fulientationi honcAx fufficicbant. Ar fi admonuifTent cumjCfTe Archiepi- fcopum,qui habeat duccnta, vcl ccntum quinquaginta millia ducatorum fepa- rata ci a menfa Capiruli,& fabricxj& interrogafIcnr,nunquid clTer ci mens do cendi aliquid •, vnde confequercrur eiufmodi Archiepifcopum pofle difponcre tam liberc in vfus quosveIIet,ac fieflent patrimonij reditusjvidctur nobis, quod quamuis non vfquc adco dure refpondiflet , ac Archidiaconus in prxfato c.Statutum.§. Afleflbrcm,de rcfcrip.lib.<j.vidcIicct,hoc affirmare, efle ha?refim; refpondiflet autem,vt minimum, quod nunquam id cogitauit. Refpodiflet,qur fieri potefl:,vt hoc dixiflcm?quandoquidem Scc.z.q.43.arr.8.&: q. ^^.arr.r.ad i.& arr.^.ad 4.& in QiiodIib.<'.arr.io.& q.irp.arr.j.ad j.fcripfi qu.tdam vnde necef- fario inferrur contrarium,videlicet,decimas &reditus eccIefiafl:icosnonfuifle donatosin folam cleri fuflcntationcm-,fcdctiam in pauperum,&aIiorumpio- rum opcrum fubuentionem. Itaque redlc acutiflimus Maior.in 4. difl. 14. q.17. dixit,nunquam eum fuifiTe in opinione qux contrariaeft communi:quod ipfum nos efficaciter monftrabimus inferius q.z.mon. VII. de illo eius magno difci- pulo Cardinali Caiet.Sexto, colligitur prxfata mcs prarfati Thomx ex eo quod ipfc fatetur, quod fi nulla diuifio bonoru efl^et fadla inter Prslatos & Capitula, &■ bencficiarios, fed omnia eflent in communi & Epifcopus vel alius Pra?larus, haberetpoteftatem difpenfandi omnes eorum fruftus , non poflet ex eis quic- quam pr^ter fuftcntationcm honcftam, fibi, aut profanis vfibus accipcre, & Ci acciperet,non modo peccarct, fed etiam teneretur illud reftituere. Cuius ratio eft, quiaillaomnia funtdicata, &obIatafuftentationihonefta2:miniftrorum, & pauperum , 3c aliorum operum piorum: iuxta mentem Chrifti , vcri domini corum, vr fupra mon. XXIII I. &XXVII. monftratu eft. At qui diuifionem eorum fecerunt,noIucrunt, neque potucrunt eximere illa a prxfata deputatio- ne, Sc obligatione, vt infra mon.feq.Iatius monftrabimus : & apertc colligitur ex concii.Triden.cap.i.de reformat. fefllz^. quatenusinterdicit omnibus bcne- ficiariis largitionem redituum in alios quam pios vfus , etiam nunc poftpracfa- tas diuifiones.Ergo vir dodiflimus iuxta ac pientiiIimus,non potuit,neque de- buit fentirc contrarium. Quarc non immcrito,pracfatus Petrus Sotus, vir eiuf- dem ordinis, adamuflim eius do^rinam do(5bus , cum pro noftra, qux commu- nis eft fententia, efle dixit, H fS APOLOGIA LIBRI DE SVMMA RI r M. DmiftoHem bonomm ecclefidH. inter PuUtos , & Capitula & alios henef' ciarios , non effcere eos liherioresfit^rumpartium dominos , qitam erant Pr^lati omnium ante diuifitonem ,late,& euidenterprobatum , num. r. Facfanon pKififmuntur.nu.i. Communio rcramfioletparere dificordiam.nu.^. Dijpofitio adminuendum , non operatur augmentum.nu.^, RoncduaUis monafieritim illuflre. nu./\.. Dominu4 Franctficm a Nauarrafiirpe Regtaprognatus.nu. 4 . CMonafierium S. Cruas Co/umbricenfis omnium ordinis Canonicorum Re- gularium oiim opuientifiimum , nunc autem etiam refiormatifiimum, ntim.^. Pium innjfium datum,non efl contmutandum in alium,fitneiufla caufia, ne* que cum illafiine Papa authoritate. nu.^. Surrogattmfiapitnaturam eim cuifiiirrogatur. nu. €. Beneficiarius etiam pr^henddfiid diuifr , reditmfiuperfluos debet pauperi- bm.nu.j. Intellectpi4pulchercfin.de his qux fluntamaio.par.cap.nu.%. (J\€aiorpars mn prdiudicat minori , in rebm commtmibus vtfiingulls &e» num. 8. Beneficiartj adreflciendas Eccleflas compelluntur.nu.9. Priuilegia , licetita interpretandafiint,vt aliquidcontraritis commune Opc* rentundato tamen aliqtio tali , quo adalia reflrtnguntur. nu.io, X L I. Monco , nihil etiam obftarc fecundum , quod prsfatus N. aiTumitj nempe,quod diuiiio bonorum, velfruduum, & rcdituum eorum , de quain c. Vobis.&c.Quatuor,&c.dereditibus.ii.q.i.&erc<3:io pribcndarum, & bene- ficiorum, mutauit naruram primxuam eccleiiaflicorum redituum quoad hoc, id enim negamus , & falfum efle probamus. Primo quidem , quod adus agen- tium non operantur vitra fines eoru.l. Non omnis.ff.de rcb.cred.c.fin.de prasb. c.Cuminillis,eod.tit.Iib.<5'. Atintentio, &finiseorum,qui prsfatas diuifiones fecerunt, non fuit exoneratio eorum ab onere quod inerat eis alendi pauperes cx fuperfluis : quod conftat ex duodecim coniedluris. Prima, quod nec vnde id conftar, & fadlum quale hoc cft,non prsfumitur.c.Cum in iurc pentus,dc offi. dclcg. 1. 1. C.de mand. Principum. Secunda , quod conftat fuiiTe ab hoc longc alium, videlicet, auferendi rixas, diffidia,& Iites,qu^intcrcpifcopos,capituIa, fabricarioSj&clcemofynarios accidere folcnt : quoniam cum vniuerfa bona foli Epifcopi adminiftrarcnt, vt tradit S. Clemens libr.z. cap.zS. 8c cap.2<). & affirmat Anacletus in cap. Praccipiraus. 12. qu.i. minimeque exhiberent bencfi- ciariis , & reliquis congruam quamdebebant portionera, vt idem quoque S. Ciemens R E D I T I B V S, Q_V ^ S T. I. jp Clemens in d.cap.2.8. & 19. fignificat , iam hoc temporibus fuis in vfu e/Ie ca- pifTe, expediens fuir, vt bona ecclrfiaftica diuiderentur ad difcordias fedandas, quas rerum communio Frequentiflimc folet importare. J. Cum pater.§. Duicif- fimis.fF.de leg.z. & alia ci tata ibi a gIor.& Dod. & illud Gcnef.ij. Frtda efl rixa ^ intcr paflorcs. Tertia , quod difpoiitio , & mtentio difponentis ad diminucn- dum , non dcbetinduccre augmentum. I. Legata inutiliter.ff.de adimen. leg. 8c cap.fin.de vcrb.fignif. fed prxfatorum bonorum diuifiones in hocprarcipuc fa- «^xfuerunr, vtdJminuereturpoteflasPr.TlatisecckfiafticabonaproIibiroin- fumcntibus: 8c fa»pe nihil, velnon fatis dirtribuentibus canonicis, clcricis , fa- briciSjVel pauperibusrergo non debet illis per eas augeri poteftas,quaprius ca- rcbant.Af omncs pofl Thomam Sec.i.q.iS^.arr.7.& Quodlib.^f.art.iz.fatcntur, non fuifTe prius illis poteftatem aliam,quam vidtum & veftitum honeflum fibi de(umendi,& reliqua pauperibus erogandi : crgo ncque poft eas diuilioncs ha- bcbunr.Quarra,qu6deadcquoquecaufaperfualit, vtmulta: quoquediuifiones iEtate noftra ficrcnt inter Abbates , Priores , fuofque conucntus , & hofpitalia nonnullorum monafleriorum opulcntorurn , qux per folos Prarlatos guburna- 4 bantur:& in his illa qus pridem fadlafuit in illo noflro illufl:ri,& antiquiilimo coenr bio gcncralique ac neccfTario hofpitali celebcrrima? Roncaruallis , quani precibus,& cfflagitationibus noflris motus,fecerat illc loge cledlifTmius Prior, proleregiaprognatus,virregioingenio,virtuteque apoflolica prxditus, D. FrancifcusaNauarra,quinuperValentixArchiepifcopusvitafundusefl,pau- per,vtpauperibusfubueniret,quxiIIufl:reiIludmonafteriumcumhofpitali ge- nerali fibi adnexo feruauit,& feruat.Eadem itcm caufa,& ratio fuit illuflri mo- nafterio S. Crucis Conimbricenfis, quod vt quondam totius Europx monaflc- riorum canonicorum regularium opulentiflimum fuit,ita nunc elt omnium re- formatiflimum. Eadem etiam caufa fuit aliarum diuifionum,quas nos tradaui- mus,non ideo profe<5to, vt Abbatcs, Priores, Canoniciquc hbere f uas portio- ncsprodigerenr-,fed vt eorum capitula,& conucntus, quotics rcs ipfa poflulal- {et, eis coram Deo & hominibus , iuxta cap. Edoccri , cum ei late annotatis de rcfcript.obuiamirent; palamquecon:radicerepcflIcnr,quoadportioncs,quae ad ipfam hofpirahtatem,pauperes,& fabricapertincrent.De fuis vero Prxlatf, eamDcorcdderent rationcm , quam antca de omnibus redderc tcnebantur. Itaque prarfata? diuifiones , qua: ad diminuendum Prarlatorum adminifl:randi , facultatem fadtar funt,non fuerunr opcrat.x augmcntum.iuxta prarfatum c. fi.de verb.fign.& l.Legata inutiliter.ff.de adimen.leg.adinfumcndumprchbitopor tiones fuas : quod anre illas minimc facere poteranr. Quinta,qu6d id quod ad aliquemfinem, vcl vfum conceditur,autrclinquitur,nondtbetin aliosvfus commutari, neque infumi : nifi fuprcma alicualmperatoris, aut Regis pote- ftate id fiat I.1.& I. Legatum. ff. de adminiflr.rer. ad ciuir. perr. Quin etiam ipli peccarenr, fi abfque iufta caufa id facercnt:quia contra legem natui X , qux ve- tat vllum fuo iurc , ac difpofitione rci priuari , non pofTent ordinare fine iufla caufa,cap.i.de probar.c.Sunt quidam.i^.quxfIio.i.& late probatur in cap.Qua: in ecclefiarum , dc conftitur. prxfertiiTj per Panor.Fehn. dc Dccium. Quinimo non fufficeret vlla facultas,ctiam imperiahs,aut regalis authoritas ad hu- iufmodi mucationem faciendam , circa leliila ad vfus pios,etiam fi in ahos H t <fo APOLOGIA LIBRI DE arquc pios murare vellenr •, quia efl; in hoc necefTaria fpiriruulis , eademquc fu- prcma fummi Ponrificis. Ciemen. Quia conringir,de relig.domib. Er quia fa:- cularis porcftas non fe exrcdir ad fpirirualia, c.Bene quidem.^j^". di(l.& c.Eccie- fiafandjB Maria?,dc conftir. Nequc illa fufficerer, quo iufte ficrenr,nifi aliqua jufta caufa id fuadererrid enim cller conrraire alicui ex quinque lcgibus narura- libus rclaris m pra:faro lib.noftro.q.i. nu.io. 3c confeq.racir.c.Non licear Papar. 1 i.q.i.cum eis quac ibi nunc larius (cribimus. Tradir Caier.in Sec.i.q.^^.arric.S. & Laugd.cum Cardinal.qu.i.in d.CIemenr. Quia conringir.Cum crgo finis,& animus eorum qui prxfara bonaecclefiisconceftcrunr , fuerinr fupradiiSti adeo pij,non poruerunr,neque debuerunr c5uerri in alios vfus, prxfcrrim profanos, fine aurhorirare fuprema Apoftolica , quac in nulia prarfararum diuifionum in- uenierur vlli ad hoc concelta. Scxra, quod inrenrio eorum qui huiufmodi diui- iloncs primirus induxerunr,fuir iniufta-, quod credendum non eft, vel cerre fuir, vr vnulquifque de fua porrione polFcr difponere,ilIomodoquoanrediui/io- nem Prarlarus porerarde vniuerlis , vidclicer, fuftenrare fe honcfte, & reliqua pauperibus erogare. Seprima, quod abfurdum eft,&: ideo minime audiendum. l.Nam quod abfurdum,fF.de oper.Iiberr.&cap.Dudum, i.depraeb.Iibi^J.dicerej diuifionem muneris,& gubernarionis,qu2E vni incumbebar,in rres vel quaruor ^ parres fadam, iuftam fuifTe caufam,vr finis arque vfus ram pij,in vfus ram pro- tanos murarenrur. Odaua, quod id quod fubrogarur , aur fubftiruirur alrerius loco, eandem eius naruram feruare deber.arg.I.fi eum qui.§. Qui iniuriarum.ff. Si quiscaur.cap.Ecclefia, vr lir.penden. Cumergo Epiicm)o,quifoIus vniuerfa gubernabar, fubrogarifint ipfi , atquealij , quipartes aflignatas eis gubema- rent, omnes feruare tenentur id , quod Epifcopus ante diuifionem facere tene- baturj videlicet, fe honefte fuftentare , & reliqua egenis erogarc. Nona, quod ^ celebris ille Gratianus huius libri author, qui Decretorum meduUam antiquo- rum callebatjperfpicuc ait,in §.fin.fub.c.penul.ii.q.i. etiam canonicos,in quo- rumprxbendas capitularis portio diuifa eft,in earum regimine cum eadera quahtate fuccedere •, hoc eft , vt qu.T illis fuperfuerint , debeant egentibus ero- gare,quodipfum omninofenfitD.Bernardus,in epift.z.col.penul.qui adquen- dam canonicum diuifam prajbendam habcntem, fcripfit id quod fuperius alie- gauimus, vidchcet ; Quicquid prxter necefTarium vidum , & fimplicem vefti- tum retines , tuum non cft,rapina eft , facriiegium eft. Decima, quod Aiexan- der IIII. poftdiuifionem ab antecefToribus fuis Pontificibus , inter Epifco- pos, capitula, fabricas , & pauperes fadam , in quadam folemni decretaJi epi- ftola refpondit , in cap. Reiatum.i. de teftam. non pofTe iure tcftaricanonicos de rebusprsbendarumfuarum rationequarfitis,nifide reculis ahquibus mo- bilibus , remunerandorum feruitiorum caufa , idque foium , vbi confuetudo id faciendi viget. Ex quo plane coiligi poteft, intentionem eorum qui reditus ec- clefiafticosdiuiferunr, nonfuifiTefaciendimagis portionum fuarum dominos eosquibuseas apphcarunr , quam anrea Epifcopi fuerant vniuerforum redi- 8 tuum. Quodipfum coliigifur e quodam Innocl I L Pontificisdodiflimifingu- lari refponfo, in c.fi.de his qus fiunt a ma.par. cap. quod alibi non inueniri ait Panor.in c.Cumomnes, de conftir.coium.5.& Felin.8. quo decreuir, fabricaz in neceflitatem adduds , pofle Epifcopum ciim maiori parte capituh , etiam mi- nore R E D I T I B V S, Q_V JEST. I. ^Ti nore repugnante e portionc capitulari applicare ncccfTariarquod tamen iufti- ficari commode nonpoflVt, nindicamusper prxfatasdiuifionesnonfuifleef- fediosDominos integros fuarum portionum, & rediruum , fed folum admini- ftratores eorumjita vtfe honeftefufl:entatis,quodfuperefler, operibusimpen- derent piis:quoniam cum aliquid eft ita multis communc,vt fmgulis vnicuiquc propriacontingat portio,tanquam Dominointegro,vtcontingerent canoni- cis lux portiones particulares •, fi opinio contraria cflct vcra , tunc maior pars minori non pofllt priiudicare.In recnimquaccommunis cftpluribus vt fln- guIis,non poteft maior pars prsiudicare minori.l.Per fundum.ff.de feruir.ruft. prajd.l.Sabinus.fF.Communidiuid. Ratioquegermana illius decretalis Inno- centij, exhac noftracommuniopinionefacile colligi potcft , vtpulchre dc morecolligit Dec.in d.c.Cumomnes,col.?.perindeac ha^c noftra illiusfingu- lari decifione dilucidc confirmatur.Ex quibus palam probatur-,non cfle cano- nicis tantum iuris in reditibus fuarum prajbendarum,quantum in reditibus pa- trimoniorum fuorumjcum manifcftum fit, ncque Aducrlarius ncgat, non pof- feilloscogi ab Epifcopo,ad fubuenicndum Ecclcfiarfabricacnecefliitatidepa- trimonialibus.Quod autem ego non aflignaui pricfato cap.rationem decidcn- di,quam mihiN.imponit, monco infra mon. LXXII. Vndecima, quod be- neficiari j fcparata beneficia,& fcpararos rcditus eorum ecclefise habctcs, com- pellipofllintad rcficicndate(aa,&: aliaardificiaillius, de his qua: illis fuper- luntjvtfingularitcr probant cap.i.«S<:c.Dehis,de eccl.idif.quostamencertum cft non pcflecompclli adid facicndum de reditibus fuorum patrimoniorum fuperfluis.Ergo per diuifiones huiufmodi , reditus bcneficiariorum qui cos di- uifos poflident,non funt fadi adeo libcri corundem Domini,ac funt redituum, & bonorum patrim.onialium corum qua: aliunde habent.Duodecima,qu6d di- uifiones prxfata: operari potucrunt , etiam aliquos aUos efl^<ftus luftos , prxter eum quem fupra diximus-,non operando illum iniuftum,quem Sotus & Aduer- fariusprxtendunt,nempe,illum quem operatur diuifio agri ad facilioremcul- turaj commoditatem,qua: nec plures agros efficit, nec aliquid a prioris naturx conditione immutat.l.Caius Scius.§.Titius.ff.de lcgat.i. nec onus vUum adiun- dlumtoHit.I.Cum pater.§.Hxreditatem. i. fF.de legat.i.&I.Quicumtutoribus. flF. de tranfadt. Quem itemoperaturdiuifio fa<5tainterfeper adminiftratores Rcip.fuxcommoditatiscaufa,qu2Reip.niIpr3Eiudicat:quoniamfingulieorum poterunt in fubfidium conueniri poft talem diuifionem, ficut ante illam. I. Im- perator,fF.ad municipal.Quem item operatur illa, qua iubet Praetor bina man- cipiaminiftcrij caufa rcferuari pupiIIis-,perquamnon ccnfentur omninodi- uifa,imo permanentcommunia-, licetvnufquifquepupillorum fibi referuato- rumminifterioconuenientivti poflit.I.Bina macipia,fr.Commu.diuid. Quem itcm facit illaquapater pluribus filiis hscrcdibus inftitutis moriens claues 3c annulum cuftodizcaufa maiorinatu fifix tradidit, & liberto eius resquasfub curafua habuir,aflignari iuflit-,perquamfilia prarfatanihildebet haberepra?- cipuum.I.Cum patcr.§.Pater pluribus.fF.de legat.i. Cum ergo prsfatjc diuifio- ncs poflint opcrari efle6tus omnes pr^didlos iuri confonantes,non funt dicen- dac van2E,quauisnonoperentur illum alium omnibus canonibus contrarium: quia receptum eft,qu6d priuilcgia qux contra ius commune feruntur.c.Priuile- H 5 10 (fi APOLOGIALIBRIDE gia.3.d)ft.&debent operaxi aliquid contra iJlud.c.In his,de priuil. ita interpre- tanda funt,vc dato aliquo quod contra illud opererur, non operentur alia ma- iora.arg.c.i.dc refcrjp.&: multorum qux adduxit Dec.ibi C0I.7. Per qua» omnia, palamprofcdtoeftjci qui omninonon cftcajcus,&habct velmicaravolunta- tisintclligendi vtbene agatjdiuifiones prarfatas bonorum , & redituumeccle- fiarum , non fuifTe operatas id quodSorus &N, parumcanonice,acreIigiofe aireruerunr: neque ob eas ea vel rcditus eorum cfFcifia fuiiTc patrimonialia bo- nabcneficiariorum-,neque onere antiquo tribuendi fuperflua pauperibus, aliif- ue operibus piiscxutafuifle. SVMMARIVM. "Dtuifto mTf-ui titultu ad transferendum domlnium illmjpeciei, qudis erat ante dimfionemynon tAmen alterim.num. j. X L II. M-")neo,nil etiam obllare illud argu menrum,quod pr.-cfarus N.ma- gnJfacit-, Diuifioncm,nimirum ,bonorumccmmuniumeflefufficientem titu- i lumad transferendumdominium-,itavtdominiumquod antcaeratcommune, & indiuifum in toto,pcream fiat in parte proprium-,vt deillius portionis fru- (flibus tanquam verusDominus libere difponere poflir.l.i.C. Comunia vrriuf- queiud.i.Cum pater.§.H.Treditatem,de legat.i.At Epifcopus,& ali;beneficia- rijjdiuiferuntbonaecclefiarum inter fe,& fabricam, &paupcrcs.c. Derediti- busvC.Quatuor.u.q.z. Ergoquihbet eorumpote/i libere diiponere defrudi- busfu.-cpartis. NihiI,inquam,obflachocargumentum:cui(licctdiflirauIet N.) fatis fuperquefeci inpraefatolibeIIo.q.i.num.3i.& multisconfequentibus-, & cui iterumcumulatiflimefatisfacimus fuprain mon.prxcedenti. Exdidis igi- ' tur ibi refpondemus formaIiter-,Primo,cocedendo maiorem-, mtelligendo eam de translatione talisdominij , quale habebatur incommuni: negando autcm, intelhgendo illam de translatione dominij alterius fpeciei. Verbi gratia , eft . communeduobusahquod prsdium^quo ad vtile,& diredum dominiumjdiui- fopra:dio,vtcrquefietDominusdiredus,&:vtilis (ux portionis.Si autem prar- diumefrec communcquoad dominium dire(5l:um tantum , vterque fieret Do- minusdiredustanrumfuccportionis. EtfiefTetcommune quoad vtile domi- niumtantum,vterque fieretDominus vtilis tantum fua: portionis. Et fi pra:- dium coramuneeratfubie6tumreftitutioni,veIobligationi foluendi ahquam penfionemdcfru(5tibuseius,vterqueeritDominusfuaeportionis;fedcumone- re reftituendijvel folucndi partem penfionis illius. Cum ergo,pofito fine prs- iudicio veritatis , quod dominium bonorum ecclefiafticorura fuifTct commune Epifcopo,cIericis,fabricae,&:pauperibus jcurataraen illaomnia ante pracdi- {Jtim diuifionem cis cfTentitacommunia, vt omnia quae fupereirenr , rainiftris honefte fuftcntatis , erogarentur piisoperibusrquod orepleno etiam ipfe N. confitetur,patet quod per e?.m non potuerunr fieri propria illorum hbera quo ad partcs eos contingentes:fed cum onere , & obhgationc erogandi fuperflua piis operibus,quali erant fubiedta cum efTcnt comunia.Et ita hoc argumentum contra cum retorquetur,& irrefragabiliter noftramfententiam cofirmati tan- lum R E D I T I B V S, QJ/ J£S T. I. (Tj tum abe(l,vteaminfirniet^ecundo,refpondetur ad Iioc argumcntum,negad3 minorem,videlicet-, quod Epifcopus, & Clerici erant ante diuifionem Domini bonorum Ecclcfiac : quia folum erant ceconomi , adminiftratores , Sc difpenfa- toreseoruc5ftituti,mediate,velimmediatea D.N.IefuChrifto vero Domino illoru,ad€a fideliter& prudcnterregenda,&addifpenfandumreditusin pau- peres,& alia opera pia,luftentatione honella fibi retentaivt efficaciter proba- uimus fup.mon. X X 1 1 1 1. & ita nuUum per prxdidam diuifionc dominiu fiiit diuifum i fed folum poteftas adminiflrandi prxfatacum onereprsedicfiorquJE edam eft irrefragabilis noilra: fententia: confirmatio. SrMMARIVM. Sonafabricls & fauperibtt^ defutAU,nonfuntmAgis Ub^ra^qmm deputata Epfcopo & ben(ficiarm.num.i, XLIII. Moneo,nil etiam obft:arcaIiudargumentum,quoN.muItumniti- tur,videiicetportionespauperum, &fabricx, poftdiuifionem prardidlamfunt liberx omninorergo pari ratione portiones applicatx beneficiariis,funt omni- ' no Iiberx.Nam primo,faIfiim eft antecedcns,videlicer;Portiones pauperum,& fabricx eflTc omnino hberas,quia earum reditusnon poftuntimpendi quibuf- libet vfibus •, quianon profanis : &fiportiones Epifcopi, & bencficiariorum perirent , vel adeo exrenuarentur , vt nullatenus ali poflent ad minifterio fuo tungendum,merito ex portionibus pauperum,& fabric? pofiTet defumi fuppie- mcntum.SecundOjnegando confequentiam,fcilicet,qu6d eadem ratione Epi- fcopus & bcncficiarij poflint impendcre reditus portionum fuarum vfibus fuis profanis,quafabricx, & paupcrum rortio vfibus fuis piis : quoniam antc diui- fionem omnes poterant impendi vfibus piis,& nulii profanis •, & ita conccdc- musadeoliberepoftc Epifcopum,& bencficiarios vti reditibus fuis ad vfus pios ficuti fabrica,& paupcres fuis ad cofdem^neque tamen ifti , neque illi pof- funt vti eis ad vfus profanos:quod etiam confirmat fcntentiam communcm. SVMMARIFM. T>omirjtisnon quilibet etiam vertn alicuim reije ea liberc dijponit.nu. i. Bcnefciarios ejfe Dominos fuorum redituum non^robatc. i. de cler.nonref lib.6.&fi frobarettantumfrobaret effcDominos re^iri^os.nu.z. K^rgumentum a contrario fenfu inualidum , ad probandum id cuim csn- trarium iure exfrimitur.num.i. X L 1 1 1 1. Moneo,non obftare quicqu am etiam illud quod pro fuo Achyl- leopponunt Aducrfiri|, nempcc.i.dccler.nonref.lib.6'. quatcnus habct,eos quidiuinis non intcrfuncofficiis, non ficri dominos quotidianarum diftribu- tionum, qux interueniencibus cis tnbui debcnt: & ita fignificateos qui diui- nisintcrfuntofliciis,ficridominos earum. Quod argumcntsim, ncruofius nos <?4 APOLOGIA LIBRI DE proporuimuSjin pratfacolibellono/lro.q.i.num.i^. exmenre Adriani in 4. de reftic.q.ii.&Dom.Soti lib.io.q.^.arc.j.deiuft.&iur.inhunc modura. Quieft alicuiusrei Dominus,poceftdeeapro libico difponerc.I.Si quis vi.§.ditFeren- tia.ff.de acq. pofT. & ei annoc.per Barc.& alios de dominio; & beneficiarij funt fuorum redituum ecclefiafticorum Domini , eo quod c.r. de clcr. non refid. ha- beCjbeneficiarios qui non incerfunc horis,nonefficiDominosdiftribucionum quocidianarum:fignificans a concrario fenfu fieri Dominos illarum eos cui illis incerfunt.Infirmiter,inquam,firmacfuam opinionem per pracdidu c. r. & prx- facam argumencacionem. Primo quidem,quia foluicur negando maiorem-,non enim quicumque eft Dominus eciam verus alicuius rei , poceft de ea pro libico difponere •, fcd folum ille qui eft inceger , & abfolucus , ac fine onere vllo , & vinculo ci annexo.Nim notum cft,quod feudacarius,& Emohyceuca, qui habet verumdominium vtile.c.i.in quib.cafib.feud.amic.iun(5ta gloft^.in verb. feudo. l.i.ff.Ci ager vedig. Nec Dominus primogenij , quod Hifpani vocanc Maioraz- cOjfiue Maioratum-, nec fideicommiftarius qui cenecur rcftituere,Iicet fint veri Domini etiam proprietatis , poftuntliberc de rebus fuis prxfatisdifponere: imo tenentur voluntatem , onus , & vincula per inftitutores illorum, vel alias difpofitionesimpofitaobferuare.I.Feminaj.C.defec.nupt.&tototitiilo.ff.&C. adTrebeII.& ff^.decond.&demonft.quod etiam ipfe Aduerfarius plane fate- tur in 4.part.fui libellijC.^j.pagella.Kj .neque negare poteft per prxfata,& per.I. Nonideominus. ff". Derei vend.quatenus probar, grauacum adreftitucndum poftmorcem Dominumeffe,licecalienarenon poffit: & 1. generalirer. §.fub conditione.ff.qui,& a quib.quae habet, feruos fub conditione legatos, penden- te iIIa,pleno iure hasredis efle^Iicet Iibertatem ab eo confequi nequeant. Quin &pupilIus,&furiofusDomini funt abfolutirerumfuarum,& tamen easalie- narenequeunt;iuxtaillud luftiniani in princ.inftit.quib.al.non lic. Aliquando qui Dominus eft,alienare non poteft: vbietiam habctur,maritum inuita vxore, tundum dotalem alienare non poffe ; licet eius fit Dominus. 1. Doce ancillamw C.de rei vend.Etitalicet praefatum.c.de cler.nonrefid.lib.^.probaret(quod ta- men profedlo non facit)beneficiarios effe Dominosfuorum redituum,intelli- gendum erat de dominio reftrido , & obligato ad erogandum fuperflua paur peribus,& non de omnino libero: quoniam oportet iura iuribus concordare.c. Cum expediat,de elec.lib.(?.& l.i.C.deinoffic.dot. & per confequens ita inter- pretari illud cap. vt concilietur multis aliisiuribus, quibus contrarium decla- ratur,& probatur quod beneficiari) effe6tu folum funt oeconomi, & difpenfa- tores illorum ad erogandum pauperibus, defumpto fibi tamen ante omnia quod ftatum fuum decet-, iuxt. dodrinam Innoc. in ca. Indecorum, de xtat. & qual.Quod etiam prxf. Adrian.Iicet reftituendineceffitatemneget , vtN. ta- menitaintelligendumefleilludc.fignificauit,ih 4. dereft.q.u.col.i. & Maior aflfirm.in 4.dift.i4.q.i7.& longe ante illos Archid.in Clem. Gratiac, de refcript. 1 coI.penul.cum aliis multis,quae firmiflima refponfio eft.Secundo,refpondetur, quod falfum eft probari per illud cap. beneficiarios effe Dominos redituum hiorum beneficiorum. Nam illud cap. folum inducitur a contrario fenfu, quod tamen licet alias dicatur fortiflimum in iurc. 1. 1. ff". de offic. eius cui mand. ca. CumApoftDlica,dehis quac fiunta prael.nullatenustamenhabetviresadpro- bandum REDITIBVS, Qjr^ST. I. ^^ bandum id cuius contrarium in iurc exprimitur.gIof.roIIemnis,recepta in cap. Significafti,de for.comp.vbi Jate re]yn.& text.omnium optimus in c. A nobis, defent.excora. At contrarium, fcilicet, quod non funt domini exprimitur in c. Quod autem.ij.q.y.ibi. Non funt noftra , fed pauperum , quorum procuratio- ncm gerimus.c.Conuenior,ead.cau.& quaeflione, &c cap.oenuJ.-^c n.u.q.r.& c. Edocert,derefcript.c.i.dedonat.&ClemensantciIIos,Jib.z.c.2<?.& 59.de con- ftif.Apoft.&fandtusThom. cuiusauthoritateAducrfarijnituntur^alTeritind. Quodlib.tf^.arr.ii. & Sec.z.q.iS/.art.y. clericos non clTe dominos redituum fuo- rum beneficiorum, fed tantum difpcfatores, fiue quibus eft credita difpcnfatio. Quod ipfum aftirmatmagnnsille Gratianus huius Iibri Decretorum author in c.pcnui.ii.q.r. & probatur pcr cap.pcnulf.ead.cauf.& qui ftione, qus etiam eft firmiftima rcfponfio : quod fupra monito. X X II II. latius probauimus,mon- ftrandoefficaciter verum omnium bonorum Ecclcfi.T dominium elFe penes Chriftum. Imo Sc hoc efte hodie neccftaria in falutem fide credendum,per con ciJ.Tnd.in c.i.de reform.fcfl^2f.cuius ea de re verba ibi tranftuJimus. JSenefciariotumfacultM impendendi YeditusfuostnonfundaiuYin dominio eoYumfedm concefione iffima. iuYefa^A,nu.\, BenefciaYius regulaYts tam libeYediJponitdeYeditihtisfuibenefcijreguU* ris, dcftcuUris defui benef(ijfMuUrls.nu.i. X L V. Moneo,nil etiam obftare illud fundamentum,quod prxfatus N. vbi fiipra praefupponif,vidcIicet, quod poteftas impendendi reditus ecclefiafticos, i fundatur in dominio quod habetin illis beneficiari j, quia id falfum eftrno enim fundatur in eo, fed in facultare dataeisa iureidfaciedi. Nam epifcopiquifunt rcHgiofi,& ali j quilibet beneficiari j rcgulares tam Jibere poirunt impendcre de reditibus fuis , quam ali j Epifcopi, & bencficiari j f-ccularcs de fuis, iuxta deter- minationcm Cardinalis florent.in CIem.2.§.Sed & tales,de vita &: honeft.cler. & in Clemen.Gratia:, coI.penul.de refcript. quem etiam in prxfato libello q.i, citauimuSjCui nemo vnquam contradixit : cum tamen certij fit,eos non efle do- mmos illorum, neque capaces dominij eorum, neque alius alicuius rei tempo- ralis propter folemne paupertatis votum, quod in profv^flione emiferut.c.Non dicatis.i2.q.i.&c.Cumadmonafterium.§.fin.deftat,monach.Idquodiatepro- bauimus in iJJa rubr.dc ftat.monach.q.i. & fatis fupra mon. I X. &: o(5lo feq. SVM M A RIVM, Soluens alij,quodaltj debet^nonfatisfacitnum.u Jntelk£lHs optimu4.c.Pefuenit, defdeiufnu.%. Princepsrejpondens adconftltationem,JecMndumm ^rdcedensvideturre- Jpondere.nu.}, Benefciarius poteffoluere debitajua , etiam imufe centra^a^de reditibus henefcijjtum.i^. I C^ APOLOGIA LIBRI DE X L V I. Moneo", nil etiam obftare. c. Peruenic , de fideiuf. quod neruo/ius quam pcr prifatum N. inducatur, potefl; fic induci. Ncmo liberatur foluendo j vni,quod dcbet akeri-,vel folucndo dcbita qua: aliis debcr,de rcbus aliis debitis. argumento.c.Fof tc,& c.Dcnique. 14.^.^. & c.Ea te,de iure iur. At beneficiarius qui non habet patrimonialia vnde iua debita foluat,debetjimo cogi poteft fol- i uere crcdircribus fuis debita fua de reditibus beneficij fui,per d.c. Pcruenit; cr- 20 reditus non funt debiti pauperibus. Ad quod argumentum vno modo re- Ipondec Archid.in d.§. AfteiTorcm , vidclicet , quod id fecit Papa ex gratia fpe- .ciali^&cxprciradifporitionc. Quxrefponfionunquamnobisplacuit, &redl:e abN.confutatur,quam&:nosconfutauimusannoifi5.SaImanricaepr?legendo iilud cap. pro claiilTimo illo dodorc Tapia , quem folum a tcmpore immemo- ' rialividicSalmanticavtriufqueiurisdodoratuafeinfignitum. Etmeritoqui- dcmrcprcbauimus', quiacumPrincepsrcfpondct ad confuItationem,fecun- dum ius prius ftaturum rcfpondere videtur.iuxta glof celebrem c. Confultatio- ni,dctcmp.ord.&c.Extua,de fi!.prcsb.Tum,quiafccundueius rcfponfionem, cap.illud de nihilo fcruirct extra calum in eo contcntum,& ita cfTct delendum, ne membranas inucilittr occuparct.iux.cSi Romanorum.15j.dift. Aliter refpon Att Panorm.in c.Cum eftcs.nu.zy.de teftam.videlicet,quod Papa non iubet, vc debitadcquibusibiagitur,foluanturde reditibusbeneficij-,fedfimpliciterdc reditibus cIerici:5>:quod ille habebat alios reditus fxcuIares.Quam folutioncm etiam tanquam diuinatoriam,quando & vbi fupra confutauimus. Aliter vidcn- turrefpondereCard. &:eius fcquacesibidem. Ex quorum tamen rcfponfionc fcqncrc:ur,qu6d bcncficiarius fola debica intuitu ecclcfia; cotra(5ba,&" non alia pofietfolueredercditibusfuibencficij ^cuiuscotrariumnos femper tenuimusj ■ & ita fcripfimus in Manuali confefr.cap.i^.num.iji.aflTerentes, pofle beneficia- rium debita fua,etiam iniufte contradla, fi alios patrimoniales non habet, fol- uere ex reditibus fui bencficij,fibi ca capiendo tanquam pauper. &c. licet decif. Rot.in antiq.de folut.i.& 41. de probat.in eifdem non fe adeo cxtendar. Quare aliter refpondimus nos prasf.anno. 2^. quam refponfionem , & modum intelli- gendi iliud cap.fignificauimus in d. Manu. vbi fupra : & latius explicauimus ad aliud propofitum in lib.noftro, quemdefendimusq.i.nu.j^.quodnefcioquare N. diflimulauir, nifi quiafortedeerateireplicatio contrafoIutionem,qua:eft omni lcgi & confuetudini confonantiffima. Rcfpondemus ergo , quod bene- ficiariusqui non habct alia bonaexquibusaliis fuis crcditoribus fatisfacerc pofiit, eft vnus de pauperibus : &: idco folutio debicorum eius, cenfenda crit in pauperes erogatio •, ac ita ipfe beneficiarius tanquam fuorum redituum diftri- Ducor, poteft ex reliquis iplorum caperc fibi tanquam pauper , vnde fua debita tanquamdebitapaupcris foluat. Neqjobidipfiusbeneficiarij creditoresprar- ferunturpauperibus:fcdipfebeneficiariusfeipfiimtanquampauperempr2eferc aliis paupcribus proprer poteftatem fibi 2. iure concefiam fecundum Thom. & omnescrogandi reliqua fuorum redituumpauperibusquosipfe clegerit. Per qmapplicacaformahteradpra:fatamindu(hioncm,conce(ramaiore&mino- re j negamus confequentiam. Ex eo enim quod nemo liberacur foluendo vni, quod debet alrerijquod continetmaiorj &ex eo quod beneficiarius poteftfol- ucrefuadebita3&: cotrada intuitu perfons fu.x de rcditibus ecclcfiafticis finon habet KEDITIBVS, ay^ST, l. cy habet aliud vnde foluat , quod continet minor j non infertiir quod redirus illi non dcbentur pauperibus, quod eft conrequens . cum foluendo illos ereditori- bus beneficiarij pauperis non habentis vnde liia foluat , ccnfentur dari paupe- ribus:quiadanturprocIcricopaupere, quihabet facultatem eligcndi panpe- rcm cui cos diftribuat ; &: tWq^iim primis feipfum , qucra debet eligere fecun- dumcharitatemordinatam.iuxtac.SinonIicet.i3.q.y. &I.Pr:Efes.Cdeferuic & aqua. SV CM (J\t A R IV Clf. meKc6}usnouHS,& aptus c. ^odquibufdam, defideiuf.num.i, X L V 1 1. Moneo,non cbftarc cap.Quod quibufdam, de fideiuf.quia longc verior eft inteliedus , qui ad id coiligirur ex folutione proxime data ad prarfa- , fum.c.PeruenitjCod.tit.quam fit ille que prsfatus N. illi tribuir, videlicet, quod Abbas,& Conucntus dcbcnt folucre pccuniam per fe,vel fuum reIigiofum,vcI alium , mutuo acccptam dercdicibus fui monaftcrij , etiam fi non probetur in vtiIitatcmeiusconucrfa-,tanquampaupcrcsquidam,quiproximiorcsfuntfibi, quam aliis ; qui non habcnt alia quam rcditus monafteri; , vnde illam {oluant; ii-po(Tuntcogi adhoc a iudice,quia iufte idfaccrepofiTunt: quadoquidemiuite pofTunt fibi pro fuorum debitorum folutione tanquam pauperibus accipere, id quod pofTentin folutionem debitorum aliorum paupcrum, nc ob ea vexaren- tur, erogare. SV LMC\t A RIV M, Jntelle^us extrauag.fifcepty tft. Nefede vacan. inter communes , & tit.de cle^t.interjo.X X I T.nu.x. Confietudo vt hemfidartopft mortem cedantfiuEfusfrimi velfaundi an^ mymn inferfpoffe illum de illlspro Itbito dfJponere.ntt.i.. Frucfus bencficiariopofi mortcm cedentesin quaimpcndendi.nu.i, X L V 1 1 1. Moneo, nil ctiam obHare extrauag. fufcepit ; Nc (eA. vac. qtiia Iateinnofi:roiibe]IoiIIirefponfumfultq.3.nu.i2.Iicetidpra:fatusN.da(Iimuict ' & forte quod dcfucrutci copijc ad impugnandam nofiiram rcfponfioncm, qux continet, primo cxtrauag.illam cfie lo. X X 1 1. qux cft in tit.dc eledi.inter ex- trauaganres eius , & in tir. Nc (fcA. va.intcr exrrauagintcs communcs j ^ in co folo contranos &c communem induci pofre,quod approbat Gonfuerudinem,vt beneficiarius percipiat pofi: mortcm rcditus bencficij primi , aut fccundi anni, Sccundo , qubd ex co non infbrrur , cam probare ; quod liccat cx confuetudine beneficiariisprolibitoteftari, velimpcndere frudtus primiauc fccundianni, prtft mortem : quia hoc longc diucrfum cft •, & a diuerfis non fit illatio. 1. Papi- Tiianu5exu!i.fir.dcminor.Iraovirdo(5iifi[imusZenzclinusancmincaliocitatus, iingularitcr ibidcm in glof.ciufdem cxtrauagantis,quam habct intercxtra- uagantcs lo. X X 1 1. ticde elcd.iii verb.dcfun5^o,ait ifriK^us ifi^os conuerten- I 1 -«8 APOLOGIA LIBRI DE dosctreinvtilitatcm animx defiin€ti-,vel, vtidemZenzelinusin aliaglof.po- fitain verb. Ecclefia:, fentit in folutionem nominum , vel debitorum dcfundli: quod fummam habet rationem, perpenfa mente illorum, qui mduxerunt prac- fatam confuetudinem id permittentem , q\ix fuit ; ne bona decfTent fumptibus funeris,& dcbitorum folurioni. Quin & in aliaglof.fuper verb.Perfonis, addi- dit idem Zenzel.non valere confuetudinem deterentcm prididlos fru^flus per- fonis laicis diuitibus. Tcrtio,quod prajdidtisnon refragatur, quod lo.Andfre- qucntiusreccptus,in c.Nemo pIusiurisdereg.iur.Iib.^T.ait, approbariperillam cxtrauagantcm fuam opinionem, qua tradidcrat valere cofuetudinem permit- tentcm bcneficiario tcftari dcfrud:ibusprimi,autfecundi anni poftmortem fuam perceptismam illius contextus haudquaquam id probar, vt diximus : 8c fi probaretjcflfet intclligendus de confuctudine teftandi in pios vfus, & non pro- fanos , vt aperte coliigitur ex tribus gloflis Zenzelini proxime citatis. Nequc ctiam ipfe lo. Andr. contrarium expreflit, & raiioncs in prscfato libello vbi fu- pra citatx,repctitrpque mon. X XXI X.& prafcedenti,&: tangenda: inf ra,mon. L.in hanc concordiam nos necefTario adducunt argu. c.Cum expediat,de ele(3:. lib.(5".& Li. C.de inoffi.dot. Quarto, quod cx his fcquitur : hajrcdes beneficiarij dcfundti non pofle pracfatos fru6tus percipere,nifi tanquam paupcres:autquia dcbitadcfun<5ti exaliis fuis ipforum hsredum bonisfoIuiUent,velinIocum aliorumbonorum,quf dcfundtus ex fuisbonis patrimoniaIibus,velquafi prius in pauperes, aut in pios vfus impendifTet.iuxta ea qux dicemus infra cad.qusEft. monito L X X V 1 1. & in q.3. monito vltimo, quse efl noua , Sc valdc vtifis de- claratio prsedidlorumj Sc aliorum qus Dodlores lcuiter attingentes dixerunt, sruMARiyM, Stifendium militidatur liberumab onere largiendifiperflua pauperibus: mn autem BpiJcepo,vel benejciario pars deputata ei per diuijionem, num.J, X L I X. Moneo,nil etiam obftarc illud argumentum quo pracfatus N.vtitur , a fimili, videlicet : Miles ftipendium quod ei datur, facit fuum j & mercenarius mercedemquxeidatur,facitfuam:ergoEpifcopus,&beneficiariusreditusfibi per pracdidtas diuifiones aflignatos, faciunt fuos. Soluitur enim negando con- lequentiam , & fimilitudinem : quia militi , & mercenario foluitur flipendium liberum ab omni onere : Epifcopo autem,& beneficiario per praefatas diuifio- nes afllgnantur reditus illi oneri fubiedi, cui erant ante diuifionem, pcr fupra- diifia mon. X X V 1 1. & in libello pra:fato q.5. Eodcm modo foluitur illud dc- biliflimumargumentum, quod N.format,nempe : Beneficiariusfacitfuosfru- (Stus beneficij exigui,ergo & beneficij pinguis,quandoquidem manifefla eft ra- tio diuerfitatis : nam habenti exiguum bcneficium,nihil fibi honefte fuftentato fupereiljhabenti autempingue,fuperefrepoteft,&fiob circunftantiaspcrfonaf non fuperefTet : idem efletde habente pingue , Sc exiguum : pcr quod apparet, non faccre quod aiunt, ad rhombum, ea quae fubdit, quod maius & minus non faciuntdifferrefpecie,ncqueinpra:dicamento fubftantix verificari raagis& rainus,&c. ,, SVM R E D I T I B V S, Qjy JE S T, I. ^p SV M M A RIV M. Conjuetudo vt henefciarij dijponant invita & morte de reditihu^ e cckjia- jlicls^ro libito,nullibi gentium ejfe videturj&fi eJJet,non valeret:nec hoc debet videri durum.num. t.& Jeq, Conjuetudo vtlegi deroget,debeteJfe mAiortsfartls.num,i, i^cademia Caturcenfisa lo.X X I L ereBa. num. j. Confuetudifiem libere teliandi de reditibtis benefciorum, non cjje clericis in ' ItdiayConHat ex litteris muUorum Eom.Pontifreccntiorum.nu. 4 . f^uthor Commentarium dejpoliis clericorum, vna cum hac Apologia com- fonit,in cNon liceat Pap^.iz.q.t, num. 4. L. Moneo,non item obflarCjquod prxfatus N.aitjauod ex opinionc rece- pta fequereturquiddam abfurdum^videlicetjquod conuietudo contraria,quam ille ait vbiquc terrarum cfrc,non excufaret beneficiarios ea vtentes. Tum, quia idnullatenuseft abfurdumjlicct aliquibusvideretur durum,ferendumtamen, vt ait Pelagius vbi fupra lib.x.cap.i^.col.fin.afllmilandoid fcrmoni Chrifti dc fujE carnis efu. lo.^. qui durus quidem fuit ludxis, cum efTct verus. Durum, in- quam,vidcbiturduriscorde,&:parumin paupercs mifericordibus: non autem volentibus imitarivcftigia milcricordix D.N.lefu Chrifti, Apoftolorum eius, 6c aliorum omnium,quos hadtcnus legimus in fandtorum catalogum relatos; nequc his, qui qua: furfum funt fapiunt, & non qux fupcr terram, ad CoIolT.j. neque his qux Chrifl:i,& non qua; fua funt,qua:runt,ad Phihppen.2.Tum,quia, licet id prarfatus N.di{fimulet,huic obftaculo refpondimus in prsdidbo hb.q. j. num. 7. negando, quod etiam nunc pernegamusicfTe vbique terrarum, vt ipfc ait , confuetudinem teftandi , & donandi pro libito de rcditibus ccclefiallicis. i QuoniamprimonequeEpifcopi, ncqucAbbates, nequealij bcneficiarij reli- giofi,nequc item viri Iitterati,Deura(vt par efi)timcntes, pauperefque diligen- tes , qui laniorcm beneficiariorum partcmconftituunt, vfquam teftantur, fine fpeciali Pap2licentia,nifi adfummuminoperapia. Deindequod pauciexhis qui in protanosvfusteftantur, id faciuntdereliquis,&fuperfluis fuorumre- dituum ecclefiafticorum:quia collatione aliorum paucifunt,qui habcnt bene- ficia,qu2 plufquam ad honeflam eorura fuftentationem fufEciant.Tertio,qu6d multi obtinentium pinguiora bcneficia,decedunt oneratiorcs debitis,quam f"u- perfluisabundantes. Quarto, quod etiam paucis eorum qui frugalioris vitx funt, beneficiapinguiora habcntibus,fuperfluunt multadefuis ecclefiaflicis reditibus, deduAis cx iUis fuo vi(5bu,&: necefrariisi fiuc omniaillaimpendanr, fiue parcius viuendo aliquam partem fibi reliqucnt. Dedudis denique, qux ipfi luainduftria,fuis muneribus,&fun6tionibus,xeniis,&donis magnatum, cognatorum,donatorum,&aIiorumamicorum qusfierunt. Dedudis tertio fubuentionibus, quibus tototempore quo bencficiarij fuerunt, fubuenerunt mendicantibus, reIigiofis,vcI aliis cognatis, familiaribus, &amicis egentibus, intuitu egeftatis. Dedudis etiam quarto iis, quac decedentes tcftamenro relin- quunt,fumptibusfuneris,famulisbcnemeritis, atquealiispiisoperibus. Dedu- I 5 70 APOLOCIA LIBRIDE {kis qiiinto merccdibas , <j»ias forre meruerunc per officia ecclefia» vnlucrfali, aut particulari impcnla, vltra eat]ur intiitu beneficiorum debcbantjiuxta fentcntiamlo. Maioris, inprsdidlo I^bello q.r.anobis rcfiram, 6(:inframon. LXX V. rcpetitam.Qjjar nmnia,iuflcdeducipoire,inpraefaLoIibeIioq.T. anu. ^S.vfquein fiaem quarftioni'^ probamus,& infrarepetemus, amon. LXXV. vfque in finenv,& r-ednccturin rummaminfraq.j.mon. ylt. Itaqucpauci profe- dto funt, quiattentis his, tcftanrurde rcliquis bcncficiorum fuorura invfus profanosjfed folum depatrimoiralibus, velquafipatrimonialibusj «S«:de his quxfru^Talicate, parlimonia, induftria, laborc, negotiatione,acofficiis,fiue, vt ita dicam,feruitiis parta podl Jcnt. Quare, aufim affirm3re,ne dum omnes be- neficiarios, fedncqueillorum msiorem partem,fcd neque eorum vicefimam, ncque eriam quadragcfnnam contrafcntentiam communem teAari,vcI dona- l reconfucuifle : &cum ad legcm abrogandam oporteat maiorcm fubditorum partem contra eam facere,fecundum Panor.receptum in ca.fin.num.i8.de con- fuet.apparetliquido, non cireindmftam vIIamconfijetudinem,quabeneficiarij adlibitumteftcntur, autdonent,n!fi vt plurimum in opcrapia, etiamficon- fuetudo prarfarx legi derogare pofTct •, quod tamen facerenon poife, infra q. j. mon. III. probabirur. Etquicquid prardidrus N. dimidio artatis me iunior, faciledchuiurmodiconruetudinepronucier,egoiamagensannij LXXV III. aratiasDeo,coram quo ha;c (cribojncetabinfantiaftudiis lirterarumdicatus, quafi easfugientes fequens,peregrinatus fuerim,primum,per Celtiberiam,fiue Nauarram,deinde,per Caftcllamnouamrtertio, perGalIiam:quarto,per Ca- ftellam veterem : quinto , per Lufitaniam: fexto, per vtramquc Caftcllam , 8c N-'\uarram:& denique per Galliam,&: Italiam,in cuius Roma, omnibus nomi- nibus,noft:rafententia,fumma',in quaplura diccns,iam tertium annum conti- nuum a<^o.Et quamuis a quinquaginta a-.inis,aut amplius de iure confulor,non memini vfquam videre confuetndinem bentfi:iariorum vtendi tam in raor- tequam in vitareditibusecclefiafHcisperinde acpatrimonialibus. Imoaudiuf Carhurci,dumin eius Academiaeredaalo. XXI I. ibi(vt aiunt)orto, facros ^ canones prxlogcrcm,rc6bores ecclcfiarum^qtii vcllent ne ceflamenta eorura 2 fifco Epifcopi in ius vocarentur , fole^re qudtarinis cenam quantitatem in cperapiaipfi foluere, quodaicbanc pra^fari lo. XXII. priuilegio niti. Et iir omnibus prxdidtis prouinciiSjVidi plurimos fecundum communem fenricntcs, & o"erantes,imo & confulentes, quantunij & qua via pofTentdonare in vita vel rclinquerc in morte aliqua aliquibuscognatisderediribus beneficiorum ctiam tenuiorum , eo quod ignorabantdiifium innocentij communiter rece- ptum in cap.EpifcopuSjdeprsb.dcqaoinprjef. libeIloq.r.diximus,& fupra mon. X XX. reperiirhusrperx^uodmagnoperetcmperatar communis fentcn- tia,fcilicet,pofrebeneflciarium feruare fuum patrimonium,& redituseius qui- bus volct dcnarei^Vel rclinquere, alcndo fe dcccntcf exfui beneficij fruwlibus: quo inteliedo confolabantqr.Vidi etiam plurimoslonge largiorcs in eleemo- fynas de reditibas ccclefiaflicis^quamidc patr3monialibus,dicentcs,ij funt om- ninonoftrijilli vcro nonitem.; Qiiamobremnonfolnm putamusfalfum,vbi- Guc terrarum,vrait pr^fatusN.efTeconfuetudinemhancperniciofamdifpo- iicndi de reditibus ccclefiafticisin vita 8c m rnortc,perinde ac de patrimonia- ' - - libusj REDITI:BVS, QJ /£ S T. . I. 71 libus/ed credimus nullibi gentium efTe taiem, quamuis fieri poiTit: vt vnus, auc fllter parum fui cfficij mcmor , idfaciat. Et quamuis fint quidam diriores xgre audientes fententiam reccptam,eo quod eiulmodi bona per dor>ationem intcr viuoSjVel vltimam voluntatem,iam quajfierunt, vel ardenrerfperantacquire- rc , & ita corum confcientiaspungit. Quinetiam non parum miror , quod N. tamdiu verfatusin Rotaz prscorio ,talemconfuetudinem eile vbique teftetur, pofleaquamlegi librum quendam de fpoliis ciericorum , inquo eiusAuthor, virpiuSj&inaudiendiscaulis fuper bencficiariorum teftamenris egregie vcr- fatus,tam Rom.ar,quamin regno NcapolitanOjafTcritnon tfibtalcm confuc- tudinemin his partibusrimo quod in tota Italia ius communc fcruetur, colligi- tur ex litteris Pauli III. lulij 1 1 1. Pauli 1 1 1 1. Pij 1 1 1 1. &: Pij V. qui nunc rcgnat,pientiilimi,quaspra;fatus auchor pra^fati libriedidit, &quarumparrcs huc pertinentes nos tranlcribimus m Commentario quem in c.Non liccat Pa- p2B,cum hac ApoIogia,tanquam rem ad eam pertinentcm componimus. Ratio autem quare confuctudinc indud^lum iit , nc bcneficiariorum tcHamentain ius vocenrur in Hifpania,explicatur infra q.^.mon. 1 1 1 1. fub finem. SVMMARIVM. : Zcclefta ftdnfiuet feccata, eofolo qmd ex caufa rcUnquit ea tmpumta. mmero i. & i. Termifio duflex imfunitatisy & affrohationU. num. \ . Confuetudo beneficiariorum dijpcnendi ad Ubitum de reditihm , non efl nota Pap£,im9 contrariamejfe in Ftalta,ipfiPontifcesteHantur.nu.i. L I. Monco,non ctiam cbflarc illud argumen. prifati N. (cWiczt ; Ex nullo vero fcquitur falfum,fccundumcmnes;atex fentcntiarecepta,&noft;rafequi- j tur quiddam non folum falfum, fedimpoiTibiIe,videIicet;qu6dEcclefiafouct peccatum, & habctmaculam, &rugam,contra extrauag. Vnam fandam, de maio.& obed.eo quodEccIcfia videtur fouere vtentes confuecudine contraria recept.tfententi.Tjcumvtipfc air,fcicns &prudcnsnon puniateos.ergoilla non cilvcra.-tollitur enim facile, refpondendo , quod Ecclefia in hocnullum fouct peccatum. Tum,quia nullatcnusapprobatillosqui opinione contraria communi vtuntur:imo ipfa reprxfentata per concil.Trident. nupcrrime tacite vctuit nc quis tali confuetudine vtcretur, vt videre eft, in feff.i^.c.r. de reform'. cuiusverba retuhmus fupra monito XXIII I. & XXVII. Tum, quia vtin monito proximeprxccdente probauimus,nuIIibiert talis confuetudo; & quod non cft, nonfcitur:quianonentisnon funtqualitates.l.fiferuum,§. i. fF.de acft. cmpt.Tum,quia eriam Ci efrcc, non tamen cfTet nota Papa?: quod decifio prima dc folut.in antiq. & 4i.de probati. in cifdem, fatis fignificanr, dum habent ; be- neficiarij morrui abinrefiato bona intuituccclcfix quxfita,adecclcfiam, & nonadha;rcdespertinerc,& alia.Pcr quar apparet ignotameis fuiffe confue- tudinempnfaram.Tumjquiaimoconfiatpcrconflitutioriescitatasin raonirp 1 proximonum.^.conflarePapardecontrariaconfuetudineltalix. Tura,quiavc 71 APOLOGIA LIBRIDE in prajd.lib.q.3.num.i<>.dixi,& mox in feq.mon. latius probabo;falfum eA Pa- pam, vcl alium monarcham foucre omne quod fcit Hlicite fieri ; Sc non punic; quia,vc Innoc. III. ait,inca.Cumiamdudum,de pra:b.MuIratolerantur,qux n in iudiciumdeducerentur, iuftitiaidexigente,non tolerarentur;qu«eefl re- fponfio in noftris terminis Caictani infcc.z.q.iSj. &quidem fatisfirma-,licet dicat N, fibi eam non placere , nulla cur non placeat addu6ta ratione : cui di- fplicct etiam ratio, quam nos adducimus , fcilicet , quod potcft permittere illa non approbando, fed folum non puniendo ad aliadamnaeuitanda, & alios fi- nesbonoSjiuxtaglofT. celebrem ab omnibusreccptamm ca.Omnis.5.diftin6t. & in ca.Meretrices ji.quarlt.^.per quas lo.And.in Mcrcur.ca. Peccatum de reg. iur.lib.<?.receptus vbique ,hasduas permiflionis fpecies exprefllc. Quaetiam rationeecclefiamuItaobfcoE-nainDominica Quinquagefima?,& feria tcrtia infequente,fieri impunepermitcic.ca. Dcnique^. diftindl.mulcamquein pro- ftibulis , feu lupanaribus fornicacionem relinquicimpunicam ; Ced nonideo ifthajcapprobare cenfecnrd.c.Merecrices,necpoflrec concra inrisdiuini prohi- bicionemca. Suncquidam.i^.q. I. Ea veroracione difplicet ci noftra folutio, quod eam confcqueretur totum ecclefiar ftatum damnatum iri y quod tamen non confequi pafaraconftat exprxdidtis in mon.prarcedente, SVMMARIVM, TafA nonfoliim laicomm ,fed etiam clmcomm^eccata frecfttenter relinquit impunita.num.i, LII. MoneOjproproximedidtornm confirmatione,faIfam eflTedifFeren- tiamillam,quam prarfatus N. noue concraomnium mencem ponit inter cle- ricos & IaiGos,videIicet',quod nufquam in iure repcrirur,qu6dPapadiflimu- lct punire crimina clericorum , licet diflimulet quandoque punire crimina lai- corum •, idquodaicfe GonftantiflSmeaflererc. Qux do(Slrina , noua profcflo cftj&falfa.Tum, quianemoquemlegercmeminerrra,harLcdiiferentiam aife- ruic.Tum,quia deftruiturpcr prajfatumcap.Cumiamdudum, quodde peccatis clcricorum quxexplurahtate bcneficiorum fluunt,agic. Tum,quiadiflimulat, &«non punitpeccata multorum clericorum , qui non folum alibi , fed etiam Romasaliquotdiebus Iaruatiincedunt.Tum,quiaetiam diflimulatilla, quac in conuiuiis vbique gentium,contra c.Quando,& c.Conuiuia. 44.dift. a clero ad- mittuntur,bibendo pluries quam bis,vel ter in prandio.Tii, quia etiam diflimu- lat illa quas clerici, &etiam religiofi pcr tres fententias , qus in rera iudicatam trafierunt,occuIunt.c.Quod ad confultationem, de re iud. & etiam illa quac pcr regulam de triennaIipofleflroredefenduntur,&etiaraiIIaqu2e petetes refticu- tione beneficioru quibus fpoliati,etiam ob titulos non canonicos per rigore c. In lineriSjde reft.fpol.patraturj& multaidgenusalia, qua; logum cflet rcferrc,. SVMMARIVM. Conjuetudinem dijponendiad libitum dereditibtt4 benefcicrum^ecejje^nec induci vojfe, num. u LIILMcb REDITIBVS, QJTJEST. I. 75 L II I. Moneo,nil etiam obftare quod N.ait,qu6d confuetudo pra:di(!ia,vt beneficiarij tam libere difponant de reditibus eccle/iafticis, quam de patrimo- . niaIibus,non eft praua.-& reile induci potuit,vel p0teft.ar2.cap.fin.de confuer. & l.z.C.Qui fic longa confuetudo. Tum, quia nullibi,vt fupra mon.L. dixi,ta- ' lisconfuetudoinuenitur.Tumquia,vtReuerendi/r.Caiet.dikit,vbifupraSec.2. q.i8^.ar.y.noneftetconfuetudo,fedcorruptela,&itanulla.c. Qui;contra,& c. Mala confuetudo,dift.8.Tum,quia grauiflime prididus Petrus Sotus relatus in monito XXXVIII. determmauit communem fententiam iuris eflcdiuini; ac eius contrariam efle grauiflimum errorem contra iuftitiam , & mores : non obfcure fignificans,efle etiam contra fcripturam, 8c ita fapere harre/im veram. Cuius di6lu roboratur pcr quatuor lcges diuinas naturales in mon. XXXIX. , fuprafcriptas, & pcr pofita in mon.L. SVMMA RI V M. Faffa 0^9 ex vndecimo argumento ^duerfarij colliguntur.nuA. JFalfum ef , communemfententiam confcejui, reditU6 eccleftaHicos , & honx *vnde tUt redetmtynulUtenusfcfft tribui laicis. nu.z. Sona ecclefaHica iufiade caufi^offiintfConcedi laicis.nu.y L 1 1 1 1. Moneo , nihil ctiam obftare vndccimum argumentum prarfati N. pofitum ab co m ^.par.cap.i.quia continet ; Primum,qu6d noftra,qua: fentcn- ' tia communis eft, habet , quod reditus ecclefiafticinon poflunt dari ahis quam perfonis ecclefiafticis. Secundum, quod Commendatores ordinum militarium S.IacobiCalatraux & Alcantarx in Hifpania non funt ecclefiaftica: perfonic. Ter tium,qu6d non funt vere religiofi. Quartum, quod bigamia, & irregulari- tasrepugnantftatuiecclefiafticarumperIonarum.Quintum,qu6dexfententia communi & recepta,inferretur quoddam abfurdum maximum, videlicet^qu^d bona ecclefiaftica pracfatis militaribus ordinibus miuftej& illicite eirent appli- cata.Sextum,qu6dexeademopinioneArchid.&communiinferretureccIefiam errafle,concedendoillabonapr.-cdi(^isordinibus.Septimum,qu6dpr2fat.or- dincSj&milicesiniuftepoflidentbona eis abEccIefiac5cefl[a. Odauum,qu6d pra:di<5ti pracfatorum ordinum militcs , iufte poflunt fuos reditus ecclcfiafticos vfibus profanis impcndere. Qnx omnia , ita efle falfa, & parum pia, ficu t funt iioua,monftrabo in hoc mon.& feptem feq. Falfum eft enim primum,{cjlicct, z. quod fentctia qu2 recepta eft, habeat, non poflTe rcditus ecclefiafticos dari aliis perfonis quara ccclefiafticis. Tum, quia nufquam non docet poire,dcbcreque luperflua illorum dari paupcribusomnibustam laicisquamclericis, tamfce- minis quam maribus,tam infantibus & pueris quam jadultis & fenibus. Tum, quianulquamfcntctiacommunis ncgat iufta decaufapofl[eperSedcmApoft. cocedi perfonis laicis bona ecclefiaftica titicudi, vel emphy tcufis, vel prccari j, » vel locationiSjimo & venditionis, vt probatur in c.i.de feud. & in c.i.de preca- riOjin c. Vcftra, dc locat.in c. Qu.Trelam,ne pr^l. vi Xu.& in c.Sine exceptione. ii.q,z.& in fumma cius,& in c.NuUi, de reb.eccl.non al.latiflime probatur. K 74 APOLOGIA IIBRI DE SVCMCMARIVM. Commendatores S. lacobi de Spata Calatrau£,& ^lcantar£,acfimilesjunt €ccle[iasHc£ pcr(on£. nu.i. Perfena omnU eji ecclefiaHica, vel laica.nu. I . Regularis omnu efiprfona ecclefiaHica , &gaudet priuilegio canonls , &c, num.to. L V. Moneo,nilobfl:arc pra?didlumarg.vnc!ccimumprxfatiN.quia,vtin I proximo mon.diximus,prxfupponit fecundum falfum, videlicct : quod prajfati miIitesordinisS.IacobiAlcantarx,& Calatrause,nonfunt eccleriafticarpcrfo- nx,quod nullus catholicus qucm legere mcmincrim,tcnet.Nam & fi Dom.So- tus, quem ipfc videtur in hoc arg.imitatus, in hb.j.q.^.art.j.de iufl:.&: iure,aufus fuit diccrc, cos non eire vere rciigiofos : non tamcn ncgabif, eos cflc perfonas ecclcfiaflicas : nequc cum colore ahquo ncgare porerar. Primo quidem , quia omnis perfona cfl: eccle{iaftica,vel laica,c. Duo funt gcncrahominum.ii.q.i.&: prxfatiCommendatores nonfuntiaici. crgofunt ccclefiaftici. Deinde,quod omnis perfona gaudcns priuilegio canonis,Si quis fuadente.iy.q.^.quo excom- 1 municantur iniicientes manus violentas m perfonas ecclefiafticas , cft pcrfona ecclel^iaftica. At prxdidi Commendatores gaudent ilio priuilegio,vt quocidia- nus vfus habet.ergo funt ecclefiaftica: perfonae.Tertio,qubd omnis perfona re- guiaris, (lue fit clericus, ftue iit mohachus ad chorum profeiTus, iiue conuerfus, feudeuotus,&perpetuo mancipatus alicui monafterio,cft cccleiiaftica perfona gaudens pra:f.priuilegio,per d.c.Si quisfuadente,& c.Non dubium,defent.ex- com.ctiam ii iit muher,c.de moniahbus, eod.tit.Imo etiamii nodumiitprofef- fuSjfed tantum nouitius.cReligiofus, eod.tit.hb.<j.Atomnes pr.xfati Commen. datores funr,vel profeili ad officiadiuinadicenda, vel faciedain choro,autde- uoti,addi(!ii, & mancipati fuis ordinibus, & monafteriis ad munera, & aha of- ficia fui ordinis exerccndaj & palam geftat regularem habitum, & faciunt pro- feftionem, pofteaquam priusegerintnouitios. ergo funtecclefiafticajperfonic. Quarto , quod omnis qui eft capax beneficij eccleiiaftici , eft periona ccclcfia- ftica. Tum , quia laici funt incapaces ad eccleiiaftica beneficia, tam ad fufci- picndum , quam ad conferendum cap.Ex litteris,de tranfa(5t.cap.Cum adeo,de refcrip.&' cap.i.de inftit.cum eis annotatis:neque poiTunt ficri capaces,niii pri- uilegio S.Sed.Apoft.iuxta glof c.Imperium.io.diftin(5t.& in fumma,i^.q.7.Tum quiabeneiicium eccleiiafticum dcfinitur efTe ius percipiendi reditus eccleiia- flicos, conferibile tantum a perfona ecclciiaftica perfona? ecc lcfiafticar, vt col- iigiturexCalderino,incap. Pofttilafti,de refcrip.& cx Anchar.m cap. Benefi- cium,de reg.iur.hb.(>. & aliis citatis a Fely.in d.c.Poftulafti, &: a loan. Selua, in tradt.de bcneficio,i.par.q.!.quod late poil eos probauimns in rubr. de prxben. Atprxfati Commend.funt capaccsbeneficiorum eccIefiafticorum,qu2 vocant commendas,quas conferunt folx eccleiiafticx perfonx,puta Papa,vel alij Prxiari, & adminiftratores eorum ordinum, priuilegio S. Scd. Apoft. ad id dc- putati neq-, pofTunt conferri laicis.ergo ipii func eccleliaftieae pcrfonx. Poilrc- mo REDrTIBVS, Q_Vi£ST. I. 7^ ino, quod omnis perfona depurara, &donara perperuo alicui Ecclefia:,fiue fxcularijfiue regulari, falrem d defcrr habirum aliqua ex parrc religiofum, licct nonemirrat rria fubftanrialia vora , ccnferur ecclefiaftica perfona, &gau(let priuilegio ccclefiaftico canonis , & fori , vr colligirur ex Hoflien. loan. Andr. Anton.Panorm.in cap.Vr priuiIegia,depriuileg.Qua»communis fentenriacft, ■quam renet etiam D. Anron.in parr.3. titu. 11. cap.i. Syluefter , verb. Eccleiia, i. quxft.f.-Si: verb. Excommunicatio.(S'.qua:ft.5-.(S(: verb. Immuniras.qua:ft.4.<H<: ali j alibi. At Commendatores przefari, funr perfona: perperuo depurata:, & donatx ' ordinibus fuis,& monafteriis fuis regularibus, vr mox dicerur latius : ergo funt perfonx ecclefiaftica:,& gaudent priuilegio canonis, 8c fori. SVM M A Rir M. Commendntorts ordinum militarium jftn^l lacohi Calatraud ^t^lcan- tard, &JimileseJJevere religiofos late frohatur , numero frimo &Je' ifuenti. Religiojui verm ejl quicunme trtafuhjlantialiA vota in religione afprohata emittitj regularls item omnls.nu. 1 . Bencficia rcgulariafolis regularihu^ conferenda. nu.i. Commendatorcs pr^d/^i quotannisje expropriant.nu.^. Religiojus ordo non dcfinit ejfc talisjfroperfolamfacultatis contrahendi ma- trimonium concefionem : neque fropertranfgrefiones eius profijjurum. num. 4. Papaper Papatum ah ohedienti^ votofoluiturfednon defmit ejfc religiofpps, num. y. Religiofm veru^ non efl , cjui non emittit tria fuhflantialia vota , licet aliqutm viuendi medum ad religionem pertinentem voueat, numero fexto. Papafupervoto casHtatisfolemni dijpenfare potefi.nu.j . Religiones oh religioforum vitia non effi damnandas. nu.%. Votum cafHtatis tamfacile potefiferuari, acpr^ceptumfextum Decalogi ex- tra matrimomum.nu.9, L V I. Moneo,nil obilare pra-didum argu.N. alia etiam rationc.-quia pra:- fupponittcrtium faIfum,vtmon.L IIII. diximus,fciIicet,Commendatore5 prazfatosnon efTereligiofos. Primum , quod licet eis ducerc vxores. Deindc, quod Thom.Sec.z.qu.i8(j.air, quod illi modi viucndi , fecundum quos homines matrimonio vtunrur , non funr fimplicirer & abfolute Icquendo religiofi : fed fecundum quid , inquantum participant qua^dam qux ad ftatum religionis pertinent : cui addo gloir, /ingularem in Clem. Ex eo , de fent. excoramunica.- ■ K 1 r 7(j APOLOGIA LIBRI DE tionis,quatenus habet-,fratres ordinis ter ti j Candi F racifci,qui funt, yel jjoflunt elTe coniu^ati,non ede rcligiofos-, licet qucndam viuendi modura ad religionis ftatum percinentem habeant. Maxime autem videtur motus authoritate Dom. Sotijlicet eum non citet in hb.7. de iurt:it.& iure q.^.art.5. qui noue fiiit au(us di- ccre hoc-,fed vt antea contra iLIum fcripfi m rubr.de {lacmonach.ita nunc con- tra vtrumque affirmo, praefatos Commendatores prardicStorum ordinum mili- tarium S. lacobi Alcantarx, &c Calatrauae, qui per Sed. Apoft. approbaci funt, * efte vere rehgiofos. Primo quidem , quod omnis qui emittit tria fubftantiaha vota in rehgione approbata per S.Scdcm Apoft.cft vere reguIaris,&rchgiofus: & Commendatores prxdifti in rehgionibus fuis,quac per S.Sedem Apoft. funt approbatijvoucntillatriafubftaciahavoca.ergofuntvererehgioii. Secundo, quod omnes perfon? vere regularcs funt proprie rehgiofi,vt concludit Panor. in hoc rcceptus,in rubr.dc reguh& in cap.EcclefiafandsE Mariar, deconftit. At prarfati Commendatorcs funt vere regulares,quippe qui proficentur reguias B. Auguft.velB.Bcnedi6ti,vclBernardi,feuCiftercienfem.ergofuntpropriereh- giofi.Tertio^quodbcneficiaregularianonpofliintconfcrLinifivere regulari- bus,&: proprie rehgiofis.c.Cum finguIa.§.Prohibcmus,de prsb.lib.^S". & Clera. i.defupple.neg.prxIa.Quibusconfonat concil.Trident.feiri14.de regul.cap.io. At Commendatoribus prxfatis paflim conferuntur beneficia regularia, videli- cet,Prioratus, Commendsmaiores, ClauariaE,Thefaurarix, & ali.-e commen- diminores.ergo funt proprie regulares,& rehgiofi. Quarto,qu6diatioquare Magiftri prasdidorum ordinum, nunquam conferunt, neque confertc poflunt prsdida beneficia regularia vllis laicis, donec poft fufceptum habitum prxdi- dorumordinumfecerint profeflionem inmanibuspraclarorumad iddeputa- torum,efti quiaper prardidam habitus fufceptionem, & rcguls profcflionem, definunt cfiTe Iaici,& f3ECuIares,& incipiunt efle regulares,& rcligiofi.ergo poft 2 profeflionem prsdi(3:am,funt vere religiofi. Quinto^quod obferuantia prarfa- torum Commendat orum , vt ipfemet Sotus fatetur, habct •, vt quihbct illorum quotannisfeexptopriet,ideft,faciat,& tradat ordinismagiftro, vel alij pricla- to in id deputatOjinuentarium, feu memoriale omnium bonorum quse tenet,in fignum recognitionispaupertatis folemniterpromiflxiperquod fignificatfc nihil pro proprio habere : & quod pofl1det,fiue cenct, nomtne ordinis, 8c non 4 proprio tenere,acpoflidere. Qiiodprofc<^ofuperBuum,&nuUarationefa- ciendum cflet,fi folcmni paupertatis voco non obligarentur.At nullum votum diciturfolcne, nifi veraverxreligionis profefljone,velfacn ordinis fufceptio- nc muniatur. crgo prsdidi Commedatores vere veram rehgLone profitentur. Sexto,qu6d omnesComendatores pr^didorum ordinum,codem omnino rao- do fuas rcgulas profitentunneque eft vlla differentia incer profclTionem quam aliqui proficentur ad feruiedum in choro vel alia diuina officiafacienda : & in- ter profefljonem quam faciunt alij,qui profitentur ad faciendum militaria, vel alia miniftcria,qucE etia laicis congruunt.Atnemo negarepoteft eosCommen datores, qui ad diuina officiafacienda fufcipiuntur, & proficcniur efTe, vcrc ac propric rciigiofos , vt & ipfe Sotus confitetur. ergo nemo negare poteft etiam alios qui eunde habitum accipiiit, & eandem profcflSonem faciunt^efTe vere ac proprie reIigiofos.Septimo,qu6d in prarfatis ordinibus non foium inucninntur viri. REDITIBVS, QJTiCST. I. 77 viti, quos omnes Comraendatorcs appellantj fed etiam feminar, quas Comen- datrices dicunt.Et omnes tam viri,quam mulieres,eodem modo profitenruri5c nemonegatprarfatasCommcndarrJces, fimiil infuismonafteriisconuiucntes, efleproprie religiofas. ergo propofitum. Oc^auo, quod ipfemetSotus fatetiir, Commendatorcscruciferosordmis S. loannis hofpicalisHicroloIymitani efTc veros rehgiofoSitSrtamen illi, & Commendatores S. Iacobi,eandem regulam S. Auguftini profitcnturj Iicet ifl:i cx Apoftolico priuilegio vxores habcre pof- fintrquodnonefficitne fint reIigiofi,vtmoxdicam.Nono,quodij ordincs vc- rarreligioncs crantantcquam faculcas contrahendi matrimonium cisconce- deretur. Atpcr illamconceflioncmnon deficruntefietalesrquiaintctio Papaf illam concedentis,non fuit talis:&a(5lusagentium non operaturvltra intcn- tionem eorum.l.Non omnis.Cdc rcb.cred.& c.fin.de pra:b.Decimo,quod ipfe- metSotus ait,prarfatosordincsefle verasreligiones, fifecundumprimaruam inftitutionemferuaretur.At nullareguladefinitefle verereIigiofa,excoqu6d cum eam profeflisquo ad aliqua di(penfetur , vt palam cft. Non obftanc illa, quibus N.& Sotus mouentur.Non primum,videlicef,qu6d prncdidi Commen- datores pofluntducere vxores.Tum,quia id folii poflunt exdifpcnfatione Sed. Apoft.non autem ex tenore reguiT,vcI profeflionis.Tum,quiaiIIa difpenfatio non tollic votum caftiratis-, fed folum reftringic, ne fit ei locus in copula mari- tali^quod loge aIiudcft.Tum,quiaquivereeftreIigiofus,nondefinit efl^e talis, co quod fuper aliqua parce voti cum co difpenfetur.ergo eadcm racione neque pr.Tfati Commcnd3toresdcfinuntcfleverereligiofi,co qu6d abaliquaparte VoticaftitatisabfoIuantur.arg.I.llI'jd,ad I.Aquil.cum vuIgat.QvJuIIus enim vcre rcligiofus dcfinit cflfc caIis,eo quod cu eo difpenfetur a S.Sede Apoft.fupcr ali- quapartc votipanpcrtatis.puta;vt impedatinterviuosaliquabona in aliquos vfus pios,veI aliosbonos,inquosfinedifpenfationeidfacerc ncquirct:vcl,vt deeifdemtefteturin morte. crgonequevIIusCommcndator definit efl!e vcre religiofiis, co qu6d cum co a S. Sedc Apoft.difpenfetur fupcr altqua parte voti cafticatis.Tumdemum,qu6dnemodicatS.D.N. Pium V.noneflevcrereligio- fum,eoqu6d perfummum Pontificatumfuerit abfoIutuspenitusabobedien>- tiac voto,quo aiicui Prxlato humano ante illum adeptum tenebatur.Ad fccuni- d"rn a.utcm argumentumrefpondco,qu6d S.Tho.in loco prscitato,& gl. praef. Cl'"m.Exeo,non loquunturdemodis viuendicorum,^qui profitenturaliquam regulam rcligionumapprobatarum, nequedeillis, fecundum quos in aliqua huiufmodi rcligionum triafubftantialia vota emitcuntur: fed tatum dc illis, qui aliqua conuenientia ftatui huiufmodi rcligionum feruat, quales funt viri, & fe- mina:ordinistertijPridicatorum,veI Francifcanorum,non viuetcs fimul,ne- que proficentes tria fubftantialiavota, fedobligantcs fetantum ad qusedam ieiunia,& preccs,& ad continentiam quorundani dlerum',& ad dcferedum ali- • ^uemhabitumfccretum,vel publicum, quofignificcturefll*ilIius,vel illius tcr- tij ordinis. Non obftant etiam rationcs Soti, fcilicet •, qu6d rei vxOriai perinde accarteti farculares inferuiunr,eofdem,fciIicet,ambicntes honores, eafdemquc facultatcs fuxfoboli procurantes,&qu6dnequc paupertatcm,nequeobedien- tiam, nifi folo nomine profitetur.Quajnam enim,ait,paupertas eft, rclationem -tantum magiftro facere fuarum facultatunj^cx quibus fi v«I obol um eis adime- 78- APOLOGIA irSRI DE ret, pcrinde reclamarent accacteri regni nobiles. Et quod nequc obedientiim feruant, eo qubd per cocam ferme vitam nulium fuperioris madacum audiunt, nifidum eorum comitia fiunt. Ec quod non fufficit eis dicere,haec eft noftra religio, nequeadaliud tenemur:quia fecundum primscuam eorum inftitutio- nem,nonnulIumclaufurxgcnus feruabant, multoque crebriora obcdientiae perfoIuebantmunera,longcquealiamhabebantpaupertacisrationem.Etqu6d fi Dorainicanorum,& FrancifcanorUmordines tantum collaberentur,ac prac- fati ordinesfuntcollapfijdeilnerenteire religiones. EtquodS.Thomas fuitin hac opinionein Sec.2.q.i8<:>.art.4.ad j.vbi fcriplit vcrba lupra proxime hoc co- dem mon. relata. Et quod caftitas in eiufmodi vita: inftituto , fi humano more loqnamur,noneft feruacu poftibilis.Q^as obrationes,quia fragiles funt, non debuerat,mca fententia,vi?.m rcliquiire rcgiam,& contra omnium fcntetiam, nouam cudere.Ex eis enim loladuo argumcnta in fumma coticiuncur. Alterum cft, hocvtunturmatrimonio.ergonon func verireligiofi.-quodargumentura, quamuis neruofum fit,prxfuppofit4opinioncS.Thom.inSec.i.q.88.ar.ir.cuin ipf e late fequitur in eodem libr. de ii^ftit.<3(: iur. quxft.^.arc. 5. Ac tacile diluitur ienendocontrariam,quxcommunis cftfcntentiam Innoc. &: aliorum, in ca. Cum ad monafterium,de ftat.mon?L.quam cciam tcncc Caictanus in di*5lo ar.ri. &fcntit Scotusin^.diftind.^S.q.i.vbilatius Maior.q.^.t^ a!ijmu!ti ibidcm,vSc alibi fcquuntur. Quac, vt concedit pofTe Papam iufta de caufa difpcnfare fupcr 7 voco cafticatis monachi-,ita coiicedit pofTc difpefare fupcr co quo ad copulam maritalcmtantum,q,uaepars eiuseft.arg.1.Qu;E de tota.fF.de rei vend.& c.Pa* ftoralis.§.Itcm cum corum,de pific.delcg.quadifpenfatione non obftantc, ma" nebit perfona ecclefiaftica,qu3» gaudeat priuilegio fori, & canonis-, Sc Lit habi-» lis ad omnia beneficiaregularia,<S(: alia omnia,ad qu2 funt habiles omnes vere rcligiofi,exceptovnoarciculocafticatis coniugalis.Etfiquis refpoieac,Sotura nolui(Iedicere,pr3Efatos Commendatores habcces vxorcs, non cfT:; religiofosj fed non efTe adeo aftridtos ac ahj qui eas nonjhabenr^nihil nobis obftabic prae- fatum eius prius argumencum, Cui in hoc fenfu accepto eciam nos c6*cntiiT»us. j\Iterum,& pofteriusargumcntum,quodcxeius didis fumitur,talceft;Pra:fati equites ambiunt honores,procurant diuitias, perinde ac laici alij-, tam zegre fe- j:unt, vtprslatuseorumquicqoamaccipiatde facultatibus quas fehabcre illi :manifeftat,ac alij nobilesinihilfercprarcipitufeisab eoquodfacianr,nifi cuni Conuentus aguntur.ergonon funtverereligiofi,& ordo qucm profitetur,noa eft vera religio. Ad quod refpondco negando confcquentiam vti pefllma.Tum, quia cft fimilis illi^qu^a fola yfum fuifli; fcrunc peftiferum illum Lucheru, quado .ca?pitordines,& reIigionesfaridase6 cuertere^uod earumprofcfroresmale illas feruabat,quamuispofteacti^mali^saddidifIet.Abfit autcmvtob peccata S xeligioforum , religiones damnemus , ficut neque ob peccata Chriftianorum, Chriftianifmum damnaredebemus.Tum,quiamalc imitatur Pontificem Max. •qui commotus ambitione,auaritiaquej:eligioforum quaruor ordinum mendi- fCftntium,& aliorum non mendicantium,ficexordituFiin c.Quorudam.de elc<ft. Jibr.<J.QuorundamocuIosficvitiurp ambirionis excaecat,qu6d quafifuae pro- /feflionis imraemores, quacontemptisljipnqribusxbiedis diuitiis, fpcetifquc 4elitiis, arbitriun>|>ropriumiubiuga5«nc.ai£eriijs ^t.ipni ,rarorefpiciun.i:., ^ ;i ^ aiatrum ■' Kt DYTl B' V S, Qjy ^ST. I. 7^ %ratrum mana t1iiira,dum priccipitanrer ruunt in lirigiorum anfraAus, &: ciu- farumftrepitibusre inuoiuunt.harc ibi.Ex quibus tamen non infert eorumor- dinesnon effe vcras religiones,eofque non efTc veros religiofos ; fedmalcfa- cerepeccarcque,acdebcrc illisobuiamiri.Etitaftatuitibidem,quod ad ea rc- primenda iudicauit opportunum. Sic Sotus inferre dcbcbas , eos cquites cruci- ^reros, quinequepbedientiam,nequepaupertatem^ neque caftitatcm feruanr, malequidemraccre,pcccareque acdcbere a Prarlatis fuis cqrrigi, &aconfcf- fariisfuis,neamplius agant taliaadmoneri, regiamqueMaieftatemadhortan, vt quando gratia Dei ,oc Papa: , fa<ftus eft Magifter , & Prjelatus tot ram illa- ftrium , tamquc fortirnmorum virorum, eos reformarct, & in antiquamrefti- -tucretformam.-quoreligionisinimicos, terra marique in caftitatc,& abfti- nentia,quibus bcllica virtus,fortitudo,& prudentiaconfcruatur Sc augccur,in- fc6lanfcs , diuinx, hum.anxqueMaieftati pro fuadignirarc inferuirent. Quod autem fignificat,omnespraefatos Cruciferos,Eqmtes,<3c Commeudatcres,etIe . in damnacionis ftatu ; eo quod ait eos non po(re,huraano more loquendo, fcr- uarequvimpromitruntpaupcrratcm, obcdienciam,tSccaftitatera; viucntcslau- .tc,torneamenta,&:aliarnilicaria exercentes/eminas aulicas vifcntes,<S<:c. infi' •gnisiniuriamultorumilluftrium, &aIiorum cfte videcur;quianon eftdiffici- :lius cis feruare votumcaftitatis, quam prxccprum de non fornicando extra matrimonij ftatum, quod eft fextum Decalcgi. Tum, quiaRolandus vir in ca- talogum ran<5i:orum autlrore Pccro deNaraiibusrelatus, in aulis Rcgum , & ^ maximis beHis,6c bellorum excrcitiis,ferualfc virginitaccm traditur.Tum,quia S.Thomasoptimcprobatin Scc. z.q.iSS.art.i. poiTcinftitui.&dcfaftoinftitu- tascftcvcrasreligiones ad m)litiamai-maramexerccndam.Tum,quianon cft verum,quod parum caute fign:ficat,omnes rcligiofos vti oporxcre claufura, & .folitudine,cu ea non debeat,neque poflit vti religiofus armata: militia:. Tum, ■ . quia funt quam plurimi vidui,&: vidue,& virgines in aulis Regiis,quos,&: quas magna cura cafticarcm feruallc , fcruareque pcr carum facras confeftioncs co- gnouimus. Aduertcrequepotuiftct plusiatis fignificareraros coelibes, prartcr cosquosmonaftcriaclaudut,teruarecaftitatcmiimo,ncqueferuarcpollemor.e humano loquendorcum negari nonpoflit id aliquaex parte fpurciflimx Lu- theri dodlrina: fauere.Ad authoritatem autcm S.ThoraaTjqua etiam nititur,iam refponfum fuit in mon. prxcedenti, fcilicet; quod non loquiturdc modis vi- ucndieorum,qui in Conuentibus,vel cxtra cos flncvllo trium, quxprxfata funt, votorum,vcl cum vno,velaItcrocorum, velctiam tribus limpliciter, & .non folemniter emiflls, viuunt. De quibus gloflT.folemnis, in d. Clem. Cum ex eo,de fenten.excomm.& zexT. cum glofl'. in Clem.i, in princip. vS;: fin.de relig. dom.& late Panor. & alij , in rubr.de rcgul. 8c in ca.i. de for. comp.5c idcm & Felyn.&Dec.inca.Ecclefia,deconftitut. quorumde numerocffe illos qui rfe- gulam tcrriam S.Francifci extra Conuentus in fuis domibus degentes: feruant, omnesaffirmant.Imo&ipfcmet Sotus,dicens idcmde his,qui,veIquxdeor- dine tertio Dominicanorum funt,& extra C5uen tus degunt. Eft igitur falfum; EquiteSj&Commendatorcs non efle proprie religiofos, etiam acceptoaftri- <fte verbo,reh^ofus;& falfius non obligari eos voris quae emiferunt:& falfius " «osnon pofle votum caflutatis, fi vchnt, Dei ope perinde feruare, ac fcxtum $9 APOtOGIA tlBRI DE praccqjturadenon maechando,necfornicando;imo falfum,quodnon muldcft £eruant,ficut&pra:didamfcxcura DecalogiDei prajcepcum. SyMMARIVM. 'tccleJiaBkoJldtm non refugnat ^igama, nec irregularhas, licet ordini fi» Jciptendoyvel eim vfui oblfet.num.i, £cclejiafiica perfonajine ordine vllo ejfefotejl^num.u LVII. Moneo, eaitemrationenonobftarc prarfatum vndecimum argu- mentum nraedi^^i N. quia prsfiipponit quartum falfum, vt diximus in monito LIIII. fcilicetiqubd bigamia,&irrcgnlaritas ecclefiaftico ftatui repugnant. Tum,quia non repugnantftatuimoniaIium,quas conftar elTe perfonas eccle- J flafticas.ca.De moniaIibus,de fenten.excomm. & ca. Indemniratibus, de eledl. lib.^.Tum,quia nonrepugnantflatuimonachorum, vel religtoforum, quales poirunt efTe , & funtmulti bigami , &hnmicidre, mutilati , &'corpore viriari. Tum,quia funt irregulanrates aliquar,qua: pcr prof.'fl[ionem rcgularem,falrem quo ad aliquos cfFeftus tolluntur.ca.i.de fil.prefb. At palam eft^monachos,& fi non funrclerici, eflTc pcrfonas ecclefiafticas, & dc flatu ecclefiaft:ico,ca. Duo funt genera. II. qusft.i. ca. Si quisfuadentc.17. quaeft.4. adiun<5to ca. Non du- bium. & ca. Parochiano, de fcntcn.cxcomm. vt latc probatumeft in monito LV. Tum, quia licct clcricatui,&' ordinis facramcntofufcipicndo,& vtendo repugnetbigamia, &irrcguIaritas,non tamen rcpugnant monacharui, & fta- tui ecclefiaftico, quaparrc capit ctiam nullo characflere clcricali infigfiitos: * cum poflit cfTe quis monachus, vel monacha, fine ordine vllo,- & clericatu ca. Alia eftcaufaclerici,alia monachi,&ca.SicIericatustitilIat.&ca. Lcgi.KT. q.r. quaIeshodiefuntplurimi,&oIimfucrc multoplures. Etitain praedidisordi- nibus militaribus, alij funr ordinati, & deputati adofficia diuina , quibus con- traria cft irregularitas ; & ali; non ordinati , praefenim ordine facro ad officia militaria,vcIaIiactiamlaicisconuenientia deftinati:quibus nilnocent biga- mia, & irregularitas. SVMMARIVM. Bona eccleJiaBica non effe iuBe apflicata ordinihm militarihm male in- fertur ex Jententiacommuni.num.i. Bona ecckftaUkajiunt frofana peralienationtm iuHam in laicos : & tunc eorum reditttsfunt adeo liberi ac aliorumfrofanorum.num.%. , L V I II. Moneo , ea item ratione non obftare pra^fatum vndccimum arg. quia,vr diximus in L 1 1 1 1. mon. prsfupponir quintum falfum,ncmpe-,ex opi- ' nione Archidio.communi & noftra, infcrrij quod bona ecclefiaftica iniufte , & iUiciteefTcntapplicataordinibus prscfatis inilitaribus S.Iacobi Alcantarae » & Calatra R E D I T I B V S, Qjy JEST. l. 8i Calatraujr, Tum, cjiiia pcr nulIam,quaE bona fir con fcquentiam, poteft inferri hoccx co c^uod prs:clt<fla communis ait/upcrflua redituum bonorum ecclcfia- fticorum ciTt- tnbuenda pauperibus : quia hxc duo feparata funr , & a fepararis nonfiriIlatio.l.Naturalitcr.§. Nihilc6mune.ff.de acq.pcff.Tum,quianonnc- gat Archid.cum ccmmuni,poire Papam crigcre nouas rcIigioncs,& noua mo- naftcna,& coilegia pia inftimcrc.-ncque confequenter ncgat, quod eadem ra- tione qua poteftconcedcre Papa ahis monafteriis,coIlegiis,& ordinibus eccle fiaft:icis,approbatis a fc,vcl ab eius Sede-, eadem potuit, &c poteft cocedere col- legiis^monafteriis, & ordinibus militaribus:quia,vt fupra probauimus in mo- nit. L V. & L V I. ita funt h^c ecckfiaftica,& religiofa, ficut &c illa. Tum, quia concedcre bona ecclefiaftica eiufmodi piis, 3c rehgiofis ordinibus, & collcgiis ad vfus pios inftitutis,potius videtur cofonare,quam difronarc fsntcntijECom- muni afierenti , faltem fuperflua croganda cflTe pauperibus , aut piis operibus. Tumdeniq-,quod Archid.cumcommuninonnegat,vtfupradiilumeftmon. L 1 1 n. pofle Papam,& ahos Prxlatos iufta dc caufa conccdcre bona ccclefia- * ftica ctiam laicis in fcudum, vcl cmphy tcofim in pcrpctuum , vel vfque ad ali- quod tempuSjproutcaufa cxcgcrit:imo Sc vedere, ac omnino alicnare,fi caufa id cxpofcar.iuxta cap. Sine cxceptionc.ii.q.z. Ncquc negat quod qui acccpcric ea per eiufmodi iuftos contraftus, poflit ad libitum difponere dc reditibus co- rum,feruatis conditionibus,& modis eis adic(£lis:quia iam defierunt efle ecclc- fiaftica,per prardidos iuftos contrad:us:fed folii ncgar, pofle Pra?Iatos,& aUos bcncficiarios erogare iufte in vfus profanos,&fuperfluos reditus bonorum ec- clefiafticorum, dum manent ecclefiaft-ca , & antcquam iufta de caufa cum fo- lemnitatcdebitafiantprofana,&definanrcfrefacra,etiamquart2fpecicifa- crorum:quaha funt antcquam iufte alicnentur. iuxta Tho. in Sec.i.qu.cjp.art.j^ & alia cit.in mon. X X 1 1 1 L& X X V. SriMLUJ JIIFM. Ecckjtam erraffe cmcedendo hona militarihu^ ordimhu€,nulUtenm ex com munifeotentiainfirtur. nu.\, L I X. Moneo,ea item ratione non obftarc vndccimum argumentum prx- ^ fati N.quia pr^fupponit fextum falfum,vt fupra mon.LI 1 1 Ldiximus,f.inferni ex opinione communi ecckfiam errafte , conGcdcndo bona ecclcfiaftica ordi- nibus militaribus:& profcflbres eorii iniufte illa tcncre.Tum,quia pcr nullam, qui bona fi t, confequcntiam hoc infcrri poteft cx opinionc Archid. quatenus aftcritjfuperflua rcdituum ccclefiafticorum crogada cflTe piis operibus : imo cx didisinpr*cccdentimon.potiusinferturcontrarium, cumtargiriprxfatisor- dinibus (anfte inftitutis, ad fandam fidei catholicx defenfionem armatam, fit largiri piis operibus,cum prxfati ordines,vt prxdidlu elt, fintpij, ecclefiaftici, & reIigiofi,ad illam defenfionem inftituti.Tum,quia vt diximus in praecedenti mon.neque Archid. nequc eius vllus fequax, negat poile Ecclefiara creare hu- iufmodi ojdines,& concedcre illis bona ecclefiaftica ad vfus pios,in quos func L St APOLOGIALIBRTDE inftituti.-ncqucconfequcnrcr negat corum profeirores iuftc ponidereiIIa,qu« fihi iuftc funt concclTa.fed folu negat ecclefiam conceflillc vnquam iliis ilia bo na,ad vtendum eoru reditibus in vfus malos,vanos,aut,profanos fuo pio infti- tuto contrarios : &: ita tencri eos ad impendendum reditus,in fuos vfus deccn- tcs, S>c alios pios. Quarc,non debuit. N. cx tam pia opinione pr.Tdi<3:i Archid. ad tam impiam conclufioncm, qux haberet Ecclefiam crrafTc, ik praf atos mi- lites iniufte poffidcre bona ab ea conceffa inferre. Commendatores hiuflepopdere bona eccleJiaBica^no» infertHrexfententU commumj cum cmtrariumfotius inferatur. m.u L X. Monco, ea item rationc non obllarc vndccimum arg.prsefatiN. quia prxfupponit fcptimum falfum, vt diximus in mon. L III I. videlicet, quod ex opinione, qux communis & recepta cft , Archid. & noftra, inferretur , fi vera effet,quoddam maximum abfuLdum,fcilicet, prxfacos milites,&corumordi- * ncs, iniufle poHidere bona ecclefiaftica. Tum, quia nullo colore illud ex ea in- ferri poccft:;quia nullatenus ex eo quod beneficiarij teneantur ad impendenda fupcrflua piis operibus, confequitur quod bona ecclefiaftica iniufte poftidean- tur a prscdidis Commcndatoribus,& corum ordinibus : neq j quod errauit cc- clefia concedendo eis iIla:quoniam prxfati ordines funt inftituti ad opera pia, videlicet, ad bella iufta, non qualia, qualia : fcd pia, qux pro fide cachohca,ac religionis Chriftianae defenfione aftumuntur, vt exprefte Thomas reccptus do cet m Sec.2.q.i88.art.3.5(: prcfeftores eorum funt perfon? ecclefiaftic3c,imo re- iigiofxjimo & beneficiari) rcgulares, tenendo cum glofT.CIcmen. Difpendio- fam, deiudic.canonicatumrcgularcm, & monachatum efte beneficia regula- ria,quapartefuntiurarccipiendi reditus ecclefiafticos faltcm ahmentorum: &ita bona,& reditus per ecclefiam cis addi<5la,piis operibusccnfentur appli- cata. Tum,quiahcetaIiquot pcrfonajcorumordinumnonimpendentcs eo- rumreditusfuperfluos in idadquod bona illafuntaPapaillisordinibus ap- plicata,neque in obfcquium regis,qui cft eorum Magiftcr &Prafiatus,vel alias de ipfius madato iufto certe pecccnt:tamcn ob earum fingularum peccata non diciturordopcccare,neque illadebent ei noccre. iuxta regulam:Delidum perfonse, non debetin damnum Ecclefix redundarc. dc reg.iur.lib.(>.Et eft ca- lus in cap.fi Epifcopum.KJ^.q.^J". Tum, quia non bene fcquitur, quod beneficia- rius peccatin impendendo reditus fui bencficij , ergo iniuftc poffidet benefi- cium, & bona eius , quia feparata funt:& a feparatis non fit illatio. 1. Papinia- nus exuh,cum concordan tiis.il. dc minoribus.^ SVMMARirM. Commendatores reditusfuarum commendarum regularium^ male/velfro* fane vltrafuam decentiam impndentcs ffcccare late frohatur. num. f . Votum R E D I T I B V S, Q^ V ^ S T. I. 85 Votum paupertatis , non tantum folemne , fed etiamjimplex efjidt , ne vo- uens licite aUqmdfihi qnarere/vel qu^tfito vti pofit. m. t . Vohmpaupertatis Jimplex non videtur impedire accjuifitionemrei ypcnt . nec votum caHitatis acqui(itionem vxoris,quamms vtrumque impediat vftm iuris qu^fti. nu.^. L X I. Moneo,ea itcm rationc nihil obftarc vndecimum argumentum pr.T- fatiN. quiaprsfupponitodkauumfalfumjVtdiximusinmonico L II II. icili- cet,pra:di(5to.smiIites, &Commendatores nonpcccarc impcndendorcditus fuos fupcrfluos in vfus profanos , & alios ab his in quos per rcgulas , Sc iuxta prsEceptaSed. Apoft.& Regis,quieorum fummus magiftcr eft,impcndunr. Tum,quia negari non poteft-,id efTc rcbus acceptis in vnum vfum^vti ad alium, quod eft peccatum.§.furcum.Inftir. dc oblig. quae ex del.naf Tum, quia negari 1 non poteft, cos emifilfe votum paupertatisfolemnc , quod nequeetiamSotus negat. Cuiconfequcnscft.non polleillos impendcrc fua,ni{iin camquxim- pendcrcdebent, fecundum regulam quam profcfli funt: ficuc ncque Abbates, nequc Pri orcs,&: alij Pr^Iati,exprene,veI racitc profclli rcgularium ordinem, ponTuntabfque peccaro monafteriorum fuorum bona, & rcditusimpcndcre inaliosvfus^quamin illosin quos rcgula quamprofcnifunt,iubet impend!: vel in alios pios,in quos Prarlaci nidc ac rationabilicer pra:cipiunt iuxta facroy canoneSjVt vigilantiffime loan.Maior.dciinitin ^.dift.jS.q. z.col.j. Sc ^.dicens: Abbatemqui contrariumfacic,efleoraniummonaehorum maximc proprie- tarium ; quod fatis colligitur ex c.z. de tcftam. Sc ex toco tituio de ftat. monac. prxfertim cap.Cum ad monafteriu.§.fin. quatcnus habec votum folemne pau- * pertatis cfte tam indifpcnlabile , quam votum folemne caftitatis. Colligitur item ex cap.i.i8.q.i.(5c cap,i.& cap. Quam fit,& cap.Abbates,& cap. Vifitandi, Sc cap.EIeutherius,ead.cauf.qu.i. Tum, quia cti.im votum paupcrcatis fimplex obligatvouentem ad fui obfcruantiam :&confequentcr nevclit Iibidomi- nium alrquod quarrcrc , Sc rcbus illis tanquam eorum dominus vti : iuxtaillud pfal.7f. Vouete,& reddite.relatumin cap. Magn3J,dc vot.Etita, quamuis voca prsdiftorum militum, &r commcndacorum, eirent Iimplicia , (]ux tamcn cer- tumcftcftefolemnia j &:in rcligione approbara cmilfaper fupradi(fla mon-. L V I. obligarentur tamcn per ea nollc habere quicquam prGprium,ncque vci re quapiam ranquam fua.Nam licet dicamus eum qui paupcrtatem fimpliciter vouir,non ficricapaccm, quominusfiemeretautharreditatc^aucdonationem ^ acceptaret , fieret cius dominus : (icuz 6c qui caftitatem fimplicitcr vouit , fi de fadto marrimonium contrahat, peccat quidem, qu.Ti it tamen dominium vxo- ris:oporrec camen dicere, quod peccat voledo emere, vcl emcdo aliquid vt fiat fuum,vel haeredicatcm,vel donatione acccptandb:&: quod ficut qui voto cafti- tatisfimpIicialIigatus,contraxit matrimoniu,nonpoteftpcceredcbicum,licct redderc vale.ir.c. Quidam^&c.r.de coucrf coniug. ita qui poft paupertatis vo- tumttiafimpljciter cmifiTum, alrquid quxrir,etia fifaciatilludluit', tamennon poteftvti tanquamfuo.Quoquoigiturfc.N.vertat,nonpoteftdefendere,prx- facos milices iicite pclTe vti recHtibus bonorum Ulorura ordinibus addidis, L 2 «4 APOLOGIA LIBRI DE ranquamfuis propnis,&vc dominosillorum; licec poflint,5«:debcanctan- quam adminiftratorcs corum, vti eis in fuos , & paupcrum, vcl alios pios vfus; & dcfendere contrarium,cft: impictari longe proximius,quam dicercjClericos farcularesvtipo(rcrcditibusccclefiafticis,tamlibcreacpacrimoniaIibus.Quod efle veram hxrcfira , vel faltcm illi proximum , dixic Pecrus Socus in mon. XXXVIII. & duobus fcquentibus fuprareiacus. SVMUARIVM, Ccmmifidatores militarium ordinum male xquifArAri clericls facuUribut quo adbona tem^oralia late probatur.m.i.&Jeq. Votum paupertat/s , nontantumfolemne ,fed etiamfimpUx yfacitillicitAm voiuntatem acquirendi temporalia,eam voue?fti.nu. t. LXII. Monco,noneciara obftareiIIamarquiparacionem,quapraifacusN. acquiparacin ^.parc.cap.i.nu.^.prsrdidiosCommcndacoresaliisclericisfarcu- iaribus,quoaddominium, &:poftcflionem bonorumcemporalium,nimium blandiens eis, blande fuadendo, vc confciencias fuas diriganc in hoc fccundum I regulas , quibus clerici fxculares polfunc dirigere fuas , quia id falfiflimum efl. Tum,quia clerici farculares nullura paupercacis vocum emittunt,&iufte,ac fan- d:e pofluni habere propria.c. Habebat.c. Certe, & feq.iz.q.i. Adeo quod etiam teftari pcfluntde bonis patrimonialibus, fine vlia vllius difpenfatione c. Quia clerici, de teftam. & c. Fixum,ii.q.^.etiam Ci efll^nt Eremitar.ip.qu.i.§. Econcra, fub c.Perlacum: praefaci auccmCommcndacores emittunt votum, non quaie qualcjfed foiemne,vt proximo monico probacum eft.Tum,quia hoc eft arquare religiofos farcularibus clericis, quo ad paupercacem; cum camen omni iure cle- rici finc capaces domini j cemporalium,& nulio neque diuino, neque humano religiofijVC probatu efl:,monico. I X. & odo feq. Tum,quia nullus, qui vocum paupercatis perpecuum, eciam cancum fimplex emific, poceft iuftc quxrere,vel * reunerelibi vUum dominium bonorum tempor&Iium : quia concrairec voco licecfimplicijquodeft peccacum morcaIc.c.Magnar,de voc.cap.Vouencibus.17. qu.i. Nam quemadmodum qui vouic cafticacem , id eft , rcnunciauic omnibus venereis , promiccendo fe nunquam vfurum eis , concrauenit voco, habendo, vclhabere volendo rem carniseciam maricalem: ica qui vouit vocum pauper- tatisperpetuum,etiam fimpIex:quodeft renunciare omnibusbonistempo- ralibuSjpromittendoDeo, fe nunquam quaefiturum, nequchabiturum ilia fibi tanquampropria,mortaiiterpeccat,quoriesvultillafibi quarrere,yelhabere tanquam propria: quia contrauenit voto per prxfata lura. Tum, quia nil ob- ftat his dicere,qu6d pius ligat votum caftitatis, quam votura paupertatis : quia hoc nemo dixit,ncque viia ratione defendi poteft : quia eodem omnino modo quovfus venereorum,&voIuntasvtendieis repugnat voto caftitatisperpe- tuOjid eft,quo promiflum eft femper a venereisabftincre: ita haberedommiii temporalium Donorii,vel veile habere ilia tanqua propria,repugnat voto pau pertatis perpctuo,id eft,voto quo promifit, fe nuqua habj turu aliqu:d propriij. Tum,quia nemo negar,neqi negare poteft,g> qui vouet voto fimplici obedien tiam REDITIBVS, Q_y^ST. I. 8y liam alicui Prslato : ficut in aliquot religionibus vouent aliquot nouitij ante f>rofeflioncm,perpetuo,vel pro tcmpore quo in cis manebunt , peccat morta- iter non obediendo,vcl nolendo obedire tempore quoibi funt •, ita nemo nc- garc debet,qu6d qui vouitpaupcrtatem perpctuam,vel temporariam,non fer- uando,vel nolcndo fcruarc illam.Nam profccSto qui ha:c negarct,negarecon- uincererurvoracaftitatis,paupertatis,&:obcdienti.Tperpetuanonligare-,quod cfl: harrcfis Luthcrana , &:abominandacontrafacras,&:canonicas fcripturas. Cum crgo prxfati Commcndatores voucant prardidtas rcgulas,&: confcquen- tcr emittanttria vota fubllatialia, equibusvnumcfl:votumpaupcrtatis,quod ctiam fi non eflet folcrane , vti cft , obligaret ad nunquam habendum , ncquc volcndum habcrc abquod tcmporaIeproprium,quantomagis, ad nondifpo- ncndumdeillotanquam de propriorSc per confecutioncm,nullatenusdebet quis docerc , ipfos quo ad hoc xquiparari clcricis frcularibus , fi formidat luthcrizare. SV M M A RIVM. CommendAtores ordlmim militarium , caueant ah ajfentatorihtn , contra re- cepijSimas fententias .num. i. L X 1 1 1. MoncOjfieri ex prxmifllis, vtcharitas, & obferuantia qua fum,& cfle dcbco in prjEdi(flos ordinum milirarium Commendatorcs, gencre, digni- tate , ac bonorum cccleiiafticorum adminiftratione adeo illuftres , &: corum confeflariosadeododos jcogat meadmonere, fimul orarccos,ne huiufmodi ' aflcntationibus vllatcnus aflTcntianturrneque credant per authoritate. N. etiam H longe maior efletquam eft:, cxcufari a peccato in re adeo infolcnti , & con- tra {cntentiasadeorcceptas,& fundatas iuretamdiumo, quam naturali,iu- bcnte feruari eaqux promittuntur non (olum Deo,fed etiamhomini-,prxfer- timin Hifpania,cuius lcgibuscx iurepontificio deriuatis, tantifit fideidatx obfcruanti.tjVromnepaftum, quamIibctnudum-,& omnispollicitatio, quo- modoliber fadla, fi modolicitacft ,efficaciter obhgatpromittcntem, & parit a<^ioncm contralcgem iurifgentium.§.lgiturnuda,&alias ei conformes.fl^dc pa(^.deriuatis inquam,ex iure pontificio,imo c naturali,& diuinojdc quo in c.r.. de padi:. & c. luramcnti. zi. q.^. & i.i.fF.de pad.qua: eft rccepta fententia j quic- quid aiiqui Nouatorcs innouenr. SVMMAKIV M. Decimas ante Lateranenfe conciliunj laicis conceffksy& alias quas Vrincifes hahentynonfoffeiuHeah tis teneri,non inferrt ex commumjententiajate proharur.num. » .d^ Jeq. "Decimarumjrufhtyijyonaque alia ecrfeftoBica mT^a ex caufa per Sed. Afojl, conctdifcjfuntlatcisiita vteis t.mquhii ^rffnis vtiintur.ntim t. g^ APOLOGIALIBRIDE ^uamtilf Thomas,cui Jiia tribiut i^di*erfa,riti4t€x^ejfe dixerlt , imperci^ tiendi decimas non fojje illls dari.num.y LXIIII. Moneo,nihil obflare illud afTumptiim prifati N. in duodccimo argumento,nempejcxprxdi(3;aopinione Archid.&communi fequi non pof- fe, vlloslaicosiuftepoflidere decimaseis antcconcihum Lateranenfcab Ec- clefia in fcudum concefrasi&: quodncque Principes fxculares partem vllam decimarum per Ecclefixgratiam accipercpoirentyquod cflcocrac. Cum Apo- ftoIica,dehisqu3Efiuntapr2El.c.Prohibemus,de dccim.cumcisannotat.&con- I traThom.Scci.quxfl.S/.art.z.ad^. NiI,inquam,idobflatj quoniamfalfumefl jllud airumptuminonenim inferunturcontcntaineo cxcommuni fentcntia^ Tum, quiadccimx anteconciliumLateranenfeconcefnE, quarum conceffio- nem iuraprobant, fucrunt iufta decaufa concefTx; & folas illas deciraAS pof- funt iufte habere Pr incipes , quas Apoflolica Sedes ex iufla caufa illis concefTir: &Archid. cumcommuni non negat j imoconfitetur poireEccIefiam iuflade * caufa concedere bona ecclcfiaflica laicis ad tcmpu3,& in perperuum, etiam ta- litervtfiantprofanaritavt eorumreditibustanquam aliorum profanorum li- ; bere vti pofTInt, vt didum eft, monito LIIII. &LVIII. Tum, quia, vt di- <^um cfljinduobusmonitis proximis. Archidiac. &communisIoqaiturde rc- ditibusbonorumecclefiafticorum^protempore quo manentecclefiaftici-, non autcni pro tempore quo iufla de caiifa, & cum folcmnitate debita defierunt eC- fe facra & ecclefiaftica: qualia cfTe definunt per alienationem fadtam in perfo- nas profanas,ad hocvteisprolibito perinde acpatrimoniaIibusvtantur,per notat.in fummaj&r in cap.fine exceptione.ii.q.2.& in cap.Nulli, dc reb. ecclefi. nonal.&ideolicetexeafeqaatur, quodaliqui laici iniufle poflrdentdecimas, ij fcilicet, qui ab EccIefixprcElatisfineiufla caufa, &foIemnitatedcbitaacce- peruntinon tamen fcquitur in vniuerfum omnes Iaicos,etiam Reges, & Prin- cipesiniufte poflldere omnes quas poflident decimas:quoniam quam plurimi poflidenc eas in feudum,vel alio titulo iuflade caufa, & cura folcmnitace debi- ta quxfitas; quales videntur dXt omnes conceffx ante concihum Lateranenfc: ex quibus funt illa;,qux olim cumPyrcnxi montesccEperunt a Mauris, & Sar- racenisoccupari,profl:ipendio perpetuo conccffae fuere adiuflos fumptusfa- ciendosmultisnobilibus,tam citrayquam vItranofi:ram,quai celcbcrrima efl, Roncam Vallemjtam qua parte in Hifpanias,quam in Gailias, & mare Ocea- numprotenduntur, quo illarum, & patriraoniorum fuorum reditibus militan- tes , Chriflicolarum terras defendcrent , & in Chrifli , & ixnOtx Scdis Apofl. obedicntiam reducerent.Quam ob eandem caufara,in multis aliis terris idcm fadtum fuit,& iufte fieripotefljcumomniabona ecclefiaftica iuflade caufa,& cum folemnitate debita,poflint aIienari,ca,Sinc exceptionc,ii.quasit.i.& cum caufapietatis,&religionis conferuandar,vcl reftituenda?, fitvnaprincipaliffi'- nia, ob eandem caufam, & ad colligendos & alendos peregrinos,& alios pau ' pcres,tum a!grotos,tum fanos, in variisRegnis, variisordinibus,miIitaribus, & hofpitalariJs,& hofpitalibus, funt concefTa: aliquotdecimae, cum aliis bonis cccleliaflicis: & hoc efl, & non amplius , q[uod aic S.Thom. in Sec.i.quxft. 87. art.3. KEDITIBVS, QVJESr. L ^7 arr.3.ad ^.quicquid N.fis;nificet.Imo exprefTe diftinguit inter conceflrionem de- j cimarum iufta de caura1faa:am,& aliam, dum aif, pofle illas concedi laicis, pro Ecclefi? necertltatejvel ad fubuenrionem pauperum-,clare rignificans,non pof- fe illas fme iufta caufa in vfus profanos concedi.Imo(quod nefcio quare N.non animaduertit)expreflehabetibiThom. nonpofle concedi iuscaspercipiendi laicis,eo quod fit quid fpirituale,ctiam cum iufta caufa-,fed folum rcs ipfs , iam perceptjp,vcl percipiendzE,qu2 pro decunis foluuntur,reten to iure percipiendi per eius Ecclefix mmiftros.ld quod Caiet.ibi animaduertit. Itaque ex opinione Archidiac.recepta,infertur quidem, non pofle decimas cocedi vIH laico, ctiam Regi,abfquc iuftacaufa,ad hoc vteis profuoIibito,pcrindeacparrimoniaIi- busvtaturinquofcunquevoIetvfus,fiue pios, fiue profanos:nonautem(quod nonpoflcnt concedi)ram perfonisprofanis, quam ccclefiaflicis advfus piosj ncque quod non poflcnt conccdi iufta decaufa, &C!jm folcmnitate debita, etiam peifonis profanis , adhocvteis perindc ac parrimoniahbus prolibito vtanturi&rqubdThom.ftridiusinhoc fcribit,quam Archidiac.quia illc negac ius percipiendi dccimas, pofle laicis concedi, etiam cum iufla caufa: quod nc- que negat,neque affirmat Archidiac. Quodquc,quia cft contra N. allegantcm illum pro fe,illi relinquo refoluendum. SVMMARIVM. "Dtcimdi^veljruEhts hentfciorum , & alia hona ecclcfuTHca iulte data infi^ lutumyVel in fretium dammrumytmfenfarumyvellaborumfubitorum, *vel fttbeundorum Nobilibm,vel aliis,libera effe videnturab onere dan- dijuperflua pauperibusfcut erant bona ferditayvcl damnifcata, impen' fe , & fretium lahorumjpro quibus fant data. num,\» licetnon iUa, qus alias ob caufas conceduntur.num.i, L X V. Moneo,pro maiori huius rci lucc, qubd ex pr:smifl^s infertur, plu- rimum referrcjan dccimy,fiue vtThomas Ioquitur,res qua: pro dccimis folut^, vel foluenda; funt,concedantur laicis in folutionem, & compcnfationcm dam- norum,& impenfarum,quas de fuis patrimoniis, antea fcccrunr,vcl poftca fa- ^ <Sluri cranr, Sc in remunerationem laborum fubitorum , vel fubeundorum pro Ecclefin,ciufque fandla fide cathoIic3,rpfa id adhortantc: quales vidcntur con- cefliones fa<5la; laicis ante conciliumLarcraii. nobilibusfupradidlis. An vero conccdantur,vt cas in futurum in pia bella,vel in ahmenta pia impendanr,non praxedentibus aliis fui patrimonij damnis,Iabonbus, & impenfis fufccpti*, Quales videncur concefllones fadla: multis ordinibus militatibus , ad tuendos, & alendos infuturumpercgrinos,&aIiosfideIes, ac ipfam fidemcatholicam. Nam mulco amplins &z libcrius iuseftinconccflispriorimodo quampofle- riore:quia conccflionespriori modo fa<5l:a»,funtqua:dam dcbitorumfolacio- nes , & aiicnationes iufla dc caufa faiSae , perfonis etiam laicis , Sc profanis in vfusquos ipfic vcilciir,nullo cis onerc,vcI modo adiedto.Pofleriori vero modo coacelfxfuiitdonationcs fubmodo, & obcaufamfadvr, quxadmodum,& 88 APOLOGIALIBRIDE onus in concefljonepofirumligmt^ nec ab onere dandrruperfl.ia pauperibus libcranr,cummaneanrecclefiaftica.Namquemadmodum Epifcopus,vel alius bencficiarius,qui aliquos redicusdcruisparrimonialibus/usdcdcrir Ecclefis pocerit tantundem impendcre in vfus quosvolet, dered tjbus ecclcilaflicis, iuxtaGratianido(firinamin§.Irem,rubca. Iniuftum.i2.q. z.quam probatper c.feq.Si qualiber,& alia duo fcqnentia,ead.ca.&: q.Quod etiam nos in pr^f.lib, quxft.i.num.6'7.in corol.i^.quxli.^.diximus, & infra monito. L X X V 1 1. dicc- mus. Sicilli quibusprofolutione^feu iuftacompenfacione fumptuum, impen- farum, laborum , Sc damnorum, pro ecclefia fufceptorum , aliqua bona ccclc- fiaflica funr Iiberedata,poccrunt eispcrinde vti in quos volentvfus, ac po- tuilFent vri bonis,qu2epracfatisfumpcibus,impenfis, laboribus, ik damnis quac- rere fibi pocucranr. SFMMARIVM. Bona empta ex reditlhm eccleJiaBicisJieri Ecclejtd : empta vero expatrimo- malihm hemfciarij mnferi eim , necejfario infert, non e(fe eiufdem ra-- tionis vtrofque. num.i. L X V I. Moneo,niI valere refponlTonem prxfaci N. ad illud ar g.videlicct-, Empta exfru6I:ibusbeneficij,fiunt ecclefiae,fecundumipfum, m ^.part. ca.i. Sc empta aliunde,funt clericijfecundum eundem.€rgonon funt eiufdem rationis fru<ftus beneficiorum , & bona patrimonialia , & frudtus eorum. Refpondet cnimj bona diuifaper diuifionem, fadta efTetanquam tabulam rafam , in qua nihil depi6tum eft,&c.Tum,quiaconce{Ib antecedente,vtipfe late in fuo lib.3. part.ca.i.concedit^necefTario efl; concedendum eius confequens , quod irrefra- gabilicer concludicj quamuis fupra monico XXXVII. monftrauimus pracfa- tum antecedens non e(Ie adeo generalicer affirmandum,ac ipfe affirmat. S V M M A R I r M. Sona ecclefaBicaqui dicit ejje iure naturali diuinoin opero; pia dicataycogi-- turfateri,quod confuetudo impendendi ea inprofana, eji contra illud, & inualida,num.j.^icquidinepte rejpondeat Aduerfarius. nux. Legem naturalem:,& diuinam,qualis efi defacrtficando Deo , depuniendis deli£tis,& de confitendo presbytero, potejliuuare & determinare lex hu- mana,cuifatisfaciensfatisfacitnaturali. num, }. Legem naturalem non iuuatfed deBruitlex humana,qu^ contrarium eius quod illa intenditfiatuit. num./\.. L X V 1 1. Monco,qubd non obllat refponllb praefati N.ad duo argumenta noftrajquorum alterum efl::Iure naturae,& per confequens diuinOj & Apofto- lorum primsEuoinftitutOjbonaecclcfiafticafunt deftinatainminiftrorumEc- clefiae. REDITIBVS, CLy.£ST. I. 89 tUCix fuftentationemA' c!«"'ni cultus exhibiiionem, & pauperum alimenta, vt amboconcedimusrtllein nrincipio fuiIibeIli,nosveroini.q.noftri. Ergocon- fuetu£lines,&lc'{reshuicinfticutoc6rrariar,praua!,iniquac&iniuftsfunt.c.Qu.T ' contra.& c. Maia.S.clvft. Alrernm eft,qu6d hxc bona , ex quibus portiones pra:- didse funt aftignatar,fiue conftent ex obIarionibus,feu decimiSjfiuc piorum ho- minum largitionibus , fcu per induftriam ab Ecclefia aliis titulis acquifita funt operibus piis iure diuino , vt dicaum cft , vel piorum hominum donantium vo- luntate dicata.ergo natura eorum non eft ita mutabilis, ac habet opinio,quam ipfe male tribuit Thom^. R efponfum aurem eius ad ea,eft,concedere quidem, quod h.TC bona iurenaturali,& diuino generali, & ex eoru inftitutione habent 3, naturam fupradida m : fcd quod lex canonica,& pofitiua jpoteft legem natura- lem,& diuinam generalem detcrmin^rc:& qnod fatis cft leruare illas determi- nationes,verbi gratia, offcrendum cfte facrificium Deo in genere iubet lex na- 5 tur3P:dcterminatio autcm facrificiorum,quomodo, & quo tempore fiant,eft de Iegediuina,pofitiua,vcIhumana,vtcoIIigiturcxS.Thoma,Sec.z.q.8y.art.i.adi. Punienda item eftl- dclida in gcnerc, eft iuris naturalis,fed determinatio vt fic, velficpuniantur,eftiuris humani,fccundumeundemThomam receptum in Quodlib.i.qu.4.art.8. Confirenda item efte peccata mortalia facerdotibus , eft iuris diuini, iuxta concil. Trident. in c.^.fcir.i^.canon.ij. & fecundum omnes in ^.dift.iy.Determinatio vero,quibus temporibus,vel quibus facerdctibus id fa- ciendumfir,cftiuvishumani,c.Omnis,depojnit.&rcmift^&aIiafimilia,vtcoI- ligiturexeodemThoma.q.i2i.art.4.&i47.art.5.&4.Sic inpropoficonoftro,vt ip(ca)t,dccu-n3?,ob!arioncs,&aliabonaeccIcfiafticaiurequidcmdiuino,&na- turali generali funt impendenda prnsfatis operibus piis;at detcrminatio in par- ticulari , fieri poteft per Ecclefia: Icges , & confuetudines , quas fufficit feruare. Qua: profcdo (olutio, ineptaeft argumento foluendo , neque vim eius vllate- nus minuit, imo auget. Tum , quia fola? illac determinationes humam legum naturalium valcnt,per quas non rolluntur illaj,fed adiuuantur, & detcrminan- "^ tur,vt prxfata exempla demonftrant. At confuetudo quam N. dcfcndit,legcm naturalem ab ipfomct conceft^im , deftruit ; quod per eadcm exempla demon- ftro. Nam licetlex humana, vtillo, vcl illomodo rationabili Deo facrificetur, adiuuet & declaret lcgtm naturalem, de facrificando Deo-, lex tamen humana, quiftatueret,vtfic,velficfacrificeruralicuicreatura', cftetiniqua:quiaaduer- faretur legi naturali,qug foli Deo facrificadum cfte di6tat,vt in Sec.z.q.S^.art.i. probat Thom. Sic etiam lex humana qux didlat vt illo , vel illo modo rationa- bih crimen punjarur , adiuuat , & declarat Jegcm naturalem de puniendo cri- mine : at lex humana, quar didaret , vt hoc vcl illo modo crimen prxmiaretur, deftrucret illam. Sic lcx humana , quae iubet confireri femcl in anno peccara mortalia facerdoti , iuuat , & declat at legem diuinam de confitcndo faccrdoti: fcd qua;lexhumana,vel confuetudo di6tarct,vtconfireri folum Dco fuflficeret, vel angelo cuftodi , vel laico, vel clerico non infignito prcsby terio , deftrucret legem diuinam de confitendo presby tero. Sic in propofito,lex vel confuetudo humana,quxdeterminaret modumrarionabilem,quopra:fatabonainilla,auc illa opera pia impenderentur, iuuaret quidem,&determinaret bcne lcgem na- turalem,& diuinam,de impendcndis eis in opera pia. At quae lex, vel confuetu-s M 5)0 /APOLOGIA LIBRI DE dodi<fiarct,vteaimpen(derentur in vfus profanos , & alios ab his in qtios lex naturalis ac diuina di<5lant,dcfl:rueret illam : & ita folutio N. cum fimilibus pcr eum addudiSjirrefragabiliter conuincit eius opinionem e([e falfam,&: contra- riam iibi conccdenti iure naturali , & diuino pracfata bona eife in prxdidla pia opcra dicata. SVMMARIVM, BonaecclcJtdBka mn folum inteKtione ,fid etian2pracepto,& traditione Christi, ^foHoloruniy & Ecclejiafitnt operibus pls defutata nu.i. Lex non obligat adfnem quem intendit :fedadillud quodin ilium pr^ci" pit : neclegisfnet velcaufa ceffante, cefatlex.nu.i. L X V II I. Moneo,nil obftare quod N. incpte applicat fuis rcfponfionibuj in cadcm parte 4. c.i.nu.8. dum vi prididorum argumentorum prelTus , quafi diuerticula quserens, verc, (ed parum fibi vtiliter, ait harc, fcilicct,non obligari I nos per leges ad implendam intentioncm carum , fed folum ad facicndum ea qu.^ ipfar prscipiunt, vt probat S.Tho.i.fec.q.ioo.arc.^?. & lo.vt lex dc colendix feftis, cuius finis eft , vt vacantes exterius ab operibus fcruilibus , vaccmus Dco interiuSjintendendo in eum mentcs,per fidcm,fpem, & charitatem, non obli- gatnos adiIIamintentionem,fedtantum ad vacandum ab operibus feruilibus, vt colligifur ex Thom.Scc.i.q.ii2.art,4.ad j.&quod ceffantc fine legis,non cef- fat Iex:&: quod licet deficiat legis inten tio, vel finis,non deficit ipfa lex, quam- uisfitiuftacaufa,velmutandilegem, vel difpenfandi,vtperS.Thom.i.2.q.5>^. art.^.Ncque cefiante caufalegis^ceiTatlex, perl.primam.fF.de minor.adiundla. Li.C.de his qui veniam 2tat.impet.in quibus plus fatis fpatiatur,fed fruftra quo ad nos , tum quia ea non ncgamus : tum quia late probamus in mon. XXVII. Chriftum, & Apoftolos eius , & fucccfTores eorum , non folum habuifTe inten- tionemjVtbonaecclcfiafticaprafatisminiflris ecclefix&piisoperibusimpen derentur, fed etiam vt id fieret, prxcepifTe. Tum, quia etiam ipfcmet N. in re- fponfionead duo argumenta,in prarcedenti mon.pofita,ingenue fateturid quod in initio libri fui affirmauerat, nempe, iure natura?, diuino apoflolicoque inflituto ecclefiaflica bona cfTe in prasfatorum piorum operum fuflentationem deflinata. SVM M A RI VM. Decim^Jicetquo adjufetationem necejfariam minijlrorum, dcbeanturiure naturalidiuino:tamenquo ad quotam debentur iure humano : & ideo Ecclefta iuftade caufa,foffetillam auger€,& diminuere.nu.\. I>ecim£ non debentur,etiam Ji petantur,ext4nte confuetudine fufcripta, nefeluantur,nu.t. L X I X. Moneo,quod infirma efl refponfio prarfati N.in d.c.nu.io. ad illud argumentum, quod plurimum cum vrget, videlicet, Plurimas diuifiones,& bei neficiorum R?EDITIBVS, QjyJEST. I. 5)i neficioruTn erc£liones inuenitfadtas cxbonis,qux fueruntcGmmunia:& ex quibus pauperibuSjtSifabricisdebcbantur ruperflua,nul!a paupciibus portione <lefl:inata:& ita vidcri,qu6d portiones Epilcopis,& aliis beneficiariis afljgnats tranfieruntad eoscum prjefatoonerepartiendi eis fuperflua de portionibus fuis. Replicari enim poteft : Primum,qu6d idem facit ipfe in hoc quod air,Do- minicum Sotum fecifle in lib.io.q.^.de luft. & iur.videlicer, qua:rere diuerricu- li,quibus vim argumenti cuadar. Replicari etiam poteft,fecundo,qu6d N.aSo torecedenSjtrespenepaginas implet di6lisThomiE ad verbumtranslatisex Quodli.i.q.^.arti.S.Ex quibus nil aliud quod eiuS propoflto conuentar,coIligi- tur , quam quod Ecclefia iufta de caufa poflet ftatuere, vt plus, vel minus quani dccimaparsfruAuum miniftris Ecclefiiefolucrctunquod nemo negat. Etnos concedimus, quod Ecclefia vel confuetudo iufta dc caufa inducere poteft, vt in multis Italia: tcrris iam induxit,ne populus peccet,non foluedo decimas,fi non petantur.Quod nos non folum conccdimus,fcd ctiam ampliamus,vr procedat ctiamfi petantur,modo miniftris Ecclefi^ neceflaria aliunde prouideantur fuf- ficienter , vt in eifdem Italia; terris fieri audio : eo quod vtpridem Salmanticac ab hincquadraginta annoscuminterpretarerpraiiedbioneextraordiniaria, c.i. dc decim,libr.6^.irretragabiliter probauiglof.illius, & Innoc. in rubr.de decim. cum plerifque omnibus noftris dcdtoribus , errarc in alfcrendo dccimam par- tcm rrudluum in Icge noua lure diuino deberi , fecutus opinionem Thom. Pri- ma.i.q.5?5>.&^ Scc.z.q.Sj.art.L Sc aliorum Theologorum , quam ctiam illa glofl^. recitat , quaf habct : legem de folucndis EccIefi.T decimis cflTe legem humanam quo ad quotam, vt.f foluatur pars dccima pofius quam alia maior , vel minor: quamuisfit naturalis &-diuina, quo adhoc vtfuftentacio neceflfaria foluatur miftiftris:iuxta illud, Dignus eft mefcenarius merccde fua,Luc.io. & alia citata inc.i.ij.qu.i.Vbimeminircfp6derePctroRaucnnati,quiinfinecompcndij (iH noftrorum fentcntiam adeomordicus tenuit,vtquendamTheoIogum,ccgno- mcntode AItapIatea,&contrarias opinionisadfcrtorem obhoch.Trefeos ar- guerct,citauique lo.Maiorem in ^.fcn.dift.^y.q.^C.vbi etiam prscfato Rauennati refpondit,pronuncians eum hacreticu, fi (vtx opinioni pertinacifer tontra pr.T- didam,quifundatiflimaeftThcologorum,inha:reret. Itaqueplnsconfitemur ipfi N.quam quod ipfc colligit cx Thoma,nempeipofle Papam, imo & confue- tudinem pr^fcriptam iufta de caufa minucre,vel augere obligationcm,qua po- pulus debet (oluerc dccimas,dummodo cx eis,vel aliunde,miniftris & fabricae, lufficientcr iuxtalcgemprasfatam naruralem prouidear. Confitemur,inquam, ha?c omnia:fcd negamus ex eis infcrri quicquam quod ei profit.Tum,quia pra:- fupponit falfum,videlicet,qu6d Ecclefia vel Papa ftatuerii:vel qu6d in diuifio- nious a fe fadlis, bona diuifa ab hoc onere dandi fupcrflua pauperibus, cxcme- •rit:vel quod vlla confuetudo cinonica id induxcrit ; quia, vt fupra mon. L.pro- bauimus,fartior&maiorparsbeneficiari6ruraI>eum timentiumcommuncm opin.quae poft concil.Trid.coepit efle de fide,vt in mon. XXIII I.& XXVII. diximus,feruauit,& feruar,& diuina voluntate fcmpcr fcruabir.Tum,quia efto, eflet veru hoc quod prefupponir,non tamen cx co infcrtur,^? Ecclefia vcl Papa ciusopiaioAempQiHiatiiiducere, f.c^u6ddeciin;e, & alia bonaecclefiaftica iure :...!. - :'\ov^ ..a-n:'iT.x^|uiC-, "KznniKw.. < vAMiu ■ M a pi APOLOGIA LIBRI DE naturali & diuino piis operibus debita , prohbito clcricorumin vrusinlpcn- dantur profano5:quia non bene confequitur:Papa vel Ecclefiapoteft inducere, ne foluatur decima, imo , neque quinta, ncque vUa alia pars frudtuum pro mi- niftris Ecclefiarum, & piorum operumtergoa fortiori poteft inducere, id quod eius opinio habcr,fcilicet,ne miniftri Ecclefiae teneantur de bonis Ecclefis tri- bucre fuperflua piis operibus, atque pro libiro poflint illa in profanos vfus im- pcndcre. Non,inquam, valethsec illatio : Primo quidem, quodratio iongedi- uerfa probat antecedens , quam fuadeat confequens. Inducere namque quod populus non foluat decimam partcm frux^uum miniftris Ecclefi.T, neque aliara maiGrem,nequcniinorem,modoprouidcateisdefufficientifuftentatione,non cft contrarium wlii iuri naturali vel diuino, vt eft prxdiStam. Inducere vero id quodeiusopinio continet, videlicet,qu6d miniftri Ecclefiat pro libito infu- mant eas in vfus profanos,contrarium eft legi naturjE,qua: iubet padta feruari, & onera iniunifia imp]eri,qua: cptinetur in f eptimo pra:cepto Decalogi, Exod. zo. & I.i. ff:de furt. qua: dum generaliter prohibentfurtum , non foium prohi- bcntcontredlationem rei ahen.T,inuitodomino, prxtatal.i. fed ctiam omneiii reialienaevfurpationemc.PoenaIc.i4.q.5.Prohibentitemcontre<3;ationemrei alienaCjin alium vfum quam coceflTum, §.furtum.Inftit.de obhg. qua: ex del.naf, prohibent retentionem rei,non feruato modo in quem accipitunnequefoluto onere cum quo datur.l.i. &c z.C.de donat.qua: fub mod. Prohibent dcnique, ne quis rcm in vnum vfum, prasfertim pium, deftinatam in alium, pracfertim pro- fanum vertat. At inducer«, vtopinio N.feiuetur, eft inducere, vt beneficiarij omnes has leges tranfgrediantur, vtendo rebus alienis,fcilicet, Chrifti, contra mentem eius, ab ipfomet, & ab Apoftolis eius eorumque fucceflx>ribus tam fa- ^is,quam didjs,& canonibus longe lareque pra;ceptas, vtendo in alium vfum rebus dicatis ad alium , vtendo in profana rebus dicatis ad pia , vtendo eis noa adimplendo modum, non foluedo onus eis iniundlum, per addudta fupra mon, XXVII. Tum , quia ficut Ecclefia vel Papa poflec lufta dc caufa inducere , nc foIuaturdecima,etiam poflet iuftadecaufainducere,vtminiftriEcclefi2B fru- 6tibus eorum in quos vellent vfus vterentur : puta, Ci tantundem , vel amplius, impenderent de fuis bonis patrimpniahbus , in iUos vfus pios , in quos ilii fru- dlus erant conuertendi : quod fupra mon. L X 1 1 IL ex Gratiano in §.Item,fub c.Iniuftu.i2.q.i.diximusiprobado id per c.Si quis quahbet,& c.feq.ead.cau.& q. SV LMC\f A RIV M, papa mnfotep iuftejine iufta caufa, deUinata in vnum vJumpium,conuer tere in alium : & nunquam etiamjine iujia caufaftatuit, vt bona eccUfia^ Jltca infios vjus deUmata, conuertantur in frofanosjtu, i . &fe(i, L X X. Moneo,qu6d N.in ^.par.c.j.licetlonga verborum ambagc,in extra- ria parum neccflaria fparietur , non fatisfacit illi argumento, videhcet : Ncmo etiamMonarcha,etial*piritualis,quieftPapa,poteftmutareiufte,finecaufa.iu- fta,volun?ates.d}fponentium in vnum vfum pium,in aliii pracfertim profanum: neque REDITIBVS, QiyJEST. 1. ^ neque facere facultatemcuiquam, vtrebus in vnum vfumdicatis, vtatur in alium/ecundum omnes, argumcnto I.i.fF.de pa6t.ca.i.de probat.& Clem.Quia cotingitjde relig.dom.I.Legatam.ff.de adminiftr.rer. ad ciuit.pcrt. I. Teftamen-. ta.C.de tefl:amen.I.Decontra(fiu.C.derercind. vend. I. Refcripta. C. de prccib. Imp.ofFer.cumnotatisincis.ErgobonaEccIefiarad vfus pios perfideles dica- ta,nonpofiuntbencficiarij invfusprofanosconuertere. Refponfio aurem il- ]iusvaga,infummamreda(5ta,eft-,qu6dMonarcha; , quipublici luris cuftodes funr^polfunt ex caufa iufta mutare defundorum,&: viuorum voIuntates,cum id iuspublicumpofcit, etiampias,fi ficPapa. QuajfoIutio,argumenro foluendo ineptaeft.Nam argumenta nontenduntad probandum,qu6dMonarchsnon pofiuntmutarevoluntatesdefundiorum ; fcd quodnemo antequamid iuftade caufa fiat,potcft rebus in vnum vfum pium dicatis,vti ad aIium-& quod nuUus Monarcba,faltem fpirirualis,iufta de caufa,imo neque iniufta,ftatuit,vt bene- ficiarijpoflint in vfus profanos vtirebusdicaris adpios:& quodillaqu.Tillis honefte alitis fupereftcnt , poflent vfibus impendere profanis. Bona enim pars diuifionum,&:ere<5lionum beneficiorum, fa(5ta eftauthoritate Epifcoporum, Abbatum, & aliorum Prarfulum eis fuperiorum , inferiorum tamen Papa; qui- bus&fi fitpoteftasdiuidendi bona, & erigendi beneficia, iuxtacap.Edoceri, cum ei annotatis,dc refcript.non eft tamcn poteftaseiufmodi mutationum fa- ciendarum-,CIem.Qiiia conringit, de relig.dom. quod etiam ipfcN.fatetur. In illisaurem quasPapafccir,autconfiimauir(quarum aliquot vidimus)nullatali$ claufula inuenitur. Neque eft prarfumendum m dubio, Papas in huiufmodi re- rum diuifionibuSjgraris contra rot canoncs , contra traditionem Apoftolicam, imo & ipfiufmet Domini , quibuscontrarium indu(3:um eft, id facere voluifle; cum id faciendopeccaflentjVt&ipfemetN. fateturj&ita argumentum ma- nec infolutum. SVMM A R IV M. Votum dediquo dando alicui Ecclefu vel altari ,pteji commutari fer Pa- fam jincnliim conjenfu.num.i, Bonumpublicum,frdferendum^riuato.mm.%. LXX I. Moneo,qu6dniI obftatreprehenfio,qua prscfatusN. incidenter reprehendit Caiet. in i. tom.trai^.ii.quarft.j.dicentem: Votum quo quis vouec darealiquidalicui Ecclefiar vel altari,efl^e commutabile,fine vllo illius Eccle- fixvel altarispr2:faticonfenfu:quiaeuminiufte reprarhendit N. Tum, perra- tiones eius,quibus ipfeminime rcfponder.Tum,quiaper eiufmodi votum non eft ei quifitum tale ius Ecclefia; vel altari, quod per difpenfationcm, aut com- mutationem toUi nequeat,fineillius confenfu,cum obligatio principaliter, & formaliter Deo ipfi quxratur c.Magnar, de voto. Et Thom. neruofe probat Sec.i.q.88.art.^.&in 4.diftin6l:.38.quarft.i.art.i»ad ^. Ecclefiac vero vel altari fe- cundario,&materiaIitcr,& velutiquardam circunftantiaIoci,quod non eft attendendum.c.Quamuis,iundaglofriin.dcpa<5t.Iib.(J'.& \.C\ quisnec caufam. 'M 3 5)4 APOLOGIA LIBRI DE fF.de reb.cred. Sc per alia irrefragabilia fundamcnta, quibus non refpohdet N. Tum, quiamalciignificat,qu6d Caietan.vilipenditm hoc noftros dodiores: quia,imo eos fatis honorando declarat, vt palamefteum legenti. Tum, quia Bart. terc ab omnibus receptus in I. Qui Romar.§.FIauius.num.i. lf.de verb. oblig.tenet,qu6ddonansaliquid alicui , vt poftaliquod tempus perueniat ad aliquamEccIeiiam,potcftilludonus remittcredonatario faltemin id confen- tientij-nonobftante quodEccIeiii fitquajfita vtilis adtio minus principaliter per l.Quoties.C.dedonar.qux {ubmod.quamdodtrinamabomnibusfcre ap- probari late tradit lafon in d.§.Fiauius,col.i. 3c i. ik mcrito pcr illum text.qui probat pcr donationem fcrui fa(5tam alicui vt eum manumittac , qua^ri quidem leruoiuspetendi hbertatcm,fed pcr donantem &c donatarium,mutatavolun- . tate , pofle illud tolli. Idem probatur pcr l.j. ft. de feru.cxpor. quatcnus habet, onus exportandi feruum,po(rt; rcmitti a vendcntc 8c emente fine illius confen- fu.Ncc obftat,qu6d vtilis a6tio,vel officium ludicis quxratur illi tertio; quia vt elcgantcr,& noue refpondit lal.vbi fupra non eft qusfitum irrcuocabiIiter,fed eft locus poenitentiae : quia quoadillumtcrtium cftcontraiftus innominatus, in quo licct pcenitere,in 1. Si pecuniam, fF.de reb.crcd.Non autem poteft dici id quodCaietan. aif,nullam adtionem vel ius quairi per huiufmodi votum Ec- cIen2E,fcd illud cirereuocabilevolcntcdonatore, & donacarioprincipah, qui eft Deus ipfe, qui videtur vellc, volentc iufta de caufa eius Vicario. Parcrgon aucem,feu incidcns iIIud,quod praefatus N. infert,videlicet-, dc bono communi prxferendo priuato,&de non diffimulando malo publico propter damnum priuatum,exThom. i. part. quaeft. pi.art.i. ad 5. Et quod reformatio officiorum pubiicorum iuftc fieripotcft, parum nos rangit:& confitemurea iulle fieri poftc, modo in cisferuentur feruanda,euitentur fcandala,& bonum priuatum nonadeo excedat pubhcum,&c.iuxta intentionemThom.ibidem art.i.&Pri- ma i.q.i i^.art.^.ad i.& glof.Bart.& aliorum in I. i.fF. foI.matr.& glof. Panor.& aliorum inc.Licet,dercguI. j^ ^; \ SV M M A RI F M, JnteUiBm c.fnM his quAJimt a md.farxap. ntim.i. Communi re foteji quU vti ad-vfum deBlnatum,inmto conferte.num.i, LXXII. Moneo niIobftare,qu6dincaure ait N.in j.par.ca^.nunLS.quod cgo fcripfi in meo lib.q.i.num.^tj.in fin.quod tatio decidendi ca. fin. de his quae 1 fi.ama.par.cap.qu6d ftatuitfingiilariter,qu6demcrgenteneceflitate Ecclcfia?, maior pars capituli ftatuerc poteft renitcnte minori,qu6d aliquapars redituum fingulorum decapituloapplicetur ei j quia reditus ilh funt deftinatiad illum vfum , &qu6d communi rc poteftvti vnus ad vfum dcftinatum contradicente * focio,§.ReIigiofum,Inftit.de rer.diui.Tum,quialicetPanorm.aflignetiIIam in d.ca.Cum omncs,tamen efficacitcr confutat cum Dcc* quem ego fequor,col. j. i.ledt.Tum,quiaegonon allegaui Panor.ad hoc propoficum, fed ad hoc qu6d ipfe in d.c.Cum omnes,dixit non inueniri alibi decifionem illam praefati c.fin. adquodetiam fupramonito XLI. num.8.allegaui. Tum,quia egoibidixira- : ' ' " ' tionem 4 R E D I T I B V S, QJ/ JEST. I. ^j tionem getmanam illius deciiionis efife illam, quam ponit vbi fupra Dec, qux longe diuerfa eft apra?diAa,fcilicet-, guod ibi non agitur de rcbus oranmo pertinentibus adfmgulosde capitulo, (edde hisquxfaluis alimentisCanoni- corum,debentur operibus piis:& ita iufte potuitftaturc Innoc.ibi,vt ftante ne- ceflitate Ecclefixjin iiiam infumeretur aliquapars,qu2r non eftet ncceftaria cis honeftc alcndis. S r M M A R 1 V M. Lexfecundum rationem & intentionem legijlatoris ligat.num. t. Finisfracefti non eji inprdcepto , nec mortifcatio carnis infr^ccpo ieiunij adeampr£cepti. num. i. L X X 1 1 1. Moneo,non obftare id quod prxfarus N. aut fal fe, aut certe im-' proprie dicit in ^.part.c.i.num.y.fcilicetjquodintentio legis non ligat,fed ipfa Iex.Tum,quia Icges fecundum rationem,ex qua colligitur intentio legislatoris, obligant ; ita quod nec plus, ncc minus obligant , quam ipfe per eam obligare ' intendit.arg.I.Cum patcr.§.DulcifIimis.ff.de Icg.z.&: ca.Meminimus,iun(5to ca. fuggeftujde appell.vbi Pan.reccptus hoc annotauit col.i.(?c arg.ca.Marchion.r. q.i.in illis verbis ; Nec putemus in verbis fcripturarum cfte cuangelium, fed in fenfujnon in fuperficie,fcd in mcdulla^non in fcrmonum foIiis,fed in radice ra- tionis.tSr: arg. c. vlt. de reg.iur.Iibr.^^.vbi is committit in legem, qui legis verba comple6tens,contra legis nititur voluntarcm,& alia multa,qux citat Fely. in c. tua,de iureiur. Tum, quia S.Thomas allegatus per cum in Prima z. q.ioo. art.c^. &io.non aitvtipferfed qu6dfinispr.Tcepti,non cft in pra?cepto;fed id tantum quod pra:cipitur ad illum finem , in qucm id prxceptum eft -, vt qui abftinet in * fcftis ab opere feruili, a quo pr«ecipitur abftincre, vt mentes ab illo feriatas le- uemus in Deum , feruat illud prarceptum , licet non leuet mcntem in diuinam cius Maieftatem,vt colligitur ex Thoma recepto in Sec.i.q.izi.art.i.& qui ab- ftinet abis comcdendoindicieiunijprxcepti ,feruatieiuniumpraeceptum ad carnismortificationem,licetnon aflequatur illam,fecundum eundcm S.Tho- mam Scc.i.q.i^y.arr.j.Tum^quia hoc di<3:um Thoms,parum fauet eius propo- flto:quia necArchidiac. nec communis ait, bcneficiarios obligariad dandum fuperflua pauperibus,eo quod iura diuina,vel humana pr^tcipiunt aliqua,vt per ea perueniatur in hunc finem,fed eo quod iura diuina, & humana canonum ec- clefiafticorumpricipiunt vtidfaciant,vtiprobatum eftfupramon. XXVII. & repetitum monito X X X V 1 1 1. SVMMA RIVM, ^ona omnia ecclefiafiica tam tempore ApoBolorum , quam foHea donata, funteiufdem conditionisyCjuiafmtvnumpatrimonium Chriffi. nu. i. Similis fimilem qu<erit. num.z. Ttfre diuerfo mn efleadem rescenfenda. nu.}» ^6 APOlOGrA' LIBRI DE Bona henefcidrum nouorumynon eximunturonere antiquOyeofelo quodfat' fonantur alicui nouo. num. 4 . L XXI III. Moneo,prout dixi indiitaq.l.num.^r. nil obfl:are,id quod pracfatus N. poft Sorum ait ^ quod falcera bona , qua: pofl: Apoftoios donara funt, & qux quotidie Ecclefia: donantur , minimehabentidcmonus , neque confequenter faltem bcncficia fuper eifdem bonisfundararquia hoc qnoque falfum eft.Primo quidem, quiaomniabona ecclefiaft'catamnoua quamanri- j qua fiint,& appellanturpatrimonium Icfu Chrifti,c.Ciim fccundum, dc prarb. c.CumexeOjdeele^St.hb.^^.ad qucmfolumcorum dominium pcrtmer, vt poft Innoc.in c.Cum fijper,de cauf. pofl'. fupra mon. X X 11 1 1. efficaciter proba- tum fuic. Dcindc, quod omnia cifdem fruuntur priuilcgiis cap.Quamquam,dc ccnfib.hb.^.& Clcm.fin.cum ibi citatis,eodem tir.omnia funt facra quarta: fpe- ciei rerum facrarum. Thom. ^tc. x. q. 99. art.^. Et quifquis fijlfuratur,aur rapic eorumaliquidjfacrilegus eft.c.PfTdia.ii.q.i.Er nulla polfuntalicnari,finecau- fa iufta,& foIemnitate.c.Sine fcfliione.i i.q.i.^c cap.NulIi,dc rcb.ecclef non al. . Cumigitur omniafortianrur eadempnuilcgia &honorcs, par eft quoque vt eadcm fortiantur onera.I. fecundum naturam. ff. dc rcjr.iur. Clem. i. de ccnfib. Tertio,qu6dfimiIes fimilia expetere,& afle6lari pr.Tfumuntur,iuxcaiIludEc- 1 clefiaft. cap. 13. Omnis caro ad fimilem fibi coniungetur:& in Ethic. Similis fi- milem quserit,& monedula monedulam. At hi qui poft Apoftolorum, eoruque dikipuloium tempora,bonadonant,&donarunteccIefiis,fimiIesfunchis, qui ante eos aliquid donarunt eifdem,puca,fideles,pij,humilcs, & modcftij ob eaf- demque caufas id fecerunt ob quas ilIi,ob amorem nempe Dei, & fuarum ani- marum falutem. Credendum eft igitureos voluiflcvtabs fefedonata cadem onerafecum deferrent,quajprifcorum dona detuIerunr,hoc eft,vt miniftrifa- crorum,commodum,honeftumque ex eis excerperenf, & reliqua qua: fuuercf- fcnt,pauperibus erogarenrmullatcnufque in maIos,aut profanos vfus effunde- rent,necmthefaurosreconderent, ignorantescui congregarentea. Pfalm.38. Quarto,qu6d res eadcm,non eft iure diuerfo cenfenda.c. Quia cognouimus.12, ^ q.2.c.Innoua.i(j.q.7.c.EccIefiis,deconfec.diftind;.i. AtomniaEcclcfiarumbo- na, funt vnumlefu Chrifti patrimonium 5 eodcm igitur iurecenfcnda funr. Quinto,qu6d D.Gregor.relatus in d.c.Quia cognouimus.ii.q.i.qui multo poft ApoftoIorum,eorumque difcipulorum temporafloruit,infigniter ftatuit,om- nia per fummos Ponrifices in bonis ecclefiarum antiquis decrera , fore quoque fimiliter in nouis obferuanda : quandoquidem omnia vetera , & noua, vna ea- demque funt fubftantia , idemqueChrifti patrimonium. Moneo item,qu6d praefatis nil eciam obftat,quod Dom.Sotus hbr. 10. q. ^.art.^.de iuft.iur. in aliud propoficum plurimum perpendit,nempc;muItos cathohcos poft Apoftolorum tempora ,mukadonaflc, donareque quotidiecertistantumadic(5fcisoneribus, qu6 iliud autiIludfiat,ideoqueilIorumminiftrospoflede eorum reditibus fo- lucis illis oneribus pro libito difponere.Qua? perpenfio,nil prarfatis refragatun Primo quidem,qu6d potius ea confirmat,qu6 ad reditus decimarum, & primi- tiarum, quas clerici vel monachi poflldent j & quo ad bonam partem aliorum prouentuum bonorum ccclefiaflicorum , qux conftat ^'Xo. antiquiflimam , ma- ximam REDITIBVS; QViCST. 1. 5)7 ximamque partemeorum. QiiQniam,quidebisnouis, hacrationenoua,hoc nouum clicit,negare vidiitur de antiquis, in quibus haec ratio cefTat.cap.Quahs, 4 i^.diil.&c.Nonne,depra?fump.Conficmatitem,qu6 adaliabonatemporaha, quac Apoftolorum, arquedircipulorumtcmporibus,'catholiciviri Ecclefiisdo- narunt. Cop ftat enim idcm per eos dc ipforum bonorii reditibus,atque de ipfis decimis fuilTedirpofitum- C6firmatirem,qu6adxeliqua bonatemporaha,qua? nullisomninooneribus nouis impofitiSjConceflra funt.pofteaeccIefiis.Et mcri- to quidcm,quia probabilc cft,q\i6d cum ob epfdem fines eandemquc piam d&- uotioncm 3 ob qux fui prardecelTores.doaarunt, nullis ahis adiedis oneribns, eadem qua: illi impofucrunt onera,impohere voIuifTe, nempe-, vt inde mlniftri facrorum, ac pauperes alercntur. Secundo , ideo non rcfragatur nobis prxdi- d:a Soti pcrpcnfio, qu6d maior pars rcdituum, qui aflignantur ecclcfiis, colle- giis,capcllis,& al'is piis locis nouc fundatis a Regibus,magnatibus, & alii$,de- cerpunrur,c brncfici<^rum artnexorum decimis,qnas conftat elfe antiqua eccle- fiarum bonn,& Apoftolorum ordrne,pr3Efato oneri addida : ncquc vlla vlhus, qua: iufta fuerir , authoritate ab eo exempta. Ct»m probari nequeat tahs excm- ptio vlb,gratiaScd.Apoft.qu2efolaiuftadecaufaidfacerepotefl:,vtpr?didum eft fupra in d.hb.q.r.nu.^S.&in mon.L 1 1 1 l.Sc L V II Lfupra eodcmrneque vlla interuenit caufa^qu^ ab eo eximerentur.Cui confequens efl:,neq; Pontif. Max. iufte potuilfc ab eo eximere,per di(5tain d.hb.in 3.q.num.2r.&: fupra mon.X L I. num,^. Tcrcio, ideo non refcagaturnobis prsfata Soti perpenfio,qu6d qui fuis duntaxat bonis profanis aliqua beneficia fiind.Trunr, qur non fun t adeo multa, certis onenbus impofitis,non donaruc maiora bona, quam qua: fufficerent mi- niflris alendis,& oneribus fubeundis:qiii poftea alicubi crcucrunr eo,qu6d fru •6tas & reditus eorum adaudi func Eft enim verifimile mentem fundantium, faltem tacitam,eam fuiire:vr(l rcditus eorum adeo crefcerent, qu6d honeftc fu ftentatis, & folutis oncribusmulcafuperfiuerenc, illainfumerentureo modo, •ijuoinfamentur ea c^ux fuperfunt ex ahis bonis ecclefiafticis , 8c non in fuper- fluos, 3c prof^nos vius, nequc inde thefaurizarenr , neque diuites ditarent, (ed ■ilendis egen tibns diflxibuerent.Qur mens tacira,coniicitur ex eo qu6d efl: ve- •tifimilc, quoddfuiirent interropci , quid cx tahbus fuperfluisfieri vellent, re- fpondillent ( &::ira debet haberi pro refponfouirg. glof.fing. & recepfie.I. Talc pad:um.5.fin.fl.de paft.) vt idcm fieret quod ficri deberet , de fuperfluis rehqui patrimonij lefuChriltiGpt.Max.cum eorum intentiofuiiTet^vtea vniretur ei- dem, eifdcmque fruerentur priuilegiis : fcientes , aut fcire debentes, neminem ahum , neque f^cularem , nequeecdcfiafticum dle tam abfolutum eorum bo- rK)rum,&redituam eorum dominum,doam furftfctcutaresfuofum. Et ita con- {equcnter voluerik, (akcmitfldcc; vtidrcot fubit <a-a onerihus- gcherahbus,quiw tu5 Chriftt }>urrjmtDniiHn tubimttiiiffjjCqhttcitur item m^hs h^tacitai ex eo iqu6d qui ahquam Capell:am',vcla|ju2ki^i!ficium par tr^ofkre fun<!fat,non ccn- ^(eturvelleeaiqxinicre^gcherahbus aliortmi'bencflciorumonenbus,fcilicer, recitandihoras j refidendi, &: tliiis ipropterc^ ^u^deisterta onferanouaim- <^(Mianr« '•--' ^--^p ^ niL:j:>i-iir.:ni czciiuz^l-v.m.riini •! i'j:r.y,.'-\ . >' ,\-- '• ; 3v,r.nii-j§j5ii}/'i.-!Oi..£fjt •vnv orrrl .lzmvl^wriTjiz:n t:i.:vj^ h. ; ■ :i3B'jr3di37:iiinrm9i£:QDqjniilol f»0'i(OinjT ,r.^LiA^z »^ A P OLO G 1 A L I B R I D E Sr M M A RI F M. Benejicidrij eccleJtasticiUge mturdi tenentur operihm pis erogm Juper- fua.nu.i. Pauperibu^ milU lege ita confultum ac ChriBiana.nu.i. Vecifnas,f>ri7nitiai,& alia innumcra bona habent deputata ChriHiani cul- tuidiuinOy&pauferibu^.nu.}. ^emjictarij nnnime retineant auarc qu^ ei^juperjuntnu.^. Jyudofphus, & DionyJiM magnum Carthuftani ordinU decni.nu^^, ^iuaru6 deteriorejlprodigo. nu. 6. L X X V. Moneo, intuliire me in prjefato libello, ex prxdida conclufionc, .^ cius coiifirmatione & contrariorum confutatione multa Corollaria , quac non folumillam declarantjfedetiam exanimo timentesDcum : &iibiconro- lan tur, & dirigunt in praxim,quorum fumma cum aliquot aud:ariis infra pate- I bit. Primo quidem non humana tantum, verum & naturali , arque diuina Icge, & non qualis qualis vircutis,fed verx iufliti^jbeneficiarios crogare dcbere qus fuperfuntpaupenbus , vt cftprobatiim in mon. XXXIX. idcoquenulla con- . fuetudinc ab eo excufari poik:quia illa nihil valet contra legem naturalcm,vel diuinam,cap. Qux contra.c.Mala.c. Fruftra..8.dift;.c.In his.xj.dift.c.fin. de con- fuet.Secundo , quod nulquam in toto teirrarum orbe fuit vlla gens , vel natio, X probata; improbatarue legis , aut feftrE., qujB tam ingentcs loculos , feu burfam pecuniarumhabuerit paratam cultuidiuino , &:.pauperibus, ficut Chriftiana, Quaj quidem,non folum in id dcdicauit decimas prardiales omnium fru<5tuum, ac redituum e terras cukura prouenientium, c. Non eft.c. Tua nobis.c.Ex tranf- mifra.& c.Cum non fit,de decim.Thom.Sec.i.q. 87.& QuodIib.2.ar't.8.&: Hoft. in lumma,de decim.§.i.de triplici decim.& Panor.in d.c.Non eft.omnefqj pec- fonales lucri cuiufque liciti,mixtas quoque cuiufque pecudum pccorumque ge- neris,venationis,&pifcatioms,ealegc,vcdedud:afliftcatationehoneftamitii- ftrorum diuini cultus , prxdicationis , Sc facramentorura omnium, egentibus j erogentur. Verum, & his minime contcta, habet huic pio operi paratas omnes primiciaSj&aliainnumcrabona, tcrrarum,vinearum,pratorum,montium,vi- corum, oppidorum , & vrbium. Etnifi in ahquibusregnis prohibitum fuiftec donare,reIinquereue plura bona ecclefiis, omnia ferc fuiiTent earum : quod f?- tis colligitur exc. Clericis, de immu.ecclef Iib.(j. EtaliquotlegibusGallia:, & Portugalii?', in quibus regnis tam effufi fuere olim in donando ecclefiis, quara nunc parci, &ad aufejendura ab eis proni. Et iraipcrijonla^cs decimatiam vbi- quefcrme fubiira6tafunt,imo&pr^diaJes.inflIiquibusRegnis. Cui reima^ .gnam videtur occafionem prarbuiffe , qjuod^alam cernitur , non difpendi ea in i<\ , in q uod donata fuerun t. N<im quod non capit Chriftus , capit fifcus , vt aip Auguft.in c.Decims.i<?.qu.i. Atque vtinam ali^ maleinfumcntcs , alij male det- trahcntes, & aufcrentes non irritcmusDcum ad iracundiam , qua de ommbjus vindi(Sfcam'^uam meremur,fumat. Imo vero fua nos afflet gratia, vt cmcndati, faIuifiamus,Araen. Tcrtio, non folum pcccare mortaliter bcneficiarios quiid quod KEDJTIB VS, Q_V^ S T. I. ;>p quod fuperefl: e reditibn^noftris prodigeinfumiraus, verumetiamquiauare {eruamus:quoniam fuperius inmonito XXXIX. probauimusjbeneficiarios non folum humana,fed Sc naturali ac diuina, eadcmque iufticiac lege obligatos cfTe ad id quod fupereft egenis erogandum. Cui quidem obligationi rainime fatisfacimus , vt ibidem didum eft, non infumendo male, nifi ctiara bene ero- gcmus. Aliudenim eft foluere & tradereraliud cuftodire & retinerc. c.Sicut hi. 47.diftin.& cap.Sxpc, de reftitut.fpol. Hanc eandem conclufioncm affirmauit celebcrrimus ille loan. Gerfon,in alphabct.^o.Iittera^E, &duo illi xquc pij^ac dodi , Ludolphus in vita Chrifti.§.i.cap.(;S.fol.3.!ittera,E. &c Dionyfius in libr. contra pluralitatem beneficiorura^art.^.ordinis Carthufianorum Drxlufl:re de- cus:quiquidemibi,& alij alibi,referuntceleberrimumillura, &Epifcopum,& dodoremGulicImum Parifienfem affirmalfe , qucndam amicumfuura litteris infigncm , qui iam vita funtfbus erat apparuifie •, dixifi^eque quod vna de tribus caufis ob quas fuit damnatus, eratjquia quod e bencficiorum reditibus ei fuper- elfct , paupcribus non erogalTct. Quare periculofe arbitror viuerc bcneficia- rios,quifupcrfluarcdituum fuorum extracafus in fupradi<5bis comprehenfos feruant , finepropofitocain piaopcrafaltem futura probabiliterfperataim- pendcndi. Quarto,magnam cfle multorii bcneficiariorum focordiam,qui gra- uitcr dctrahuntillisqui fplcndidcedunt, ac bibunt,& vcfticntcsfefumptuofe, rcditus (uos impcndunt, cum ipfi mifcre viuctes, arcas numis impleant,parum animaducrtentes,nontam prohiberi bencficiariis fumptus prodigcs,quam prxcipitur largitioncm & dcbitam cxoncrationcm. Id quod palam fcntit Tho. Scc.i.q.iip,ar.5.adi.Nequeprodigusfumptusefletpeccatummortale,nifiquia dcbitam exonerationem prsepedit.Neq-, pcrpendunt,quod D.Bernard.in epift. i.col.penult.non tantum carpit canonicum illum Lugdunenfcm,quod c rediti- bus praebenda: comparaueratephippia aurea,fcllas dcpidaSjCalcariaque argen tca:fcd & quod pra^tcr honeftum vidum, & vcftitum rcditus rctincrct. Minus enim malum eft prodigus fumptus , qui aliquibusprodcflTe poteft, quam auara retentio, qua: nemini, vt etiam docct Ethnicus Arift.^.Ethic. & Tho.Sec.z.qu. ii^.arr.5. eft ergo nccefle, domini,patres, fratrefque, vt non modo non prodi- gamus rcditus beneficiorum : fed etiam nc auare eos retineamus. S F U\[ iJiiA RIV aif, BccleJiaBici reditus mAgni, t^uArc minus honi eos hahenti, quampam > vi- ^uifaffcicntes. nu.\. Bt quare melim efi ampliores non appetercnu.i, Bcncjicium , autEpifcopatum idoneum relinquere oh alium maiorid reditm, Jine aliqua caufaypeccatum eji.nu.'^. CMutationesdignitatum, Ddmonium, & mundu^ inquirendas nohis prd- curant.nu.^. K^uaritia non eji , partcm aliquam congruam redituum , neceptatihut ve- rifmiliterfuturis ohjeruarcnu.f^ j o i o loo AP OL OGl A LIBRI DE ^ecfue velnumos paulatim congeme magnif,&fiis operihMi,& quidttine jieridebeat.num.f. Tiemorsinopnanobisintercedat.nu.j, L X X V I. Monco, ex prxmiliis etiam infcrri:Prinio, dccipi vulgus cogitas j grandebonumclTc.alicuiamplos redicusccclefiafticos.habcre. Primum, quia magno laborcopuseftadita intcndendum eorum difpcnfationi^vu obeosa Dei gratia non decidat,retinendo,vel infumendo, vbi,quando,quare, & quo- modo non debet. Deindc,quod rari func animi fatisfortes ad refiftcndum cen- tationibuscognatorum,&:amicorum,pluraquampareilpetentium,iuxtaiIIud cuiufdam fub mortcm conquerentis. Medici abftulerunt mihi corpus , & ani- mam amici,vt refcrt Ludolphus, in vita Chrifti, par.i.cap.^S.foI.i. Nec impul- fionibus mundi,qui vt plus iufto impcndamu-squafi vim quadum inferr,&: aua- ritix conatibus,qua: ad retinendum plufquam oportct impellit. Prxterea,quia multo facihus eft diuitiarum fa:cularium tl dam rationcm reddere, quam eccle fiafticarum, vt colligitur cx mon. X X X V I IL Et dominus dc diuite laico lo- quens,dixit,Matth.ip. & Marc.io. Difficilc eire diuirem intrare in regnum Dei. Quod latius confirmes,per ea quae de paupertate voluntaria ad vitam xternam multum opitulante,fcribitThom.Scc.i.q.i84iarr.5. & (f.Sccundo , non elTe tam prudentijc confonum quam aliqui exiftimanr, quarrcre ob noftri amorem plu- res reditus eccltfiafi:icos,quam fint nobis neccfT^ri j ad hac vitam honefte agen- 2 dam. Neque fufcipere etiam fi id rogaremur : quia id eft appetere multum one- ris, &c parum leuaminis. Non enim efl:faci!e habenti magnosreditus tribuere illos folis operibus piis, petentibus eos de morc,& importune cognatis,&: ami cis,arg.cap.Non a?fl:imemus.i3.q.2.& c.Peruenit.i.q.3.& c.i.fefT.zy. Concil.Trid. dereform. Quin&riudicionoftronon vacatidculpa, faltemveniali:nificum verc Deo dicerc pofTumuSjqubd nolumus, nequc acceptamus eos,faItem prin- cipaliter, ob noftri amorem : fed folum ob eius fandlum, vel Reip. obfequium, & ad impendendum fuperflua pauj^bus. Alioquin enim finis inordinatus cf- fetjpcr pra?di(5ta,& confequenter malum:quia cuius finis malus eft, ipfum quo- que malumeft.cap.Cumminifter.i^.qu.^.cum multis,quaeibi nuperfcripfimus, poft Thom.Prima.i.qu.i.art.^.m.elius q.i8.art.(r. QuaEr omnia plurimum luuat id quodCardinalis Florcntinusdeterminauit inCIem.Grariaf,de rcfcript. Iicct plus aliis laxauerit plurium beneficiorum obtinendi facultatem , vno eorum fufficicnte, videlicct:ncmincm pofle illa obtinere vllo modo,neq; cum difpen- fatione, ncque abfque illa,nifi eaconditionc,vt non thefaurizet ex eorum pro- ucntibus,ncquc indulgentiorem vi(5lura,aut faiflum ob id adderet maiorem. Et quoniam pcrmultihabebatplurabencficia, quamadhonefteviuendumefrcnt necefTaria : pauci vcro ^quam expofitionem Cardinalis prajfatiobferuabant: dccreuit fandum Concil.Trid.fefT.i^.c.iy.de reform. vt nullus permittatur ha- 5 berenifivnicum, quodfibifufficiat,beneficium.TertioncfciremeEpifcopo^, autecclefiarum parochialium rccStores , omnino apcccato excufarc,qui hone- ftum vidu in terris falubribus habeEe3,iine alianeceflitate,aut vtilitate publica ftudentrelinqucrefuabeneficia, eofolo ^ minorisfim rcditus&capiuntaha, eo REDITIBVS, QjyJEST. I. loi co folo quod fintmaioris.Prinio,qu6d appetere Epifcopatu propterbona illius tcmporalia,manifefte cftillicitum,vt probatThom.Sec.i.q.iSS.art.i. Sccudo, propter ea qax in praccedenti monito diximu';. Tertio, quia iura pontificia (x- piusrenouata,rationeiuft:aidprohibuerunt,c.Mutationes.c.Scias.qugaguntdc Epifcopis, & ca.Non oportet.ca.Peruenit.qua: agunt de aliis minoribus, 7. q.r. quznefcioquarenocitauitSotusin lib.j.q.fr.art.z.col.ij.deiuft.&r iur. Quibus aperteprxcipicur, vtnequeauaritia, ncquc prxfumptione , nequevoluntatis proprix caufajhuiufmodi fiant mutationes-, fed folum neccftitate, aut vtilitatc- non quidem propris crumcnac, feu burfr, vt eadem decreta aperte fignificant, prjefertim finis d.c.Mutationcs.Quarto,qu6d oues cognitasvtiliusgubernare pofl^unr, quameas, quasnondumcognofcunt, neque fciunt quanto tcmpore ccgnofcent-,&itagratiusinfcruietin eis Domino,nifi aliacaufaaliud fjadeat, per prffdidum c.Mutationcs.&: ca.Scias. Quinto,qu6d non poftunt impendcre fibi luifque plus quampoterant, cumfola beneficiaminoris vilorishabcrent, nifiea ipfafintaltiorisdignitafis,& honoris,per prjcfatamcoclufionemcom- munem principalcm , cx qua hafc infcrimusj&: pei didum Cardinalis in Clem. Gratia:,derefcript.Scxto,quiafaltemhabentibusidonca beneficia, quibus ho- ncftealipoflint,pcccatum eftappetcreproptcr fe alciorcm regendarumani- marum locum,c.Qj.ii epifcopatum.ca.In fcripturis.ca.Clcmcns.S.quxft.r.tradic Thom. rcccptusSec.i.q.iS^.art.r. Araltiorisloci, minorifqucrcditusbeneficia maius animarum onus habcnt frequcntius. Vcrumcnimuero , cum hacc ita fcfe vere habcant,Dcufque omr.ibus pra:fcns extet,qui per fe,& per eius fponfam, matrcmque noftram Ecclcfiam fandam, nos ea ipfa cdocuit: Diabolus tamen, & mundus, proptcr animi n oftri imbccillitatem, nonnullos proucdam etiam jEtatcm agetcs,in hasvariasbencficiorum mutationesnostrahunt exagitatos, paulo ininorem curam vt eas adipifcamur adhibentes-,&: vtinam non maiorem quamad ajternam gloriam confequendaadhibeamus.Quarcnonpoftumnon laudareillum Epifcopum Italum, qui refertur ante paucos annos renuifie traf- lationcm fui ad opulentiorcm epifcopatum,diccns,Cum vix poflim impedere, vt par cft,rcditus Epifcopatus quem habeo tenuiorcsj quomodo impedam iufte illius qui oft"ertur ampliores? Quarto, non cfi^c auaram retentionem, qua me- S diocrem pccuniae quatitatem ncceflitatibus venfimilitcr futuris, sgritudinum, litiumannorum fterilium, &ridgenusaliorum ,prudcntcr obferuamus. iuxta dodrinara Thom.Scc.i.q.ji.arr.^.Dixi verifimiliter,contra eos qui dicunt,fer- uarefein idtempus, quo ccntum fuerint annorum,cum tatumfint adhuc tri- ginta-jfiue neptibuspaupcribus ex fratrefororcuecollocandis , quaenondum narar funr, & id genus aliis.Non enim oportct omnes cafus qui contingere pof- funt,confiderare.Tho.in d.arr.^.ad j.quajquidcm minime nos docet verapru- dentia,fed potiuspufiIlanimitas,&: auidalolicitudo diuinxprouidentisparum fidentes proponunt.Quinto , non cfte item auaram rctcntionem illam contra illud : Nolite de craltino cogitare, Matth. 6. qua paulatim cumularmis id quod necefiarium eftmatrimoniisaliquot piiscontrahendis, aut fabricandis ecclc- /j fiis,capcllis,collcgiis, hofpitalibus aliifuehuiufmodi piis ac fandis operibus. Eft enim viri prudentis ardificiis pcrficicndis,etiam antcquam incipiantur, nc- ceiraria prouidc pararc.iuxta iJlud Luc. 14. Qui vukturrim xdificare, prius fe- N 3 102 APOLOGIA LIBRI DE dens computatfumpruSj&cne infultetur ei-,qu6d coepit ^dificare,& non potuic confummare. Quamquam profedo etiam in hoc cafu , perquam commodum efTetjVtquemadmodum fenfim pecuniascongcrimus, itaetiamaliquibuspiis, & probatus viris catholicis , vnam, atque alteram, inter viuos donationem ir- reuocabilemfaceremusjadiedo oncre impendendiea omniabona in hispiis operibus,qax facicnda deftinamus. ElFet tamen prudentiaB,addereillis claufu- lam,perquam Iiceretnobis,aut quibufdamahis-,quorumprudentixatquepie- tati fidimus, mutare illa in aHa opcra pia, fi ahquo refpedu ilia non conueni- rent tantum quantum aha.Donationes autem ita fiant,vt eas minime rcuocare poflimus,fed vehmus nohmus, donataanobis bonahis, autiliispiisoperibus infumenda neccfTario pcrmaneant: quia mors inopinafolet bonapropofita impcdire.I.i.fF.decond.&demonri:. iuxtailkid-, Nefcitis diemneque horam, Matrh. i^. Et quxpiis finibus coaceruamus^pofTcnt cederemalis.iuxta illudj Exibitfpirituseius,& rcuerteturm tcrram fuam:inilladieperibunt omnesco* gitationeseorum,PfaI.i4^.Si fortenequc iure,nequc taAo interccdentc morte teftari polTemus in offendiculum proximorum , auaritiam mortuorum inde coniiciendum, vt ante paucos annos cuidim magno Prxfuh acddi[[e vidimus^ qui pccuniam ingentem collegio ingenti fabricando congefTerat. SFMMARIFM, Bemficiarij ea , quAfAfcevmndodefuohoneHo vi^ttt detrahmt , faclunt fea. mmero \. 'Bencfciarij fatlsfaciunt erogando ea qu^fibifiperfant qitihafcunque paupe* ribiii,autpiis operibus qua delegerint.nu. t.&feq. Pauperes qui a teHamentario deligendi.num.^. Pauperefein hoc cui profaa decentia necefferia defant.nu.^. Pauper effecitur aliquis nimiapatruifeuefratrisfelicitate. nu.^, Pius V. Papa mirifecum hac in re dedit exemplum. nu. 6. Benefeciarif de prouentibm ecclefiaBicis infamere pofpintpro libito tantum, quantum in ecclefiam fuam, acpauperes de patrimonialibus impendent, numero 7. LXXVII. Moneoetiam expraEmifTisinferri, PrimojConcIufionem no- ' ftram minime locum habere in his , quz beneficiarij de fuo vi^ffcu honefto par- cius viucndo feruant,vt fenfit Thom.Sec.i.q. 185. art.y. & exprimit Maior in 4* ' dift.24.c].i7.& probant Adrian.in ^.de reftitut. q. ii. &c Sotus lib. lo.q.^.art.j.de iuft.& iur.quod late monito XXX. probauimus; &: probatum iate defendimus aducrfusprxfatumN.contrariummordicus tenentem inmonito XXX L Se- cundojquodbeneficiarij fatisofficio noftro facimus impertiendo ea qua^ fu- * perfunt,quibufcumque pauperibus , quos ad id elegerimusjtametfi ca;teris pa- ribus pientius efret(arg.i.Si quisad declinandum, C. dcEpifcop.&cIer.& I.In ccclenis,eod.tit.} crogareparochianis, aut inhabitantibus locum, vbi fitum eft bcneficiuni REDITIBVS, CiyJESr. I. 105 benefidumj&pieiitiusdarepauperibus,autmelioribus,qu!virtutcprxIlaritio- ; rese{revidcntur.arg.d.l.fiquis &c.Pulchra.&cNonratis.8^.d!ft.Diximus,ca:- teris paribus,eo quod vt colligi potefl:,ex d.c.Non ratis.&: c.Eft probanda.&^ c. Con{idcranda.& ca.PuIchra.86^.difl:.aIiqua ratio patrix, cognationis,amicitix, obfcquij honefti,& ahorum fimiliia haberipotcfl, quoiuftc nraferatur cxtra- neus indigena:,paupcrioriminus pauper, atque meliori minus bonus. Quauis VlricusrclarusaDionyfioin Ubr.contrapluraI.benef.arf.il. contrarium dicar, nihil ad id allegando-,qui tamen allcgare poterat legem illam,Si quis ad decli- nandam.C.de Epifcop.&r cler. qua: habet id quod a teftatore pauperibus relin- quitur,dandum eftchofpitalifuilocijii vnum tantum habetur; & fi plura rau- periori. Etlicetealex fublata fitper §.Siquisautcmpro redemptione, Auth. deEccIef.tit.col.5?.quatenusdchofpitali loquiturrnoneft tamen fublataquoad illudquoddeccrnit dcerogando lui locipaupcribus, vti iinguIarisglolT. ap- probata.c.Si pater.verb.paupcrum,detcftam.libr.<$^.dcclarauit. Ipfe vcronon audcrcm obftringere ad hoc bencficiarios. Primum quidem, quod teftamenca- rius , fiue cui teftator pauperum ciedlioncm commifit , eos quos vclict eligcrc ' ponetjCtiamfinoneftent ex eius loco^iuxc.dodtrinam loan.And. Dom.Peruf. eommunem fuocr d.glcft'd.c.Si patcr.Deindc,qu6d ncque D.Clcmcns in pr.xf. lib.de conft.Apoft.S.ca.^^S^.&Iib.i.ca.ifj.Ncque vllustextus habet decimasim- partjridebere paupcribus loci qui cas foluitrimo iubct eafdcm clargiri , etiam peregrinis,& aIienigenis.Tcrtio,qu6d vctuscofuetudo,qux cft optimaleguni inccrpres.ca.CumdiIc<!\us,dc confuer.& I. Minime.fF.de leg. dcclarafte vidccur, fatis eft^cdari pauperibus,etiam fi non fint loci bcnefici j.Qjiarto,qu6d illi glol- (x tcxribufque,quorum optimus videtur.l.Qu2econditio.§.Cumita.ff;dccodif. &demonftr.in quibusillafundatur, rcfponderipoteftj ea haberc locumin te- ftatore,qui tanquamhomopriuatus loci fuicohabitatoribuspropenfior vide- tur.Nos vero loquimur de fanfta matre Ecclefia CachoIica,qu? cun6tos mundi fidcles fuos rcpucat filios.c. Alma mater,de fentcnt.excommun.Iibr.^j.CIem.i.iii. princip.de fumma Trinir.Et ita non tam fpeciali comple^flicur amore,quam te- ftator eos qui in vno particulari loco cohabitant. Qua ratione confirmatur id 'quod di6i:um eft, nempe ; gIoft".pr.Tmift'am non habere locum in teftamentario €xccutorc,cuiteftatorpauperumeIe(^ionem commifij& ccontrario per illud di<flumhafc refponfio corroboratur. Adde, qu^dnemodamnat eos Pra:fulcs, qui collegia & hofpitalia nccefl[aria,Iitteris difcendis,vel pauperibus excipien- dis , ctiam cxtra fuos cpiscopatus ardificarunt, & dotarunt cx reditibus fuorum pra:iularuum: nequcbeneficiarios, quicognatos,vcIaIiaspaupercs patrisefus longe afuisbenehciisdiftantes,modeftecolIocanr.Tertio,infertur,qu6dben<i 4 diftributum intclligetur id quod diftribuitur cis,qui hcet habeant necefl^aria ad vicamfcruandam-,non tnmenadfcdccenterproluaqualitatefuftentandum, vc rc<9:c Diuus Thom.Sec.i.q. ji.art.^^.prarfupponit. Et Bart.in 1. 1. C. dc facrofan. Ecelef.num.5(».exphcac,ambofrequentius probari. Et apertiusCaietan.Scc. 2. quxft.43.art.8.quod fatis colligitur ex quibufdam D.Ambrof.decretis,videIicef, . ca.Confideranda.ca.Eft probanda.& ca.Non fatis.ScT. diftindb. quod nocandum eft ad cxcufacioncm eorum qui cognatis, & aliis carentibus dotc fufticien- ti.ad nubendum a:qualibus,vel duccndas xqOalcs , audaria dotium in idrc- 104 APOLOGIA LIBRI DE • quifita Iargiuntur,& aliorum muIcorum.QuartOjinferturdubicarijVcrum fra- ter, vel nepos ex fracre, vel forore illius qui ex humili condicione cooptarecur in magnam aliquam dignicacem,qui habebat necciTaria ad fuam decencem fu- ftcncacionem, ancea quamcognatus eiusfuilTcc promotus.dicecurpaupcr , ad hoc vt ille cognatus tribuere pofllic aliqua iuftc , h non habeat canca quibus bo- norifice in eius domo confpiciatur.Nam praedi<^um concilium Tridenc. felT.if. c.i.de reform.fignificacnonpolTcrquod eciamantea D.Ambrofiusind. ca. Eft probanda. ibi,fubfidium necefTicacis,non camen vc ibi dirioresfieri vehnt,fen- fn-jSc aperce deccrminacMaior in^.diftinA.i^.quxft.i^. facisforci argumcnto frecus. Nobiscamen videcur, quod huiufmodi Prxlacus poceft dareiufte cali fracri autnepotiplus aliquantum,quofeitatra6tet, vt aprudentibus, rehgio' flfque viris non habeatur minoris poft cognaci promocionem quam ancea.Eius enim dignicas efiicic,vc illi maiorcmneceflicacc paciancur,quam ancea-, & quod non habeanc neccftarium pro ftatu fuo,qui pcr augmencum ftacus cam proximi cognati aliquancum creuic.Etdccec vcquicaufamdamni dac,idrcfarciac.arg.c. fin.de iniu.&: l.Qui occidic.tf. ad legem Aquiliarn.Sed non cft illis dandum tan- tum , quancum vt plurimum petunt-, ncc tantum qao fupcrbi, otioli , vitiofiue fiant.Et quia certum eft^pofte illis dari tantum, quantum extraneis eiufde qua- litatis,idquodetiamprardi6tum conciIiumTrident.fenfit in d.c.i.fefl^i^. dc re- form.coduceret, vt huiufmodi Prxlacus vteretur eorum miniftcrio in ncgotiis, & officiis in quibus lucrifacientes id quod ab aliis lucrifieri potcrat, honeftc vitam agercnt: quodfi id facerenollent, obeorumculpamfinefua deftituere g poftet.Quod totum approbare vifus eft nuc Beatiflimus Pacer & D. N. Pius V. aflignando pro doce cuidam nepci fua: miUe quingentos aureos, additis poftea magno rogatu,vt fcrtur,aliis quingentis, exemplo raro,mirando, camque fan- 7 diflimo Papa digno.Qutnto,infercur-,qu6d eciam iufte expefum dicecur, quic- quid Prselacus expenderit ex prouentibus fuis in eum qui non eft pauper , Ci dc patrimonio fuo,fiue de acquificis induftxia fua,tantundem ad vcihcacem Eccle- (ix C\ix expendcrir,vc aic Gracian.in §.Icem,fub c.Iniuflum.ii.q.i.per c.fequens. Siquis qualibec, eciam mediace, vcdefendendofuam eIe6tionem,vel prouifio- nem.c.Vc praecericjE,de cledt.qualesruncimpenfaefadaein hcigando fuperfuo iufto iure,vtibinotatur.IIIuditidem quodinhoneftam acdccentem hofpita- htatcm,arg.c.De monachis,depra:b.& §.i.4i.diftin<a:.& c.i.8i.diftin<5t.& ilhus Ciceronis hb.i.ofli.Decorum valde eft,patere illuftribus hofpitibus domos vi- rorum illuftrium.Illud item quod in conuiuium honeftum ca. Conuiuia.44.d1ft. aut in necenicacem eius,quiea quibus indigec,nonpoccftaUundehabere,q^uac ipfum non decec ei vendere. SVMMARIVM. leneficUrtj nequeum infimereobfaUmliherditatemjnechumanam amt citiam.num.i, Tojfunt tamen in colligendos honefte hoJ}ites,qui eorum tccleftjtvelhemfi- cio^rode(fevaknt,numx. iMiniliemn^ R E D I T I B V S, Q_y .£ S T. I. loj KMt^naflerhmfanEf/x MarUa Paularilaudatum.m.i. Benefctarius fecttfaris fnt^fl cuiltbct largiriid qugd meretur oh maioraob' fequiA,quam cjii^efuum beneficium requirit. nu. ?. IntclU6tus illius Pauli : Presbyteri qui benefrdjunt, drc.nu.4. L X X V 1 1 1. MoneOjintuIifTc etiam primo, quod fola liberalitas, aut ami- citia humnna non fufticit ad huiufmodi fumptus iuftifkandos. Primo,quia hoc non facitvtopn<iiIladlupiumperdi6tainmon.XX I X: Secundo,qu6d fan- (StumConcii.Trid.inftir.i^.c.i.dercfor.omnino prohibci Epifcopis,5i: quibuf- cunque bcnctici;:riis cccit liallicis , etiam fi fint Cardinales : ne confanguincos &f:anuliarcs fuos,nififueiint pauperes,deecckfiafticisprouentibusextolIant. Id qucdolim ftatueratfcxtafynodusrelata in c. Quifquis.iz.q.i. &concil.To- ler.tn cap.Dcccnter.Sjj.dift.quin eos vchcmentcr monct,vtcarnakm erga fuos aftedtum cx animis eucllac, vti radiccm & origincm multorum maIorum:quod coihgii ur ex glof.ad undVo rcx.c. Perucnit.i.qu.j.quod non bceret,fi liberalitas & humana amicitiaii.ft. m dandieis caufrm conftirucret. Sccundo infcrtur, quod ex hoc inferunt aliqui , non efie bcne impenfum id quod in quibufdam Ecclchis & monaftcriis impenditur , hofpitio fufcipiendoaliquotconfangui- neos,nciuiccon(ukos,aut nobilesperea tranfeuntes,aut in ipfaperaliquot diesanimigratia fefe recipicntes. Nobistamcnfempervifumeftcontrarium; quia illa non eft pura Iiberalitas,qu2e confiftit in pura donatione, de qua in I.i. ft.dc donat.Imo donatio ob caufam,quar non eft pura donatio, iuxta praefatam I.1.& totum tit.ff.de condift.cau.da. & C.de cond. ob.cau. Tum, quia eft artifi- cium acquirendi,& conciliandi voluntates eorum qui fouerunt, aut fouendi po teftatem habent corum iura,&caufas in iudicio,& extra illud:& ita faltem me- diate fit in Ecclefi^ vtiIitatem,dummodo ita fiat,vt abfit cpularum curiofarum, velimmodicarum,& vinorumnimiaexuberatia.arg.c.Acrapula,dcvit.&hon. c.EccIefiaEr principes.^y.diftinc. Ncc cum ab omni fpccic mali cauendum fit.i.ad Thcir.^.& c.Cum ab omni, de vit.& hon. fignificent, non tanti habcrc pauper- tatis ftatum qucm profcfli tuerunt quam diuitiarum,quem deferuerunt per vo- lum paupertatis , quod (e protendit ad renunciationcm omnium bonorum Cx- cularium. Tho. Sec.i.q.iS^". arr.y.ad 4. Et nitentcs quncrere honorcm tempora- lem quem effugerunt , vtdocec ibidcm vterqucThom. non amittant fpiritua- lem,quem procurare tenentur. Ne item hofpites quos idificarc debent, bono exempIotemperantiar,modeftiar,abftinentiar,acfobrietatis,vitiiseiscontrariis otlcndant , & ita abcanc , reprobantes magis immoderatam eorum cxhibitio- nem , quam approbantes moderat ,m ipforum hofpitalitatem : in cuius confir- mationem ibidem hxc addidi : Hodie odkauo die luii j anni ^66. m hac fan<3:if- fima ordinis Carchufiani domo fandkjc Mnri.T a Paular , qua: eft Cffleftis imaga in charitarc,rcligione,tranquillitatequc ; vbi mihi,cum ad eam Mantua Carpen taria fiue Madnd pene morfuus,dclatus eirem,Virgo mater eius patrona,in ter tium diem priftinam lalutcm impetrauit ', hoiu ipfius feruorum & dominorum meorum ineacommoraciuminterceflionc. Hodie,inquam,Iegensran<Slaseo- rum confticutioncs,quibus in tanta pcrfcdionc tota Carthufiana congreeario confeiuaturjvna inueni, cuius excmplum hicpofitum, ca<^ua:di^2 funt, vnice O lo^ APOLOGIA LIBRI DE probatjfcilicctjin j.compoli. cap,(5".Hofpitibuscum adnos veniunt l autper nos inuitantur ad conuiuia , non miniftrentur nec prarparentur diuer fa & cx- quifita cibaria, ex quibus & rcligioli , Sc fsculares , imo etiam & ipfi hofpites fcandalizantur,&: grauarunvnde duobus non curiofe prarparatis ferculis, cum coquina^cafcOj&frijdibusdcbcntcirecontenti, nili tanta?dignitatis,&c. Pro quo faciunt c.Non fatis.& c.Pulchra.8<j.dift:. Tertio, infertur, quod pro noftrac 3 conclufionis limitatione reneri poteft opinio lo.Maioris in ^.dift.i^. col.^.fci- licec •, beneficiarium non magis mortalitcr peccarc expendcdo prodige de fuo- riim proucntuum parre,quam merentur eius labores,&vtilitas quam affcrt ec- clcCicc Dcl, vkra mcdiocre fcruitium , quod eius beneficium rcquirir : quam ex- pcndcndo dcportione cuius eget ad necefTariamfui fuflicntationcm , dequa mon. LXX VI. d;€lumeft. Primoquidem,quia legcnaturah diuinaquedi- gnuseil: operarius mcrccdc fua,Luc.ii.ad Corinth.9.& c.i.i^.q.i.Dcinde quod Ci vniuerfaiis Ecclefia cmnes ecclcfiafticos prouentus in vno cumulo haberet , & fcruicntibnseisfatisfaceret, vnicuiqucdeberetpromeritotribuere,tribuendo plus ei qui pjus mercrerur. Tertio^qubd certum eft:, clcricum cui ecclcfia darec de (ua menfa trecentos ducatos,eo quod labor eius,6c commodum quod ei ad- ferr^eosmerenturjpofletdc ilIisomnibuslibcredifponere:quoniamc(rcntbo- na per induftriam cius acquifita , qu.x funt ei patrimonialia, & ab onere bono- rum eccIefir.ft:icorum hbera.c. Quia nos,de tefta. 8c c.Epifcopi.ii.q.i.& di<ftum eft,fupra mon. XXII. etiam fi centum ei fufficcrent ad vitam honefte tranfi- gendam. Qua ipfa ratione, viderur, quod idem facere poreft de rreccntis duca- tis,qui redeuntexeiusbeneficij fruftibus: quamuiscentumex illis fufficcrent ipfius honefta: fuftentationi , fi obfequia qux facit, prscer ea quibus obftridus eil^id merecur. Poftremo,qiiod illud Apoft.i.ad Timoch.y. Presbyteri qui bene prxfunt,duplici honore digni habeanfur,maxime qui laborant in verbo & do <i^rina. Quamquam a nonnuilis, pr.Tferrim ab vtroque Thom. in d.c.f.i.ad Ti- moth.intclligatur dcftipcndio,& reuerentia:re(5te taracn intclligi poteft dc duphci vel maiori faIario,vt Gclafius in c.Confuluic.y^.dift.&glof.tolemnis ex eius di(flo coiligif, presbyteros plus falarij recipere deberc, qua diaconos; plus autem hos,quam ahos minorcs : id qucd optime in Epifcopatu Palentino per- penfum reperitur. Cuiusreirarioeft, quod presbyrerimagisoperanturin Ec- clcfia,pr3:cipue fi concionetur,(S<: doceanr:ita vt nobis fateri Iiceat,qu6d fi duo habeantfinguIabeneficiatrecctorumducatorumredituum^ambopoiTuntpro libitoexpendcreid, quod illisaJfe honeft:e fuft:entandumopuseil,boniviri iudicio,etiam fi iuis beneficiis plufquam mediocrirer non inferuiant : fingamus id afccndere ad centum &: quinquaginta : quo ad fuilentationem , iam fi alter eorum non magis inferuiat quam omnino tenetur:alter vero multo magis, au- diendo conftiTiones,concionando, docendo, vifitando infirmos, confolando, pacis & aliorum huiufmodi curamhabendojpotcrithicrc<5l:eexpendere tanto plus, quantum eius feruitia fupererogaroria pro viri boni iudicio merctur;Me- ritis enim inarquahbus inazqualia prarmia debentur. Thom.Prima 1.^.47. art.7. ad.^.Ecgratiamaiordatur vni,quamali;.Prima i.q.iu.art.^.qua: fi aliacentum & quinquaginta valuerint, pocerit is de toto fuo reditu pro fuavoluntate di- fponcrc, nil plus de illo pauperibas erogando, quam laicus alius de fuo. Qux conciu REDITIBVS, Q_V^ST. I. ,07 conclufib,conrolanseft,&mcitans,addenrqueeiscalcaria,quimagnosproucn tus habent, vtoperarij quoque magni /Int in vinea Domini. SVMMARIVM, Betfefciarini mn AmittitjuesjruStm^eofolo quodmaU viuitycontrd Adrix» mmynec etiam non celebrando horas amittebat vfque adConcilium La- teran.nu.\. Benefciarij minores, medioctes.O' Epifopi, quo ad hoc/equales.nu,i, TrouentM item diflributionum,& alij. nu.}. Ordinatum ad augmentum religionis , non debet operari diminutionem, num.^. Benefciariuipro voluntatefua dtjponit de rebu4 qudftlsfti ordinu ratione, puta,per confefiones,drc. nu.^, LXXIX. MoncOymeetiamintuIifTehxcalia. Primoquidcm-, quoddura nimium videtur opinio Adriani in 4. de reftir.q.i^.col.^. fcilicet ; quod benefi- ciarius , qui male viuit aflidue Deum ofFendendo , fui bencficij fru<Slus amittit, eofque reftitucre tenetur, quomodocumque iliis vtatur. Durior vero illa Car, Alcxan.in fumma.ii. q.5. videlicet : quod eos amittit pro rata tcmporis ille, qui malam vitam agit interdum , & fi non ita viuit aHiduc : quoniam vcrius exifti- mamus eos, dummodo titulos habeant canonicoSjfuafq-, horas ceiebrent, non amitterejimo de illis legitime viuere polTc. Primo,qu!a nequc tcxtum, neque "rationem necelTariam habent,quo fuam probent opinionem.Deinde,qu6d le- gibus quas illi citant,refponderi poteft, quod neque caufa totalis, ncque etiam magis prafcipua qua eos acquirit,eft bona vitajfed titulus,&- officium diuinum, quod potiflimum confiflit in horis canonicis pronunciandis , quae appellantur penfum feruitutis in c. Presby ter.5)i.diftindl.& cap.i.decelebr. milT. Poftrcmo, quiacommunis opinioPanor.&raliorumincap.i.de ceJebjiiiiraflSrmar, quod ante Lateranen.conciI.coa(^um fub lulio 1 1. & continuatum fub Leone X.fclT. 5).§,Statuimus,quem cxplanauimus in rcper.cap.Quando,de confccr.diftin(Sl j. cap.y.a nu.51.non amittcbat fru(5tus ille qui non pronuciabat horas canonicas: imo neque poll illud , qui non pronunciat intra lex menfes ab eo habito , vt in prarfato.^.StatuimuSjIlatutumefi:. Atconftateum qui easnon pronunciar, male viuere. Att amcn ram integrorum,& doc^orum virorum opinio notanda cft,adretrahendumafuis vitiiseos,quipaIara eisvtuntur. Prieterea intuli, 2 quod quantum ad hoc nihil intcreft inter Epifcopos, & Rc<5loresjatquc Prio- res,& Parochosi ncc inter hos,&: canonicos, & portionariospec inter hos, Sc cape!Ianos,aIiofouefimpIicesbeneficiarios:quamquamaIiterfenfitCaiet.Sec. i.qua:ft.i8^.artic.7.contraquemetiamDominicusSotusprudcnterdixir,hb.ia qu.4.art.5).de iuft. & iur. quia m omnibus eadem ratio milirar, cum omnes fun- dati fint in bonis ecclefiafticis , qu2 lefu Chrifti patrimonium exiftunt v & in omnibus locum habent ea, quibus di6ta communiSj& noftxa conclufio nititof . O 2. idi A P O L O G I A L I B R I D E Conciliumque Trid.fcfT.z^.cap.i.de reforra. non folutn prohibet Epircopis,re<i etiamc£Eterisbeneficiariis,nefuosconranguincos, &famiiiares,deprouend- bus ecclcfiafticis diuires efficianr. Addo intelligendii efle id quod fupra de pcn- fionibus dixi , de illis quar dantur in titulos beneficiarios , vel in titulos perpc- tuos quafi beneficiarios-,non autcm dc illis qua: dantur in ftipendium, & fubfi- dium impenfarum in aliquod teropus Nuntiis , Legatis, Cardinalibus , Sc aliis familiaribus , vei alia ncgotia gerentibus : alircr quam conftituendo eas fuper 2 beneficiis rcclcfiafticis, vtdiximus fupra mon. X X X I IL Intulietiam, quo ad hoc propoficum nihil refcrre , Ci prouentus quxrantur ex quotidianis horarum diftributionibus, aut ex communi cumulo, quem grofTam appeliant : quicquid fentiat glof.Gulielmi, verb.confueuit, in Extrauag.Sufcepti, ne fede vac.inter communes. Primo, quodaliabonorumquajrendoruratio conftitutapereumj qui ipfa rccipir , non porcrt; mutarc finem ob qucm ilia ei data fuerunt ab aliis I.I.& I. Lcgatam.fF.de adminift.rerum ad ciuit.pcrt.& Clem. Quia contingit,de rehg.dom.DeindCjquoddiftributiones fubrogantur illicumuiogroiBci&fub-. rogatum habcre debet qualitatem illius cui fubrogatur.l.Si eum,§.Quiiniuria- rum,ff.Si quis caut. & c.Ecclefia? Sandtx Marix, vt lit.pen. Tertio, quod Aatu- tum ad vnum finem,contrarium illi operari non debet, l.Legata inutiliter.fF.de adimp.leg.& c.fi.de verb.fig.At finis in quem inftitutum efl in multis Ecclcfiis, vt prouentus per diftributiones,quxrantur, efl:^ vt clerici magis obftringantur, fiantque rcligiofiores quam cfTent , fi eofdem aliter quarrerent : & conlequen- ter non debet maiorem licentiam,& minorem rehgionem in iUis operari,qu6 Iiberius,& minus religiofe de iUis difponere valeant,quam antea,quando qux- rebantur ex cumulo communi. Poflremo, quodnihil obftat.c.i.de cler. non re- fid.Iib.^T.quo nonnulli nituntur,ob id quod fuperius in mon. X L I II I.ei eft re- fponfum. Infuper intuli , quod didtae conclufioni non eft locus in eo quod cle- rici ratione fux dignitatis clericalis,exira fuorum bcneficiorum frudus lucran- tur jpura,per mififarum ceIebrationem,aut pcr officium capcIIanorum,&c.quia iIlafuntbonaquafipatrimonialia,qujE inhoc2Equanturpatrimoniahbus,vtin mon. XXII. probatum eft. Idemque fentimus nos , de eo quod lucrantur ob confefIiones,officia diuina,ftipendia pulpirorum,coaciones,fiue Capellanias, & Vicariatus j fiue fua beneficia obftringant eos ad id, liue non, ob ea quac ibi- dem di(5ta funt. SVMMARIFM. PuUtm ijuidam mAgnm htiius condufionis magnu dedlt exemplum.nu.i, Benefictarius defuo henefcio viuere fotefi , & aliafuabona feruare cuicun- que voluerit.nu.i. Benefciariusy& Penfionarius quo adhoc mn dtffcrunt. nu.^. Remedtttm ordinarium vtiliusquam extraordinarium. nu.$. Beneficium regulare numquam fsculari collatum efi jneque faculare regulari in tttulumfidin commendamfic.nu.^. Tantum tamen authoritatis habent Commendatarij , quam tituhres.nu.^. Religio R E D I T I B V S, Qjy JEST. I. ,op Eeligiofusji & quiddmpteft^de eo quod parciu^ viuendo Yeliquum fAcit. numero 6. Reltgicfin donarepteft concefionefeu confuetudine iuHa. num.j. LXXX. Mor.co,me etiam ibidemintuliflc.PrimOjqubdinfigne cxeplum, &imirationcdignumfuitillu(l,quodquidampater Dominicanus valde vcnc- rabilis,&: permagnus concionator,qucm nos cognoui mus,exhibuit.Is Prxlato cuidam primario morti proximo,qui rupellcdtilcm ruam,&: aciiones m.ulti va- loris vni nepoti fuo legauit , duabus vel tribus horis antcquam moreretur, di- xit ; quod ea de caufa fola damnaretur , nifi fibi confulercr; &: Prarlatus, vti vir fingulari virture pra:ditus,rimore tremens,de rcmedio eundem confuluit: quod cum inrellcxifrctjConucrtit illiid legariiin aliudpium opusiIIull:re,quodetiam hodiein cinitatequadamprimariarcfulget. Cuius fimilia qua;dam ad:a funt, nobisconfuIcntibuSj.-inonnulIisbencficiariis ;qui alioqui fuosconfanguincos dirandicaufadamnati fuifTcnnnam id cfFugerencquibant,etiam fi veraeircc opinio aliquorum , qui dicunt eos non teneri ad rcftituendum ea , quae in vfus profanosexpcndunt^Iicetmortaliter peccent: quoniam,cum ipfimetfateacur, mortaliter peccare illos , qui fic cxpendunt , morientes huiufmodi legata non retra6fc3ndo,qux rctradlarc poterant,non fatis poenitebat, & diabolus eorum animasrapuifl'et.c.Firmiflime.i^.q.r.ca.Omnis,dcconfecr.difl:in(5l:.4.& harrcdcs eorum bona,parumde ipforumpcenisindolcnrespoflidcrent. Adhaecintuli, quodvehementerconfolarur beneficiariosilludlnnocentij , ab omnibus ferc approbarumin c.Epifcopus,deprarb.& inc.Quoniam,ne prxlat.vic.videlicet: ^uod cmncs viuere pcflunt, atque capere deiuis prouentibus ecclefiafticis, quanrum ad congruam eorum fuftcntationem opuseft-, & feruarequibus vo- lcnt fuum patrimonium , cumeius fru(5libus , quar communis eft opinio , quam etiam fequitur Dcc.in d.ca.Epifcopus.licet in c.PoftuIafti, de refcript.alitcr di- xifler^quamque nos multum ampliamus contra prxfatum N.fupra mon.X X X. Eadem ratione,quamuis illinon idpenituscxprimant,idem facerc poflfunt de iilis quae confequuntur ex quacumque induftria fua litterarum, munerum , ne- gotiorum, legationum, cotra(Sluum,acdonationum, &aIiorum modorum non pertinentiumadeorumbeneficia,nequebona:quiavtdi(3:um fuit in prarf. lib. quxft.i. num.y. &:repetitum fupra monito XXI. omnia huiufmodi funt eis perinde ac patrimonialia.arg.ca. Quia nos , de teftam.& c. Epifcopi.ii. quarft.i. Infuper intuli, id ipfum quod di^fbum eft de beneficiariis ecclefiafticis, dicedum efle depenfionanispenfionum ecclcfiafticarum,quas PontifMax.conftituere folcnt fuperfru(5libus ahquorum Epilcopatuum,& aliorum beneficiorum, ad vitameorum;&quas alij Prxlati ad vitambeneficiariorum, videlicet-, quod quicquidinde fupereritillis, defumptoeo, quo ipfi pro decenti eorum ftatu egent,tenenturexpendere in pauperes,aut aUapietatis opera. Primum, quia restranfeuntcumoneribusfuis.c.Exlittcris,de pign.ca.PaftoraIis,dedec!m.& I.i.C.de diftr.pig.Et fummi Pontifices,&: alij non abfoluunt ab onere cui fubia- cent fru(5lus bcneficij , ncmpe ; vt ca qua: fuperfunt pauperibus , aut opcribus pictatis erogentur co folo,qu6d iubeanr, vt alius qui non fit beneficianus , cos P 3 iio APOLOGIALIBRIDE ad fui ruftentarionem accipiat.Secunclo,qu6d concefllo pcnfionum,pIus effice- re non debet,quamVellet ille qui concedit eas,arg.I.Non omnis.fF.de reb.ctcd, &l.In agris.fF.de acq.rer.dom.& fummi Pontifices in fuis diplomatibus appo- nere confueuerunt, quod easconccduntproalimentis,vtcommodiuspen(io- narijpoflintfuftentariipalam (ignificantes,nollevteas prodiganr, arg.§.r.42. didinCt.Sc §.i.44.diftin6t.Tertio,quod remedium ordinarium fauorabilius eft, quam extraordinarium.glofT.folemnis & pen.Clem.i.de ofF.ord.l.In caufx.i.fF, de minor.Atredituspenfionumeft extraordinarius.Cumergo rcditus benefi- ciorum,licet fitordinarius,adid oneris teneatur,nonc6uenir, vt penfioncsflnc immunes ab eo. Quarto,quod ei qui minus meretur,n6 debet plus dari.arg.§.l. Inftit.de iuft.&iur.&l.Iuftitia.fF.cod.tit.Etminusmereturp£nuonarius,quice- lcbrarenon tenetur officiumdiuinum, vt late tradidimus inca. Quando,de confecr.diftin(5t.i.c.i7.num.i4.neque feruire,quam beneficiarius,qui vtrumque facir.Quinro,q'j6d quicontradixerit,a:qucdiccre debet, quod fi fummus Pon- tifex vni concedcret centum feu ducenta millia ducatorum in pcnfionem,pof- fet isdeillisin vita,& in morte difponerc,tanquam dc patrimoniofuo:quod arationedifTentaneum eft,& abfurdum, &idco non diccndum.I. Namquod abfurdum,de oper.lib.ca. Dudum.z.de pratb.libr.<S". Confirmantur hxc per Ex- trauag.Pauli III. cuius tenorem inferimus prarf.Commentario.ca. Non liceac Papae.iT.q.z.per quam dcclarat ea quae clencus de huiufmodi penfionibus quac- rit , effe cenfenda dc fpoliis , qus debentur Papae poft mortcm clerici ea quar- rentis;&conftatpatrimoniaIia,vel quafi,noncfrc cenfendade illis.Liceraliud arbitrerefTedicendumdefalariis, velfubfidiis impenfarum voluntariis, qune folet Papatribuerefuis Legatis , & aliqaot Cardinalibusindigentionbus. Ec etiam Epifcopi,&aIijPraeIati aliquibusaliis, vt dercrminauimus fupramon. XXXII. Pmer hxc cito tcxcum nouum,& fingularem in Extrauag.SandilK D. N.Pij V.ajditaanno 15«? 7. 3. Kal. Scpt. quametiamreferoad litteramin d.comment.c.Non Iiccat.ri.q.i.quscduminfenfudire(5to diffinit ea , qus fu- perfuntclcricis penfionariis,non habentibus penfiones excedentes valorem triginra ducatorum , nonefTecenfenda fpoliapertinentiaadCameram Apo- ftolicamifedcomputandaeffe inter panimonialia, vel quafi patrimonialia. Clare in fenfu conrrariodiffinit, eaquac fuperfuntpenfionariisde penfioni- bus maioris valoris effe computanda inrer fpolia: & ita inter ea, qua: non funt patrimoniaIia,neque quafi patr:monialia:de quibus illis pro hbito difponere iiceat,quod ibidcmlatiusrepeto. PriEterea intuIi,quod&fiSedes Apoft.fem- pcr obferuauit illamregulam,qu3fColIigirurexca.Pofreffiones,de reb.eccl.ca. Inter quatuor,dereIig.dom.c.Cumdebeneficio.&c.Cum fingula.§. Prohibe- mus,de praeb.lib.(j.videlicer,reguliria; regularibus, & faecularia fxcularibus, in non conferendobeneficiii regulare farculari, necfxculareregulari inrirulum, nifiiantum incommendamadvicam :vtrique tamen itadifponerepofTuntde fruftibus commendarum beneficiorum per fummum Pontificem ad vira conv- mcndatorum,ficur defrudibus beneficiorum in ritulumcollatorum, pro coiv- uenienti fuafuftentationc,dando fuperflua pauperibus. Primum , quod in ipfis diplomatibusPontifex Max. illisconceditfacultateminfuos ipforum vlusex- f pendendi. Deinde,qa6d Comraendatarius tantura iurifdi^ionis & authorita- lis, R E D I T I B V S, Q_V JE ST. I. m tis habct in adminiftratiohe bcnefici j comendati ( pr ajcipuc per fummum Pon- tificem ad vitam , alienandi poteftate excepta , quam eifdem adimit per fua di- plomata)qiiantum titularis c.QucrcIam.vbi Panorm.not.i.de eIed:.Panorm.& Decius in c.Edoceri,fub fincm,de refcrip.Pcr quod tolluntur quidam fcrupuli, qui nonnullisincideruntfuper quibufd.imrebus ,ad Commendatarios Ron- ca:uallis& S.Ifidori Legronenfis fpedtantibus. Intulietiam , quod vera exiftit clcgansillaCardinalisFlorenrini regulain Clcm.i.de vir.&: honcft.cIer.§.fcd talcs,& in CIem.Gratia:,de rcfcrip.coi.pcnult.vidclicct; quod eandem potefta- tem quam habcnt farcularcs difponendi de fuorum litulanum bcncficiorum Sc commcndatorumproucntibus, habent ctiam regularcsdc fuorum bencficio- rum titularium, &c commendatorumrcditibus. Piimum, quodratio propria, Qua fseculares prouentibus fuisvti poftint admodcratamfui fuftcntationem, fuperfluisin pauperesdiftributis,noneft, quodillifmteorum integri &abfo-. luti Domini , ficur fuperius probatum cft in monito X L 1 1 1 1. Sed quod Ec- clcfia,eiufque miniftri conftituerunt cos,eorum prouentuum difpcnfarorcs,pcr tituloscanonicos,quosin id conferunt. Quo muncre etiam religiofus fungi potcft ,ctiamfinon podit cfteverusalicuius rci tcmporalisDominus, ob fo- iemne fuum paupcrtatisvotum.ca.Nondicatis.i2.. quxft.i.cip. Cum admona- fterium. §. final. de ftatu monachor. Pr.Tterca , intuli cx proximc illatis , quod qucmadmodum , vt fupra monito X X X. & L X X V 1 1. fignificatum efticle- rici fxcularcs poftimt clargiricuicunque voluerint iIIud,quodparcius viuen- do fupercfte faciunt,*lc coquod m honeftam fui fuftcntarionem impcndere porerant. Ita quoqncReIigiofusfc:cerepoftir,de illo quod parcius viuendo, ^ fupcrcftc faccrer departeiliaquamhoncfte valctin fuos fumptus expendcre. Primum, quia ratio radicalis ob quam farcularisilludfacerepoteft , noneft, quod iliedominiumciusadipilcitur jfedquia Ecclcfia per fuos ritulos cidem conccdir, vtillud pro voluntate fua poflitexpendere.AthuiusfacuItatis arque capax cft rcligiofus ac fa-cularis •, licet non veri Dominij cius. Sccundo , quo- niam hocplus adiumenti prxftat ad fcruandam abftinenriam, fobrietatem, modcftiam, &caftiratem,vtdocetexperientia,quar optimaeft rerummagi- ftra.ca, Quam fir, dc clc^V.Iib. 6.L Lcgatis,§.ornatricibus,ff.dcleg.5.Tertio, per ca qua: fupra monito XXXI. dedudta fueruntcontra pra:fatum N.ad proban- dum,liccrcbeneficiariofarcuIaridi(ponere dehis quxreliquar, exhis qux dc- cctcr in fuos vfus impcdcre poteft.Quarro,qu6d Alex.I I Lin c. Cajterii de don. quod inhocdixitfinguI.And.Sic.in tradl.de prxftan.Card.q.io.art.tT.refpondit, quod confuctudo potcft darc facultatc rcligiofo donandi aliquid,quo non gra- 7 ucrur multum Ecclcfiajquod palam verum eft,qu6 ad reditus,dc quibus conclu- fio noftra Ioquirur,vt fentiunt Pan.ImoI.& alij omnes in d.ca.C.Tterum. Atque norum cft, donationem illius quodparcius viucndoquarritur, non affcrrc mul- tum damni Ecclcfi^. Verum tamen cft, quodhadtenus videbaturnobis verius contrarium huius illationis , eo quod religiofus non eft dominij capax : 8c ideo nonpotcftcfteDominus illius quod parcius viuendo qu.Trit,ficurcIericus fa:- cuIaris.Nunc ramen videtur quo ad hoc refp5deri pcr prima huius illationis ra- tionc,fciliccr;qu6drarioradicalis,quarefecularispoteftdifponeredcilloquod pcrparcavitalucratur,noncfttaquiaipferitintegcrDominusiIlius,quaqu6d III APOLOGIA LIBRI DE Eccleiiaiufladecaufafaciteifacuhatemdifponendideilloiauarratloarqaelo- cum habct in religiofo , ficut probatur cfficaciter in d\6ki relponfione Alexan. I IL in d.c.Ca:terura.quod maximi momenti cft, ad excufandos a peccato mul- tos religiofos^qui funt Abbaces, priores,autbcneficiarij minores, qui non fo- lum nonnullospauperes confanguincosfubIeuant,ex coquod parctus viuen- do, refiduum faciunt •, fed etiam aliquosd.uitesratione amicicix , liberalitacis, vel obferuantiXjditiores aliquot munufculis donant. SFM M A RIVM, Beneficiarmstam a^otdns^^uam hene 'vakns^donandifacuUatem hahet?& ftteHari non fotejl.num. \ . Et lepida ratio quare benejictarij teFUriprohi- bemur,& non donare.num. 2,. Jntellc[ftis cap.AdhAc.de tefhtm. num.t. Benrfciarius religiofus qui ^grotatan donare pofit pauferihus , &pi^ epe- nbus.num.^, LXXXL Moneo, intuIiflTcmeetiamhjEcalia. Prfmoqtiidem,quod & (i beneficiarijaegrotantes dercditibusfuisecclefiafticisteftari non poffunr^vtin ^.q.dicemus-jdonare tamenpofrunt perviameleemofynae interviuos,fiuefani fint,fiue.Tgrotipauperibus,aIiifquepiis operibus.Quod enim hoc faccri.-pof- fint,dumfanifunr, conftat: quiafupcriusmonito XXXVIII. Sc XXXIX. difflumefl:, eosnonfolumid pofre,verum etiam debere. Quod aurem etiam dum spgrotant idipfum facere poflint,probatur. Primum, quia textus hic Hier. cum aliis fupra citatis, qui faciunt huiufmodi facultatem beneficiariis , & pr.T- cipiuntvtilla vtantur,generaIiterIoquuntur, & ita generaliter funr intelli- gendi.I.Deprctio,depub!.in rem adl.c. SoIitae,de maiorir.non excipiendo in- firmos a fanis. Deinde,quod per infirmitatem non amiitunt fuos ritulos.cap. Tua.& toto tit.de cler. ajgror. quibus fandta mater Ecclefia eis prxfatam facic facuIfatem.Terrio,quod A!ex. II I. indicataperte,inca.Ad hxc.de teflam.ma- iorem beneficiario e/Te faculratem dum .Tgrotac adlargiendas eleemofynas, pcrdonationeminterviuos,quampervItimam voluntatem. Qumo, quodid eft appofirum medium ad beneficiarios eripiendos ab ea perplcxitate rcpro- bataperc.Nerui.i3.diftin(5fc.c.Nemo,de pcenir.diftindt.y. quam inducit ex vna parte obligatio conferendi fuperflua pauperibus , quam fuperius moniro. XXVII. confirmatamreliquiraus. Ex altera vero prohibitio, quavctanj^ur dare per vltimara voIuntatem.Certe,tahs perplexicas ceflat aperte , C\ dixcris; pofledonareinterviuos bcneficiarios fuperflaa^dumxgrotant. Quinro,qu6d pauperibus quibusfuperflua funteroganda,eft muItomagiscxpediens,vtcum non acceperint abeneficiario dum valeret , faltem dum .Tgrotat , accipianr. Sexto , quod apertiflimumeft bcncficiariumxgrorantemaliquam portioncm bonorumerogare pofle, perc.Ad hxc, de tcflam.fedeadcm rationc,qua con- uincicur exigua portio pofle dari,conuincitur etiampofledaricopioie,quan- tum k REDITIBVS, QJ/i£ST. I. 113 tum acl prxfensnegotium attinet. NuUa enim aliaratiorcddi poteft:,curpof- fint darc ali<jua,niii cjuiahabcnt fecultatcm idfaciendi, virtute fuorum titulo- ruirrat virtute coi uni, habent quo ad omnia. ergo, &c.argum.l.lllud, ff.ad leg. Aquil. Ef quia qoi dc vno dicit, vi videtur negare de alio diflimili , ita vidctur amrmdte de alio fimiii.Dom.in ca. Qualis. i^. diftindt. & probat glof. in vcrb. Mobilibus,ir d.c.Ad hsc. S^ptimo, quod-ratio potiflima, quia interdicitur be- neficiariis, neIcgarepc{rint,eaeft-,vtcertevclliccogantur,dumviuunt,ero- gare fupci flua pauperibus. At quo ad hunc finem , commodius eft ea donare quando aducifa vaIctudinclaborant,quaedum valcrent,donare nolucrunt; quam non donare,& ob id poft mortcm hxrcdibuscedere. Odauo,qu6dnon obltat qux cx aduer fo 3 ffcrtur ratio,fcilicet, in idem recidere-, sgrotum morti proximum inter viuos donarc pofte,&: poflc donare pcr vltimam voiuntatem. ^ Vnde cum negetur hoc fecundum,inferunt & primum dcnegandum. Non,in- quam , id obftat : nam qui per vltimam voluntatem donat , rcuocare poteft id quoddcdit,ficonualefcat.c.Vltimavoluntas.i3.qu.2.c.CumMarthaj,decclcbr. mifl.quodnequaquampotcritjfifemeldonetinterviuos.l.Sicutabinitio.C.dc adio.&oblig.l.In commodato.§.Sicut.fF.Commodati.Nec obftant Alex.verba in d.c.Ad hacc.qui dum permittit aEgrotatibus,pofle aliquid donare inter viuos, fcd moderatCivifus eft innuere a contrario fenfu,non pofle darc large, vel im- moderate:namideftefficaxargumentum.Tum,quiaargumentumafenfucon- trano licet alias dicatur fortifllimum in iure.I.i.fF.de ofF.ci cui mand.&c. & cap. Cum Apoftohca, de his quae fiunt a praelat. nihil probat , fi ex eo colligitur ali- quid , contra id quod in iure habetur exprcfrc. text.optimus, in c. A nobis.i. de lent.cxc6.&glol.ceIebris,&receptac.Significafti,defor.comp.VbiIatcFelyn. & in cod.c.Ad ha:c,eft glof.adiundo tex.Nam textum loquentem folum de mo biiibus,intelligit etiam de immobilibus.ExprcfTum aute eft, imo & praiceptum a iure diuino,naturali,& humano per hoc cap.& alia multa citata fupra in prar- fato lib.q.i.nu.i7.& fupra eod. mon. XXVII. non tantum bencficiarios dare polTe fupcrflua pauperibus,fed & dare debere. Tum etiam, quia verbum illud, moderatc,referripotcft ad alia bona ecclefiaftica,quaj nec dum fani funt bene- ficianj^pofTunt expendere.Et in hunc modum exponunt Panor.& And.Sic.in i. not.veibum illud.Non vult ergo fummus Pontifex dicere,non poffe beneficia- rios a:grotantcs ea conferre pauperibus, qua: prxftare polFcnt fani:fed tantum id vult, non poffe dare de bonis aliis, nifi modicum quid, idque non aliis quam paupcribus. Et certe textus ille,vt maximum,id tantum probare pofTet; Dona- tioncm ita faftam in maxima quantitate , per beneficiarium morbo graui cor- rcptum,fufpe6tam& fraudulentamhabendam. Quemintelledlumfatisfentit ibi Panor.f ub fin.& etiam Andr.Sic.poft Pet.nu.(>.quatenus ait^eiufmodi dona- tionem cfTc furpedam,& fatis confentit D.Didacus ibidem,& donationem po tius efTe quam vocant caufa mortis, quam irreuocabilem inter viuos. Nam ex eo qubd noluit ea bc a conferre cum fanus erar, & citra periculum j non lcuis fumiturconic6lura,ncn tam voluiffe darelibere, & ferio,id quoddedit,dum in. difcrimine verfaretur, quam pcr viam vltima: voluntatis, aut donationis caufa mortis.arg.c.Scmel malus.de rcg.iur.Iib.(>.cu glof.& latiffime Didacus in rubr. de teftam.in par.5,nu.K.& not.in c.Tua. & c.Is qui,de fponf. qusduo quod huc - p 104 APOLOGIA LIBRI DE attinec, cum agimus de cffe6lu,ex3equantur.Bald.& Iar.l.i.ff.deiuft.& iur. Car- terum coniedura hxc, Teu praelumptio, fi cotam Deo vera, & non dillimulata donacio fuir,vim & valorem nequaquam amittit in interiori confcientiac foro, vbi cclTat omnis pracfumptio, veritafque fola viget, & valet.c. Humanar.zz.q.^-. Itaque concludo huiufmodi piam donationem,vaIorcm integrum ante Deum, & in foro confcientiac habituram , dummodo vero animo fiat , vt irreuocabilis fitj quamuis quoad forum exterius fida,& in fraudem fa(5la prxfumatur,fi non apponatur remedium , quod ex proxime fubfequentibus deiumi poteft. Intuli etiam,dubiumefredefinitionePapalidignum;anqua: dida funt inillatione proxime przcedenti , efficcre pofTInt etiam religiofi beneficiarij, graui morbo Liborantes : & videtur id eos minimc poffe, quippequi nec legare permittan- tur.c.i.Je teftam.Auth.Ingrefli.C.de Sacrofand.nec vllum habeant, authabe- re poflint rei alicuius dominium.c. Non dicatis. u.q.i.c. Cum ad monaflerium, de flat.monach.Nihilominus tamen oppofitum nobis videtur magis conforme iuri:licct hatStenus nunquam affcucrare id fim aufus. Primum, quod fupra eod. mon. LXXX. didamreliquimusidifponere tantum poffe beneficiarios re- gularcs de fuis rcdinbus , quancum dc de fuis fseculares. iuxta dodrinam Card. cuinemo contradixitin Clem.i.§. Sed & talis,de vit.& hon.cler. Hosautem id pofle, proxima illatione probauimus. Deinde, quo J id non efl teflari,fed intcr viuos donarc. Qux duo,etiam fi qui donat, a:grotet, longe funt diuerfa, c. Ad- ha?c,cum annoc.ei de teflam.Non enim pocefl quodfic femel dederit,reuocare, l.ficut ab initio. C.de ad:.& oblig.vti poteft, quod per viam teftamenti, & vlti- mam voluncatem reliquerit, c. Cum Marcha:, dc celebrat.miffar.c. Vlcima vo- luncas.ij.q.i. Nec ita facile cxperientia, qua: eft rerum magiftra.c. Quam fit, de Ele6fc. libr.d". a teftante inducuntur homincs , quantumuis aegrotent , & ita fint morti vicini, vtdeeorumfalute defperctur-, fic ad ftatim donandum, atquead donandum poft mortem. Eft namque natura noftra viuendi cupientiflima , & qax fibi fcmper vits fpem polliceatur. Adde , quod vt poflit aliquis bona di- fl:cibuere,non cft necefte, eum effe dominum eorum quae funt diftribuenda : fat eft illi,fi fit ei facultas ad hoc concefTa^pcr eum qui poflit eam facere, vt eft con ceffa tutori.l. Lex quas tutores. C.deadminiftr.tur. & procuratori,& executori, & curacori.l.ob acs alienum.& coco tit.C.de pra:d.minor. Sed iiec beneficiarius ipfe regularis rei alicuius eft dominus, etiam cum profpera valetudine perfrui- tur ; & tamenin pauperes aliaque pietatis opcra diftribuere poteft libere redi- tus fuos omnes , ob facultatem fibi ab Ecclefia piamatre noftra per beneficij titulumfa(5lam. SVMMARIVM. Dmationes mn omms temjfore monls faBdiyAh eccleJtaHkls m tejladi non habentibusjknt,necfrAfumunturfiaudtilent^.nu.i. 'Ettribmmodisfr' mantur,num,^. Prafimptio omnis cejfatinforo confcientiay&frmalet veritas.nH.i, Donatio benepcimorum adpa,4nte traditioncm valida.nu,^*: Vonans REDITIBVS, ay^ST. I. joj Domns antetraditiommfit debitor.m.^, Bemfciarim remuneretfamulos. nu.6.& quantam.nu.eodem. JngratitudoJem^crpeccAtum.nu.6. Benejiciarim non folumfoteft expendere , idquodefiei oftis , quatenus efi benefciaritiSjfedetiam quatenm eft nobilis, autgraduatu^s.nu.-j. Benefciarimfrmfotejlfibifrouidere , quam Ecclefa quo advnumfnem, & non quo ad alium. nu.S. L X X X II. Moneo.intuIiflTe me etiam vbi (upra hxc alia. Primo quidem, quod non efi: verum abfolutejid quod pr«etatus N.ait,in d.cap.^.quod donatio- ^ nes bencficiariorum, quibus ius tcflandi non cfl:, de qu.xiitis ex frucftibus, qua- les in Hifpania funt Epifcopi , & in Italia clcrici fccundum eum , dc fecundum nosomnes omnium terrarubencficiarijfacfta abcisin infirmitatemortipro- xima conftitutis , etiam fi nomcn donationis in tcr viuos cis imponatur , ik ad rraditionemdeueniaturiurevIrimxvoluntatisfuntcenfendx,&funtinutiIes, arg.l.Filia: mesc emancipata:,& xgr.T,ff.SoIut.matr. quam in hoc notat Bald. in Auth. Nifi rogati. C.ad Trcbcl.col. fin. allcgando etiam in hoc cap.i. dc renun. lib.^.facit in c.De his,de fcpult.& in l.fi filia.tf.de diuor.I.Si cum mulier de mor tc viri defperanSjfF.rerii amot. Ex quibus fatis colIigitur,qi:cd videatur in frau- demfaccrcillequitcflari non valens, grauatus dcTperata infirmitate,morti- que vicinus donatrctiam fi dicat fc donare inter viuos.Hoc,inquam, non cfi: ab- folute verumrquia contrarium probauimus in libello qucm defcndimus in prae fata q.i.nu.6^.dc fupra duabus illationibus proximis.Non obftant illa fupra pro Aduerfariocitata. Tum,quiatandeconcedit hoc,quodnosdicimusefleyerum in donationibus ad pia , quas folas Hcere beneficiariis nos alTeueramus. Tum, quia eius fundamenta , quod etiam ipfe fatis concedit , non probau t deeffe fa- cultatem donandi eis,qui aegroti, teftandi fadlione carcntcs, donant : fed quod eiufmodi donationes prrefumantur fraudulentx, cumfiunt ad profana, quod etiamnosconcedimus. Atquiainforo confcientiiomnis prarfumptioceirat, ^ fi coram Deo vere fiant,proculdubio coram ipfo,& iftconfcientia: foro valcnr. Itaque concludo j huiufmodi piam donationem, etiam magnaj quantitatis, va- lere an te Deum, Sc in foro confcientix, dummodo vero animo fiat , vt irreuo- cabilis fitrregulariter tamen pnfumendum cfie fa^tam in fraudem : quod am- pliat Aduerfarius procedere , etiam fi traditio rerum donatarum fiat in vita , & donatio fiat ad profana. Ssd donatio ad pia liberatur ab hac prxfumptione tri- 3 pliciter, per ea qua: in noftro hb.q.i.nu.Sp.diximus. Primo, fa<fVa in vita tradi- tione reali eorum quxdonantur^Secundo cumdonansiurat fenunquamdo- nationem reuocaturum feque illam. facere,vt fatisfaciat obIigationi,qua tene- tur,qux ei fuperfunt,piis openbus,& pauperibus erogare. Tertio,cum ex qua- litate, ac confuctudine perfonx, ac circunilantiis loci,temporis, ac aliiSjpoiTet iudicari non cfle fraudulenta, puta,quia erat homo afluetus facerc largas elee- mofynas, &quod forteillaquxdonathabebatinnominibus, &aliaeiufdem generis. Nam contra gloriouffini San6tum Laurentium, qui iam iam moricu- P z ' u<S APOLOGIA LIBRI DE rus thefauros Ecclcfiac dedit paupcribus,nullamala prxfumptio oborta fuit. Intuli prsf tcrea elTe verum id quod in didto Iibello qu.i.num.88. diximus, quod etiam nofter Aduerfarius approbac, videlicet-, valere donationem a beneficia- riis fadiampiisoperibus, etiamantccorecutamreidonataetraditioncm, etiam fi abfque praefato iuramento fiatrlicct contrarium tenuerint And. Sic.in d c.Ad hic.col.i.&aliquotalijalibi.Tum^quianihiladducuntinfuxfententiaeconfir mationem. Tum,quia non fatis aduerterunt Innoc. in d. c. Ad hat!c. contra eos aperte fatis tcnuiffe, allcgando text. in I.fi quis argentum, C.de donat.qu^ha- bet j donationem efTc validam ante rei donata: tradicionem , quamuis donetur res ad vfus profanos,quato magis fi ad pios,de quibus nos verba facimus?Tum quia ex eo quod dixit Panor.adiualitcr donec,«5<: non relinquat donandum poft mortcm,non licct colligere, voluifie illum dicere : traditione efie neceflariam, fed folam donationem inter viuos. Tum, quia ea quar debet beneficiarius, funt perfoluenda ex eius reditibu3,iuxta communem omnium fentenciam in c. Per- uenic.de fideiuf per illum cexc. quem fupra mon. X L V. declarauimus noue ac verifiimci praefcrtim, ea qux debentur piorum operum caufa, in quibus nemo dubitauit. A t vero, qui donat,Iicet non tradat, debitor coftituicur.per d.I.fi quis argentum,in princ.& aliis multis.§§.feq.&Jad id quod donatur perfoluendum, obIigatur:fatemur tamen,qu6d prjefatorum Dodtorum opinio defendi poteft, quo ad hoc, vt donationes eximix quantitatis, quse fierent tempore valetudinis aduerfx, in foro exteriori , praefumercntur fraudulentaj , nifi remedia prjcdidla illis adhibcantur. Infuper etiam intuli , quod non folum non peccat, fed ctiam laude dignus eft beneficiarius , qui a famulis, & ab aliis accepta obfequia , mu- nera & bcncficia compenfat. Ea namque compcnfatio , non tam eft cenfenda donatio,quam rei debita* perfolutio. Nam licet non intercedat obligatio tanta quanta fit neceftaria ad hoc,vt peti poflit ex rigore iuftitia? :intercedit tamen ea obligatio, qua antidoralem vocant,& ius debicje gratitudinis.I.Sed etfi.§. Con- fuIuit.fF.de petic.hajred.cap.Cum in officiis,de teftam. At ingratitudo,vt mini- mumeftpeccatumvenialcjVtprobatS.Thom.Sec.i.q.ioj.art.^.Abfitautemdi- cere,qu6d Deo,vel Ecclefijtiit gratum,beneficiarium peccare venialiter etiam in pauperum gratiam.c.Inciuitate,de vfur.c.i.zi.q.z.c.Si aliquid,adiun6taglof. 2i.q.4. Nullus autem eft, qui Ecclefiam ipfam, aut Ecclefiafticos eximere poflit ab ea obligatione,qua cundii natura tenemur exhibere nos gratos benefacien- tibus nobis.l.Si non forte.§.Libertus,adiun<Sfca glof.in verb.Natura,fF.de cond. indeb.c.EccIefiafticis.u.q.i. vbi glof.dixit-, Ecclefiam tcneri ad antidora.c. Re- latum.i.de teftam.c. Precarie.c.Epifcopus.io.q.i. Illud tamen diligenter cft in- fpiciendum , beneficiarios caufa remuneracionis non pofTe dare, nifi quantura (atiseft adfatisfaciendum obfequiis, & muneribusacccptis , idquefacecurom- nium communis fententia ; quam poft Bart. in 1. Ci quis pro eo, §.i.fF. dc fideiuf. tenent AIexan.Iaf.& Dec.in l.Sidonatione.C.de collac.cum aliis ab eis citatis. Quae fententia innititur illi infigni cap.praefato Relatum, ibi-, luxtafui feruitij meritum. Cajterum,nos in ea fentetia fumuSjpofTe dari,non tantum quod exa:- quetacccptabeneficia, fcdeciaaliquidvlcra, Etinducit nos adhocaflcueran- dum, q? non facis gracuseft,is qui accepitab alio beneficiu aliquod, fi folu can- tundem ei repenfct,quantii gcatis accepitab illo,vt optime definic S. Th.Sec.2. q.106'. REDITIBVS, QjyJEST. I. 117 q. To^.art.^?. Arifl:.^. Ethi.difta fecutus. Nec enim ad id tantum quod accepit cfl: mfpiciendum , fed ad id etiam quod ei fuerit gratis exhibitum. Vnde narum eft prouerbium illud Gallicum,Qui donat,lucratur, fi donatarius non eft illibcra- lis. Verumcnimueronontantumeoampliusexhibere poteft,quantum iibili- bueritjfed quantum a viro cordato fuerit definitum.arg.l.i. ff.de iur.delib.c. Do caufis-,de offic.del.Verbigratia,eftquidamcognatus, famulus, autaliusquiuis, qui mihi ea prxftirit obfequia, quxfipretiojEftimarentur, duodecimaureis conftarenr,non poftemiufte nomme remunerationis,quadraginta vel triginta perfoluerejpoflem tamen quindecimaut fexdccim. Exhibuitaliusbeneficium quoddam gratuitum,valens aureis duodecim,non poterolege gratitudinis, quadraginta vel triginta reddere^licebit tamen,quindecim aut fexdecim.Con- clufioha;c noftra, nouaquidem eft-, innititur tamen rarioni fatis antiqua;iuris naturalis, &appofitaeft fatis adfexcentas donationes remnneratorias augcn- das , qusE firmitatem haberc nequeunt , nifipra;cedantobfequia,quicfunt eas commerita. Dequibusin l.Si fortc.fF.decaftr.pec.& inl.fi donatione. C. de coIIat.& in c.Relatum.i.&: in ca.Ad hxc^de teftam.iSc alibi fspe. Aduertendum tamen , quod licet ratione remunerationis , non poftitclericus fuo amico, vel familiari,alioqui paupcri,donareplus quam eius obfequia merita funt, &ali- quid amplius,ad quod lex gratitudinis obIigat;tamcn,rationc paupertatis, po- tcrit darequantuipfapaupertas exigitjficut &aliispaupenbus.I.IIlud.fF. Ad.I. A quil. Intuli quoqucibencficiarium quemcijque pofTe de bcneficij fui reditibus expendere ,non tantum ea qua: decentix &:qualirati beneficij neceflTaria vi- dentur, fed etiam quas conditionem perfonae decere videntur, feruata ratione generis,gradus,& ordinis.Primum quidem,qu6d Innoc. in cap.Indecorum,de .Ttat.&qual.abfolutepermittitbeneficiarioea cxpendere pofle, quardeceant ipfum^nec rcftringit vllo modo facultatem hanc ad beneficij dccentiam.Dein- dcjfiid neges,fatearisoporret, tuncnihil amplius profuturum beneficiario, quoadipfumattinct, duo veltriapofliderebeneficia cum legitima difpcnla- tione,fi jequalis fintconditionis,quam vnum tantumrquod eft contra mentem c.DemuIta,deprsb.&contraExtrauag. Execrabilis, loan. XXII. cum infur gratiam Sc vtilitatem, expendere amplius ei non liceat, quam fi vnicum tatum beneficium habercr. Adde illud quod vrget vchementiftime, permiliflTc quidem gencralc Concilium in d. cap. De multa. cum nobilibus Sc littcraris dilpenfari pofTcjVtpIura quam finguIa,pofIint obtinere beneficia. Cuius conftitutionisi^ finis aperte fuitjvt talcm agere vitam cis licerer,qualis expcdiret generis nobi- litati,gradibus,arquelitteris* Poftremo , id ipfum ex Extrauaganti prsdidla Execrabilis, lo. XXII. conumcimus-, quae licetiniunxit cundtisquibeneficia incompatibiliapoflidebant, vteadimittcrentjabeotamcn prxccpto cxcepic Cardinales,& Rcgum filiosjinnuens aperte,cos pofTe de rcdiribus expendere, non tantum qux refpondcrent fatis qualitati beneficiorum, Ced etiam quxre- fponderent perfonarum conditionibus. Cxterum , illud diligenterexpenden- dumjquod licct alimenta bencficiarij,vt ex textu c.De his,de ccclef.xdif. quem ibi dixit nefcire fe alibi Panorm.Cui tamen ei fimilis in §.fin.ii.q.i. colligitur, anteponantur reparationi templi , itaquodfi quid defit, deefTe potius dcbeac Ecclefijcquam beneficiario. Id tamcn intelligendum venic de ilk portionc. iiS APOLOG-IA LIBRI DE quaeei obcingitinalimentum , luxcaqualitatem tantumEcclefiarcommenfu- ratum,& non iuxta qualitatem perfonce.Nam Ci oppoiltum contendas, cogeris fateri necelTariOjfilium Regishabentem duo beneficia,quorum vtrumque va-f leretodtingentisaureis, nequaquam obligandum, ad concribuendum partem vllam vel minimam,in Ecclefiarum reparationem,& ornamentorum:quodeft plane abrurdum,& ideo indignum relatu,«& auditu, I. Nam quod abfurdum,fF. de oper.Iib. facit, quod anteponenda cft omnino neceflicas conferuandi na- tura: vita:que,nece(Iitati conferuandi decori perfonae, vt docuimus in Manuali noftro cap.z^.num.j.poft Thomam, & alios muIcos,quos ibi cicauimus. Et la- tius; monft:ramus,in Commentario cap.Quicfcamus,qucm vna cum hac Apo- logia componimus." Ex quo habes,non cxcufandos a culpa milites religionunv miIitarium,quos Commendatariosvocamus, qui obid, quod nihil cis de rc- ditibus fupereft, abfumpta capartc, qu.x ncceftaria eft ipfis alendis , 3c fuften- tandis,iiixta fuiftatusqualitatem, templahabent minancia ruinam-, velcerte, non vti dccet apparaca,& mulco peius adornata.' SrMMARIVM. Rex HtJpAnM quifipeut omnes PraUfOs,excepto Papayinredittbm ecdejta- JlicisyfoteH detUu: fusientare fuum regale decus, & quantum debeat fi ahHinere a dijpendend^ illls in diuitesy & malos njfm. num.\. CommendatarijprofefiperpendantperictilHm male infumendijuos reditus, ntmero j. Papa teBari nequit.num.$.& latius infra ^.5. mon.i, Rex Philipptts ficundus Hijpxnia ReXytardeperauthorem cogmtu6,tardius eius heroic£ acrarifimavirtutes c^terls gentibtis agnit^y parumqueper indigenas vulgat£,qu£propri£ fmtei, velin eo maxime praminent, ftne affentatione vlla infinuantur ab ^uthore.quta id e Repub.chriBia- na inpublicum omniumRegtim,& Regulorumexemplum effe vifum €fiypaucis,qu£ bello pacequegej^it, temporaria & ^terna gloria incom^a- rabili digna.recenfitis. num. 1. Beneficiario ab aliquo qui recipit,anpeccat. num. 4 . j L X X X I IL Moneo,intulifte me vbi fupra,etiam Regem noftrum,qui re- diribus ecclefiafticis plusquamvllus EcclefiaePra?latu5,exceptofummo Pon- tifice,abundat-,quippcqm adminiftrator eft trium illorum Magiftratuum ordi- num militariumS.Iacobi Calatraua:, & Alcantara: , ac tertix partis decima- rumtotius Rcgni CafteIIac,& bonxpartis Regni Granatac, &InfuIarumfor- tunatarum,non folum pofte iufte de reditibus magiftratuum expcndere quan- tum cxpcdit officio magiftratus, & decenciac , qua vtebantur Pra:ceftbres ip- fius j fed ctiam quarexpediat Regali apparatuirdum nihil defit his , qus ex prx- fcripto Iegum,& ftatutoruni illorum ordinum funt facicnda.Quamuis non de- fuerit cuixnagis arriferitoppofitum, hac ratione permoto j quod negari ne- queat REDlTIBVS, Qjr^ST. I. 119 queat,ea quacfupcrfuntde reditibusecclefiafticis cuiufuis prnediifiorum magi- ftratuum,il!adedu6l:aquantitate,qu2E iatfit magiftratui, quatenusmagiftratiis eftjcxpedi non pofte in vfus profanos,iuxta ea qui didta funt in mon.X XVII. <?cXXXVIII. Multo vcrius tamen apparet id quod didum eft, ob ea qu;c in praecedentimonito Jefiniuimus.Et ad argun-rcntum pro Aduerfario fa<^um,eo quod a quibufdam eruditis pluris quam par fit fieri videtur,explicite refpodeo id quod in Iibro edito vulgari fcrmone implicite re{pondi,referedo me ad mo- nitum prajccdens.Verumquidemefteimagiftfii vnius cuiuslibet magiftrarjum prc-efatorum^teneri ad largicda piis operibus ea qux fuperfunt ei, dcduc^is qux funt illius dccentiae neceftaria , vti magiftroilliusmagiftratus ,fialio rcfpedla non egeret pIuribus-,non tamen Ci alio refpe<5l:u pluribus cgeret,vt contingit in cafu noftro, inquoidcmquieftmagifter, cftetiam Rexr&quaparteeft Rcr, plurib^jseget^quam quaeftmagifter-,ficut «S«:CardinaIts,&filiusRegis,dequi- busagit Extrauagas ExccrabiIis,Io. X X 1 1. dc prarb.Imo & alij nobilcs,& lit- terati,de quibus agit Concilia generale in c.De multa,eod.tit.habctes legitime multa bcneficia,non folii poftunt fuis vfibus impcdere illa qu^ fun t cis necefta- ria tanqua bcncficiariis vnius illotu bcneficiorii ; (ed etiam quar funt ncccfTaria tanqua CardinaIi,filio Rcgis,nobiIi,vcI litterato. Abude tamen' cx his colligi- tur,quatumRcgaIisMaieftas animaduertcredebeat in quc fine pracfati ma^i- ftrarus,& alij reditus ccclcfiaftici Rcgia: coronx Caftellx fueriit a S.Scd. Apoft. vniti;&cauerc,nc fupcrfluaquarcontrainfidelcscxpendcre debet,in alios vfus abfumat, prifcrtim in donando diuitibus, & fcurris , & aliis quibufuis ob fines haud pios.Hic mc locus Chriftiane Le(5lor cogit,n6nihil dicere dc rato Monar- cha.Tum,qu6d tatillum quod in eodcfermone vulgari edito dixera, vifum eft z nonullis nimium,& per aftentationc di6tum.Tii,qu6d ex eo coniicio,ilIas ranti Regis hcrojcas virtutes,quaspublicuminexemplum oportuit eftenotidimas, parii exteris efl^e notas.Cuius rei caufam atbitror efl^e, qu6d bona pars Nobiliii Hifpaniae,in laudado fuo Rcge ta parca eft, qua in profundedo pro eo fuo fan- guine larga.Hzc eadc enim cftecit,vt mihi quoq^ indigen? ignor^ fuiflTent ante • annu i ^^■^. antequenecdecofuetudine,neq;defacieillumnoueram,neccius Curia vnqua ingrcfl^is fuera.Quippe qui cotentus,& fupra merita ornatus,ho- nore,ac honorariis q uatuor pra:latarum,qua: ccleberrimx funt, academiarum, nunquaRcgix CurijE munerain illum,neq;inhunc vfq^dicambiui-, necpeti/, nec accepi. A prxtato vero anno,in quo eius Maieftate pro caufa Reuercdiflimi Toletani adiui,& ab eo nunqua antea vifus,nemine fubindicante, cognitus fui; cccpi eii defacie, acconfuetudinccognofcere,&curiofe omnia, &fingulaeius a6ta,di<5taq-, pcrpendere •, demirariq-, illum afium ab eo quc mihi pinxerunt, vc miratus dicitur y^ineas molem magalia quodam.Dicam autcm,non eiusnatale folum,non genus,& proauos,&qua:non fcceritipfc, nec ca qua: fecit,illi cum aliisPrincipibuscomunia;fedtatum quaedamquardono diuinoeifuntpeculia- ria,autcerteinco loge prxminetia. Idq-,facia fineadulatione vlla, quxmetam fenem,tanqua percgre,ac fere fine fpe ad eius regna redeiidi agctem-, nec ab eo dono vllo alio qua gratia fua , quac tamen mihi eius fubdito maximum eft , do- natum decet. Vt alia ergo in aliis emincanr,ita pra:minet in eius Maieftate fides illa catholica, quxvirtucum omniumeft prima,iicetnon maxima, vt facile 110 APOLOGIA LIBRI DE puteseam comicatam fupereminentia fidei alterius , qusgratis data dfcitur 4 gratia.Religio autcm,quz raaxima eft virtutum moralium, adeo in eo refplen- det 5 vt in lacris mira cum animi attentioneaudiendis , ceremoniifque facris fcruandis , oranes quotquot vidcrim Reges, Regulos , & alios Principes viros (vidi autcra quam plurimos in Hifpaniis & Galiiis } fupcret •, fi vnum gloriofae memori^B loannem tertium Lufitanorum Regem nunquam fatis laudatum, eundemque ptoxime cognatum eius & focerum iam vita fun<lium excipias. In punienda vero,fuganda, extirpandaqueh^crefumpcfte, neminem habeat pa- rem. Tam rariflima vero praeeminet in eo prudentia ( qua: oranium virtutum, quas cardinales vocant, eft maxima) pra:fertim ea qua bene regnatur , tamque eubiilin, fynefi, ac gnome alta, confiderationeque femper Sc vbique comitata, & a prarcipitatione aliena, quodquam plurima , eademque maxima Regna, maxiraos Principatus, &Imperia,longifljmisterrarum, manuraque fpatiisa femuicsm diftantia, pacatiora, & in oHicio fibi audientiora , a multis iam an- nisct>ntinet,quara vix vnquaraeavlli alij totanniscontinuerinr.Sane iuftitia qusc(vtille ait)mirabilisc(i:, velutHcfperus,adeoin eo refplender, vtvix vn- qnaravllus in eiusimperiis,& regnis, etiam curafingula fingulosRcges, 8c Dominoshaberent, tutiorem interimprobosinnocentiaraftruarit; neque x- quanimius iudicia contra fe,per fui confilij Proccrcs Iata,audieritj neque(quod pro miracuIoeft)rainusvlIi iudicurainfinuauerit, vtripartiumraaluerit faue- riinequequi magis pra:ftiterit illa.Iudicium Regishonor. ludicium decet& clementiaReges. Vixeniravnquara vUidelinquenti, fine iuftacaufa, &fine Ixficonfenfu ignofcitmccecontrario cuiquara,concurrentibus his, veniam negat.Veritate autera,quajpars iuftitiajponitur,adeopolletj vtnumquamnec ferio, nec ioco-, neque in magnis, neque in paruis rebus mentiatur , mendacef* que omneshabeatcxofos. Quoadfortitudinis virtutemattinet,derairorefte qui eum imbelliafinfimulent.Quorum vt opinioncmderaonftrem elTe vanam, plura quara putaram, fed pauciora quam poftem ob breuitatis gratiam, in rae- dium adducam. Primum quidem,quod animum eius vcre regium , in corpore viribus viuidis, elegantique compofito proportioneinclufum,ea Phrenan- dra?a,fiue fortitudo munit , & occupat ; vt nullum inucniai in eo locum inanis, plufque fatis fibi fidens, gloripetaque fiducia, quaz Rcges folent in bella praeci- pitesferre: nequevllus vanus^timor, qui eofdem ab eis mature fufcipiendis 'nonnumquam deterrer. Quo fit , vtquotiensopus eft , fereniflimo animo, de beIIo,& pace,priufquam quicquam ftatuat, quos oportetconfulat, & tamfe- crere id faciat; quod ctiam fui confilij Proceres nefcianc quid ftituerit , doiiec id exequi iubeat:ficque,vt licet pacis,qua: bellorum finis & fcopus cfte deber,fit ftudiofilTimus,artifqueiIIius aflequend^,conferuandajque pollcntiftimus, bcl- lorumque quoad eius fieripoicft impedientiflimus : cum tamen ad ea fufci- piendavis aIiquacoegerit,eorumficfufccptorcautifl[imus, &in fincm vfque profequendisconftantiflimus. Deinde,quod nuUi Imperatorum, Rcgum, & Ducura,quiaquingentisanniscura longe maioribus exercitibusquamipfe in Gallias irrucrunt, ea gloriacontigerir, quae illi:cum anno i n 7- ^"^o excrcitu GallicOjCapto direptoque fano fandi QuintinijOppido munitifllimo, cura ali- quotaliiSjfinegraui fui exercitusiadura,triumphans,Valentianamrediit-, non quouis l R E D I T I B V S, QJ/ JEST. I. tu quouis tempore, fed quo Reges tnilitem hybernatum deducere folent : nempe tertio Idus Odobris. Quin & vere infcquenti, cum Bruxellis complementum fuiexercitus expedlans ,aduobus HenriciGallorum Regishuiusnominisfe- cundi(quitamcn fortuna fortitudineque,prudentia militari comitata,nulIi fuorumPrsctirorum fccundus erat)impigerrimis, reiquemilitariscallcntifli- misdu(5toribus,nempeDuccGuifio, &MarifcaIoTermio, atergo & afronte premeretur, fuis omnibus trepidantibus , & non paucis confulcntibus , vt An- tucrpiam refugerct, quo inde in Hifpaniam , fi res ita ferret , fe recipcret ; ipfe foIuSjfoIiDeofidens, inuidlo &interrito animo,contraomniumfui confiiij Procerum Sc Ducum fententiam, decreuitivt Comes Agamontenfis cum bona parte miIitum,quos in Guifij occurfum prxmiferar,mira celeritate reuocata,& aliquot aliisrepente collcdlis, in Termiumirrueret. Quairruptione,fufo, fu- gato,captoque cum multis nobilibus Termio-, fe,fuos,(uaque omnia in tuto po fuit. Imo &c confecuta 2Eft:ate,compararo iuflo exercitu,eunde Henricum apud Dorlanum ad pacem fibi honoiificentiflimam, qua: ha(Stenus durat,& vtinam duret a:ternum,coegic.Tertio,qu6d poftca in Hifpania reuerfus, rebufque Re- gnorum illius compoficis, & Ifabella Regina tcrque quaterque maxima,pacif- que toti orbi Chriftiano perncccflaria: adminifira , inccmparabili cum pompa exccpta, moxPennoncminMediterraneo marifitam, Hifpaniarqueinfeftifli- mam,& arte locique natura munit)flimam,aTurcarum poteftatc in fuam, finc vllafui exercitus iadtura, reduxit. Melitamque, fiue Maltam maximo, pertina- ciflTimoque Turcarum exercitu obk fl^am,&: mira Vallerje pruden ti fllmi, fortif- fimique Magiftri magni ordinis fandli loannis , fuorumq; fortiflimorum cruce fignatorummilitum virtute,robore,piaq-, audacia,iamdiu fe defendentc, mifla magna delediflimorum militum manu , ab omni molcftia Iiberauit , non fine ingentiSolimanni doIore,ia<5lura, &:dedecore. Ecinorbisnoui prouincia,cui noraen florida,arcem a Gallisclam ere(5lam,& in pernicie omnium nauium ex Peru imperio,& tx noua Hifpania,in fuam antiquam redeuntium,valde muni- tamfingulari Dei beneficio,Petro Melendio Duce,vi,citra vel vnius militis ia- dluram,cepir. Et omnes fere Galli qui eam munierant, & defendebant, quique plus milie ducenti erant , cum non fine magno Diuoru munerc in Hifpanorum (qui vix erant quadringenti ) manus venerunt, Iicet eflent viri fortifllmi , & ex bonaparte nobiIes:quiatamen erantimpij,& Lutherani,occifi fueruntrquam- uis tanta occidio extra pugnam fa(fla , ram pio Regi minime , quod palam cft, pIacuit.PGftremo,vt alia omittam,quis eorum qui fatis nouit quam a?mulx fint Hilpanl.T,GaIliae,non magni faciat luppetias illas magnas,tamque opportunas quas Gallorum Rcgi,ob aetatem puerilem, & Lutheranorum multitudinem la- boranti,per Hifpaniam,ltaliam,& Fiandriam,tranfmifit?Quam vero pruden- ter, caute , ac fortiter anno fupenore in Flandriam pro Lutheranis tumultuan- tem,Ducc Albenfi du<3:orc prudentiflimo traduxit exercitum faluum per Alpes & fines Gallorum,HeIuetiorumque,qui fuife(Stx Lutheranismaximcfauenr, aliorumcftoiudiciumjmihiquidempro miraculofuit. Cuiustamenmagnitu- dinem fuperauerunt adminiftratio iuftitiaj,aptae nata: gentes fraenarefuperbas, f umpta iine populi tumultu,de quam plurimis,&in his aliquot Magnatibus,di- uinae humansEque Maieftati rebelhbus,vindi^a ranfllme audita : & dua; vi(5to- ni APOLOGIA LIBRIDE ri.T, altera ad Groningiam , altera ad Damum TnCix oppida munitiflSma , quas dum hec typis excuduntLir,Dominus Sabaoth,(iue cxercituum Deus,miniftcrio eiufdcm Ducis,& du6toris,dedit ci ferc incruentas : non oblcure fignificans id, quod antea tcmpore patris cius viri incomparabilis Caroli V. fortiflimi , glo- riofiflimiquc Iraperatoris inrmuaueratrnempe, Chriftiano a fide catholicade- ficicnti,non folum gratiam, charit2tem,fpcm, aliafq-, huiufmodi virtutes tollij fed etiam prudentia,confiIium,fortitudinem,tum animi, tum corporis auferri, vel certe diminui-, quando Germani, pedloranata bello, fide catholica defedli, tam foedae occidioni fubiacucrunt : ob qux omnia S. D. N. idemque Pontifex maxmius PiusV.pictiiTimus,fefta,preces-,fuppIicationespubIicedccretas,fum- mafquegratias Deo, cia Patribus purpuratis, Clero, ac Populo Romano pedcs non fcmel egit. Magnitudincm autem fublimitatcmque animi vere Regij, qua magnificentia munerum,& donorum in fuos,& arcium munitarum regiarum, ^omcEriorum,pomariorum,(5(: leporariorum,& cuiufdam fuperbifHmi templi, omncs qui ante illum in Hifpania regnarunt Regcs antecellit , maxime lauda- rcm •, niii eircnt quibus aliquantum ca viderentur nimia. Illis plane metriotis temperantiar,modcftixque chara(fieribus infigniflimus cft,qu6d raro aut num- quam vno die plus,ncque piuries edat,aut bibat,quam alio. Quodque iam indc a pucro (quod pro miraculo cft) nullum vnquam fux, vel alterius ditionis , ncc vllum famulum etiam infimar fun<3:ionis, etiam in miniftrando grauiter erran- tcm , vilo verbo iniurio , ncc irato inccfterit •, contentus blandc admonere, nc adco incurius foret. Quodque dum a facris ad prandium rediens conucnitur a multis , <S^ nonnunquam a plus centum , perindc fingulos corum fingulariter, cum ea benignitate, ferenitate,ac frontis hilaritate audit, eifqj refpondct, ac fi folus eum vnus conueniret •, etiam fi oporteat,"ob id vnam, vel alteram horam differre prandium:nec prius fe quieti lub nod:em tradit , quam omnes libelios fuppliccs ab eis porredlos, fuprafcribatnominibus eorum,quorumeftcotenta in eis cum eius Maieftate tradarej& tradat illi qui eius rei curam gerit,vtcra- ftino manc cis illos diftribuat •, fimul certiores faciat eos , qui eos porrexerunt, quibus fint diftributi , vt fciant quos adire oporteat, pro habcnda eorum cxpe- ditione. Quod denique molcftias fe adeuntium, quales quales illi fint,inaudita corporis,& anuni fibi conftantium confiftcntiaferat, adeo quidem,vt mc,ho- mincm ahoqui nihiIi,pro illuftrifiTimo Toletano fe alloquentcm, audierit Pin- cix vnamhoram &amplius, fempcrftans,&redusjappofitiflimequedemore fuo, enfe pugionequc accindtus •, &c adeo fibi femper conftans, & immotus, vt numquam. tufliret, vel cxpueret; nunquam vllam fui corpons partem, non ca- put, non colIum,non os,non vuItum,non humeros, non brachia, manus,digi- tos,crura,pedcs,vcl quid aliud,in vllapartemmoueret. Aadiuit,inquam, mira pra;fcntia,& intentioneanimi, refponditque adeo apta, terfaque oratione,cui nihil poterat addi, vel adimi-, vt pra:meditatus , & ex prc-cfcripto locutus videri potuiftet. Qui profedlo numquam vifa,lcda,vel audita fuerunt.Et vttandera infantiam meam balbutientem, nimiumq, vltra crepidam, in mcftem aiienam digrciramcompefccns,finiam,puto eumomnes qui antc fc in Hifpania regna- runt,gloria,non vno nomine/uperantem,Ionge fuperaturum,fi tria qux dono Dei prajuenientefacerc cocpit,eodem fubfequenteperfecerit. Primum, fi non- ; null Il£DITIBVS, Q_V^ST. I. 113 nulli qui indiredle laicam potcftarem rub fpecie maioris iufticiiE , viilitatiraae publicie, intra ecclefiafticaj fines incrudcre nicuntur, facis vere inrcilcxcrint, fe imitantcm fuos Maiorcs,& in his Carolum Magnum,qui relatus in cap.In mc- moriam.i5?.dift. iic aic. Iii memoriam beati Petn Apoftoli honoremus fan<5tam Romanam Ecclenam,&: Apoft.Sedem, vt qu.-c nobis lacerdotalis mater eil di- gnicatis , ecclefiafticc efTe debeat magiflra rationis. Quare, fcruanda cfl cum manfuetudine humilitas : & licet vix lerendum ab illa iandla Sedc imponacur iugum,tamcn feramus,»S:piadeuotione toIeremus.Velle^inquamjin primis,vc EccIefixauthoritas,&:poteftas furpiciantur,& coiancurjCiu^que iura lilsefa feruentur, cfircqucfrcquentinjmocxempIoperfuafumjCarumcultUjRcgnaflo- rcfcere,&: contemptu,marcefcere,ac tandem a fide catholica deficerc. Alcerum clljliitaexcqnaturfua iura,quibus iampridcm iubccmilicibus fuis flipendia debica integre perfoIui,vt nullatenus per Ducum xrariis prxfcdlorum,& The- faurariorumauariciam,fraudem,& noua inuenta quicquam eisdiminuatur,vel difFeratur,ne viri egregij,quorum forticudine fidcli,non folum gloria,imp£ria, & regna,fcd ctiam ipfa fidcs catholica culcus Dei Sc iurtitia: in cis ftant, 6c Ho- rent, vcrecundc mcndiccnr-,"auc inuerccunde concutiant plebem, aut violenter graffentur , aut turpiter a fide regia defician t , neue luo cxcmplo viros ad bella natos a militia ita deterrean t, vt cum deledlus militum habctur , pauci ea digni afTcribantur. Tcrtium cfl,fi Diuum Ludouicum Rcgcm Fracorum lua dc flirpe antiqua prognatum,imitatus, nonnullis qui patrimonium regium nouis inuem tis,eifdemque EccIefi2e,PopuIo dc Plebi grauibus,c6tra ius,fatque augcre pro- curan t, dixerit in fententia ea qux illum cuidam Confiliario fuo in primis cru- dito,& perfpicacifTimo dixiffe in hxc verba teftatur Remundus Ruiius vir pius iuxta ac crudirus,in eo qucm contra Molinajum pro Papae primatu,erudite,pie, ac ornate fi quis alius fcripfit, I1b.pag.3iP0. & fcq. Sum tuus ik frater, <Sc Rex, te fratrcm amiciflime moneo,hortor,& rogo,vt fluxis his rebus,quas a me re con ^ fequi & fperas,& ambisj(S<: quibus rcpccino cafu vna cu vica carcre poces,opri- mx mentis confcicntiam, faluccjincolumicaccraqi illam fempicernam anccpo- nas. Rex vero cum fim,hxc cdico:vt fi ce pofl: hac contra ius,iniuriam tucri ca- ptionum nefcio quibus anfra<^ibus inteIIexero,n6 folum pala te iubebo argui, fcddignitate &gradudeied:umefficiam,vtfinguIarifiscxempIo omnibus,qu6 intelhgant me nihil nifi ius colerc, ik tueri , Regemq-, me eflc non Tyrannum. Intuli cciam vbi fupra, quod materia prxfcns , 6c dcfidcrium quod ineflTe mihi debet faluris animarum tor,& tam illuHrium virorum,quot & quam funt Com mendatarij ordinu.militarium HifpaniaE',& aliorii Regnorum,impeIlebant me admoncrc,qua graue peccent,qui perinde fuos prouentus ecclefiafticos in pro- fanos vfus infumunt, ac Ci omnino fxculares cfTcntjnon reputates fecum, quod prxterquam q? illi funt prouentus ecclefiaftici , ipfimcc funt refigiofi, & emifc- runt folcmne paupercatis votG , quo dominium omnium quae babebant amife- runt, fimul cum capacitate noue quiredi res vllas frculares,vt fupra mon. I X. cum 8.fcq.&: mon.LXII.cotraprxfatu N.monftrauimus>ac confequenter^nihil eorij quibiis vtuntur,cft fuu,nec poteft efl!e.Na quauis fummus Pontifex cu illis, circa votii caftitatis difpcfauerit, vt ducere poflmt vxores.-nunqua tamen fuper paupertatis voto difpcfauit,nec vr difpcfet,aliqua iufta,&rationabiIis caufa rc- I04 APOLOGIA LIBRI DE periri potcfl , vt ahbi in q.i.fuper tit. de ftar.mon. a nobis afTcrtum eft, & fupra monito XI. rcpetirum-,dumefficaciterprobaui,eosnon folumeflTeperfonas ccclcilafticas,fed eriam vere religiofas. Et quia in przdida rubrica late egimus de difficilibus dubiis, quac circa eorum facultatcm adminiftradi, & eorum fum- ptus,& adminiftrationem occurrunr;&: ne Apologia ifta nimis excrefcat, nihil aliud hic addam, prncterquam-, quod fupplico humihter eorum Excellentiis , & DominationibuSjfimul Sc ConfelTariis^vt perpendant eorum Ccmmendarum prouentus elTe ecclefiafticos , ac confequenter qux de illis fuperfluunt , deberi pauperibus,& aliis piis operibus lege diuina,& narurali iullitia?. Itc,qu6d funt relieiofi^qui fe per votum folemne pauperratis,ab omni dominio,& pofTcfllo- ne laecularium bonorum abdicarunt , & ea per fuam profefldonem in ordmem quem profcflii funt,tranftulerunr. Et confequeter reditus, Sc prouentus corum eifedifuerunteccIefiaftici.Cui confequens eft,eos xgrepoftedifponerede il- Iis,nec inter viuos,neque per vitimam voluntatem, nifi cum quibufdam rcftri- dtion ibusrquamuis ad id habeant diplomata fummi Pontificis quamlibet f auo- rabilia. Quoniam cum ipfe ( vt tamen cum debita eius fcmper reuerenria lo- quar)non poflit dc fuis ecclefiafticis reditibus pro iibito teftari, etiam fi non fic ex monachali eledus ftatu, fed ex farculari, vt inferius patebiti minus potcrunt facere prarfati domini Commendatarij de prouentibus fuarum commendarum eo modo quo aliqui fuis priuilegiis innitentcs faciunt : cum fint religiofi,& in- habiles ad dominium,& etiam pofTeflionem cuiufcunq^ rei,etiam minim2E,faI- tem fuo iure , nomineque habenda?. Intuh quoque peccarc quidcm mortaliter 4 eos, qui per donationem a beneficiariis bonorum , notabilem quantitatem ac- cipiunt , fi ea efle fciuerint de reditibus ecclefiafticis j & fi non excufat illos ali- quid eorum, qux moxinfra ponemus. Nam qui caufam dat peccandi,vel certc peccato confcntit,peccat-,ad Rom.i.& c.Notum.i.q.i.& late in Manuali cap.ir. nu.fj.Qui vero hanc accipit,profe6to vei fcit eum qui donat mortaliter pecca- re,vei fcire tenetur •, & confequenter peccat. Colligi etiam poteft ex hoc, mul- tos eorumqui cognatos defiderant ad Epifcopatus dignitatem euedtos videre, quo ditiores ex eorum donationibus reddantur,plus fibi mali,quam vera: vtili- tatisexoptare.Defiderantenim,vtpromotipcccent,acconfequenterpeccanf, quod peius eft eis,quam fit bonum diuitiarum.arg.c.Praecipimus.u.q.i.& l.San- cimus.C.de Sacrof . An aute qui harc acceperit bona,reftituere teneatur, & quo- modo •, cxplicabitur infra q.i.mon. XXVI. SFMMARrrM. FraterAlfhonftt^,(Jl€aldonadmnomi»e, reipfa opime donatm.nu.\. (JMoniales totdebent excipi in monajierium , quot alipoffhntde reditihm monajierij , & nonflures.nu.i. UMoniaks tu/kfujcipi poj/unt vltra eaSyquAfuflentari poffunt de illim redi- ttbm, modo dtferant dotesfu^fujientationtfufjficientes. nu. t. Simoniafrequer/teradmittitur a Prdatis in ingrejfu monaHeriorumfimili' ter & ajubdttis,nu. 5. Btiamin accipiendis fuperfluls dotihm. nu.eod. LXXXIIH. R E D I T I B V S, Q_V ^ S T. I. izf LXXXIIII. Moneo,acldidJ(remevbirupra prididis hanc quarfcquitur dccifionem , quam vtapponeremprarfatolibelio, cumiam vltimam vellcm apponcre manum , rogauit Vencrandus admodum pater , frater Alphonfus MaldonaduSjdotibus optimis bene ac egregie donatus, videlicef, Peccare mo- niahum AbbariflTas^aut alio quouis nomine monafteriisprarfe^flas, fuos reditus ita prodige expendentes , vt monialesdenuo admittere omnino rccjfcnt , nid tantis dotibus onuftas, 8c tantis expcnfis facftis, quanta: fufficercnt abunde iilis pcr totam vitam alendis. Ettamennccadmiflispridem moniahbu$,nec his qua:denuoadmittuntur,vcI folas vcftesconferunt; imonecfrequcntcr medi- cinas. Primo quidcm comprobatur id , tam ex antiquo iure, in cap. Pcricu- lofo. §. SanCjdeftat. reg. quod habuit originem a cap. i. de inftitut. quam jiouoConcilij Trident. cap. 5. fcfT. i^. deregul. prxcipicnte, ne plurcs mo- nialcsadmittantur in monaftcria , quamcx eorum rcditibus abfque pcnuria earum fuflentari poflint-, quod pracfarar nullomodo exequuntur,cum nullas indotatas accipiuntex reditibus monafteriorum alendas. Deinde, quia prar- fata Concilia pra:fcribunt,neplurcs accipiant, quam ali poflint expropriis rediiibus: atill.-c multoplures accipiunt,li habeantdotcs. Tcrtio,quiave- hcmcnterabfonum apparet, monafteriamonialium vnius cuiufdam Ciuita- tis viginti millium aureorum reditibus annuis , & eo ampliusperfrui: & ta- mcn ob hos reditus adeo copiofos, nullam monialcm admitti , nec ab ipiis fu- ftcntari ; nifi pro dote , fupellcdlilibus, 8c expcnfis ahis fecum adferat, vt mul- ti referunt,o(Slingentos;quifufficere haud dubiepoftent ad emendum cen- tum in fingulos annosadvitam earum , fi milledipondia o(5to milliumpre- tio emantur, vt emi folent. Imo Iicet cam fummam tantum deferret, qu^ fufficere poftet emcndis o<5luaginta aureis , vel fcptuaginta in fingulos an- nos ad vitam, fatiscfttnt, & adalimenta, & adveftes , & ctiam ad medi- cinas. Et ita non ingrcditur expeniis monafterij , fed fuis propriis. Poftre- mo,qu6dmensConciiiorum eaeft, neplures moniales indoratar', necdota- tx, in monnfteria cooptentur, quam ex reditibus monafteriorum ali pof- fint. Et quod in his rr\onafteriis,inquibu^iam admiftkhunc numerum exce- dunt, nullomrdo admittantur aliaj , donec vel eovfque decrefcat numerus earum^ velcrcfcant rcditus, vtilli numero alcndo, & amplius, fufficiant. Id quod aliquorum Prarlatorum pra?fcripto, in monafteriis aliquot iam ferua- tur,poft Conciiij Trident.definitionem. EtCarthuficnfibus ccenobiis ferua- ri prajcipitur ftatuto quamftri<fiiflimo , cap. 12. 3. p. compil. ftar. quod mi- reexaggcrat Dionyfius Carthufienfis lib.i.de Simonia. art. i(>. Dubitatio ta- mcnvchcmcns hincoboritur; poffintnePrajfcdtarmonialium alias admittc- re fufficienter dotatas, pofteaquamexpletus fit numerus earumqua? poftunt aliexannuisreditibus monafteriorum. Exalteraenimparte pngnat vfus-, id enim crcbro ficri cun<5lis eft perfpicuum : & confuetudo eft optima legum in- terpres , cap. Cum diie<Slus , de confuer. Ex altera vero iura , vidclicct , d. ca. Periculofo,deftat.regul. &:ca.3.fefl^2j-. Concil. Trident.qua? id prohibere vi- dentur,imofimoniacum cflcinnuiturjn cap. Quoniam,defimon.&: Extrauag. Vrba. V. Neinea,vtprofufcfatisDionyfius taminiibr.i.quamin 2. defimon. deducit j afleuerans firmitcr,id alabefimonia:non excufari, licet nihil aflu- n6 AVOLOGIA L I B R I D E marur pro fngrefTu religionis , nec pro monachifmo , fed tantum fuftcntatio-' nis gratiaincc excufari abhocmonarterij paupertate. Etad hxc omniacom- probanda,vehementer vrget Extrauag. Vrb. V. quam retuHt Dionyfius pra:- fatuSjUbr. i. art. 7. & Iibr. 2. arr. 1. de fimon. Nobis ramcn videtur. Primo> cxpedire quidcm, neplures aflumantur , cum id iura cenfeant multomelius* Etquod ampliflimae dotes, quas aliqua: exhibent, in caula funt,vt qu.xdam qux non fpontead religionem inducuntur •, &:quxdamquac aptxnon funr, ingrediantur monafteria. Vndefir,vtmaioreminfpirituaIibus faciantiaAu- ram,quam reportent commoditatcm in temporalibus: quoddcmonilrat fa- tis Dionyfiusind.art.7. defimon. Difficileetiam fadtuefl:, hocabomnifimo- nise labe excufare,vri mclius,quam vIIusaIius,author illefuadet inlibr.i.&i. defimon.Secundotamendicimus id non eflfe malum,licet oppofitum afleuc- remus mclius. Credimufque pofle Pra:fc6bas monaftcriorum , finc vlla cul- pa aliquasadreligionemanhelantes , 6(:aptas, fufficienter dotatas admitte- rcjetiam vbi fitexplctus numerusearum , qux ali pofllnt ex reditibus mona- fterijidumtamenab omni llmonia caueant moniaIes,qux folent aliquidpro fufFragiisacciperc.Primo,quiaid alTeuerauitS.Thom.aCaietan. probe expo- fitusSec. 1. quxfb.ioo. art. 3. ad ^.Deinde, quia nunquam,vt credimus, vel diffi- cile in Hifpaniis,Dionyfij approbabiturfententia:vbicompIures,luas filiasin roonafleriadeferunr, non tam religionis gratia, quam ne cogantur nuptui tra- dere inferioris ordinis hominibus.R urfus,quia etiam Sandi.Thomas tenuit,li- cererecipere virginesdotatasin monaflieriis , in quibusnonfufficerent omni- bus, fi reciperentur fine dote.Iam autem tempore S. Thomx illud erat cautum in cap.PericuIofojde flat.regul.lib. S. quod modo innouat Triden r. Concilium in d.cap.^.deregul.felT.i^.fcilicetj ne admitterentur feminae plures intra mona- fteria , quam ali pofll"nr.Vnde ius tum antiquum,tum nouum exponendum ap- paret, ne recipiantur indotatar , vel cum damno aliarum monialium , vel cimi expenfis Monafterij. lUa autem fimonia qua? interuenire folet, fubrerfugi pofletjquibufdamobferuationibus additis j quamuisdilficultcr,vt Dionyfius aftruit in d. artic. 7. libr. i. &: in d. artic. 2. libr. i. de fimon. Vnde id ob- feruaturquamdiligentiflTmieinordineCarthufianorum, exft.uutopra:fcripto incap. z. 3. par. ftat.Carth.de quo locutifum.us , quodgrauiflfimas pojnasad- hibet,contra Praefedas , & moniales alias,fiante ingrefTum, vel poft,dona vlla vcl prxmia acceperint vel per fe , vel per alium , ab ea qux dcnuo in ea- rum numero cooptatur,iuxta ea qux prxfcripfit etiam. Extrauag. Vrb. V. qux fub grauibuscenfuris inhibet donationcs, &:acceptionesomnes,diredl:as, auc indiredtas, tamhisqux admittuntur, qiiam admittentibus. Q^ia tamenhxc fimoniaeuitaripotefljfi dos necciraria pauperi monafteriodetur, huicnoftrx 3 fententix tandem adhxreo-,obteftans Pixfj(5las Reuerendiffimas in Domino, nerecipiantplures,quamalere poflintmonaftcriorum reditibus annuis,etiara jndot2tas,&: fine muneribus:quod fialiasdotatas rcceperint, caucant,nc id in aharum cedat decrimentum •, & ante omaia profpiciarvt ^ ne vel ipfx monia- les fuffragium dantes y in fimoniam aliquam incidant. lilud etiam pro cer- tohabcant, & animaduertant , ex pa<fto aliquid acciperevltraid quod jiecef- farittmfuftentationimonialis iudicio cordatorura cenfcatur^ elle fimoniacura. NaffiL REDITIBVS, Q_ViCST. I. 117 Namcxpa(S:onihilaliudpo{runtaccipere,practerilIud quod aiendac moniali fit nece{larium:eo quod ei monafterium prx inopia,non poteft: tribuere.Si er- go aliquid vitra acceperint,vel ii dotem exegerint, quando monafterium pof- fet eam aicre,illicite recipiunt. Quod fi Iixc vera funt^quid, quxfo,dicemus ad prodigas illascxpenfas,&: profanosapparatusfierifolitos ex pado tacito,veI exprefTo , dum vci ingtediuntur monafterium , vel profeftionem emittunt? Quid aiiud moderatius, quam vtliscvehementerinterdicantur, &culpentur, acpunianrur illar,qui taliafaciunt? &"(imul etiam doccantur, quanto lione- ftiorappareret cundtis harcinfpicientibus, modeftaquxdamhumiiifque tem- perantia,ipirituali coniundlacontempiationi, quampompofa intemperantia mundana: cuidam admixtavoluptati infunerahljuseius qua: perprofelfionem moritur mundo,&: nafcitur,vcl excrefcit Dco. APOLOGI^ LIBRI DE REDITIBVS SecundA Qudfiio, An beneficiarij impendentcs fuperflue , vel profanc rcditus fuorum beneficiorum, non folum pcccenc mortaliter j fed etiam teneantur ad rcftitutionem? sv M M A Riv M, Bonls de eifdem intelligttur qudiHto fecundAy de\cjmbfi4frimd.num.x, JuHitiaJpeciali nm tenctur,quicunque fer ludtcem cogifotefi.num.2., Leges de omnium virtutum aMusfiruntur , & ita tam de aElihut 'virtu- tum theologarum , quam moralttim cardinalium , & eis contrtbutarum, numero 5. luHitiafpecialiSfdr generalis longe differunt.num.^. I O N E o primo,quod ad hanc fecundam quxftioncm refpon- furus,in prardidlo libeilo prarmifi •, Primo , intelligendam il- lam efle de omnibus , & folis eifdem reditibus ecclcfiafticis, de quibus inteileximus prima,fupra raonito X X I.& XXII. Fallum item cfte-,qu6d prarfatus N.aitjVidelicetjquod quicun- qucpofl^iint compelli perludices adaliquid faciendum, tc- nenturad illud Iegeiuftiti2Ever.T &(pecialis jcuius tranfgrcflio ad reftitutio- ncm obligar. Quoniamcum leges teranmrdea(aibus omnium virtutum,vt uS APOLOGI^LIBRIDE docet Thomas receptus Prima i. quarft. ^f.artic. primo , «5«: melius, <)<j. artic. ?. j iuxta illud Philofophi Erhic^. Pricipitlex, quaj debent fortes opera facerc, & qux temperati , & qvj^c manfueti. Similiter autem fecundum alias virtuCes & malitias-, hxc quidem iubens, hxc autem prohibens : ideo tam diuerfa?' funt le- ges, quam diuerfarfuntvirtutes,dequarumadibus ill^ feruntur. Vnde,alia lunt pra!cepta,& Icgesfidei, de quibusThomasSec.i. qusft. ly.&aliac legcs virtutis fpeijdequibus idem ibrdem.quaeft:.ii.& alisleges, &'prarccpta chari- tatis,de quibusidem ibidcm.qusrt:.44.& alias Ieges,&priECcpta prudenriiE,de quibus idem ibidem.qu^ft. 56". & aliasleges, & prajceptaiuftitisfpecialis, de quibus idem ibidem.qua:n:.iii.& alias leges, & praiceptafortitudinis, de quibus idcm ibidem. q. 140. & alix leges tcmperantia?, de quibus idem ibidem. q. 170. 4 Cum ergo alia fit virtus iuftitia fpecialis , q ua: principaliter verfatur circa res, & adtus exreriores,&in reddendo dcbitumfecundum xqualitatem-, &alia iu- ftitiageneralis , fiuekgalis , quae verfatur in rcferendo omncs adus virtutum in communebonumhumanum jficutcharitas vcrfaturin rcferendo eos om- nes in commune bonum diuinum,fiue Deum,vt docet D. Thom. ibidem. q.^8. art.7. CumquealiafitvJrtusiufiiitia fpecialis, quac principalitcrverfatur iniis qux funtadalterum, adreddendum dcbitumfecundum squalitatem •, & alia: funt virtutesanncxac ilIi,qua:potentiaIcsvocantur: qure licet verfentur in iis quaj funt ad alterum,vt iuftitiafpeciahs-,dcficiunttamcn abea, eoquod non verfantur principaliter circa adus exteriorcs, fed circa interiores, & fecunda- riocircaexreriores -, &circa eosnon in rcddendodebitum legale fecundum 3Equ2litatem,fed alia: in reddendo debitum morale tantum, vt hbcralitas , mo- deftia:vel in reddendo debitumlegalcjfednonfecunduma-qualitatem, qualis eft religio , qua rcddimus Deo dcbitum-, & pietas , qua exhibemus parentibus, patrice,& fanguine iundis debitum cultum:& obferuantia,qua dignitate, virtu- teque praemincntes coHmus , vt eleganter docet idem ibidem , quarft. 80. art. i. Cumergo,inquam,ha:virtutcs adeointerfe difFcrant^ita etiam oportct,vt le- ges,&prajcepta de a<^ibusearumIata,tantundemdifFeranr.'Itaque cogiturN. confiteri , multos multis ita debere,vt per ludices compelli poflint ea pra:ftare, quac tamcn non funtdebitaper legesiuftitias fpecialis ; fedtantum perleges generalisiuftitiae, quaecumomnibus aliis virtutibus concurrit; vel per leges Ipeciales illarum virtutum fpeciaJium difterentium aiuftitia fpeciali, eo modo quo diftum cft.Quamobrem,cum fundamenta N.concra communem , & nos, agant de legibus charitatis , vel mifericordiae, yel pietatis; nihil ei profunt, ne- que obftantnoftraeconclufionirquiaadiuerfis non fit illatio.I.Papinianus exu^ h. ff. de minor. S r M M A R IV M, JuHitU JpecUlls legem frangem ,te netur femfer ad reUitutionem facien^ dum.numero i. Legei de alendts parentibus vel liheris^non funtleges iuJiitixJpecialis.nux. JuFiitia Jpecialis debitum quantum differat a debito aliarum virtutum. n.z^ 1 1. Monea REDITIBVS Qy^Sr. II. li^ II. Moneo,qu6dexmonitoproximoinferturcontraN. eflTeinconcufTe te- nendum, quod omnis frangens legcs iuftitix vers fpecialis , tenetur ad reftitu- ' tionem damni, & non quaiem qualemj fed fecundum a:qualitatem. Tum,quia harc e/l commun is Alexandri Halenfis, & AnteceflTorum noftrorum opinio,re- lata infra mon. V II. a qua non eft recededum flne lege, vcl efficaci ratione,per iura fajpius allegata. Tum,quia nullius momenti eft argumentatio illa; Hoc eft dcbitum adco Iegale,vt debiror po(Tit cogi ad illud per ludicem. Ergo eft debi- tum legibus iuftitiac vera: & fpecialis,vt in proximo monito probatu eft. Tum, quia Icges qua? lubent , vt cogantur per ludices parentes alere filios , vcl e con- i trariocertiscafibus nonfunt delegibus iuftiti^ fpecialis, dequibus loquitur Alex.Halen.cum communi, vt exprefle probatur in I.Si quis a liberis.ff. de lib. agnofc.ibi:Sedcumha:cresexxquitate,&chariratefanguinisdcfcendat:per qux verba lurifconfultus exprimit Icges illas de alcndis filiis a parentibus j 8c e contrario non defcendere ex iuflitia illa fpeciali & vera , de qua Tho. receptus in pra:f Sec.i.q.^S.fed ex pietate,qua: eft virtus fpecialis, illi applicata; qus pa- triac, parentibus, & fanguine iundlis prouidet : de qua idem Thom. etiam rcce- ptus ibidem.q.ior. Tum, quia nccdebitu IcgaIe,quo quis tenetur,& porefl cogi aiudice adfacicndas clcemofynas , fiue ad fubueniendum extremam vel ma- gnamneceflitatcm paticnti ,iuxta glof receptam iundlo tcxtu cap.Sicuthi.47. difl.&traditaperTho.Scc.z.q.^i.efldebitumlegibusiuflitiajfpecialispr^fatarj fcd legibus charitatis Sc mifericordix, vt probat Tho.vbi fupra. Tum, quia in- ter iuflitiam fpecialcm,& alias virtutes fpeciales hoc diflatjquod illa,& eius le- ges principaliter &immediate verfantur circa res & ajflioncs cxteriores,ad re- ponendam in eis a^qualitatem eius quod formaIiter,veI virtualiter datur,& ac- cipitur. Mifericordia vero,& picras, & omnes ali^ virtutes fpcciales, & earum leges,vcrfantur principalitcr & immediate circa a(flus interiores in moucndo vcl modcrado pafliones animi,Iicet minus principaliter:& per confequentiam^ moueant etiam ad adtus exteriores. Quod fingulariter & fubtiliter fenfit Tho. Sec. i.q.izi.art.i.ad 4. Itaque ex eo qubd non tenetur ad reflitutione damni qui violat leges pietatis,& mifericordia:,non foluendo parentibus, vel pauperibus debitum legale , quod debet illis legibus pietatis, vcl mifericordias , non infer- tur i quod non teneatur ad reftitutionem damni, quod prajftat , violando leges iuftitix fpccialisjcum hx fint feparatse ab illis:& a feparatis non fiat illatio, per iura vulgata:& ita in vniuerfum efl vera prasfata comunis,& noflra propofitio. SrMMARIVM. Lex tjttd iuhet faccurrerefatienu extrema, non eplex iufliti£j}ecialts,fed charltati6,petatis^iJericordi£i'veVmHiti^igeneralis.nu. i . III. Monco,qu6d ex duobus proximis monitis inferrur,qu6d N.toto cxlo j crrat, nouetcnendo contra omnes ^legcm quae iubetfuccurrerencceflitatcm extremam patientijCfTc Icgem iuflitix fpecialis. Tum,quia per allcgata in illis, conflat illam cfTe lcgem charitatis,miferieordiae,pietatis,veI iuflitix gencrahs- non autem fpecialis , qua: verfatur circa res exteriores j & in rcddendo legalc R ip APOLOGI/£ LIBRI DE debitum fecundum aeqaalitatem. Tum , quia qui obligatur ad dandum aliquld extrcma paticnti, v t ab cis liberetur , & n on dcderit illud ei , non tcnet ur rcfti- tucre illud pofteaquam illa ncceflitas tranfierit , (i aliquo alio modo liberetur; ncque ha:redibuseius,{Iperieritfecundumomnes,&ipfummet N.Cumtamen is qui debct alicui aiiquid per legc luftitix fpecialis,tenctur illud foluere, etiam pofteaquam tranfierit tempus , Sc articulus in quo foluere tenebatur ipfi , fi fu- peruixent ; vel hxredibus eius, fi obierir.I.i. &c per totum titu.C.vt a<fliones ab hxred.& contra hzr.&m I.i.C.de hxrcd.a6l.Tum,quia qui debet exmutuo,veI aliquo aiio contracfbu alicui cxtrcmam neccflGtatem patienti illud , quo cum polFct ab iila ljbcrarc,li non fuccurrcret ei,tenerctur ei foluere illud fi fuperui- ueret per altcrius opem-, vel hxredi eius, fi obiret mortem : & non alia ratione, quam quia illud ei lege fpecialis iuftitix debebat. At id quod fine vllo contradlu cxprello , vel tacito debetur alicui proptcr folam neccfllcatem extremam, non dcbet rcllitui lapfo temporc illo nccefiitatis,& non alia ratione, qua quia noa debctur ei lege fpecialis iufiicix, fcd alia charicatis , mifericordix, pieratis, vel iuftitix gencralis.Ergo propofitum.Tum,quia non obftat Caietani authoritas, qui vifus cft fignificarc N. quod legibus iuftitix tenemur neceflState extremam patienti fuccurrere.Nam,quiacum generaliter loquatur dc legibus iuftitix,po- teft intclligi de iuftitia gcncrali, &c non de fpeciali-,cum di6ta Do(9:orum in du- bio ita in terpretari debeant, vt iuri recepto confonenr.arg.cap.Cum expediac, de elcd.lib.^T.Et fi eius didum aliter intelligatur, eft falfum, & contra commu- nem omnium. S V M M A R I r M. Dominitim vnius & eiufdcm rei, noft potejl e^ plftriftm ifjfoliditm,& mn tranjit ipfo iure in extreme egentem.nu.i, ReBituere teneturquis ea,qudi extremapatiens accepit, lapfo illim mcefitn- tis articulo, nifi &c.nit. t. 1 1 1 1. M.oneo,fatis confequens efte proximis tribus monitis,ver:orem effe illam fcntentiam , qux habct j Ncmincm fieri vcrum dominum rei qua egct ad libcrandum fe ab cxtrcma neccflitate-,licetiufte pofi^eccam accipere,etiam au- thoritate propria , & ea vti quatenus eiTet ad id neceftaria : quam contrariam. Tum,quiaiIIa fcntcntia contraria non vidctur probari vlla Icgc,vcl cfficaci ra tionCjfine quibusnon eft affirmandum aliquidcotra ius regulare,cap. Legatur. i^.q.i.^.Confideremus^in Auth.de Trient.&femifrcoll.3.c.ConfuIuifti.2.qu.y. & c.i.de transl.prxl.& ius rcgulare habct id quod cft,vnius,fine cpnfenfu eius^^ non c^ci alterius.I.Id quod noftrum cft.fF.de reg.iur.Tum,quia lex illa celebris qux eft fecunda in §. Cum in eadem.fF.ad 1. Rhod.de iadu. non habct'; res ficri communcsper ncce(fitatem,fcdefirccommunicadas.Tum,qui'. nonpatiuntur iura,vc eiufdcm rei dominlum fit penes plures in folidum,I.5.§.Ex pIuribus.fF.de acq.pofr.Tum,quia legi charitatis,mifericordix,ac pietatis, & cuiufcunq-, alte- ' rius vircutis facis fit, fuccurrendo neceflitatem extremam paticnci fufficienter, ad hoc vt ab ca hberetur,Yt pala eft. Ac frequentiflime fuccurri pctcftj& abun- de REDITIBVS QV^ST. IL 131 de quidem extrcma patienti,commodando, vel locando ei rem illam qua eger, non tradendo ei dominiu illius. Verbi gratia, AIiquis,aIioqui faltem ahbi diues, in montibus, Alpibus,vel Pyrenxis niuecanis, neceflitatem extremam alicuius vcftis paticur ; & aliquis alioqui pauper,deferens veftes pretiofiflimas, holofe- ricas pellibus herminorum cariflimis duplicatas fiue fuffultas , obuiat illi, tene- tur quidem ei vnara,vel duas,vel plures^Sc quotquot ille ad illam necellicatem fublcuandam eger, commodare.vel locare, fednon dare, & transferre in illum illarum dominium. Imo , cum fe in aliquem locum vbi neceflicas illa celfaret, reciperent,poflct illam,vel illas quas commodauit ,repetcre:quod nemo nega- bir. Tum , quia nemo dicerer, quod l\ quis , alioqui diues , aliquo in loco fame nioriens, obuiaretaUcui piftori, vigincimulos panibusco6tisonuftosaliquo agenti, ficret dominus omnium illorum panum : cum tamen qua ratione ficret dominus vnius,eadem quoque fieret omnium, antequam vllo illorum ad fcdan damfamcm vteretur. Neque quifquamdicerer^piftorem obligacii efle addan- dum dominium omnium illorum iUi:neq-, illum authorirate propria pofle om- nes cos fibi occupare. Imo, quihbct erudicus dicet fatisfacere piftorem, com- municandoilli cfuricnti panesneceflariosadillamefuriemfedandam. Tum, quia ridiculum videtur,& grauitaci legum c6crarium,dicere-, extremam famem paticnci,qua!ri dominium omnm panum,qui in foro venduncur : Sc ilico fedaca per vnum panem famCjillud ei perdij&rurfus icerata fame,ficri eius,& propul- fata ea,definere efle iIIius.Tum,quia gloffae receptx in d.§.Cum in eadem,& in d.cap.Sicut hi.47.difl:.afrerunt,verbum,comunia,in illo didojNeceflicas omnia faciccommunia:exponcdum effeper communicanda'*. Tum per quardam alia, qua: confiderauimus in noflro Man. Confef.cap.i^.a nu.^o. vbi hoc aliquantu- lum limitamus. SVM MA RI V M, i^lfhonjus Caflrenjit laudatus.nu.i, ABionefubfidiariAy qui temtur, adtantam reHitutionem tenetur,ad qnan- tam qui principali.nu.z. V. Monco,quod non eft vera dodlrina illa noua, quam prscfatus N. fpatia- tus latc circa quiddam incidens, c5cra celeberrimum,eundemq-, erudiciflimum virum Alphonfum Caftre.affirmar, videlicet, ^ licet qui obligatur lege iuflitiaB nmplicitcr,fi tepore opportuno non foIuat,teneacuradreftiiucionem,non au- tcmquinonobIigaturfImpIiciter,fedtantum fubfidium.Tum,quianuIIoiure illa fundari poref]::& ita erubefcendum efl id fine Icgc dicere.§. Confideremus. Auch.de Trienr.& femifl'.coII.5.& c.z.de transl.pracI.Tu,quia qui tenetur adlio- nefubfidiaria,perindereftitueredebet,acquicenecura(5tioneprincipali.l.San- cimus.C.de Sacrof.EccIef.quajhabet,eum qui vafafacra quae cmit,conHauerir, vel alio modo immucauent, teneri a6iione in fadium lubfidiaria , in defe<5lum a£tionis rei vendicationis : per quam tantundem recuperacur, quantum per rei ▼endicationcm in cuius fubfidium datur. Et qui tenetur adtione fubfidiaria h Aquihac , perinde tenetur , ac fi teneretur adione diicOia. eiufdem.§. fin. Inflir. R 2 £32 APOLOGI^ LIBRI DE de I.Aquil.Omnis item adio in fadum,eft fubfidiaria, vt ait Bart.in d.I. Sanci- mus.nu.z.C.deSacrof Ecclef.qux habet locum in variis articulis iuris, vt habet text. ibi, quos enumcrat glof.eius, in verb. Articulis, & in rubr.fl.de prxfcript. verb.& Bart.vbi fupra nu.KT. & in l.Ex placito.C.de rerum permut. vidclicet,in omnibus cafibus , in quibus datur adio pracfcriptis verbis , & ex omni interdi- 6to,& edidto vnde non oritur adlio nominata,vt aiunt pra:fata glof.& Bart.in hoc recepti. Et tamen certum eft , eum qui tenetur adione prxrata in fadum, teneri ad reftitutionem.l.Naturalis.I.Quoties, deprsEfcrip.verb.quiEprobanc eam dari,faltem ex tribus contradtibus innominatis, & in I.In bona: fidei.C.de padl.qux cum ei concordantibus habet, eam nafci ex padis bona:fidei contra- dtibus ex continenti appofitis. Et pater,'vel maritus^ qui tenctur adioneinfa- 6tum,pro furtOjVel vxori,vel filio,fado in fubfidium adionis turti,quac non da tur contra patrem,vel maritum'i perindc tenetur reftituerc rem fublatam, ac fi teneretur adione furti.l.fi quis vxori,ff.de furt.cu allegatis ibi,per glofT.&Bart. SVMMARIVM. Charitatefola ohligatum adaliquid,foJfe adid comfelU. nu. r. K^6liOtVeloffcium iudicis datur^uoties aquitas idfuadet.nu.i, V I. Moneo,qu6d N.non debuit niti authoritatc prxfati Dom. Soti,dicen- j dojquod affirmauerit in lib.^.q.j.de iuft.& iur.Eum qui ex fola charitate ad ali- quid tenetur,non pofle ad id per ludicem cogi. Tum,quia ille ibidem ait,qu6d licet alias id dixiflet •, tamen non habet locum illud in obligatione fuccurrendi extrems neceffitatis articulo. Tum, quia licet vtcrque id aflereret, non eft ve- rumcquiaquotiesjequitasfuadetadionem dari,autaliquiddari, vel fieri,datur remcdium cflicij ludicis, vel adionis in fa(5tum,vel certi condidtio ex legeifiuc illa arquitas defcendat ex legc lata fuper adibus charitatis, fiue fidei, fiue mife- ricordii,fiuc pietatis,fiue iuftici.T ver^ fpecialis,fiue alterius cuiuslibet virtutis, vt fupra,ead.q.monito.I.& 1 1. didum eft,& probatur per l.Qui feruandarum. &I.SoIent.&l.Quoties.vbilatedehocgIofl^.rccepta.ft.depra:lcript.verb.facit. l.Sime &Titium,cum ei annot.ff.de reb.cred.& I. Hxreditas.ff.de petit.ha^red. & in terminis noftris eft gloff.cap.Sicut hi.47.dift.verb. Efurientium. & in cap. Tibi domino, verb. Neceffe. <Ji.diftind. & in cap. lus naturale. i.diftind. verb. Communis.& I.Neminem.C.de Sacrof. Eccl.quaj gloffa: habent, cogi pofle di- uitesofficio ludicis , ad faciendam eleemofynam pauperibusmaximanecefli- tate laboratibus. Et ita ille grauiflimus, eruditifllmufque Aluarus Pelagius vbi fupradcPlandtuEcclef.lib.i.cap.iS. col.fin.concludit,poflebeneficiariosiurc compelh ad erogandum fuperflua pauperibus. arg.c. Qualiter, & quando, ibi, Redde rationem de accufationibus:& mehus per cap.i.io.q.^.ibi^Etfinguhs an- nis Epifcopo rario fiet , & per alias rationes : cui fatis confonat Cardinalis in Clem.Gratia:,de refcrip. col.pen. Qu^orum ipfe opinioni lubens me fubfcribe- rem , quando concurreret maxima necefsitas pauperum , & clara fuperfluitas beneficiariorum nolcntium eis fubuenire , vel clara in profanos vfus profufio: de quo latius infra tradabimus. Quamuis decifio hxc Pelagij,magis nititurle- cibus iuftitix vcrs & fpccialis,quibus ad id tenetur beneficiarij,vt ibi diccmus. SVM REDITIBVS Ciy^ST. II. i^, SrMMARIVM. Beneficiarius imfendendo vane/velfrofanebemfc^ reditusynonfolumfec- cat mortaliterfed etiam tenetur ad reHitutionem.num. i . ^uod etiam te- nuit Thom.num.z. ReBituere tenetur,qui ex communihus minusquam dehet trihuitfngu* larihus.num. ^.Et qui onuSy vel modum iniun^um non adimplet.n. 4. Furtum admittit, quire aliena in aliumvfttm quam conceffum , vtitur. numero y. Benefcif fru^ui dari adfauferes fuHentandos, multis in locu Thom. affr^ mat. numero j. luHitidj^ecialls legemfrangensy teneturadreBitutionem, nen autemfran- gens charitatis legem. num.6. Prdcepta omnia Decalogifint iuBitiaJex quidem poBrema vera & Jpecia' lis-.quatuorveroprimayfartiumfotentialium eius. num.j. Benefciarius,fecundum omnes, teneturmagis quam laicusadeleemofynas, ergo alia lege quam laicus. num. 8. Benefciarius, qualegemortaliterfeccat, ahutendofuis reditihus^eademte- netur reHituere.num. 9 . Benefciartus qualegeante diutfionem tenehatur reHituerefrofaneimfen- fa, eadem &fofi eam tenehitur , quia diuifio quo adhoc nihilnouauit, numero 10. "Bkemofynarius cumfacultatefe alendi,reHituere dehet fauperihus qud va- ne impendity&talis efi heneficiarius.num.u. Decimd, & alia hona ecclefiaHica,onm pauperum alendorum hahent. nu.it. Beneficiarij prodigitas,etiam departefibi a communi feparata ,facrilegium dicitura S. Sernardo.num.l ^. Concilium Trident. tacitefenfit heneficiarium lege iuHitia teneri ad dan* dumfuperfiuapauperibus.num. 1 4. VII. Moneo , me in prsfato libello dixlfle ; quod circa decifionem huius quiftionisfecunda!, egolcmper vfque ad compoiitionem illius , fecutusfui * communem fententiam; &:tunc percupiui tenere contrariam, &tenuifrem certe,fiquo modo fatisfacere meseconfcientix potuifTem : fedquia id facerc non potuijideo tunc firme tenui,&: nunc firmius afleuero pra:didam commu- nem,fciIicet:beneficiariosinfumentesmalc, vane, aut profane notabilemre- dituumprajfatorum quantitatem, vltraid quodpercontenta in corollariis i. qua:ft.pra:fati libelli,qua: fupra repetuntur in fumma a monito L X X V. vfquc ad finem quajftionis prajcedentis,eis permittitur,non tantum peccare mortali- ter,fed etiam obligari ad reftituendum:quod quia prxfatus N. 8c quidam alij, quamuis aliorum collatione pauci contrariam affirmant , validiflime infe- R 3 IJ4 APOLOGI^LIBRIDE quenribus argumcntis probo,nulIatenus ab ea recedendum. Primutn quidem, quodopinio communisidhaber,etiamipfomct N.idconfirentc ini.par.ca.r, Nameamaffirmantij,quoscitauimus in prajf. libellojquem in hocdefendi- musquntfl:.i.num.8.rciIicet;Archid.vS«:Dom.in princip.^^.diftincft.&inc.Statu- tum.§.A(relIorem,de refcripr.lib.^^.vSc in c.Prjcfenti,deoffic.ord.eod.Iib.quibus ibiJcni confcntiunt Ioan.And.Anchar.&Perur.& Ioan.Lina.in Clcm.Gratiae, de rcfcript.tJ^ Panor.in ca.Cum fccundum,de prxb.vbi nos late probauimus,& in c.Cum cfTcs.num. zi.de teftam.Albcri.in di(fiionario,verb. Clcricus. Aluarus Pelagiusvir grauiflimus,quiIib.i.dePlan6taEccIef.c.i8. col.8.(3c quinque feq. neruoliflime hanc parrera probar,diccns,fe illam confcientia vrgente affirma- re.Idem Anton.in c.fin.num.iy.de pecuI.cIer.Felyn.inc.Poftulafti.num.^f.de re- fcrip.<5<: in c.De quarra.num.55.in fin.dcprxfcrip.Dcc.inc.Epifcopus,deprxb. & Anron.Burgen.mc.i.num. i8.de empt.&anteillos AIcx.HaIen.do(florirre- fragabilis.^.par.q.j^^.memb.^.Richard.itcm in ^.difl:. r^.arr.^.q.i. ad i. & pofl: eos Paludan.in cod.^.dift.i^.q.^.art.^.GabrielinpraEfata diftindl.i^.q.8.& Maiorin prsdijSla dift.i^.q.iy. qui aufus fuit dicere; nullum do«5torem qui anrc eius sta- temmortuus fuiffet, contrarium renuifle: quamnisin hoc lapfus fucrir, vtvbi fupra diximusj& Guilicl.de montcLaugd.inCIem. Quia contingit,de relig. dom.Sandtiflimusirem iIIeAnton.ArchiepifcopusFIorcnt.in5, par.tit.i^. c.i.§. I5).&in i.part.tir.i.c.i.§. fin. quamuisSylueflcr idcmtencnsin vcrb.Clericus. q.^.perinaduerrenriamconrrariumimponat ei,in i.p.art.tit.i.§.fin.& Angel.a Clauafio in verb.CIericus,4.§.4.vir miracnliSjVt fertur,cUrus.Summa item Pi- fana,verb.Clericus,4.§.4.cum Henrico Gandauenfi quodlib.S.q.iy. Driedoniuj; etiamlib.i.c.4.deIiberf.Chrifl:.Imo& Caiet.Sec.i.q.i^j.art.y. & q.iip.tantum abefl:,vt ille allegari debuifler pro contraria fententiarquonia pro noftra parre eft,fifarisperpendatur,vrin d.hb.q.i.num.^.oftendimusjquamuis obfcure lor quatur, vrcns nouis loquendi modis.Air enim,qu6d vbi reditus Epifcopatus3& Canonicatus exacquant,vel parum excedunt,eam parrem qua; eis' eft ad fe ho- nefte fuftentandos neceflaria, non tenentur ea quae profane impendunt, fcfti- tuercj fed ficquandoeftlongemaior. Quoddicere,perindeeft ac aftirmarc; cum non reneri ad reftituendum ea qux in ahos vfus infumpferit , de parte illa qusefibi honefte alendoiudicio virorumprudcntum eft neceftaria: reliquum autcmfic.Quodtorumipfumcriam nosomninofatemur cum communi fen- tenti3,extcndenres nos paulo vltra,per ea qua; diximus in dido hbello.qu^ft.r. corol.io.& feq.a nu.^^.& fupra q.i.mon. X X X. & feq.Eandem eriam amrmat Vlricus author grauifllimus,qui larc referrur,& prcbarur ab iilo perdo6to iuxra ac perfandlo Dionyfio Carrhuf.in lib.contra pluraHtarem,arr.i.Iaf. eriam cof. 7^.vol.i.Socin.eon{.5i.voI.i.Petr.de Vbald.in tra<5b.de fucceflione ab intcftato, part.vlr.& deniqueidanteomnesfenfitlnnoc. II II. in c.Indecorum,dexrat. & quaI.&adeoeftcommunis,vtIo.Maiorvbifupra,aufusfueritdicere,vtpre- diximus-,nuIium,quiantequamipfcnafcereturmortuusfuifler, contrarium te- nuifle.Et adeo,inquam,communis,& canonibus Ecclcfiae cofonans, vr Archid, in pracfaro.§,Aflcflbrem,dixerit, contrariumefleiurisharrefim, Et Petr.Sotus fupra monito XXXVIII, relatus , affirmauerif, efle grauiflimum errorcm, faltem contra bonos moreS;, & iuftitiam j & quidni contrafcripturara?quai iunt 1 REDITIBVS Q_V JEST. II. 15^ funt verba eius. S^ccundo ,principaliter probatur , eo cj^uod ctiam Diuus lile z Tiiom.cuius authoritatc nitunturcontrariam partem aftirmantes , fi cins Ccix' tentia, & verbafatisperpendantur, pro noftraparre eft,vtprajfatus Petrus Sor.indicat, allegandoeumprohac parre, & loan.Maior vbi fupra, vehemcn- tcr contendit-,nuIlatenus cum adco pium ik dodum virum contra h.TC tcnuif- fe : quod ex multis didis eius rem ita fe habcre colligimus fupra, quxfl:. r. mo- nito X L. Tcrtio , principalicer probatur noftra prardida conclufio rationi- bus adeo fortibusjvt ob eas elTcr aftirmanda, etiam C\ Thom. &: comraunis te- neret contrariura,iuxtado61:rinam qua: colligiturexcap. Capellanus,dc fc- tiis.Sc l.i.§.fed nequc. C. dc vete.iu.enu. Quarum vnaeft hxc^quodnon fo- lum qui accipir,vcl rerinet iniuftc alienum , tenetur ad reftitucndum illud. cap. 5 Si res aliena.r4.q.<r.cap.Pcccatum,de reg.iur.lib.^J.fcd etiam illG,qui diftribuen- da communia fingularibus,quibus funt deftribucnda,diftribuit cis minus quam dcbcatjVt affirmat Thom.Scc. z.q.^^i.art.i.ad ^.vbi late Caiet. At omnis bencfi- ciarius , qui ea qu.T funt fibi fupcrflua , non diftribuir piis vfibus , minus quam debetdat eis. ergoteneturadreft:itutioncm. Quarto, probaturalceraratione, fcilicct-, quodctiamrenetur ad rcftitutionem,qui accipit aliquid cum onere 4 ,dadi illudjVcl ahquam eius partcm alteri,fi onus illud non impleuerir, per 1. r.i. & 3.C.dcDonat.quaefubmod.quatcnus habenr-, cum cui aliquiddonatum cH, vt det ahmenta donanti,vcI aliquid aliud,eriam tertio tenetur ad dandum illuci fubobligationercflitucndici, eti.imfi alijdcderit illud. Probatur<3<: inl. i.C. dchis qusE fub mod.vel condir.quatenus habcf,Legatarium tcncri adimplen- dummodum, fub quo aliquidci rclinquiturfub obligarioncrcftituendi, etiam fi alij dcdcrit. Tradit.Barr. communitcr rcceptus in 1. Quibus dicbus.§. Termi- lius^num.rj.agcnsde cffcdtumodi^num.ry.agcnsdc remcdiis quibusquiscom- pclliporcft: ad feruandummodum.Probatur etiamin cap. Verum,cum cian- nor. pcrglGft".&' alios, de condit.appo. Atbonaquasbcncficiariisdantur, il- li funt oneri fubic(5la, vcomnia in honeftam miniftrorum Ecclcfix fuftcnta- tioncm , & alia pia opera inlumantur •, vr irrefragabilircr probauimus in pra:f. hbello quxih r. per fcxdccim rariones, & pcr aliquas illarum , &: alias (upra quarft. I. monito X"XVII. ergo licet beneficiarius iufte rccipiat fui beneficij rcditus ex cis coIIedos,fi in id non impendit,tencrur in illud impenderc, quod eft refticucre. Quinto, quod qui furcum realiter committit, tenccur reftituere. ca.Poenali.^S: cap. Si quid inuenifti.r4.qua:ft.f.ca.Sircs.cad.cau.quxft.<>. Atbc- ncficiarius qui rcditus ecclefi-^fticos , vfibus impcndit profanis , furtum admit- tit:namvtiturrcaliena,videlicer, D. N. Icfu Chriftiin alium vfum,quam in quemcapirj&' qui hoc facit,furrum admirtit,§.furtum.Inftitut.de oblig. qux cx ^ del. nafcun.vti qui equum fibi commodatum ad Senas, ducitNeapolim.Et ita Guilicl. de monre Laugd. aflTerir, in d. Clem. Quia contingit,de reli{^. dom. Et latiusAluarus Pclag.vbifupta. Quodeciamcolligiturexprxfaro Thoma, qui in Scc.z.q.rS^.arr.j.rub finem,aitjDecimas primarie quidem cultus diuini mi- niftrisexhiberi,fecundarioaucemvtpauperibusfubueniatuf:&: quxft.87. art.5. ad primum ait refpondendo ad argumentum quod fecerat ad probadum, quod hodie fint fuperflux decimx ; quia in legc vcreri , ideo leuitis folucbantur, quia non habebant partem m poftefliionibus populi, vchabetur numer.18. inquitj 1^6 A? OLOGIJE LIBRI DE In legc vcteri fpeciales qusdam decimnj deputabantur fubuentioni paupe- rum: fed in noua lege decimar dantur clcricis, non folum propter fuifuftenta- tionem, fedetiamvtcxeisfubueniaturpauperibusjideo non fuperfluunt, fed ad hoc neceflariaefuntpoirefliones Ecclcfix,&obIationcs,&: primitix, fimul cumdecimis.h2cille.Nequeobn:at,quod Dom.Sotus deiuft. &iur.lib.:o.q. 4. art.^.concluf.j.contendat-, quod decimarum finis, non alius fuit quam Ecclefia- lum feruitium , facrorumque facramentorum adminiftratio , eadcmque caufa exigantuf a Populoeuangelico, quaoIimaMofaico, eo quod San(5^. Thom. Sec. i. q. 77. arr. i. nullam rationem aflignet pauperum. Tum,quia prsefatus N. contrarium fatctur,vt diximus in monito XXVII. verbaeiusad litteram referendo.Tum,quia S.Thom.in locis fupra citatis,dicit;qu6d ipfscetiam deci- ms,quxminiftrisEccIefiaedantur,per eos debent in vfus pauperum difpenfa- ri.Et apparet etiam ex D. Clemente, quem nos in d.Iibello.q.i. num. 15. retuli- mus,&fuprainhacApologiaq.T.monito XXXVIII. EtS.Auguft.inc.Deci- msE.i 6. qu^ft. i. Decimas,egentium animarum tributa appellat: quod etiam de oblationibus dicit idcm S.Thom.Sec.i.q.S^.art.i.m corpore quxftionis,ibi. Et ideo oblationes , quar a populo Deo exhibentur , ad facerdotes pertincnt, nort folum, vt cas in fuos vfus conuertant; verum eriam, vt fideliter eas difpenfcnt ; partim quidem expendendo eas in hisqux pertinentadcultum diuinum, par- tim vero in aliis , quac pertinent ad proprium cultum : quoniam qui altari fer- uiunt,cum altari participant,vt dicitur i. Corinth. 9. partim etiam in vfus pau- perum , qui funt quantumfieri poteft, de rebus Ecclefi^ fuftentandi. haccibi S.Thom.Sexto,principaliter probatur alia ratione,videIicet;qu6dintcr leges ^ obligantes ad mortalc charitatis & iuftiti^E vera^ & fpecialis , hoc diftat j qu6d qui tranfgreditur legemcharitatis,licetpeccet,non tcneturreftituere:quivero tranfgreditur legem iuftitiaj verac & fpecialis, non folum peccat , fed etiam te- netur reftituere,iuxta dodrinam dodoris irrefragabilis Alexand. Halen. com- muniterreccptaminj^par.q.S^.quxbene defenditurab Adrianoin ^.dercftir. q.i.col.5).in §. De currentibuscum fure. Quam nos quoque fecuti fuimus in re- pet.c.Inter verba,pag.io8.num.7i4.& in Manua.Confefl'. c.14. num.^. & Dom. Sotus Iib.^.q. j.art.4.&: lib. 4. q. 7. arD 5.C0I.4. & alibi fajpe de iuft.& iur.& fupra ead.q.monito I. repetiuimus.Atquibeneficiarius inalios vfus quam pios,fuos reditus impendit,Iegem iuftitiae verae & fpecialis tranfgreditur, vt proxime di- Aum eft:quia tranfgreditur lcgem de non furando,qu.'E eft lex iuftitiac fpecialis. Nam,vtafIirmatThom.in hoc receptus in Sec.z.q.iii.art.i.&in^.Iib.fentent. diftind.37.quacft.2.art.4.vbi communis idtenet, pracfertimMaiorq.^.neque Scotus quo ad hoc propofitum diflentif, omnia prajcepta Dccalogi , de quibus cft praeceptum de non furando, Exod.io.&: glofi^lin c. Quid in omnibus, 31.9.7. 7 funt leges iuftitiaf:& fex quidem poftrema,de quibus eft pracceptum de non fu- rando , funt iuftitiae verac & fpecialis ; licet quatuor primafint partiurn iuftiria: potentialium,puta,religionis,&pietatis,vtcoIIigereeftcx Thom. Scc. 2. q.8o. art.i. Septimo, probaturaharatione, videlicetjquodiufte negari nonpoteft, clericos abutentes ecclefiafticis reditibus , peccare contra legcm iuftitiae fpe- cialisrquoniam omnes,etiam Dom.Sotus in d.Iibr.io.q.4.art.4.& etiampraefa- tus N.in 4.par.praedi(^i c.j.pag.pen.c.^. pag.ip.affirmantj multo magis obligari beneficiji REDITIBVS QjrJEST, I. ,37 beneficiarlos ad eleemofynas erogancIas,quam laicos.-quod adeo quidem aiunt elleverum , vc nihil minus tencantur ad eleemofynas, eo quoddicanrurab eis omnium bonorumEccIe/i*B domini,quam fi cotrarium dicerent nobifcum. Ita N.in praefaca parte ^.pag.ip. & Sotus in d.arr.4. Imo & ipfe N. in prxfata pag. pen.aitiquod maius peccatum commitcitur in abufuredituum ecclefiafticorum quam aliarum rerum ; vbi ctiam fequicur Socum ad verbum in d.arcic.^.dicen- tem ha:c verba. Epifcopi ftridbiori mifericordirB nexu ccnecur, quam diuices (x- culares. Quibus addic N.id quod ipfe dicic de Epifcopis , idem de aliis clericis, qui redicibus ecclefiaflicis abundanc , diccndiim efle : qux profedto nullatenus iuri confonare poirunc,nifi aliqua lege iufticiar ad id cenerencur.Nam legcs cha ricacis xque obligant omnes Chriftianos tam laicos,quam clericos. Nam /icut frequenter accidit , quod vt clericus carlibem agens vicam, habeat plura fuper- flua, quam iaicus vxorem & familiam nutriens : ita quotidieconcingic, mulcos laicos efle diciores,ac minorem familiam agere,quam cIericos-,&habcre mulco plura fuperflua,quam illi.Et itafrequencifllimeconcingic,pIus laicum,quam cle ^ ricum ad eleemofynasceneriIegecharicacis,accenciscircunftaciis perfonarum, ioci,cemporis,& faculcacum,vc palam ediSc ica neceflario fatcndum,aliquaiu- ftitia: lege teneri beneficiarios ad eleemofynam,qua non cenencur laici:& noa eft alia, quam fupradidta de erogandis fuperfluis pauperibus , & operibus piis. ergo cenentur illa;& perconfecucionera impendedo ea profanis vfibus,tranf- grediuntur legem iuftitix : & cum qui legem iufticix cranfgredicur, non folum peccct,fed eciam ceneacur refticuerejconfequens eft,bencficiarios tcneri ad rc- fticutionemeorum, quxmalcjVane, velprofane impenderunc. Odauo,qu^d Adrian.dc rcftic.q.i^.Socus lib.io.q.^.arc.^.Reuerendiir.Segobicnfisin cap.Cum in officiis,de ceftam.Card.in Clem. Quia concingir.q.i.de reIig.dom.& omnes S alij , eciam qui negancneceflicacem refticuendi prxcer praefacum N. concedunt peccare morcalicer beneficiarios,qui vc praemittitur, fuperflue,aut vane prasdi- £fcos reditus impendunt. Et nulla inucnitur ratio qux fuflicienter probet , eos potius peccare mortaliter,quam fxculares,in fimili modo infumendis fuisjqua: non xque probet, teneri eos ad refticucndum, fi eam cranfgrediendo,peccanr; vc eflicacicer probacum eft fupra mon. XXXIX. Neq-, poceft collere vim crium argumencorum pra:cedencium prardidus N. rcfpondendo-, non rencri ad refti- tucionem omncs, qui legem iufticiae fpecialis cranfgrediuncur : quoniam id fal- fum clTe probauimus fupra ead.q.mon. 1 1. Per quaj,& per adduda in mon.1 1 1. conftar eum coco cxlo errare,dum aic-,Errare apercifllime Dom.Socum in cribus Iocis,& me in vno, & alios Dodores,qui funt fere omnes alibi^quod diximus, lege charicatis & non iuftitiac verx &fpecialisreneri quemad fuccurrendum excremam neceflStatem patienti. Errat enim crededo^quod quicunque ica lege ad aliquid dandum, vel faciendum obhgacur , vc ad id per ludicem cogi pofljc, lege obligacur iuftitiac vera: fpeciaIis*,quod palam falfum eft,per zdduAa. fupra, cad.q.mon. I. Quibus probacurjpro varietate virtucii, varias legcs & praccepta de adibus earum tum naturaliter , tum diuinitus , tum humanitus efle latas : ad quarum obferuantiamcogi quispoteftimperio confcienti.T,oflicioIudicis,aut adione per ludicem inreriorem,&exteriorem-,fpiricualem,vel f?cularem:qua- rum tamen non omnes tranfgreffbrcs, fed folum iUi qui cranfgrediuntur lege» S ijS APOLOGI^ LIBRI DE viitutis fpecialis iufticiar,tenctur ad rcftitutionem : licet cogi poflintad illarutri obrcruantiam •, & coniequenter teneatur legibus iuftitiac generalis,fiue legalis, Nono, principalitcr & cmcaciter probaturico cjuod nuUus vnquam dubitauir, qu6dantediuilionemfa(5tam,&cre(5t:ionembcneficiorum,cIericivItraiibine- cefTaria vfurpantescontralegem iufticii agerent , & tencrentur ad reftitutio- nem; quod & ipfe N.fatctur , & cxpreireTho. fupra allegatus probat. fcd diui- fio bonorum,veI fru(5lu'jm,&: redituum eorum poftea fa(^a in tres vel quatuor parccSjdequaincap.Vobis.&cap.Quacuor.cap. Dereditibus.i2.q.i.Etere(5tio prajbendarum , & beneficiorum , quo ad hoc , nihil mutauit de natura eorum: quod multis modis probauimus in prsefaco IibelIo,q.i.a nu.iz.&: fupra q.i.mon, X L I III. Decimo, quod elecmofynarius, cui Rex mille aureos annuos dona- rcc, ealcgevc fehoncftealercc, & fupcrfluapauperibusdiftribuerec, obligacus elFec cerce ad rcfticucdum ea qua: in alios vlus profanos infumerec. argumenco tocius cic.ff.de condi(5t.cauf.dac.& C.dc cond.ob cauf.In pracfaco aucem libello, q.i.nu.i7.& mulcis fcq.& fupra in hoc.q.i.mon.XXVIL monftracum fuic-,benc- ficiarios cire elecmofynarios eiufmodi facrofan^ftje EccIdiar.Sumus enim elec- mofy narij ea lege confticuci,vc nos primu cx j:editibus noftris alamur,& poftea quajfupcrfucrint,diftribuamus paupcribus,aliifuepiisoperibus. Vndecimo, quod qui accipit aliquid fubie(Stum conditioni vel oneri alicui , dandi illud auc illud , illi aut illi, non folum mortaliter peccat , ciufmodi conditioni vel oneri non parcndoifed etinm obligatur ad implendam illam conditionem,vcl onus; quod eft perinde ac reftituere. E t fupra in d.lib.q.i.d.nu.i7.& aliis feq.& in hoc q.i.raon.XXVII. efficaciter monftratum eftj Decimas & alia bona ecclefiaftica ca lege & onere fuifTe donata , vt quaj fupcrclTent miniftris , erogarcntur pau- JJ peribus. Duodecimo, quod mens omnium Pontif.Max. Conciliorum , & San- <iiorum,quos citauimus fupra ead.q.i.mon. X X V 1 1. & feq. hoc fendt.& adeo quidem, quod Diuus Bernardus duobus in locis, in Epiftola z.col.pen. & in 41. col.3.aftirmauit,facere contra eam quaj communis,& noftra eftjConcIufionemj effe rapinam , & facrilegium. Cuius afTertio eflfec falfa , fi id non efTet concra prarcepcum de non furando ; qux concrauencio in rebus facris cft facrilegium, i7.q.4.Ec Diuus Bernardus illam fuam fententiam defumpfifTe videtur ex di£tis Auguftini in fermone 57.ad fratres in Eremo , & Hieronymi relati a Gratiano in princip.dift.4i.& 44.& in hoc ipfo cap.fi.i(>.q.i. & Profper.i. q.i.cap.Paftor. Non tollet huius argumenti vim, refpondere ; frequenter viros fan<5tos dicere, cfTe pauperum & eis debitum, quicquid pcr folas charitatis & mifericordia: le- ges(iebetur,vtD.Ambrofiusaitincap.Sicutij.47.dift.inhaccverba. Egentium panis eft,quem tu recondis:nam ficut nos conficemur id eis, ica eos faceri opor- tecnobis, quodD. Bernardusfaciens difcrimen inccr rcdicus ecclefiafticos & faeculares, afTcric •, quod aliquoc impenfs clcrici eirent facrilegium in fuis redi- tibusimpendendis, qux camcn, vel illarum fimiles, nuUum peccatum, aut non plus quam veniale eftent^fi fierenc a farcularibus. Neqj obftac,fi quis dicac^eum agere cantum de clerico , qui prodige impendit de communi cumulo redituum Ecclefiac , & nonde parte fibi dcftinata : quoniam exprcfTe agic de Canonico pribendario, qui prodige impendic de fu*E prarbendac redicu. Non collic cciam prxfatusN. vim argumenti , quod defumicur ex Hieron. in c. Gloria Epifcopi. '" ■" ' ' ' ii.q.i . R E D I T I B V S Qjr j£ST. 11. 135 ii.qi]2:fl.i.&: ex Ambrof.in cap. Aurum,ead.caiir.& q. vt monftratur infra mon. X. Decimo rercio,qu6cl facrofandl-.im Concil.Trid.fefr.i^-.c.i.de reform.fan(fiac nuper vetuit •, ne vllus Epifcopus nut alius bencficiarius , ctiam fi Cardinea di- gnitate fulgeret,cognatos, vel familiares fuosex reditrbusEcclefiacaugerer. Quod ipfum ante prifatum Concil.per mui cos Pontif.M ax. Sc Concili.i, quo- rum decrctain d.Iib.q.i.a nu.i7.& (upra in hoc,ead.q.i.mon.XXXVIlI, allega- mmus-,vetitum fuit.Quod non pluspr.Tcepiffct eis, quam laicis, fi Ecclefiaflici non cffcnt plus obfliridli ad dandum f uperflua pauperibus , quam laici. At non eflentplusobligati ad hoc,fi folisrharitatis & mifcncordia:: icgibus adid tene- rentur , cum illae etiam laicos obligent, cap. Sicut ij, ^y.difl:. & fatentur omnes, Cuiconfequens eft, eos obligari ad id iuftitix fpeciahs legibus : quarum tranf- greflfio circa res cxteriores,ad reflitutioncm damni per id illati,obligat,vt tffi- caciter probatum eft,conti:^a prasfatum.N.fupra hac q.mon.III. Aho item modo pra:fatum Cocihumnoflrum propofitum probat,fcilicetjqu6d nulla ratio alia, quae fit fit ma,eius prohibitionis reddi poteil:,quam qu6d lege iuflitiac bonis Ec- cleCix efl iniun(5lum onus elargiendi fuperflua pauperibus,quod non efl iniun- ftum bonis laicorumiergo prasfupponit Concihu, eum qui violauerit eius pro- hibitionem,legem iufliitiaj fpecialis violaturum, ac per confccutionem,obIiga- tumiri adreftituendum:quajefl:noftraconcIufio, &pra:fatae fecundaequo^flio- nis decifio,per omnia prxfata irrcfragabihter probata, videIicet,beneficiarios non folum peccarevane aut profanc reditus ccclcfiafticos impendendorfed etiam teneri ad reflitutioncm fic impenforum. Quod adhuc dilucidius ccnfta- bit,pcr monita fequcntia, quibus fubuertuntur prscfati N. fundaraenta,non fu- pr a petram , fcd fuper arenam fundaca. C 0 ^ FVTz^TI O FF^MT^ <l4 M E T^ torumpartis dduerf^^per monitajtth-» fequentia» SFMMARIVM. Bemfciarij non funt fuorum redituum domim ahjoluti: quoniam hahent onw dandifuyerfluA fauperibHs.nu.i. VIII. Monco,nil obftare prifatac nc Arae c6cIufioni,argumentum primum & principale partis aducrfx,quo nituntur etiam Adrian.in ^.de reft.q.i2.& Do min.Sot.in lib.io.q.^.art.^.de iuft. & iur. videlicet c.i. de cleric. non refid. V^.6. quatcnus fignificat a corrario fenfu:beneficiarios fieri dominos diftributionum .quotidianarum,quas intereflTendo diuinis,Iucrantur. Nam ei copiofc ac cffica- citer refpondimus fuprxq.i.raonit. X L 1 1 1 L SVLMLMARirM. Benefciar^ reditm non aqmrifipendiis fraftdum,frohat ConcilTridjiU.i, H 140 APOLOGI^ LIBRI DE I X. Monco , nil etiam obftare fecundum aduerfae parcis argumcntum , vi- delicet j quod qua ratione pracfides , magiftratus , & alij miniftri Regis poftunt libere difponere de ftipendiis & falariis fuis fine reftituedi obligatione, eadem etiambcneficiarij pocerunt difponerede prouentibusredituumfibideputatis; qua: ftipendia & falaria eorum dicuntur fine reftituendi obligacione : nihil, in- quam , obftac hoc argumentum. Tum , quiacontrarium ftatuitur in concilia Trid. nuperrimo in fefT.iy. cap.i. de reform. & aliis multis canonibus.c Perue- nit.i.q.5. & c. De Syracufanas.iS.dift. quibus beneficiarij vetantur donare quic- quam cognatis & familiaribus , nifi paupertatis intuitu. At palam eft, Regum miniftros pofTe donare qui ex ftipendiis fuis lucrifaciunt tam per viam vltimac voluntatis, quam donationis intcr viuos quibufcunq-, voluerint, camcognacis quam excraneis,fine vUo paupercatis vel pietatis intuitu.Tum,quiaomnia iura, quaedehacreftatuunt,videIicet.ti.q.i.ix.q.i.&5.&c.Adha:c.«Scca.ReIatum.i. dc teftam.contrarium fignificant.Turn,quia hoc confequererur quiddam abfur dum , & ideo non audiendum.I. Nam quod abfurdum. ff.de oper. hberr.c. Du- dum, de praeb.Iib.<».Quod eciam ipfimec iudicanc cffe cale,nempe, quod clerici noncencncur plus , ad erogandas elecmofynas dc fuis redicibus ecclefiafticis, quam laici de fuis faecularibus. Nam , nulla racionum, quibus Domin.Socusiti d.lib.io.q.4.arr.3.& 4.de iuft.&iur.nicicur,magis obligare clericos quam hicos, concludic contra eum qui in ^txdiSts. fimilicudine miniftrotu Ecclefia:, & Re- gum fe fundaueric : quadoquidem nulla eorum probac obligari clericos ad hoc nifi per leges charicacis & mifericordiac , quibus ctiam laici tenencur. SFM MARIFM, Charitatls lex ex aquo ligat laicos, & clericos hahentesfuferfim. mj, I X. Moneo, quod praefacusN. infirme refpondic ad c.Mos.& c.Gloria Epi- fcopi.ii.q.i.dicensi quod illi cexcus loquuncur de hofpitalicace dcbita lege cha- ricacis,& non lege iufticiac. Tum,quia lex charicacis ex acquo ligac laicos, & cle- ricoshabences {uperflua-,&capiculapraidida clare fignificanclongeplustc- neri Epifcopos quam Iaicos.Tum,quia pr^fatum. c.Mos.continet eam parcem, quae amgnatur Epifcopo, &eius famihac deftinari eiproptcr hofpitaIicacem,(Sc fufceptionem pauperum : & ita cum illo modo & onere , ad quod implendum leges iuftitiaj fpecialis obligant.I.i.& 1. C.de donat.qua: iub modo.& afia latius citata fupra in monito XXVII. prima:quacft.Tij,quiaillaverbaHieronymi. Gloria Epifcopi eft pauperum opibus prouidere:ignominia facerdotis cft pro- pnis ftudere diuitiis j longe aliam & amphorcm obligacionem fignificac ineflc Epifcopis ad fubueniendum pauperibus,quam aliis laicis : & quod ipfum figni- ficacilIudApoftoh,EpifcopumhofpicaIemefredeberc.i.Tim.i.relacuinprinc. 4z.dift.Ac nuUa ratio poceft reddi,cur Epifcopi habenccs fuperflua,plus cencan tur ad hofpicalicacem, quam laici habences eadem ,'nifi quod Epifcopi non fo- lum cenentur ad eam legibus charicacis,ficuc laici, fed eciam legibus iufticiac fpc cialis.propcer onusdandi fuperflua,bonisecclefiaIlicisiniun^um. SVM REDITIBVS Qjr^ST. II. - i^ SV tJ^ OH A R ly M. Senejiciarij propter dmponemhonorum, olim ,velrecensfa6fam fnonexi" muntur ab onerefrperfluapauferibMerogandi.num.i. X I, Moneo,quod pracfatus N.incaute fignificat, me dixifiei diuifioncs bo- norum ecclefiafticorum hadtenus fadtas, efTe fine caufa iufta ordinatas: cum ait, nonpofte negari,diuifionesfru(fluum, & eredliones bcneficiorum, ab Ecclefia iuftadecaufaefiefa^as, illavidelicet , quam non expreflimus de impedicnda difi:ordia,quam communio parere foIet,veI alia.Incaute, inquam, hoc fignifi- cat: quoniam argumentum noftrum non prxtendic concludcrc abfolute, diui- fiones illas fuifte abfquc iufta caufa fadas •, fed difiun(3:iue, quod fuerunt fadx fineiuftacaufa: quodnoneratdicendum,veI non eaintentione, vt abfolutio- rem poteftatem habcrcnt Epifcopus &c clerici poft diuifionem in fuis parti- bus,quam Epifcopus habebat antc diuifionem in omnibus.Quia licec intcrue- nirec caufa diuidendi adminiftrationem , non adcrat tamen caufa ad mutan- damnaturam iliorumbonorum-, qu2Eiurediuino,naturaIi, & humano eisine- rat, vtfuperflua darentur pauperibus. Quod autem fubdit; intcntionem legis non efte m prajccpto , ineptc diiftum efle , probatum eft fupra,qua:ft.i. monito LXVIII. & LXXIII. Et prxtcrea nil facit ad propofitum noftrum , in quo non loquimur dc intentione lcgis , fed de intentione partium agentium , vltra quam eorum adlus nil opcrari iure vulgatoprobamusjncquc iple negat. SVMM A RIFM, Beneficiarionon efltamlatafacultasvtendi reditibmfii benefcjj , quanu marito reditibusdotis. num.u XII. Moneo,nii obftare illam, quar noua eft,a:quiparationem ; quam facit prajfatus N. inca. 7. partis ^.inter beneficiarium quoadbona ecckfix fuje, & maritumquoad bonavxorisin dotcmfibiabeadata.Tum,qubdmaritusvere cft Dominus rerum dotaliuml. Doccancfllam. C. de revvend.l. Dotale.fF. de fiindo dota.non tamen beneficiarius rerum ecclefiac , vt (upra mon. X X 1 1 1 1. probatumeft.Tum,qu6d in alicnatione rerum dotalmm, non rcquiritur illa caufa& lolemnitas, qua: in alienatione rerum ecclefiac. Sufficitenim confen- fus ab vxore,fine vi & dolo fponte prjeftitus & iuratus. ca. Cum contingat , dc iureiur. imo & confenfus fecunduspoft bicnnium prxftitus. Authent. Siue a me. C. Ad Veil.& gloflJ^.recepta in d.ca.Cum contingat.Tum,qu6d maritus pro libito pcrindc impendere poteft frudlus cx re dotali petccptos, ac pcrceptos ex aliis fuis propriis. iuxta I. Pro oneribus. cum aliis ibi a gloff.citatis. C. de iurc dot.non autem bencficiarius,vt probatum eft fupra quacft. i. monito XXVII. TumjquodnequeReucrcndifl^.Segobicnfis Epilcopus,quem ipfe citatin Iib.4. variarum rcfolutionum.ca.if.id affirraat j fed lolum aitid,quodin monitofeq. tra(^abimus. S X m APOLOGI^LIBRIDE SF M M A RIF M, Viuijto iruBuum henefcij yWterfr£ce(forem, &fuccefforemy factenda efiyVt fit inter vfnfru^nArium & mn vt fit inter mtritum & vxorem fa^o diuortio attentoiare communi. num.i. Lketin ff''Jpamainepifo^itibn^ ,& etiam in alils henefcils aliquarum dioecefum contrafiat. num. 4 . "Diuifiofru^uum interfidei commijfarium , & eum cul reHituendum efifi- deicommijfumyfit codemmodo,quo inter Dominum,& vjufru5fuarium. numero 1. K^rgumentum afimili , foluitur^er difimile,datum inpropofito in quofit. « numero 5. Beneficiario non eft tanttim iurU in rehus henefic^,quantum marito in rehm vxorls,necJuBinet onera tam ^auia^quammaritus.num. 5. XUL Moneo,niI etiamobftarenobis id,quod prxfatus N. fccurus prx- facum ReuerendifT.Segobienfem in lib.prsfatOjtenetconcra communem, fci- licet jDiuifionem fru(fluum beneficij inter morruum, & fuccefforem facien- dam efTe eo modo , quo fitintermaritum& vxorem fa<^o diuortio pro rata tcporis anni,pro quo fuftinuit onera maritus.iuxca l.Diuortio.ff.SoIur.matrim. & non eo modo quo diuiduntur inter vfufruduarium & Dominum finito vfu- frudu : quae efl: fententia contrariacommuni, vripfemer Segobienfis fatetur, quam tenet glofT.c.Si propter,de refcript.Iib.^T.verb.Primi anni,receptaibi per do6lores,& m c.Pr.-cfentijde offic.ord.lib.iJ.& per Card.& Imol.pofl Hofl.in c, fin.de pecul.cleric.& aiioscitatos per prxfatum Reuerendi(limum.Monec>,in- quam,nihil id obftarc.Tum,quia ex eo^licetefTctverum, nilcontranos inbo- na confequeiKJa inferri poteft. Tum , quia id non eft tenendum , licet prxfati ReucrcndifT. authoritatem, non abs re magnifaciens, confiderabamproeo fa- cere, quod alioquin contingere pofTet, vt beneficiarius feruiret beneficio femi annum fine vllo emoIumento-,puta,fi iam vindemiafada Septembri, acciperet Kalendis06bobrisbeneficium,cuiferuiret vfque adKalendas Aprilis, in quo temporeniIfru(f^uum percipitur;quodvideturabfurdum,&itanon dicedum.I, Nam quod abfurdum.fF.de oper.libert. Licer,inquam,hoc pro,eo confidcraue- rimjramen in hac fpecie ei non accedo.Tum,quia,vt fuprafacpe dixi,a commu- ni non foleo difcedere,nifi rexru vcl efficaci rarione ad id me adigenre. iuxra c. fin.io.diftindl.&Ioan.Andr.receprum in c.i.de conftit.Tum,quia bcneficiarius & fidci commifTarius uidentuc elTe fibi quo ad hoc fimiIes,arg»corum, quae ad- ^ dudafueruntinmonito XXII II. &certumeft inter fideicommifrarium,& inrer eum cui reftiruendum eft fidcicommifTum , efTe diuidendos frud:us eo inodo,quo diuiduntur inter Dominum,& vfufrudluariura; per 1. Herennius. fF. de vfur.qu2E habet i omnes fruftus, quipoftacquifitum excaufa fideicommiffi dominium ex terra percipiuntur,ad fidei commiirariumpertinere :licetrrtaior pars anni,ante diem fidei commifncedentem,intercefIifre dicatur. Tum,quia argumea il E D I T I B V'S Q_V j£ST. L /4; argumentum illud a fimil!,quo ille a communi i-ecedit,de marito ad bencficia- j riiim,difl'oluitur per diflimile , quod in co ipfo propofito in quo adducitur , in- ucnitur. Namlicetverumfit, bcneficiariosonera beneficiorum fubiredeberc (c.fin.derefcript.lib.(j.ibi. Quia propter officium datur bcncficium)ficutma- ritus onera vxoris.l.Pro oneribus.C.dc iure dot.tamen onera mariti longe ma- iora funtr&iuraefficiunt eum Dominumrerumdotalium , vtpcrindereditus earum,ac fuarum,impendcre poflit:& ita concurrunt in eo duo, ncm.pc, domi- iiium,&onerumfuftcntatio. Bencficiarium autemnon faciunt iura rcrum ec- clefije Dominum , vt probatum fuit in monito X X I II I. Nec concedunt ei tam liberam facultatem rnipendendi earum reditus ac marito,vt probatum cft inmonito XX VII. Quareiuregloir. prxfatacumcommunipotius aflimila- uiteum vfufrudluario quo ad rcm in qua vfumfru(5i:um habet , quam marito qui reidotalis habetdominium.Et quamuisN. dicat illam opinionem cflein vfu Hifpaniis: ego tamcn eo retate grandior, id non vidi feruari, nifi in Epifco- 4 pjs, Abbatibus,&:PrioribusconucntuaIibusj nequeipfe Couarrubias id ait in Iocopra:citatojimofignificatcontrarium,diccns:a:quius & iurevcrius videri fibicontrariumciusquodcommunistenet. Dum item aitidcmAlberico fuifle vifum in d.I.Diuortio.num.ii. fed alios ibi dbdfcorcs, nequc Cofmam vbi infra tit.de annat.§.Itcmquar,aufumfuiflcid tcnerc. Ncque eft verifimile totdo«5to- rcs,qui intot regnis &:pfouinciispra:fatam glofl^ approbaucrunt, nonfuiile moniturosfuos auditores & ledlorcs contraria: praxis, fi quam fciuiflent: ne- fcire autem vix poterant in re tam frequenter , 6c numquam non contingente. Etitacrederepar cft,non foluminthcoria a Dodioribus, fed etiam inpraxii ludicibus, &partibus eamferuatam cflecxtra illos epifcopatus , in quibusa paucisantchac annis, conftitutionibus Synodalibus aliud ftatutumcil , vtin Pampiloncnfi, vbi annus quo ad hoc,& aliquor alia, incipitur Nouembri,a fc- fto celebri Beati Martini. Nec videtur obftare confideratio noftra : quoniam refponderi poteft, quod illa folum probar,quod eiufmodi beneficiario, qui ni- hil de reditibus beneficij perccpit , & aliquo tempore illi feruiuit, foluatur ho- ncftum faIarium,quod pro tali leruitio dcbetur,ficut & vfufruduario, qui prs- dium in quo habcbatvfumfrudum,coluitarando,fercndo,putando,fodicndo- & moritur ante meflem, vel vindemiami debent folui expenfar, quas in id fecit k Domino,qui vult frudtus eius habcre.Quare,ccrtum mihi cft,qu6d fucceflbr in Ecclefia parochialT,cui mortuus pcr fe vcl per alium infcruiuit,& ante vllos frudus pcrceptos obiit, debet folucre iUi tantum , quantum adhoneftamfu- ftentationem inferuicndo indiguit,etiam iure naturafi.l. Secundum naturam.fl^. de reg.iur.c.Qui fentit onus,debct fentire c5modum,eod. tit. lib. 6.Sc 1. Frudlus funt ^quireftantdedudbiscxpenfis.fl^.Solut.matrim. Quod confirmari poteft multis addu<5lis pcr Paulum. i. Cor. 5). & c. 1. 13. q. z. Qux lex quia naturalis eft, nuila confuetudine deleri poteft.c.fin.cum eiannotat.de confuetud, SrMMARIVM, Beneficiarius facit fios fiu^s afolofeparAtoSfftkm nondum reconditos, numerou 144 APOLOGI^ LIBRI DE X 1 1 1 1. Moneo,niI eriam obflare id, quod prxfatus N.fubdit , Sc nos con- ^ ccdiraus cum prajfato Reuerendifli. vbi fupra ; nempe , fufficere beneficiario prajmortuo , veleius caufam habenti, quod frudlus/int afolo feparati •, licet nondum fint in horrea congregati, ad hoc,vt ad eum pertineant. Nil,inquam, obftat ; quia ex eo concefTo , nil contra nos fcquitur •, & ita concedimus id cfTe verum. Tum, quia probatur in l.Si cius.fF.de rei vendicat. fecundum veriorem intellcdum I.Arboribus.§.Iulianus,alias eft.l.Si fur.fF.de vfufru<Sl:.& l.Si vfufru- ^uarius.fF.Quibus mod. vfafrud. amit. Tum, quia communis cfl , vt ait Tira- quel. lib. 6. de vtroque retradt.^.^.gloff.^. in princip. Tum, quia nullum funda- mentum firmum habetglofT.didtica.Prxfenti.qux requirit fru^us efTe colle- ^os,& in horreareconditos;Iicet eiconfentiat etiamglofr.ind.c.Sipropter.& in d.l.Si fur,in princip.fF.de vfufru(fl.& l.Ex aduerfo, in princip. fF.de rei vendi- cat. Tum denique , quodinquodamdccretoeccIefiicGallicanx, id fatisclare dererminp.tur intit.deannat. §. Itemqubdecclefia;vbi Cofmasait, id quod defendimus efTe communiter receptumi&patetperCard.Imol. &:Barbat.in d. c. vlt. ad finem, de pecul.cleric. Alberic.in d.num.ii.Dom\n.in d.c.Si propter Peruf.in d. cap. Praefenti.Salycet.in l.Si pater. C.de vfufrudl.FJorian.in 1. Qui fcit.§. Sialieno.fF.de vfur.&alij alibi^&contrariumaitelTe trufam. Bald. in d.I. Si vfufruduarius , addens ; rcconditionem in horrea , nil agere ad rhombum. Contra quam tamen communem fententiam facit , quod ahas pricer omnes confiderabam,fcilicer, quod licet pofTefTor bona: fidei fiatDominusfrudluum fimulac feparati funt a folo,a quocunque feparentur: vfufruduarius tamen non fitDominus eorum,nifi percipiantur ; vel per ipfum, vel per alium nomine ipfius feparentur. 1. Si fur. fF. de vfufrudl. & l.Si vfufruduarius. ff. quib. mod, vfufrud.amitt.At vt plurimum beneficiarij non feparant,nec portantin areasj vel torcularia pcr fe neque peraliosnomine fuofrudius agrorum , ex quibus debentur decima:, quar luntbonaparsfru(auum beneficiorum Hifpaniae , & Galliac.ergo non fiunt eorum ex fola feparatione. Ad quam replicationem me- mini aliquando refpondere , quod Domini prajdiorum , qui tenentur ad fol- uendas decimas Deo & beneficiariis,coIligunt omnes frudius, & videntur col- ligere illos fibi, Deo, & beneficiariis , pro pardbus quae illos tangunt. Pro quo facit,qu6dPaulusrelatus ibiaBald.ind.l.Sivfufru<5l:uarius.dixit fufficere, fi fe- paratio fiat ab vfufrudtuario vel ab alio nomine eius explicite , velinterpreta- tiue.Quod ipfum fenfit criam Bald.in d.l.Qui fcit.§.Pra:terea, de vfur.licet non fufficiat feparatio cafu fa(5ta.Vnde poma,glandes,& ali) frudfcus per fe deciden- tes,non fiunt vfufru6tuarij,donecillos accipiat,& tradet,perfe vel per alium; &itafatispofruntdicifegetes , & vuac ex quibus decimae debentur feparatae a folo, vtdecimas cedantbeneficiariis co ipfo, quod eas mefTuit, vel collegitDo- minus, aut colonus, fciens ex eis decimas debcri Deo,& beneficiario : &ica in- terpretatur confuetudo,quar valde rationabilis,& ecclefiis fauorabilis eft. SVM M A RIVM. Biuijio fru[tuum inter pr<£ceprem , &ficceJJorem in^rimogenio faciendA efi vt inter vfifru^tmrtum & Dominum. num. i . frimoztnia. omnia,[iue Maioratus^enfint dignitates. num.t. ^ - ■ XV.Mo Jl E D I T I B V S ay JEST. 1 1. 14^ ' XV. Moneo, nilob/lareidquodpr.TfatusN.refLrensprsefatumRcueren- tJifs. Segobierif m,teneri videlicet,qu6d diuifio fru<3;aum inrer fuccedentem in primogenio feu majoratu, tS<: eum qui tenuit illum , non efl. facienda eo modo, quo fit inter vlufru(Sluarium,& dominum finito vfufi udlu. Tum, quia nihil ex co conctiTo contra nos infcnur. Tum, quia non efi: illud tcncndum:quia con- trariaopinio videtur communis. Tum, quia fccundum omncs, eadcm, quaz de diuifione fruifluum intcr vfufrudluarium 6c dominum finito vfufrudlu diximus, dicenda funt inter fidei commiflarium , & eum cui vel a quo rcfticuendum cfl: illud^fine vlla pro rata tem.pons diuifioncjper prrrfatam I. Herenius.ff.de vfur. Erpalam cflprimogeniacflefideicommiflisin hocfimillima. Tum,quianon obflat.c.i.§.His con(equenter,in tit.Hic finitur Icx,in vfibustcudor.QjJia.§.ilIe cxorbitat a iure communi , idcoque non cfl extendcndus de feudo ad maiora- tus.c.QjJX a iurc,de rcg.iur.Iib.<J.pr2E(trtim,quianoncfl eadem ratio, vt palam efl.Non obflatetiam'ratio,quamprafatusRcuercndils.Scgobienfisadducir, vidclicct , quod quemadmodum maritus 1 uflinct onera vxons , i ta & vocati ad maioratusluftincntonera illorum,quosdicitefledignitates:quippe, quicon- ftituunturper tcftamenta,pcrcontr?dus vltrocitroqueobl)gatotios,&dona- tioncs fub modis «fadtas , linc vlla Regum authoritate. iuxta 1. Filiusfamilias. §. Diui.2. ff.de lega.i.cum an not.ci per omnes. Tum, quia etiam aurhoritatc regia conftituti carent dignitntc,d: nobilitatc, nifi aliqua claufula, qux adid eos ex- tendat,muniantur rquodpalamprobaturpcrdiffinitionemnobilitatisBartho. communicer receptam in l.i.C.de dignit.Lb.i2.Tum,quia cap.Q^am periculo- fum.y.qu.i.in contrarium citatum , non loquitur dc huiufmodi maioratibus, Sc primogeniis:(cd de ahis,qus in veteri teftamento aliquid faccrdotij habebanr, quale non hdbent prafati maioratus : & ita longe fimiliores funt m hoc fidci commifTariis, vlufrudluariis, 8c beneficiariis, quam marito ik vxori,de quibus fupra, Tum,quia rari (unt maioratus, quorum domini & fucceflbres teneantur ad grandes impenfas neceflTario facicndas in bellis, vel aliis, etiam fi nolit gra- tis racere:& quando efltnt aliqui tales,& dctcntores corum,eas neccirario face renr, polfent fuctcflorcm nd ioluedas eas,fi ex maioratibus faltem tantundem non percepiirent, compellerc:vt f upta didtum eft de beneficiariis. S rM MA RI V M. Peffjlo mn eflfolttenda ei, qui ante diemfolutionia Pafafufixumjmoritur, num.\, XVI. Moneo,nil nobis obflare id,quod pra^fatus N.incidenter ait,id quod cft didum de diuifione fruduum intcr maritum & vxorem , idem eife dicen- dum de diuifione folutionis penfionum a Papa fupcr bcneficiis conftitutarum. Tum, quia nil ex eo concefTo contra nos infertur. Tum, quia contrarium vide- tur tenendum, per eafdem prardidas rationes, & per ftylum curix, qui videtur hocraagisobfcruare,vthicRoma:aplcnfqueaudio. Tum,quialicetvtaitLu- douicus Rom.conC 58S.& conftat ex litteris ipfius Papae,penfiones pra:fatjc con ftituuntur ad commodiorem fuftentationcm corum, & quafi in alimcrum, non tamcn funt vere ahmenta illius natura^ , cuius funt illa^^ de quibus in tit .de ahm., T i4<? APOLOGI/E LinaiDE & cibar.fcd taliuni,qur dantar fub modo exprclTo vel tacito, vt ccdente die ad id prxfticuto, accipiant iiia; fiuc maior, fiue minor pars anai tranfiwrit j 3c noa percipiantilla,fi aiitcquam diesccdat, tiniantur. InuUcCtm ConctJij Trldentim. nttx XVII. Mcneo,niImihiobfl:are, quodprifatusN.in i.par.c.8. nu.ij.figni- ficar,me dicere in libro mco in q.x.nu.i^. quod concilium Tndentinum feir.i^. I c.i.dercformat.nouauitaliquacircahic-, quatenusprohibetEpifcopos &'clc- ricos ex rcditibus beneficiorum, confangumeos aut^familiares ditarerquia ec^o non dixijConciliii in hoc aliquid noualfcilcd contendi declaralTe ius antiquum, quod fccundumcommunem fententiamcontinetibeneficiarium,quifuos co- gnatos, vcl fam.iliaresditat, non folumpcccare,fed etiamadreftituendumte- neri.Quod fupra mon.XXIllI.tS^ XXVII. repetiuimus, vt eft videre in refpon- fione indudionis , qua ille vtitur contra meper locum a contrario fenfu, infra mon. L X X. SFM M A RI V M, BenefcUrms quantum frofefujlentando egeat,arhitrarfum ef. nu.\ . XVIII. Moneo,nil obftare illud Soti argumentu,videlicetjqu6d non po- : rcfi: fatis rede ajfl:imari,quanto egeat beneficiarius pro fua honefta fuftentatio ne;& quod ea qus pcr iuftitia debentur,non funt relinquenda iudicio pruden- tium,qui poftunt"cue varijrimo debet determinari clare. Pro quo facit.l. Leges. C.deleg.&l.Conftiruriones.C.de iur.& fad:.ign6ran. Nil,inquam, obftat hoc fundamentum.Primo quidem,qu6d S.Tho.in d.q.i8f.ar.7.Sec.x.«& in d.Q^odK «S^.ar.ii.cui ille in hac re nititur,ait contrariu. & Vliicus a Dionyfio relatus,aifir matinlib.i.contrapluralitatembenef.art.ii.Deinde,qu6dlicetnonpoflit2Efti- mari omnino,& vt aiiit pun<5tualiter,facile potcft pauio plus,vel paulo minus, vt arbitrantur loannes Maior in ^.dift.i^.q.iS.Tertio, quod quamuis eius arbi- trium nimis videatur ftri6tum:tamcn oportet vt beneficiarii iciat quanto vnus quiuis eorum paulo plus vel minus egeat pro fua honefta luftenratione : quo- niam,efto non obligaretur ad reftitutionem fuperfluiimpenfii tamen necelFa- rium eft ad fciendum quando peccat morraliter:quandoquidem,etiam ipfemet D.Sotusfateturin lib.io.qu.^.art.^.deiuft. &iure. in ^.concluf.ficimpendentes fuperflue,peccare mortaliter-,&: ideo oportet vt fciatur,quanta in fuam fuften- tationem honeftam iufte expendcrc valeat. Quarto,qu6d ratio aflTcrtionispra: fati Soti eft cotra mille iura,qux multa iuftitia: opcra boni viri arbitratui relin- quunt,puta,l.i.dc iure delib.&: c.De caufis,de oftic.deleg. & plurima,qux con- gerit Raucn.in aIphab.aureo,verb. Arbitrium. & Decius in c.Sedes,de refcripr. &alij alibi fa:pifllme.Eft item contraipfummet.S.Thom.quiin hoc ipfo propo fito exprcflim ait contrarium inSec.i.qu.iSj.art.j.ad i.ibi.Nonpoteft determi- narl i R E D I T I B V S Q_V^ S T. I. 147 nari quando fit ifta necelfitas j 8c paulo poft : Hxc determinatio, humanar pru- dentix relinquitur. SrCMCMARIVM. Benefciarij ma^ls ahligantur adlargiend<ts eleemofifjas^qitam Uid.rju.l, Trodigalttas laicorum 'venialis, clericorum autem mortalis. nu.t, XIX. Moneo jfalfumcfTc ilIudfundamcncum,quopr.TfarusSotuscontra 1 communem niritur,vt dixi in pr^fato libro q.i.nu.2i.videlicet,qu6d beneficia- rij non funt obligati ad eroganda fuperflua per Icges iuftitia: , qux obligant ad reftituendumrfed tanrum pcr leges mifericordi.T & charitatis,qus etiam laicos obligant ad cleemofynas : neutros ramen confliringcntes ad rcftitutionem , vt (tipramonito II. & 111. diclumcfl:. Hoc,inquam fundamentumeflfalfum. Tum ,per ea qux adduda funt monir.I.fupra cad.q.Tum,quia ell mulrorumin- conucnientium fons.Confequitur cnim illud,qu6d finc iufla rationc Sacrofan- 6tum Cocilium Trid.in d.feir.i^-.cap.i.de reform. vetuiirec beneficiariis, ne quac fupercircnt eis, donatent cognatis & familiaribus , fi alioquin non efTcnt pau- peres,non vctando idipfura laicis. Confcquitur item parificatio beneficiario- rum (Sclaicorum qu6 ad clccmofynac facicda: neccfl[]tatcm:quandoquidem fe- cundum illum, vtrique tencntur legibus mifcricordis , & neutri vlla lege iufti- tia?. Cuius tamen contrarium tenet iprcmcr,imo & prxfatus N.Tum,quia eflTcc quodammodo fcandalizarepopulum Chriftianu.QiiodfatiscoIligcsexCaict. Sec.z.q.S^.artic.i. Populusenim totdecimas&iurafoluicclero, perfuafumlibi habens id,quod pra:fatum Concilium feir.i^.de reform. &: mulca alia,vt c.Hoc. c.Epifcopus.& c.Precarie.io.q.z.fignificanr, ncmpe, qu6domniafuperfluadc- bent in paupercs&inopera pia impcdere.Tum,quiacftconrradicercS.Tho. cuius iple aathoritare niticur , qui fignificat , prodigalitatcm bcncficiari j circa reditus fuos cfle peccatum mortale : prodigalitatem autem laicorum non p!us quam veniale,in Sec.i.q.i85.art.7.& Quodii.^^.art.ii. & exprefllius.q.iicj.art.^. \^ ha?c vcrba.Prodigus peccat in altcrum confumcndo bona,ex quibus aliis dcbs- ret prouiderc : quod pr^cipue apparet in clericis,qui funt difpenfatorcs bono- rumecclcfiafticorum, quac funt pauperum,quosdefraudantprodigeexpendeii do. Qu.x determinatio non eirct vcra,nifi mueniretur lex aliqua, quajobftrin- gerct beneficiarium ad clcemofynam, & non laicura. Tum, quia ^'iki^x res fatis pcrpendatur)fundare, beneficiarios non folum non teneri ad rellituendii vane velprofane jmpcnra:,fed nequemortahterin hocpeccare:quandoquidcmnec laici, quibus ille parcs facit , pcccanr plufquam venialitcr, prodigcndo fua fine alterius damno, quod efi: contraire Thoma: vbi fupra, & contrairefibimetipfij qui contrarium exprcfle tcnet lib.io.q.^.art.^. de iufl^.tSc iur. SFM M A RIFM. Benefciarim nonfofuitur ah ohligationc relHtuendi male imferfi ,froptcr impterstiam, & fotefillo&illomodo veHittiere, etiamfft MonAchm, mm, r. T 1 ,^8 AV OLOGl JE LIBRI DE [ X X. MoneOjinfirmam elTe itcm illam confiderationem Sori vbi fupra, fci- Iicet-,qubd rcs inutilis efl: airerere,bcneficiarios tcneri ad huiufraodi reftirutio- nem:quia non poflunt eam faccre, nifi dc fuis ipfis reditibus; qui, iuxta fenten- tiam quam dcfendimus,debentur operibus piis,etiam fine hac rcftituendi obli- gatione. Quae tamen confidcratio infirraa eft. Primum, quod huiufmodi refti- tutioncm facere poterit beneficiarius,(i eft (sccularis, de fuis bonis patriraonia- libus, vel quafi patrimoniahbus fi habct:fm autem, de eo quod quaerere poteft parcius viuendo,& etiam de eo quod mercbitur vltra fuam congroam fuftenta- tionem , inferuiendo bencficio multo plus quam obhgatur ad inferuiedum ne- ceflario ilH.iuxta ea qujc in prxdi<flo hbro q.i.coroll.5).nu.55?.& coroll.17.nu.10. didlaLueruntj&repctita fupra,q.i.mon.LXXVIII.nu.3.&retiadeillo,quodper fuam induftriara donationes & vltimas voluntates quxrere poteft.c.Expedit.c. Ccrte.ii.a.i.c.i.de tcftam.c.Fixum.ii.q.^.de illo itcm quod recuperare poteft ab his,quibus malc dcdit.c. Si quis presbyrerorum , de reb.ecclcf non alienand.&: trad.Caiet.in d.q.iSj.arr.y.quod infra Monit. XXII. repetetur. Secundo quod impotcntia refticuendi non tollit obligationcm id facicdi.l. Continuus. §. Cum ira.fF.de verb.oblig.Quamuis excufet a culpa non rcftituendi pro tempore,quo illa impotcntia durauerit. 1. Nam &c is.ff.de dolo. 5c c. Olim.z. de reftit. fpohat. Plus tamen coloris habet Soti cofideratio in bcneficiario regulari,cuius orania bona,qu:c pcr fajcularem quaefita eftent illi patrimonialia vel quafi patrimonia lia,funt ipfi eccleflaftica : quia quicquid habebat ante profeflione, qusritur per eam fuo monafterio & ordin.c.In pra:fentia, de probat. & Auth. Ingrefli.C.de Sacrofan.& quicquid vndecunque poft eam quajrit,qusBrit eifde, per mon. I X. cum feq.& per monitiim L V I. & LXIL fupra q.i.Nihilominus tamen refpon- deri poteft , qubd etiam regularis poteft reftituere de reliquatis parce viuendo, iuxta monitum XXX.q.i.& per mon.LXXX. eiufdem q.&: per facrificia & ora- tiones •, rogando item araicos vt pro eo foluant : & denique petendo humiliter per fe, vel alios remiflionera debiti, quam squiparat reftitutioni glof.c.Pecca- tum,dereg.iur.lib.(j.verb.Reftituatur. SVMMARIVM, ConciUum Tndtntinum quomodoudtefentit, beneficiarios teneri ad reBt-^ tuenda male impenja. nu.i. Ratio vnica legis habeturfro exprejfa.nu. r. XXI. Monco,qubd nil etia obftat id,quod dixiraus in prxfata.q.i.efTe ma- I ximuin eorura, qux rae in contrariam partem mouebant, prajfatum Sacrofan- «fiumconcihumTrid.fefr.i^.dereformat.Qubdquamuisvecetbeneficiariodo* nare & expendcre pro libito, non tamen prajcipit , vt reftituat quod flc infum- pferit:& qui de vno dicit,de aho negare videtur.c.Qualis.z^.dift.l.Cum pr^tor. fF. De iudic. Nihil, inquam, id obftat. Tum, quia ficut non declarauit expreffe hanc reftitutionem effe necefTariamrita etiara non dcclarauit non efTe neceffa- riara.Tum,quiapotiusvidetur tacite declaraffe illam efTeneccfTariam^eo qubd vetando beneficiariis , ne cognatis & farailiaribus ; nifi paupertatis intuitu, fuperflua donarent i non vetando idem laicis , fignificauit , qubd vltra leges charitatis REDITI^VS Q_V.£ST. II; 149 charitatis Sc mifericordix , quibus etiam laici obftringuntur , eft lex aliqtja iu- ftitiXjquajfolosbeneficiariosobligat.NulIa cnim aliaratioreddipotcft, &ira hxc vidctur exprelTa.argum.l.IlnguI.Quamuis.C.de (Idei comifT.iundta glofT.^^ Baldo ibidem.Tum,quiaquide vno dicit, etiam dicitde alio fimili , fecundum Dom.in d.c. Qualis.maxime ii eiTet conreqnens iili, vt videtur ciFe in hoc cafu. l.lUud.ff.dc acquir.hacred.c.Prastcreavde oific.delcg. Copjuetttdo nonfotejl contra hant cAnclufwnemmm.\, XXII. Moneo,qu6dniIetiamobflatid,quod vbifupradixi efTcdepraeci- puis eorum,qu2cme in contrariam partem mouebant,videIicet-,qu6d aliquibus 5 videtur , quod quamuis recepta opinio in theoria affirmauerit fcmper id quod riosdicimus:praxistamcn communisferuauitcontrarium. &:antiqua conrue- tudo magnam fecum confcrt authoritatcra.c. Cum diledlus, de confuctud.&: I. Minime.ff.de legi.Nil,inquam,id obftat.Primum,qu6dind.libclIo. q.i.num. 18. &"q.2.num. I. tSc^.&fupra eodem,monito XXXIX. probatum reliquimus; prasfatam obligationem efle legis naturar ac diuinx , pr^fuppofltis padisex- preflis vel tacitis , de quibus in monito X X V II. q. i. contra quam nihil pro- defl: confuetudo etiam immcraorabilis.ca. fin.dc confuetud.ca. Qua: contra.ca. Mala.& c.Fruflra.8.diflin(Sl:.Deinde,qu6d licet ahquot per ignorantiam aut te- meritatem,vfifint opinionecontraria jaii; tamenIongeplures,vfifunt com- muni \ vt monftratum eft fupra. q. i. num. p. & par eft credere \ co qu6d quafi omnesconfcflarij eam tenuerunt : nequefunttot,qui ei contrauenerint , quoc aliqui putant.Nam ex/corollariispr.tfata: prima:qua:ftionis,repetitis fupra.q.i. a monito L X X V. vfque in finem , & reda<Stis in fummam infra, q. 3. moniro vltimo,colligunturmuIta:caufa?,quibus excufantur.Tertio, quod vtfingulari- terin d.q.iSf.arr.y.aitCaiet.mentemdiuiThora.tfecutus^harc non eft confue- tudo,fed abufus contra ius diuinum.Et in Sec. i.q.^j.art.S. afleruir, qu6d oranis donatio rei ccclefiaftica:, pietate vel neceflitate vacua , non eft diftributio , fed diflipatioadifpenfatorc vfurpata:&quod maxime aduertendum eft, agitde ipfiufract Papa?irapenfa,&difpenfatione. QuajCaietanidodrina , non eft tameius,quam Clementisind.Iib.i.&S.de conftit. &aliorum San(5lorura, & fere omriium dodlorii citatorum fup.ead.q.raon.V 1 1.& q.i.mon.XXX V III. SVMM A RI r M, Beneficium ^ui confen indigno,cm reBituet. num. r. XXIII. Moneo , nil etiara obftarc id , quod aiunt Aduerfarij , videlicer-, quod licet bcneficiorum collatores peccent non conferendo ea dignionbus, c. Licet. 8. q. i. & §. Noac autem. i^.dift.c. Graue,de prasb.non tatnem videntur obiigatiad reftitucndumpofteaquam ca contulerunt.NihiI,iiiquam,id obftatj T 5 lyo APOLOGI^ LIBRI DE imo plus iuuat noftrafn cauram,quam contradiccciumrquoniam collator obli- t gatur ad confererdum ci,qui dignus iit-,& fi contulerit indigno, tenetur ad re- ftituendumjfecundum omncsrquamuis alij dicant, reftituere debere digno, qui fuit negledtuSjVt Caier.Sec.i.q.Cji.arr.i. Alij vero Eccle/is cui nccuit,vt Adrun d.q.ii.& Sotus |vb.^.q.<>.art.3.de iufl:.<S<: iurer quorum fententia melior nobis vi- detur. Et ita nos dicimus •, beneficiarium elFe obligatum ad danda fuperflua di- gno,pura,pauperi vel operi pio-,& ii ea confert alij, confert indigao, & manec ©bligatus ad reftituendum eis quibusnocuit. • - ^ SV M M A RIV M, "Bom dcUinAtA immedUte fmferibus j ad quem modum differant a de^H' tatls immediate henejiciarils .num.i, X X II TI. Monco,nihil etiam obftareThomx didum in Scc.z.q.iSf. art.7, &:'QuodIib.<J.art.ii.quo pohit grande difcrimen inter bona ccciefiaftica prin- cipalirer deputata miniiiriSj&minus principaliter p.iuperibus, tls: opcnbus ^ piisj& inter illa, qua: principaliter dcputantur pauperibus, & minus prmcipa- liter miniftris: &■ videtur prsrf ito N. non efte aliud , quam quod male impenf» circahxc, obligant ad rcftituenduminon autemmaleimpenfa circailla. Nil, inquam,hoc obftat.Tum,quia vc vbi fup.q.i.num.io.& fup.eod.mon.X L.mon- ftratumfiiitjS.Tho.noneftin contraria opinione.Tum,quiadifcrimcn prsedi- dlum optime verificatur in eo , quod longe maiorem poteftatem habent mini- ftricirca bonaprincipaliterdeputata eis,quamcirca alia.Quoniampriusfunt alendideillis ipii, quamEccleliareparanda.ca. De his,de eccIef.rdificNcquc debenturpauDeribas,nill foIafuperfiua.c.Cum fecundum,de prarb.c.i.i^.q.i. & illa debentur eis, quos ipfi elegerint. Quorura omnium contrarium dicendurn eft de aliis. Cicm. Quia contingit. §. Vc autemj de relig. domib.renoaata in d. concil.Trid.fcfr.7.c.i5-.dercform. S VlM C\r A R IV M, Tauferliheriiis ex^snderefotejl quxfttafcr eUemofjnam , quam hemjiciar riu6 qusfita^er henefciim. num.i. XXV. Moneo , quod nil obftant etiara illa quatuorqux Adiianum In 4. de reftir.q.i2.coI.(j. mouerunt \ non qjidem ad aegandum. quod peccantmor- tal:rcr,fed tantum quod non tenenrur ad reftiturioaem. Primum,qLi6d pauper, clcemofynam fibilargitam cxpcndens fuperflueaut voluptuofe, non tenetur ad reftituendii.AIterum,qu6d omncs diuites tcnentur cx fuperfluis facerc clee- mofynarr.-,ion tamentenenturadreftitutionemnonfaciendo eamiquamuism eo mortaiuer peccent.Terrium,qu6d obligatio qusobligatfoli Deo, nonha- bet onus rcftituendijUcet obligatus peccct mortaliter non foIuendo.Qiiartum, quod qui recipic centum aurcos , cum onere impehdendi ilios in honorem vel gloriam Kegisvel ciuitatis , non teneturrel}itHere,fi cosidnon cxpenderit» c x" Ni.hiU R E D I T ! B V S Q^MS T. 1 1. i^i -NiViil ,inquam,hsc obflant: quiapvioiacluoargumentalumunturpcr locum a rimilijqui iundicus quidemeftjiuxta c.Intcr ca;teras,de refcrip.& c.z.dc trasl. (cd dilfoluitur per difnmilitudinera,iuxta notata in didis capitulis,& in c.Con- ftitutuSjdeappellat. qux in cafu propofito inuenitur. Nam elccmofynarnoii dantur pauperi fub modo , quo rcditus bencficiorum beneikiariis coiicedarur. NecdiuitibusDeusbona concedit cumfptcialiobligatione faciendi eleemo- fynam, quemadmodumdecimae , aliaque bona fuere ohm conceira , hodicque concedunrurEcclefiis.Tertiura autem,fahum eft:nam obligatio loh Deo qiix- ricajproducitncccflitatemreftituendi. Si enim quifpiam aliquid Dcovoucar, aut iuretfe illi daturum,recepcritue vt Deodet,adreftitucndum illud Dcote- netur.c.Suntqui opes,&c.Sacrilcgium.i7.q.4.&:c.Debitores,de iureiur. Quar- tum itcm,falfum cft:nam il quis ccntumaurcos accipiac,vt in honorcm Kcgis vcl ciuitatisconuertat,rcftitucre tcnetur,ri non conucrteiit in illum honorcm, velei a quoacccpit, aut Regi velciuitati.arg.I.i.&l.Legatam.flr.dcadminift. rerum ad ciuicpertin.l.Legatum ciuitatis.fF.de viu & vfufruCi.legat. SVMMA RI V M. Beneficiario ab aliquo accifiens aliqua de reditihm titn j an &quandofec- cet,&reHituere teneatur.nufn.i. Debitore ab aliquo qualts accipens aliquid teneatur creditoribus eins resii- tucre.numA. Benefciario ab aliquo dotatam , qualis ducens ^eccct , & teneatur reHitue- re.mtmcro i. Benefciario ab aliquo,qui aliquidmalc accipit,cui reFHtuet.num. ^ Benejiciarij debita,An foluifofmt ex debitis eimncnfcrccftis ante monem, numero 4. X X V L Monco , in pra:faro libelio fubiinem,q. z. inferri. Primura, quod ingenscft dubiumjAn accipiensahquidiniufte abencficiario exreditibus ec- clefiafticis , rencaturadeiusreft^tutionem. Et quidcm alij putant tcneri , alij contra.Nobisvidetur,Primum pendercdeciftoncm huiusquxftionis a Icgibus Joquenribus dc debitoribus facientibus aliquid in frandcm creditorum, qux haben tui fub tir.ff.dc his qux in fraudem crcdi torum & C.dc reuocand.his qux in fraudcm,(Sc §.Icemflquisin fraudcm, Inftit.de adtion. Nam vt fup.q.i.mon. X X V I L probauimusi beneficiarij dcbirores funt pauperum , & opcrum pio- rum,ipfiquepaupcres &: piaopera,creditoresfuntilIorum. Sccundo dico,qu6d isquialiquidabeneficiarioacccpit , non tcnetur reftituere fi bencficiarius fic rolucndo:quiacumdebitor cftfoluendo, eius creditores nihil repetere pofTunc ab eo,qui a dcbiiorc aliquid,quacumque ex caufa etiam donationis,aut alia lu- cratiua acccpit.I.Ex his & l.Ait prxtor.§.Propterea ff. qux in fraud.& 1. penul. de reuocand.his,qux in fraud.ibijPofteffis & diftradis.Nam leges prxdidx,in dcbitorcsfraudatorcscditx^ceftant, cumdebitor poteft foluere creditoribus; quod indubie locuni hAbet in bcntficiario h^bcHte bona.p^trimonialia vel iji AVOIOGIJE LIBRI DE quafi, qujpcumqucvelit donareporcft, iuxcatraditain illationibus proximr quxftionis.Imo etiam credimus, quod licet beneficiarius folum habear rcditus bcncficij-,fi tamen vclit fumptusdiminuere,'acfrugalius viucre^autaliomodo bonacongerere^vtpaupcnbus ratisfaciat,qu6d tunc is,qui aIiquidacccpir,non amplius tcnrarur quam illum moncre , vt vitam agat fruga!cm,pareat fumpri- bus-,& bona quxrat vnde poflit rcftituere,idque cxpc6tarc.Tertio dico,qu6d (1 ignoransclericum bencficiarium foluendo non c{rv.',nccampliuseum in bonis habcre,quam id quod fibi donatum volebat,id ab co acceperit cx caufa onero- faiufta,qu6d non tcneturadreftitutidncm.Ea primumrationejqu^d vt acci- piens aliquid cx contra<5l:u,aut cx caufa onerofa, a dcbitore fraudatcre , renea- tur ad rcrtirutioncm , duo interuenirc oportet. Primum , vt dcbitor foluendo non fir:fccundum,vt furcipiens ab eo,fciat eum non cfTe foluendo.d.l.penul. C. dereuocand.hisqux-in fraud.J.Qni autem.^.Simiiique raodo.fF. eod.Secunda ratio cfl ; quia is, qui a clcrico bcncficiario aliquid ex n tulo onerofo , veluci cx contradtu emptionis aut locationis, alioue contradtu nominato , fiue eciam in- nominato iuftofufcepitbonafide, tantudem dcditquantum fufcipiri&fubin- denihil reflituere tencbirur per illam longd pulchcrrimam dotftrinam Scoti viri perfpicaciffimi in ^.difir.i^.q.i.arr.i.quamcitauimusinCommen.c. fiaal.de vfur.nu.ij.&r probatur per didra Thom2C.Scc.z.q.yS.irt.6'.&: q.^cj.arc.i. videliccrj quod in omnjbus commerciis & contra^libus efl fernada iuftitiacommutatiuai ita quod tantum valeatquod dafur,quatum valet quod accipicur. Quarto dico, quod accipiens aiiquid a bcneficiario ex donatione , aut ex alia caufa lucratiua, quem fcic nil amplius in bonis habere,quam id quod paupcribus erogarc tene- tur,debcc quod accipit reftiruere , fi bcneficiarius donator illud non reflituerir, fiuefciatdonatariuSjfiueignoretbeneficiarium donatorem foIuedononfuifTe. Quia,vtfufcipiens adebitorefraudatoreex caufa lucratiua ad reflitutionem teneatur,fufficit ipfa re fraudari creditorem-,quamuis is qui fufcipit, fraudenon participet.l.Qui autem.§.SimiIeque.fF. Quarin fraud. Nechisobeft,fi quifpiam dicacjbona beneficiarij obligata efTe tacire,& hy pothecata pro refcdbione dani abeneficiarioillati bonisecclefiaflicis, iuxtaglotr.quncfingularis putaturin c. Exlitceris,depignorib.quxtame(imilemhabetinc.Similiter i<>.q.i.Etfubinde pauperes tanquam creditores praeferendos cfTe aliis creditoribus. Nam primo refponderipotefljnullamcotrahi hoc cafuhypothecam, eoquodnullus tcxtus idexprimit,vt fuper d.glofTa dicunt DD.Secundo^quod quamuis fatcamur hy- pothecam contrahi , contrahetur folum qu6 adindemnitatem bonorum & iu- riumEccIcfi(^,cxquabeneficiariusreditusfuospercipit^&: quod non porrigirur ad ipfos reditus, quosbeneficiarius fibi excipit ,>& habet ctiam bonorum Iibe- ram adminiflrationemcum onereiargiendi fuperflua paupenbus, autinalios pios vfus conuertendi : quae videturfingularis & squa declaracio. Ciii tamen obiicipoteflillud, qu6d obligatio prslati ecclcfivftici eft fimiiis obfigationi • tutoris vr praed.glofTdixir, cuius bona funt tacitc hypothecata , non folura pro bonis in inuencario contecis,fed etiara pro reditibus ex bonis prouenientibus.l. Si mater.C Jn quibus cafib.pign.vel hypoch.Lfin. ff.eod. Quare alicer & fingu- - lariter huic obiedtioni refp6demus,repececes aliqua ex parre, quac diximusfup. - q.i.mon. X L V I. ncpejquod beneficiarius cuno habec bona^cx quibus paupe- R E D I T I B V S QV JEST, II. 1^3 ribusaliifque ruiscreditoribus farisfacerepoflit,ipfemet beneficiarius annu- merandus efl: pauperibus. Quare tunc folutio fuorum dcbitorum cenfenda erit quafi erogario in paupcres, ac ita ipfe beneficiarius tanquam fuorum redituum diftributor, poteftex rcliquisipforumfufciperefibi tanquam pauper; vnde fua dcbita tanquam debita^pauperis foluat. Nec eo modo ipfius beneficiarij credi- tores prarferuntur pauperibusjfed ipfe beneficiarius fe ipfum, tanquam paupe- rem,pixferr aiiis pauperibus,proprer poteftatem fibi a lure cocefiam erogandi reIiquafuorumrediruumpauperibus,quosipfeeIegerit. Quibusfuffragaturid quod diximus in Manuali cap.i^.nu.i}i.& fupra in pra^fato monito XLVI. fcili- cetj bcncficiarium dcbita fua, eriam iniuftc conrradla, foluere pofte dc reliquis fuorum rcdicuum,illa accipiendo tanquampauper, vtdiximusj vtex illis foluar tanquam pauper nomine fuo debita fua. Infertur fecundo,qu6d non abs re du- ' bitatur: An is qui cum confanguinca,aut propinqua beneficiarij vel alia matri- monium contrahit, pcccct mortaliter, accipicndo illam dotcm ; & an tcneatur acccptam rcftitucre,& petenspromi{Tam,fitrepelIedus.Etnobisvidetur,qu6d fiprobabilitcrputct^bcneficiariumpofTctamampIamdotemiufteconftituere, non peccat acceptandoilIam,necnonrcftituendoacceptam,necpctendopro- miftam.Primiim ea ratione,quia recipit dotem cx caufa maxime onerofa,l.Pro oneribus.C.de iure dot.iV c.Silubnter, de vfur. Dcinde, quod clerici tcnentur foluere ex fuorum bencficiorii redinbus fua dcbita.c. Peruenir, de fideiufl'. cuni ei annot.per folutionem pulcherrimam, quam infcruimus Manuali,cap.i^.nu- mero 130.& latius expIicuimus.q.i.mon.X L V I. & c.Cum fecundum, de pra:b. etiam iniufte contra(5la, fi alia bona non habeant. Et clericus , qui dotem pro- mifit , ignoranti non poruifle illam a fe promitti , tcnctur ob promiflioncm 6c dolum commiflum dotem foluere,ac refarcire ci damnum quod accepit ex nu- ptiis contradbiSjfub fpe promifljonis inutilis dotis,& fubinde obligatur^arg.I.i. §. Air prxtor. & l.pcnul.& fequ.ff.de dolo, Sc per fupradida in illatione price- dcntijfi in promifljone dotis,vt pr.Tdidlum efi,contrahen$has nuptias non par ricipauit fraudemfdd:ampauperibus,&piis opcribus:alioqui contradicen- dum vidctur.arg.l.pcnul. & feq.ff.de dolo ; & magis fpeciatim. in l.Si dcbitore. &l.Aitpr^tor.&I.Si quisparticipet.ff.Qu5infraud.crcd.Tcrtioinfcrtur,qu6d elegans dubium a paucis propofitum eft j cui fcilicct reftituendum fit id , quod perperam eft datum,aut reccptum a beneficiario ex reditibus ecclefufticis.Ego exiflimo fatis excufari eum,qui illud reftituere ipfi bencficiario, aut eius Eccle- Cix in opera iUius pia conuertendum , aut ctiam fi rcftituat aliis paupenbus vcl operibus piis. Nam Iicet ipfe beneficiarius in alios paupercs , aut in aha etiam opera pia illud forte impendifiTetjiuxta di(fia fupra.q.i.monit. LXXVII. nu.i. & 4.tamen cum non tencatur bcneficiarius,vt ibidem monftt auimus,certis & no minatis pauperibusjvel piis openbus erogare:is qui ab eo accepit,excufatur rc- ftituendoillis, quibusdonadoipfebLneficiarius farisfcciflet,tanquam,fcilicer, in eius locum fuffedlus. Quia furrogatusfapit naturam eius, cui {urrogatur.l.Si eum.§. Qui miuriarum.ff.Si quis cautio. & cap.EccIefia S.Mari^, vc lir.penden. Qu.irto, jnferturjfuifTe perquamduram luhj 1 1 1.furrnni PonrificisExrrauag. prohibcncem,dchitaEpjfcoporum&alioru beneficiariorumnonfolura,{blui ex frudlibus,aut r editibus ipforum beneficiariorum nondum cxa^fti s.Tum,quia. V t^^ APOLOGI^ LIBRI DE licet ipfc lulius iufliis du<3:us racionibus id ranxiflct,& in Lufirania multos exci- 4 tafrcttumulcusrtandem taracn vlureceptanon tuit. Tum, quianon fuit fatis promulgata. Tumquiareditusbcneficiorum, flatimcumrcdituspercipiuntur, non folct folui propteripforumlocationes,quibusfolutiodiffcrtur. Tum,quia oportet interdum beneficiarios mutiium dare , & folutionem expedlare : fxpe ctiara ex mutuo viuere,etia ad vcrius dc opportunius eleemofynas elargiendas. Tum,quia decedens ob^ratus^pauper cft cenfendus-,&fubinde nomine cius fo- lutum,pauperi darum intelligi debct,vt fupra.q.i.monito XLVI. docuimus. Dc intellc(ftu autem Excrauag.prafats luli j III. diccmus in Comment. quem vna cum hac apologia fcribimus,de fpoliis clericorum, in c.Non Iiceat Papx.ii.q.l. SVMMARIVM. Benffdarios ncn cjje liherosa legibus iuHitia ^erdiBa. i^fius l^probattir. nnm.i. Lcges generales nonfolum ver£ &Jpecialis iuHitid .fedetiam charitatls & aliarum virtutum determinari fojfunt : imo re ipfa determinata funt legiluijj>ecialihus,mi. t. Charitatis lex de amando Deum , licet non determinetur quo ad amandi menfHram,dcterminaturtamen quoadalias circunfantias.nu.^. XXVII. MoneOjinferri etiam expraedidtis. Primo,qu6dprrtfatusN. pa- rum firmiter dicit, in 4. par.cap.^.fe probafTccontra fententiam rcceptam-j be- neficiarioslibcrosefre alegibus iuft:iti3e,'vinculoquereftitutionis inredituum ^ fuorumdifpcnfatione. Quoniamlatcprobatum eft cnntrarium fupracadera quxft.monit. VIL &IX.& mon.XXVII.XXXIX.& L.Ec vlcraibi pofica,pon- dero contra N.quod ipfemet in ipfomet c.f.pag.antcpenult.bis affirmat,rauIto magispcccareilloscumdefuperfluofuorum redituum non faciunt eleemofy- nam , quam laicos de fuperfluo fuorum , non facientes eam : & in pag.penult. addit,qu6d ex natura rcrummaiuspeccatumcommittitur in abufu redituum ecclefiaflicorum , quam aliorum. Ac nulla ratione alia hoc contingcre potcfl, quam quialegealiqua iuftitiar ad id tenenruripfi,qua laicinon tenentur : cum ipfcmet in cod. cap. pag. 16. fateatur lege charitatis & mifericordiae omnes ex :pquoteneri,iuxtailIud Ambiofijjquodipfein hoccitatad verbuminc.Infin- gulis. 2S. dift. Mifericordiar tfi: communis vfus , ideo commune praeccptum efl omnibus artatibusomnibus ofliciis nectffaria , &: ab omnibusdcfcrenda: non publicanus,non miles excipitar,non agricola vcl vrbanus,diues &pauper:om- nes in communi admonentur , vt contcrant non habenti. Mifericordia enim plenitudo virtutum cft,& omnibus eJl: propofira.hxc ibi. E t quod ipfemet in d. c^. fequitur fentcntiam communem , qua; habet , etiam laicos teneri fub poena peccati mortalis.ad impendendum fuperflua pauperibus,etiam extra neceflita- tem extrcraam, legc charitaris : & ita vcl vtrique pcccant «qualitcr, quod ipfe ncgat : vel aliqua alia lcge tcncntur clerici ad id , qua non tenentur laici , quod ipfum oportct confiteri, & cum noniit alia qua iu}litis,iUa tenetur:qus noflra &com REDITIBVS QVJEST. 11, iff &■ comunis conclu/io eft.Nec prodefl: ei refpondere, qiiod ratione perfona? vet crdinis clericarusmagispeccant.arg.cap.Homo chriit1anus.40.dift. Tum,<]iiia circunftantia illa perfon^Cjnon auget adeo peccatum,vt de veniali cfficiat mor talc,nifi votum,vcl alia lex particularis infringatur, vt probat S.Tho. Scc.z.q, iS^j.art.io.Tum^quia ipfemet ait proucnire ex natura dc coditionc redituum ec- clefiafticorum.Qualem nccunde habcnt,ni(i ex lege iufl:itix,qui iubet vt rcbus alienis in eos vfus ad quos dantur, vtamur ; & non in alios.§. Furcum. Inflit.de oblig.qusECxdehdl.nafc.CIem.Quiacontingitjderelig.domib.&^quariubetvt pa<flaleruemus,oneraqueiniun6tacommodisfubeamus.c.i.depa(5t.I.i.cod.tir. J.i.C.de donar.qu.T fub modo.&l.Secundum natur,im.fl^.de rcg.iur.&: aliacitata in mon. XXVII. Ncc item prodefl ci rcfpondcre id,quod ipfemet infinuat,fci- hcef,qu6d ideo magis pcccant, quia &c fi non corraucniunt legi & prarcepto iu- ftitiaE,contraueniunttamenintenrioni.Qi_iiavt diximus.q.i.monir.LXVIII.& L X X II I. ipfemerdicir, eum qui contrauenit intentioni legis, non pcccare, fi quodeaprxcipitfcruer, Etquiaipfccxarquatrcditusecclcfiafticosrediribuspa trimonialibuSjin quibus certum efl, eos non pcccare plufqna Iaicos:& ita nun- quamnequeipfe, neque vllus aliusfe abhac replicationc lufteabfoluere pote- rit.Secundo infertur,nil prodefle praifato N.id,in quod ipfe veluti anfa trahcn- te anfam.incidit in d.c.^.pag.z.fcilicetjquod folar leges nacurales generales per- tinentes ad iuflitiam,dctcrminantur per leges pofitiuas:& quod lcges pertinen tes ad charitatem non determinantur,neque dcrerminari polfunt per eas. Pri- mum quidem,quod ex eo conccflb nil contra nos in bona confequentia inferrt pofler. Deinde,quiailludeftfalfum,nequevfquam id dixitS.Thom.cuiipfeid imponir , vr mox mcnftrabitur. Tum, quia Icx generahs natutalis de colendc Dco, qus pprtinet ad religionem, & eft alia diuerfa virrus a iuftitia fpeciah ve- ra,luxtaS.Thom.Sec.i.q.58.art.7.adiun(^a.qu.8r.artic.i.&f.dctcrminatafurtin Icge veteri pcr plurimas leges pofitiuas,quales erat omnes csrcmonialcs : pro- bante id S.Thoma Prima.i.q.5J5).arr.^&' in noua per mulras leges ecclefiafticas, quahs eft de Miffafcflis audienda c. Miflas, de confec, diflin<fi.i. & de Mifla in- • altari lapideo facienda. c.Altare,ead.d: flin(5i-. & cum veftibus facris.cap. Vefti- mcnta, eadem diftin6l. &c multa: zlix de qu:bus in d.difl.& in tir. de confccrat. ecclef.vel altaris. Tum , quia lex naturalis de ieiunando gencralis , quam con- ftat pertincrc ad tcmperanriam,non ad iuftiriam,dcrcrminarur quo ad modum &tempusper mulrasleges ccclefiafticas,vripfemet Diuus Thom.probatin Sec.2.q.i47,artic.3. Tum,quiailIiIegigeneraIideviuendofecundumrationem humanam&diuinam,qux fecundum omnes cftnaturahs cap.Confuetudo.i, diftin<fl. cap. Qu.t conrra.8. diftind. qux nqn folum perrfnet ad iuftitiam , fed etiamad omnes aliasvirtutes rdatzfunt quamplurimae determinaticsnes per quamplurima particulariaprarcepta tam diuina quam humana de omnibus vir tutum a(Stibus lata, vt videreeft apud D. Thom. Scc.i.in fine cuiuslibet tra(fta- tus cuiushbet virtutis tam thcologia: quam morahs.I>e pracceptis quidem fidei. quaeftio.i^.depr3:ccptisfpeiquatftio.iz.decharitatisqu.Tftio.44.deprudentia. 5, quxft. ^o. &dcaIiisinaliisIociscitatis fupraeadem quajft.mon.I. Tum,quia kx gcneralis charitatis diuina & narurahs de amando Deo & proximo , mul- tis modis dcclaratur j & decerminatur lcgibus humanis,& diuinis pofitiuis» V 2 if^? APOL. LIB. DE REDIT. QViCST. IL Nam omniaprxcepta Decalcgi dantur propter chftritate Dei 8c proximi-,iuxta Tho.qui in pracfataSec.i.q.44^art.i.ad.3. (icait, Omnia praccepta Decalogi or- dinancur ad dile6lionem Dei tSi: proximi : $c ideo prxcepta charitatis non fue- runt connumcranda inter prarccpta Dccalogi , fcd in omnibus includuntur. Sc artic. i.aitoportuifTe legemnacuralcm dcamandoDcodiftingui &declarari per duo praccepta de diligendo Dcum, & de diligcndo proximum, & in artic.j. addit hxc alia. Omnia pracccpta pertinccia ad charitatem & ailus eius, includi quidcm in duobus fupradidlis, fcd proptcr tardiores, de fingulis explicitc pr.T- cepta efTe tradita.Dc Gaudio quidem,ad Philippen.^.Gaudete in domino fem- pcr. Dc pacc aurem,ad Hebraros ii.Pacem fcquimiiii cum omnibus. Dc bene- ficentia autem, adGalat.vIt. Dum tempus habcmus, opercmur bonum ad om- ncs. Defmgulisbcneficcntiar partibus,inueniuncur prxcepta traditainfacra Scriptura,vc patet diiigencer condderanci.hacc illc:& in 4.arcic.concludir,qu6d lcgi dc amando Deum generali , adiundla eft lex particularis de modo amandi cum,rcilicec,ex toto cordc:& magis prarcipitur modus ii«5tuum virtutis charita- tis,quam modus adluum aliarum vircutum. Ad idem eft, quod lex de charitate ik de diligendo Deo &proximo generalis-,determinatur per leges de ordine ac modo in eo feruandojdc quibus late Tho.per.ij.articulos in Sec.z.qu.i(J.Et tex. opt.cum glof c.primo.50.diftinc.& per leges de diligendo non folum verbo,fed etiam opere.i.Ioan.c.3. Et rurfus lcx dc diligendo proximum opere per illa duo prarcepta de faciendo cleemofyna defuperfluo. De quibus nunc etiam vna cum hac ApoIogiacomponimusCommetariuminc. Quiefcamus.^i.diftindt.Non obftan t ea qux ait Thom.Prima.i.q.^jj.arcic.^. Tum,quia folum loquirur ibi de pr^ceptis legis veteris;& de illis folum dicit duo. Alterum eft,qu6d omnia prs- cepta legisvetcrisreduciiturad moralia, ca:remoniaIia,veliudiciaIia,quodniI facit pro eo. Alterum efl:,qu6d determinatio legis in rcbus humanis pertinet ad iudicialia-, in rebus autem diuinis ad ca:remoniaIia:quod ctiam nil facit pro eo, ik pro nobis multum : quatenus prxfupponit, non (olum pofle fieri , fed fadtas eflealiquot determinationes csEremoniaUum , quas conftat nonpertineread virtutemiuftitiaj. Tum,quia exprefle ait-,pracccpta gcncraliaquajpertincntad reIigionem,determin2ri. Ec conftat, qu6d licct religio, qua: ordinat hominem quo adcultum Deifitvirtusadharrens iuftitixfpeciaJi,tanquam pars potentia- lis eius, non tamen eft iufticia vera, qux eft ad alterum fecundum a^quahtatem, vtdicitur fupracad.q.mon.L & feq.^ colligitur exThom.in Sec.z.qu.Sz.art.^. adiun(Stoeoquoddicitinq.57.art.5.NonobftantctiamverbaThoma:,qusAd- uerfarius citat in Sec.z.q.i^^.arc^. qua- folum fignificat, non cfle determinatam certam menfuram Deum amandi ,vltra quam eum amando peccetur per cxceflum •, fed non ait, non pofle fieri dcterminationes , & declarationes fuper modo, loco, teinpore , & zliis circunftantiis amandi : quinimo contrariura affirmat in locis fupra eifdem moniris, adhoc cicacis. APO A P O L D E O G I i£ L I B R I REDITIBVS Terti^ Qudfiio, An poiTintbcncficiarij de rcditibus beneficio- rum teftari. '^7 SV M M AKIV M. Benefciarij ,nec pro lihito,nec adfufojfunt teHari defHferfluo redituum bentficiomm. num.i. Beneficiarij ycur in vitapoffimt erogarefuferflua fauferthM , & nonfer vU timof voluntates:ratio- aptifima , cutM inaduertentia multi errarunt. numero i. Oneo in primis,prxmiriflemeinpr.TfatolibelIocircahu- ius quacftionisdccihonem-, Primo,qu6d ei non cfllocusiqi oranibusbencficiariorum bonis, fedincis tantum,inqujbus dicimus efle locum prxdi6lisduabus quiBftionibus,fcilicet,in bonis tantumredituumbeneficiorum, &nonin bonispatri- monialibus,de quibusindubie tcftari polTunt.c.i. c. Fixum. 1 1. q. f. c. r. c. Quia nos,de tcftam. Neque in quafi patrimonialibus,per ea qux fu- pcrius dcfinita funt q.i.num.zi.& 22.Deinde,qu6d refpondemus ad eam-, bene- ficiariumncquaquampofTedereditibus fijorum beneficiorum teftari. Primo, quia mille pontificiis legibus , & canonibus hanc tcflamenti fadlionem Eccle- fia eis prohibuit,videlicet,c.Epifcopi c.Sintmanifeftar.ii.q.r.c. Qiiia loannes. c.Fixum.ii.q.^.c.i.c. Ad hxc.c.Quia nos,c.Cum in cfficiis. &: c.RcIacum.i. dc te- flam.Authent.Licentiam C.de EpircGp.& cleric.Secundo, quiacifdem rationi- busquibusfuperiusalTeruimus, nonpoffe bencficiariosbonaifla dc rcdidbus beneficiorum pro libito impendere, conuinciturnon poflTcetiam eos falrcm pro hbito de illis teftari.Ergo idcm ius feruandum cfl.!. lllud. ff. ad I. Aquil.c.2. de transI.pra?Iat.Tertio,qu6d minorem f.icultatcm habcnt teftandi dc his redi- tibus,quamdifponendi intcrviuos. NampcftuntinterviuoSjOmnesiilospau- peribus donare , & in opcra pia impcndere j per hoc prarfcns cap.*Sr alia multa fupra addu(3:a. Atperviamteftandi &vltimxvoluntatis,foIamodicam quan- titatem, ac in pias caufas vcl in remuneratjonem , idque confuetudine demum f>ermi:tence , iuxta rcfponfum Alex. 1 1 1. c. Relatuiii.2.de teftim.ergo nec pro ibito, ncque in pias caufas pofTunt iure tcftariilicer per difpofitionem inter vi- uospoftinrad pia erogare.Quarto,qu6d prudcntiffimo coniilio Ecclefiacon- ftituitjVrmaiorcmhaberet beneficiarius potcft.iremd iTirrbrcndi intcr viuos, quam pervltiniamvoluntatem.Perfpiciebat enim,bt^ntficiariostencri adero- gandaLeliquaiftoruin redituum paupcribus,duin vitafruuntnr,vtpcr hocc,& V 5 ij« APOLOGI^LIBRIDE alia prius citata coftat;^ {uperiiis oftcdimus.q.i.mon.X XVI l.8c X X X V H I. Perrpiciebat,irem huic erogationi maximo cfTe impedimento auaritiam. Simi- literexperientia doccnte, intelligebat-, nil effe confultiusad inuitandumcum, cuivfus frudtus aliquorum bonorum relinquitur,ad libcralitatemin vita exer- cendam , & ad auertendum a nimio illorum defiderio , quam ei vfumfrud^um eorum relinquere,fub conditione,ne de illius reditibus quicquam decedcns re- linqucre poflit. Qux eftvera&: gerraana ratio, quafuitadempta clcricis te- ftandi facultas in fauorem etiam pauperum,quibus in vita donare poteranr. Cuiusrationisignorantiafuit in caufa,vt quidam iuris ciuilisinterpretes, Pe- trus fcilicet , & eius fequaces in Authent. Licentiam. C. de Epifcopis & cleric, Pontificijinterpretibus obftreperent , dicentes,eosinciderein I. Fufiamcani- niam,qux vcrabat dare Iibertatem teftamcnto,& non intcr viuos.I.i.C.dc leg. Ful. canin. & B-ild. in d. Auth. Licentiam. eosdefendcre conatus,laberetur; ac Panormitani<S«: Ancharani rationes in d.c. Adha:c,deteftam. Barbatioibidem coLi.non approbarentur. Et ipfe Barbatius ingenue fateretur , fe huius prohi- bitionisrationcmnon efTe afTecutum. Quinto, quod abfurdum fuiffet ,qu6d Ecclefiapermifiiretbeneficiariisabfque iuflacaula teftari, dercliquisredicibus beneficiorum in fuperfl'jos& profanos vfus-,camfinrilla, vt fuperius oftcndi- mus, pauperibus debita legibus naturaediuinis, quas tutari ad fanguinem 8c ne- cem vfque,EccIefiam oportet-,authore diuo Vrbano Summo P5tifice in c.Sunt quidam.2^.q.i.Sexto,qu6d hoc ipfum conftitutum fuit ab Apoftolis, eorumque. primis,aut faltern proximis fucceftoribus-, vtiexcanonibus Apoftolorum, eo^. rumque difcipulorum aut fucceflorum apparet,in canon.Apoftol.40. &4i.qut referuntur in c.Sint manifeftae,& c.feq.u.q.l.'5: colligitur ex. c. Epilcopi.& ca. Videntes,ead.cauf.& q.& c. QuiaIoannes.& ca.Fixum.ii.q.^. Septimo tandem nobis opitulatur, qu6d non folum coramunis , fed etiam omnium viia eft opi- nio',iure communinonpofTebeneficiariosdereditibus beneficiorumteftari in vllos vfus profanos^autfuperfluosrneque etiam in pauperes &alia operapia^ Yt conftatper Pan.And«SicuL& Peruf.inrub.de teft.& per alios abeis citatos. C 0 "t^ FVTz^TI 0 FVRT) ^ M E IS!^ torttm contrarite o^iniantt, SVMUARIVM. Bonorum 'Ecdef^verm Dominm efl chriHuiynoiiJhlumgeneralirAtione, quia ojKniafant eim,fedttiamjpecidi : & ita bemficiarij funt quidam eiws procuratores.num. r. Confuetudo, vt Beneficiarij pro lihito tcBentur de reditihm ecckfiaUicls^ nulLhi efi, &ficuhi effet^onvaleret, num.i. ^uia contra legem natura- tem cffet. num.x. frAcepa Becalogi funtleges naturales y & confequenter prxceptum de non furandojiHmero y^updmuttis modisinfiringituraiHmero ^.& j. R E D I T I B V S Q_V ^4: S T. I I I. 1^9 Bcna EccUff^ expre(f€veltacitc,onerldAndifuperflii4 o^eribM piis JhhieSfa, numero 4. Leg€pa5forumy<juia naturalii efl,obliganturetiam Papd cr Reges. nu.4. Tradiiio K^pofiolica & EccUJiafro diuina lege tenenda.num. 6, InteEiBus c.Relatum.z.de teBam.ab N.datus^refJlitur.num.j , Papa Ugihushumanls exemptm , Ugi dc non teUando pro Ubito , qucmod^ Jubiicitur.num.%. ConHitutio interpretans,in terminis intcrpretatd intclligenda. num. 7 . 1 1. Monco , prxfatum N. contra fententiam rcceptam s.ffirmare •, omncs beneficiarios ponTc perindetcftaridereditibus fuisecclefiafticis, ac dcbono- x rum patrimonialium rcditibus. Cuiusfundamcnra nilobftanr. Non primum, fundatum in c.i.de cleric.non rcfid. libr.cT. quatenus fignificat fragilirer a con- trario fenfu, bcneficiarium fieri Dominum diilributionum, quas interefTendo diuiniSjIucratur; & pcrconfecutionem, omnium redituumfuibeneficij. Nam conrrarium probant in fcnfu dire<5lo omniailla iura, quxin quxft. r. monito XX II II. cirauimus:quatenusdeterminant D.N.IefumChriftum efteverum Dominum omnium bonorum ccclefiafticorum ; non folum illa gcnerali ra- tione,qu6d Domini cft terra & plcnitudo eius,P(alm.if.5<: ca. Quo lure.S.dift. fcd etiam fpeciali ratione, & humana difpofitione, ficut alij omnes-, beneficia- riosautcm cfl^e ciifpenfatores,&procuratores eius. Etquia licec aliquoiargo modo dicipcfllntDomini, non tamen poftuntdici abfoluti, fcd aftri(5bi-, vt fc fuftcntatis, rcliqua piis opcribus impendant, vt late diAum eft, in q. r. monito XL 1 1 1 1. rcfpondendo latiflime pratfato c.i.Non obftat etiam fecundum,fci- licet;qu6dconfuetudovbique gentium idhabet.Tum,qu6dinquift.i.monito L.probauunusid efte falfiflimum, adco quod nullibi gentium fitconfuetudo ^ tamlibere tcftandi de reditibusecclefiafticis, ac patrimonialibuslaicis. Tum, quia tenendura eft , quod confuetudo bencficiariorum , ^\ qua cfl^?t tcftandi ad libitum dereditibusecclefiallicis,nil valeret. Primo quidc,qu6dopinio com- munis idhibetjquamctiamipfo N.atceftante inca.^.i.parr.tcnct P.inor.in c. Cum in officiis,nu.y.de teftam.& in ca.i.dc ecclef.a:dific.(8<: alij complures, quos rcfcrtReucrendifEpifcopusSegobicnfisDidrcusaLeyua,fiucCouarrubiasin c.Cum inofliciis,num.p.deteftam.quidicunteameflccomtT;unem, ^ei aflcn- tire omncs ferc in c.r.de teftam.& in c. Rc!arum.2.eod.tit.& in c.final.de pecuL cleric.quamuis ipfc N.magnopcrc laboret fruftra ponderando minutatim ver- baaliquorum do6torumad fuadendumdubium eire, an fitcommunis. Nam, Guicquid ipfc dicat, non folum communis, {^^ omnium fcre opinio habct, non valereconfuetudmcm ; vt beneficiarij pcrindc teftentur pro Kbiro de omnibus reditibus ecclefiafticis,ac de patrimoniahbus.Quod etiam tenuit Rochus Cur- tius inc.fin.dcconfucrud.fol. iz.coI.^.&Philippus Ptruf. in rubric.de tcftam. col. 25. &C0L31.& Caiet.in Sec.i.q.Sf.arr.y. Quam & 'v^{z ante annos triginta etiara pra;fato Reucrendiflimo audience me,di<3:ando ecathedra, confirmaui Salmancicar. Nam & fi aliqui do<5l:ores dicnnt illam , vel illam confucrudinem leftandi dt i]!i\% , aut illis rcditibus vaitre:rarifllmi taincn funt , qui aufi fucrint i<jo APOLOGI^ LIBRI DE dicere id,quod prxfatus N.ait,valercj vc ad Iibitum omnes bencficfarfj de om- nibusreditibvisecclefiafticiSjperindeacde patrimonialibus,teftenrur,Seaindo ; probatur, quod hoc eft adco vcrum, vt quamuis ncmo id tenuiflet, deberet ra- men tcneri:eo quod omnia decem pra?cepta Decalogi,de quo Exod.io,&' glof. in ca. Quid in omnibus^^i.q.y.funt leges diuinaj^imo & naturales, iuxta dodci- namThomae receptam,inSec.i.q.iii.art.5.&rin j.dift.jy.q.i.art.^.vbi commu- nisid tenet,pr2fertimMaior.4.i.Neque Scotusin effecSr-jjquo ad hoc propo- {itum,di{rcntit:w^perconfecutionem,feptimumde non furando,& decimum dcnon concupifcendo rem alien3m,erunc talesj iuxca I.r. fF.de furt. Acbentfi- ciarius,qui contrafententiamreceptam vtitur contraria ipfiusN. contra eas facit, vt probatum eft in q.i.monito XXVII. &XXXIX. rationibus fir- mi flimis j quarum fummatim repetitarum , Prima eft ; quod non folum eas m- fringit is, qui alienumfuratur aut rapit, fedetiamis, quireaIiena,contravo- luntatcm Domini vtitur.§. Furtum.Inflit.de oblig.qure ex del"dt. nafcuntur: 8c quodquide reditibus bencficijfui contraprarfatam fentenciam receptam te- ftatur,vtitur bonis ecclefiafticis contra voluntatem D.N. Icfu Chrifl^cuius illa vera effe fup.q.i. mon. X X 1 1 1 1. probauimus-,&: eius Ecclefiac,cui adminiftra- tionem ille commifit,vt ibidem monflratum fuit.Secunda,quia etiam infringit 4 prxfata duo pr.tcepta is, qui pa6ta & conuentiones non feruat , ctiam fi Papa fit,Imperator,aut Rex.c.i.de probat.Uc c.i. de natur.feud.«Sc 1.1* flF.de pad. Sc ibi per Bald.allegantem Magiflrum Sentent.qui licet ad feruandum fuas leges hu- manas cogi ncqueant.l.Digna vox.C.de legib.& c. Propofuit,dc concelT.prarb^ funt tamen obligati ad feruandas conuenciones cam eis initas virtute prasce- . ptijquod eft lex naturalis,& inter Ecclefiam, &: miniftros ipfius,negotia Chri- ftiprocurantes,&popuIumChrifl:ianum,qui eitatabonaconculir, fuic(vcfup. d. q. mon. XXVII. probacum eft) conuencio falcem cacita, qax cancum valec quancum exprefra.l.Labeo,& I.Icem quia.flF.de pa6t.vcminiftri eius,id quod fu- percft eis, accepca fua,qua2 honeftafic,fuftencacione,cribuercnc pauperibus vel aliis operibus piis. Cui confequens eft^necefTarium efTe, vt eis,&: non aliis cri- buancur.Cum aucem palam fir,confuetudinem contra ius naturale aut diuinum nihil valere,efreque corruptelam per c.Qus! contra.& c.Mala.S.diftindt.palam ouoque erit,eam de qua Ioquimur,efre (vtCaietanusdixit)corruptela.& hsre- fim,vel illi proximum,dicere ilIamvalere,vtPctrus Sotusrelatusind.i.q.n.38. (ignificauit , & fatis Archid. ibidem etiam relatus expreflit^Tertia , quod etiam tranfgreditur ha?c duo praccepta, & leges naturales^qui re in alium vfum acce- pta,vtitur in alium: ficut qui mulam in Salmanticam commodatara, ducit Bur- pos.§.Furtum, deoblig. quxexdelidi.Atbeneficiarij ,quiopinione contraria recertx vtuntur,hocfaciunc: qijandoquiderareditibusin alium vfumdatis,ia . alium vfumlonge diuerfum vtuntur^ Quarta, quod etiam didaduopraccepta tranfgreditur, quiquoddebetinon foluit eicui debet j&quifenoncxoncrac iniun<5l:o ei onere, quando&quomodo tenetur. Quoniam in effedu eft alie- num accipere autretinere,c.Saepe,dereftit.fpoliat.&Thom.inScc.i.q.(ji. art. fin.& probattotustituIus.flr.de condit.&demonftratJ.i.&i.C.dedonat.quae fub modo. At qui praefata fuperflua detinet, aut non tribuit paupenbus,aut do- nat dimtibus rationc cognacionis,an[ucitiae,vanitatis,auc vitij jnon fe exonerar^ nec^uQ i REDITIBVS Qjy^ST. III. Kfi neque foluit cui dchetrquandoquidem, ea ex quibus colliguntur, collata funt ei cum onere dandi pauperibus. Tertio probatur , quod non valeat pra;fata con- fuetudorquia ex fine.c.i.& principio cap.^.A(^orum,adiu(3:o.c. Videntes,iz.q.i. ex vna parte,& c.Futuram,ead.canr.&: quxfl.cx alrcra,ex Clcmen te in locis Ai- pra.q.i.mon.XXIIII.&LXXVII.citatis,coIligiturfenrentiamcommunemefre tradirionem Apoftolicam & Ecclefiap, vt miniftri primum,dcinde pauperes fi- delesalantur.Etomnis traditioApoftoIorum,afuccciroribus corum velutipcr ^ manus fufccpta vel obferuata,pro diuina inftirutione tcncnda cll.c.EccIefiafti- carum,&c.In his.ii.diftin. Quarto,probaturidcm, co quod bonaecclcfiaflica funt bona Chrifli,& non Prarlatorum Ecclcfi^,etiam iure natutali & diuino,vt irrcfragnbiliterprobatum cft inmon.XXIIII.qu.i.Etpcrfupraproximedi6ta probatumcfl:-,quodtraditioncApofl:olorumdccl3ratumcfl,intcntioncm.D.N. lefu Chrifli fuilfe , vt illa in fola opcra pia impendantur. Ergo iuris diuini efl, vcl eia-quipolIcntis,neeam aliosvfusquampia opcraimpcndantur.Quinto, quodadhoceflcafus in capituIoRelatum. i.dctcflamcn.qucm pofl & ante aliosmuItumcomendatRochusvbifupra;quatcnus ibilnnoc.III. declarando concilium Latcranenfc, quod in cap. Cum in officiis eod.tit.haber,quxfita per clericos cx bonis ecclefia:, pofl mortem eoril pertinere ad corum ecclefias, fiue moriantuf teflari,fiue inteflati, ait, procedere illud tam in mcbilibus , quam in immobilibus.-fubdens tamen,non effe cofuctudinis improbandar,vt aliqua mo- bilia pauperibus, & religiofis locis, & illis qui viucnti fcruierant, fiue fint con- fanguineifiue alii,aliquaiuxtaferuitij mcritumconferantur. Perquodclarefi- gnificat,eam folamteflandiconfuctudin.cmdc reditibus ecclefiaflicis valcre, per quam rclinquuntur bona in pia opera,veI in iuftam obfcquiorum remune- rationem, Neq^ obftat, quod prxfatus N.vclit intclligere illum textum de ipfis bonis flabilibus ecclefiafiicis,& non dc reditibus corum,ad adminiflrationem redtoris eius pertinetibus.Tum,quia hoc cfl: velle nouare omnia reccpta.Tum, quod vna con/litutio interpretans alia,intelligeda efl in terminis interpretata?. Auth.Ha?c confIitutio.§. Harc igitur.ColI.^?. Sz c.Cum in officns, eiufdem tituli, quodibideclaratlnnoc.IoquiturdercditibusEccIcfiarperrincntibusadeiusre- d:orcm.Tum,quodipfcmetInnoc.in d.cap.ReIatum.VcrfCartcrum,cIarede- monflrat-,fede rcditibusEcckfia^Ioqui, &nondebonisaliisflabilibusEccIe- fisejquatenus ait,ea qus prxdixit,non cfTe intelligcnda de his qune cx haeredita- tc,velartificio,autdo(5trinaproueniunr:quoniamilladiftnbucrurproarbitrio dcccdcntis. Palam ponens difTerentiam inter quarfita cx bonis Ecclefja^, Sc alia aliunde quxfira. Iraquc in efFccflu probat,varcre confuetudinc teflandi de qujc- fitis ex bonis Ecclefix in operapia:non autem in alia. Qua?,vt poftea dicemus, efl: vera c6clufio,& rcfolutio. Scxro,idcm probatur,quod Papae funt omni lcgc humanafupcriorcs,nequeobliganrur eaquatcnuscfihumana.cap.CuncStaper mundum.jp.q.^.c.Propofuitjdcconccfr.prafb.l.Princcps.fF.dercgib. At Paparli- gantur legc de non ttftando ad profana de reditibus Papatus;quianon permit- tit Ecclcfia, ncque fucccfTorcs corum talia teftamcnta cxcqui. Imo prxfata eo- rurabona dcfcruntur ad eum, quem Camerarium , feu Camarlengum vocant: cuius officium morte Summi Potificis non finitur.Clcm; Ne Romani.§.coprOr- uifojdc cic^. vbibona glo.in propofitum noftrum. Ergo lexdc non tcftando X i€x APOLOGI^LIBRI DE sA profanadc reJitibus ecclcnaflids, non eft cantum humana , fed etiam natu- ralis vel diuina. Neque obftar diccre ex aduerfo , quod Paparura fiue Pontifi- ctjm Maximoruni teftamenta, non admictuntur, etiam ad pias caufas fa(5la ; vc ipfemec dixi in pritato libcUo.q.j. Sc quod ita hoc argumentu non probat plus de confuetudinc rcftandi adprofana, quam ad pia.Et ipfe fatcor in prarfata q.^. Icgemdc non teftando de leditibusccclefiafticis ad pia opera, folum cfTehuma nam,&: nonnacuralem,nequediuinam. Non,inquam, hocobflac. Tum,qu6d fufficic in eo propofico,qu6d probcc Icgem de non ceflando ad profanaeile di- ujnam vcl nacuralcm. Tum,qu6dalia racioneimpedicurcxccucioccllamenco- rum Poncificum Maximorum ad profana ; &c alia ceflamctorum ad piarquia illa impeditur, co quod func concra legem naruralem, vel diuinam-, hxc vero, quia cuTinia reli(fta in pios vfus de rcdicibus eccleflafticis poreft vercere Papa ia alios.Clem.Quia contingic,derclig.domib. &ricali:cccirorpoteflbonarelidla a prscefTore in vnum vfum pium , conuercere in alium \ & longc Lcilius quara ea.quslaicirclinquunc dcbonisfuisprofanis. Quoniam relidla ab his non pofTec fine iufla caufa , vc facis declarauic concilium Tridenc.fefT.i^.cap.^. de re- ' formac. Relidla vero Papx poffec conuercerc pro voluncate fua , vel cerce pro longe minori caufarquia func rclida dc bonis fuapce nacura piis vfibus dedica- tis. Sepcimo facic, qu6d cum in anciqua, Sc parce decifa.c. Ad h2EC,de tcflani.vt refercIoan.And.in Mercurial.reg.Nemo plus,de regul.iur.lib.6'. erantquxdam verba, quibus fignificabatur, valere huiufmodi confuetudinem : qu3e tamen in hac, quam habemus authentica compilatione , fublata fuerunt; ik non alia ra- tione,quam quia illud quod illa verba fignificabant,licet forte non probarent, erat contra legcm naturalem, vel diuinam, per prxdidla. Nam ratio, quam N. reddit, fcilicetj quod illaconfuetudo,dequa ibi, erat aUquaparticuIaris, & ne amplius ferpcret , & ne per illam daretur occafio eam extendendi , & alias ge- nerandi^fueruntfublatailla verba. Quiafatetur, legem meliorem efTejUon te- flaricIericos,quamtcftari. Illa,inquam, ratio nihil valet. Tum, quia efl mera diuinatio,^ fomnium,vt ex fe patet.Tum,quia leges prouidere quidem folenr, n£ confuetudines praus, qus funt contra leges nacurales vel diuinas, orianrur: non tamenne orirecuriIl.T,qu2funtracionabiles,IicecUntconcraIeges huma- nas,& non tam vciles ac illx.c.fi.de confuet. Eticacum,ipfofacentc,prouifura fueric in decidendo prarfacum capitulum , Ad hic, ne orirentur alia: huiulinodi confuetudinesjpalam colligitur hanc efreprauam,& dire^e vel indirede con- tra legem naturalem vel diuinam, ac per confecutionem inualidam. Tum,quia fi N.opinio eflfet vera,videhceti quod beneficiari) perinde pofllnt difponcre in vita & in morte de reditibus ecclefiafticis,ac de patrimoniaIibus,rationabihor profedo effet confuetudo teftandi pro Iibito,quam contraria. Quare neq; illa opinio eft vera:& ratio tollendi verba pra:£ata, fuitj quia contra legem natura- lem vel diuinam erat confuetudo fignificata per ea , iSc ita nullatenus tolerabi- lis.c.Suntqmdam,zj.q.i.c.Qu3e contra 8.diftm<^. SVM M A RIVM, Conjhetudo ,vthemfciarim prcifiatfriUfffi vnitn vel altcrius mnifoft morttm. k REDiTiBVS ay^sr, III. iS^ monem , valida. numm i. Bt quomodo intcUigenda remifmt tiu- mero i. Confuemdo defogat legi , quatenm efi humana , non quatentt^ ej naturdis, veldiuina.nw^. Confuetudo dericorum tejlandi ad lihitum a Pa^a , non toleratur in Italia, necaltbi.nu.^, Nec af^robaripotefiabvHapotefiate httmana,cum ejfet contra diuinam ath thoritatem. nu.eod. Fermtpo duplexyaltera efU£frobat, altera cfuatanttinonfunit.hurtisjpeciei ejfe illam, quafermitttturalicubi confuetudo clericorum tejiandi adltbi- ttim, & (jua de caufa.nu.^* Confuetudo ttfandi ettam adpia , non ejl in J1''f^ania Bftfcofis : videtur au- tem cjfe tnfenortbu^, cjud tamen nec illis ejt tn Italia , nec in multis far- tibui Galliiejinefacultate Epfcoforum.nu,6, III, Moneo,'nihiI etiam obftare proximi moniti conclufioni illa quinque, i quac in prarfata.q.jjiu.u.eiiam ipfemet mihi oppofui Jrimum eft Extrauagans, quaeincipit,Sufcepci,Ioan.XXlLquaeeftintit.clecte<a.interExtrauagatesfius, & in tit.Ne lede vacan.inter Extrauagantes communeijquac approbat coniue- tudinem,vt bencficiarius percipiat poft mortem reditus bencficij^pnmi aut fe- cundi anni. Secundum eft,qu6d videtur Innocentius approbare in c. Cum tibi, dc verb.fignifica.prxfataj confuetudinis valorem; quod ibidem Panorm.anno- taifedicicur. Tertiumcft,qu6dconfuetudopoteftiegem abrogare humanara. c.fin. de confuet.I.i.C. Quae fic longa confuetudo, qualis videtur efte hxc, pro- hibens beneficiariis hanc teftamenti fadionem \ & quod contra eam eft gene- ralisconfuetudo. Quartum,qu6dbeneficiarij vidcntur domini fuorumredi- tuum.c.i.de cleric. non refident.hb.(^. per locum a contrario fenfuj & quod do- minuscuiufque rei potcft pro libito de eadifponere, atque teftiri.l.Si quis vi.f. Diffcr entia.tf.de acquir.poftlir.l.i.ff.adlcgemFalcid.I.i.C.de Sncrofan6t.Eccl. Quintum , quod fummus Pontifex cumnon puniat beneficiarios tcftamenta facientes,fatis videtur legemid prohibentcm abrogare vclle,cum alioqui pec- carent.argumenc.cap.Quincgligunc.&cap.Refecand2.2j.quxftio.4-cap.Qu! confentit. 83. diftind. Ad quae argumenca parum vrgcntia fic refpondctur. Ad primum quidem codcm omnino modo , quo rcfpondimus fupra quxft.i.moni- to XLVIII. defendendo non probari per illamvalcre confucrudincmdifpo- nendi ad hbitum de reditibus ccclcfiafticis inter viuos , neque teftando. Ad fe- cundum rcfpondemus,Primum quod Inn.in allcgato c.Ciuti cibi, de verb.fign. non aftcric eirc vllam confuecudinesn ccftandi clericorum, ncq-, de poccftate ce- /landi loquicur, fed de poceftacc ordinandi, quam ordinncioncm gioir.in eod.c. rcferc ad ordmadoncm inccr viuosfacicndam,:uxca conftitucione Aiex.III. po- fitam in dx.Ad hvTc. Deinde,qu6d quamuis Innoc.ibi cam confuetudincm prae- fupponcretjintcUigendustaraen foret de confuetudiiie tcftandi in pics,& non X 2. 1*4 APOLOGIiC LIBRI DE m profancs vfiK, iuxta fupradidtain refponfione argumenti primi, remjfiTaad monitumXLVIII.quxft.primx. Ad tertiumrefpondemus.priraofatendocon- 3 fuetudinem poflc mdubie derogarc legi humanx , quatcnus cft humana.ca.fin, dcconfuetud.fednon quatenus ill-icopleditur legem naturalem,autdiuinam. c.Quac con tra more<;.8.dift.&' latc Fcly.in c.i.de tt eug.& pac.Et fiibinde fateor, confuetudinem pofrebcneficiariisooncedcre facultatem tcftandiinpiosvfus, cum id legetantum humana prohibcatur : fed non tcftandi in vfus profanosj cum id lege naturali comprchenfa in fcptimo pr.Tceptd fit interdid:um,vt pro- batum fuit fupra q.i. monit. XXI. Sc XXXIX. Sccundo , refpondeo , ncgando plane id quod hoc argumentum fupponit,vidcIicct-, Cofuerudinem generalem vbiquc vigerc , vt bcneficiarij ad libitum teftari poflint : contrarium enim effi- caciter monftratum fuitfupra ead.qu.mon. 11. & q.i.monit. L. Ad quartum re- fpondcmns , inficiantes apcrtc •, beneficiarios efic dominos redituum ecclefia- fl;icorum,falrem hbercs,&:abfoluLOS,ficutifuntredituumfuorumpatnmonia- luirn, Sc quafi patrimonialium, & vt laici fuorum bonorum: fed folum difpcn- fatorcs,vcIdominiaftri(Sti &obligati,vtvi(ftufibihoneftoretento,qua^fuper- fluunt elargiantur pauperihus:quia fupra q.i.mon.XXIIII. cfticaciflime proba- tum fui t,foIum lefum Chriftum D. N.eirc verum dominum omnium bonorum ccclefiafticorum, non fclum ea gencrali ratione, qua Domini eft tcrra, & ple- nirudo eJus,Pfal.25.& c.Quo iurc.S.dift.fcd etiam {peciali,qua alius quilibct eft iurc g-cntium rcifuardominus ^&rpcr eumimmediare conccflam cfleadmini- ftiationem eorum Ecclcfix vel Pap2r,& mcdiate aliisPra:Iatis,& beneficiariis, per titulos canonicos fupradido modo reftridam. Ad qaintum,negamus pri- mo;fummos Pontificcs tolcrarc vbique prsfatam confuetudinem : quia palam eft non tolerare illam in ltalia,vt latiusmonftramus in commentario.cap.Non liceat Papi.ii.q.i.quem cum hac Apologia componimus. Secundo, etiam ne- gamus, videri fummos Potifices voluifle legem prxdi^a.m abolere, ex eo quod bencficiariostcftamentafacicntesnon punierinr. Primum,quiafuperiornon videturlegem a felatam, a fubdttifque receptam abrogare,eo quod tranfgret- forcseiusnon puniat.c.Cum iam dudum,depra;ben.gIo.c.Omnis,dift.5.&lare Fclyn.in c.i.de treug.& pac.fup.glolT.illius fingularis vcrf. Noua lex. Sc conftat hanc legem communem,fuifle receptiflimam. Item,quia legem naturalem,aut diuinam pofitiuam, nequeunt fuperiores,vtmaximeid velinr,ac exprelfim ca- ucant, tollcre.QuiaIegemaioris,minornontolIit.Clem.NeRomani,deele(5l;. cap.Cum inferior,dc maiorit.& obcd.Neque etiam circa eam indulgere feu di- fpen(arefineiuftacaufa.gIofc.Noneft,devoto,&c.Quanto,deiureiuran.No- taturlatcinc.Qujein ecclefiarum,deconftir. Etlexprohibens reftamentifa- «Stioncm de reditibus ecclefiafticis in vfus profanos,cft naturalis,comprehenfa in fcptimo Dccalogi prseccpto, vt eam fuperius explicuimus in hac ead.quieft.5. monir. II. & latius.q.i.raon.XXL&XXXIX. Et fubinde,nec tacite nec exprefl^e hanc legcm fupcriorcs tollerc poflunt*,neccircailIamdifpenfare fineiufta cau- fa,v t luculenter Panor.docet in repet.c. Cum eflfes.num.ip. de tcftam. Quae di- fpenfatio rei^c fa(fla, dcclaratio effe^flu ipfo iudicanda eft,iuxra Thom.Quod- lib.^.artic.ij.&Quodlib.p.art.iy.&Maiorin j.diftindlio.i^. qua:ft.ii.& melius in 3.diftin(itione37.quiftio. li.vbiScotus fubtiliterde duplicidifpenfatione. Negamus R E D I T I B V S QJ^ i£ S T. III. iq Ncf^amus icemid,quod infinuatur in fine praefatiquinti argumcnd, rcil^ccti fummosPontilices, aliofqucprxlatos permirtentcs tcrtamenta bcncficiaiio- f rum, nonfadta priusabrogationehuiusicgis, pcccarc. Primum, quianon il!a permittuntapprobandojfedfolumnon punicndo,ad alMraaiora damnacui- tand3,&: aliosfinesbonos:quod fieri poteft, iuxtaglolTam celcbrcm ab om- nibus reccptam in ca.Omnis.5. difl:in(5t. & inca. Merctrices. jz.quxil.^. <?c Io.Andr.inMercuria!.ca.Pcccatum,de rcg.iur.libr. 6". receprus vbiquc,qui his duas fpccics permi(Iionis exprcflir. Qui etiam rationc Ecciciia , mulca obfcoc- na incarnifpriuiofieri impune pcrmictit. ca. Deniquc ^.diftindl. multamquc proftibuii,feu lupanaris fornicationcm impunitam omittir:fcd non idco idhqc approbare cenfetur, d.ca. Merctrices-, necfi vellec^ponTcc, contraiuris diuin» pcohibitionem. ca.Sunt quidam. i^. qua:ft. r. &hacrationenonfunt diccndi perperamagercfiipcriores, huius iegistranfgrclToresnon piedlcndo, ad eui- tanda plura & maiora damna litium, iurgiorum, inimiciciarum , &■ fumpcuum, qu.xin dies oriuntur-,exquirendo,an 8c qualicer,ac quaccnus circa prardi<5ta be- neficiariiexcefTerinCj^»: moucndoliccsaducrfuscorumhrrcdcs. Quod profe- <Sto eflcc licibus , & fcandalis implere orbem , cum paruo commodo j eo quod mulcis modis (c poflenc ha:redes dcfendefe,aIlegando mulras racioncs, quibus dirponerepocefl:beneficiarius,cam in morce,quam in viia ad libicumde om- nibus rcdicibus fui bcncficij-, vel dc aliqua eorum parcc, qux coUigi polfunc cx prarfaro libcllo.quarft.i.anum.^S.vfqucin fincm.& in hocfupra.quefl.i.a mon. L X X V. vfque m finem ranguntur,&: t cfumuntur infra,mon.vlt. Quarc mul- to fatiuseft committere iftaomniaconfcientiarbcncficiatiorum , vt rationcm ipfi debitam ineant,& illam reddant Deo,qui indubic petiturus cft eam exaAe •iftorumredituumfuaradminiftrationicommiflbrum. Ad quod etiam refpcxic - lcx Regia Hifpaniarin pecic.S^.incuriisfcucomiciisVallifoIcci^anni 1^33. ibi. {y fobre Ias herertciAS de los clericos,V7a)jdamos cfuefe guarde la coHumhre^ ojue ctieHo fe ha tenido ,j defdc agora fe den las prouifones ^ ^ue fueren necejfaria* fara quefeguarde la dicha coHumbre ) rcfpexifle , mquam, vidccur , quacenus prafcipic feruari clericis confuccudincm,quam circa ccftamenci fadfcionem ob- tincnc. Necenim menseius latorisfuit^vtomniapaflim teftamcnta beneficia- riorum tuerctur jnccfi ea fuiftct, iufta foret: fcdtantum voluit quieti Reipub. confuIere,& feminaria&fomentaIitium,iurgiorum,& fcandalorum pruden- tifl!imoconfilio fubmouere, acipforum tcftamentorum conditores, fuie ipfo- rum confcicntixreIinquere,vteorum Deo reddancrationem,exadleeam re- pofcituro. Qua ratione audio eciam fc.re. Pium 1 1 1 1. vtinfra monitoIX. tangemus,& latius dcclarauimus fuper ipfiufmct Extrauaganci in commcnc.ca. Non liceac.ii.quarft.i.qucm cum hac apologia canquam rem ad eam pcrcincn- tem componimus,ftacuiflcjne ccftamenca clericorum in Vrbc decedencium, m ius vocarcntur,ficut ante eum vocari folcbanr. Sit itaque hxc conclufio; quod confuctudo non conccflcric, neque eciam pofllc concedere bcneficiariis te- ftandi faculcacemde reditibus ccclcfinfticis in profanos vfus,licec in piosfic: quamuisnecin piosEpifcopis Hifpanisconceflerit^&fi par fic credcrc con- cefllflx; illam adpiosvfus aliismincribusclericis fxcularibus , & bcneficiariis in Hifpania : quoniam in Italia id non eire confuecudine conceflum , palam X 5 i66 APOLOGI/C LIBRI DE conftat cx pTzdiStz Excrauag.&: aliis quis Paulus III. lulius I IL Paulus 1 1 1 L PiiTs IIII. & S. D. N. Pius V. ediderunt •, quarura tenores qua parte huc pertinentjin prajdi<fio c.Non Iiceat,a nobis tranfcribuntur. In aliquibus etiam partibusGallixnonconfueueruntcIericifineEpifcoporum faculcatc^ vel ali- quorum aliorum obfcruatione etiamad pia tcllari. SV MM A R I r M. "Bpjfropiyejuaratione in Hijpania non teftantur.nam.x, Bencfinarij minores Eprjcop/s etiamjimpiices,effia ratione non teBantwr.n.t. Benejiciarms y etiam Epfcoptis y poteji reltncfuere teHandocuivoliterit tarh tum quantum depatrtmonialtbns deJitgratioJe. nttm.^. X 1 1 1 1. M3nco,infcrri ex prxditilis, Primumj quoi bona pars rationis, qua quotidie Siimmus Pontifex per fuos colledlores in Hifpania accipit omnia ipoIia,feubonaEpifcoporum ,qux relinquunt cempore mortis de reditibus ecclcfiafticis^omnibus reiedlis teftaraentis,eft-,quta Epifcopinon pofTunt de illis iure cc(l:ari,pcr pracdidba-,& per texcum in hoc fingularem in c. Quia loaii-. nes. 12. quift. ^. Dixi, bona pars radonis , quianon efl: toca •, eft enim pars eius, quodper iusantiquum fcripcum, vel non fcripcum, id ell confuetudinem an- tiqiiam, vel per nouasExrrauagantes ,funtreferuataipfiPaps-, vtiatius dixi- mus in Commcntario prxfati.ca.Non liceat Pap.x.n. quxd.i.HiPc eadem ratio eft , quare Summorum Pontificum tedaraenta a fuccelforibus fuis non reci- piuntur, quoadredicusecclefiafticos j quando faltemcos adalios quam pios vfus rcHnquunc. Quin omnia prxdidia eorumbonadsfcruncurad Camera- riumrcuiusofficium morceSummi Pontificisnonfinicur.Clem,Ne Romani.§» Eo prouifo, de ele<5l:. vbi bona glolTa in propofinim noftrum, vc prseditftum eft fuoraead.qiiaeft. mon. 1 1. Dixi, fatccm quo ad alios vfuSjquam pios: quoniara alia rationc opus eft ad ea infringenda,cum eos in pios relinquercnt,qux pofi- ta eft in monito 1 1. huiufmcc qu.tftJnfercur item,qu6dnullus omnino benefi- ciarius ceftari poteft de his rebus , q>ias non liceret ei donarc inter viuos diuiti^ bus propinquis,& amicis,fine refpedu pietatis,auc paupertatis.Namex fupra- didisliquet, quoadillasomnes ,prohibitamefie beneficiariistcftamenti fa- dVionem-,& minorempoteftatemcoshaberereftandi,quam donandi.c.Adh^c. adiundo c.ReIacum.z.dereftam.(5cc.Qu:a Epifcopus.iz.qurft.^.vbi glofiamc- ^ moranda.Infercuriccm,verumefreid,quod Panor.inca. Cum eircs,dcccftam. num.15.late ac